Bhagavad Gītā · Capítulo 15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.1
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम् ।
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥ १५.१ ॥
El Señor dijo: Hablan de un aśvattha imperecedero, con las raíces arriba y las ramas abajo, cuyas hojas son los himnos védicos. Quien lo conoce es conocedor del Veda.
15.2
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ।
अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥ १५.२ ॥
Sus ramas se extienden hacia abajo y hacia arriba, nutridas por los guṇas, con los objetos de los sentidos como brotes; y abajo se extienden sus raíces, que atan a la acción en el mundo de los hombres.
15.3
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च संप्रतिष्ठा ।
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूल मसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥ १५.३ ॥
Aquí no se percibe su forma tal como es, ni su fin, ni su comienzo, ni su fundamento. Tras talar este aśvattha de raíces firmes con el hacha firme del desapego,
15.4
ततः पदं तत्परिमार्गितव्य यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः ।
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥ १५.४ ॥
entonces hay que buscar ese estado, alcanzado el cual ya no se regresa, pensando: «Me refugio en esa Persona primordial de la que brotó la antigua corriente de la actividad».
15.5
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः ।
द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञै र्गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥ १५.५ ॥
Libres de orgullo y de engaño, vencido el defecto del apego, siempre consagrados al Ser, apartados de los deseos, liberados de los pares de opuestos llamados placer y dolor, los no engañados alcanzan ese estado imperecedero.
15.6
न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः ।
यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥ १५.६ ॥
No lo ilumina el sol, ni la luna, ni el fuego. Quienes llegan allí no regresan; esa es mi morada suprema.
15.7
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः ।
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥ १५.७ ॥
Un fragmento eterno de Mí mismo, convertido en el alma viviente en el mundo de los seres, atrae hacia sí los sentidos, con la mente como sexto, que residen en la prakṛti.
15.8
शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः ।
गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥ १५.८ ॥
Cuando el señor del cuerpo adquiere un cuerpo y cuando lo abandona, toma consigo estos y parte, como el viento lleva los aromas desde su fuente.
15.9
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च ।
अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते ॥ १५.९ ॥
Rigiendo el oído, la vista, el tacto, el gusto y el olfato, y también la mente, él disfruta de los objetos de los sentidos.
15.10
उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् ।
विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥ १५.१० ॥
Los engañados no lo perciben cuando parte, cuando permanece o cuando disfruta unido a los guṇas; quienes tienen el ojo del conocimiento lo ven.
15.11
यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ।
यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥ १५.११ ॥
Los yoguis que se esfuerzan lo ven establecido en sí mismos; pero los de alma no cultivada y sin discernimiento no lo ven, aunque se esfuercen.
15.12
यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् ।
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥ १५.१२ ॥
El resplandor que, presente en el sol, ilumina el mundo entero, y el que está en la luna y en el fuego, sabe que ese resplandor es Mío.
15.13
गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा ।
पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥ १५.१३ ॥
Penetrando en la tierra, sostengo a todos los seres con mi energía; y convertido en Soma, esencia de la savia, nutro todas las plantas.
15.14
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः ।
प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥ १५.१४ ॥
Convertido en Vaiśvānara, el fuego de la vida, habito en los cuerpos de los seres vivos y, unido al prāṇa y al apāna, digiero los cuatro tipos de alimento.
15.15
सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च ।
वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥ १५.१५ ॥
Estoy asentado en el corazón de todos; de mí proceden la memoria, el conocimiento y su pérdida. Solo yo soy lo que ha de conocerse por todos los Vedas; yo soy el autor del Vedānta y el conocedor de los Vedas.
15.16
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥ १५.१६ ॥
Hay dos personas en este mundo: lo perecedero y lo imperecedero. Todos los seres son lo perecedero; lo inmutable se llama lo imperecedero.
15.17
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥ १५.१७ ॥
Pero la Persona suprema es otra, llamada el Ser Supremo, el Señor imperecedero que, penetrando en los tres mundos, los sostiene.
15.18
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥ १५.१८ ॥
Puesto que trasciendo lo perecedero y soy superior incluso a lo imperecedero, en el mundo y en el Veda soy celebrado como Puruṣottama, la Persona Suprema.
15.19
यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।
स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥ १५.१९ ॥
Quien, libre de engaño, me conoce así como la Persona Suprema, ese, conocedor de todo, me adora con todo su ser, Bhārata.
15.20
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ।
एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत ॥ १५.२० ॥
Así te he expuesto esta enseñanza, la más secreta, oh impecable. Comprendiéndola, uno se vuelve sabio y ha cumplido todo lo que debía hacer, Bhārata.