ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · ଅଧ୍ୟାୟ 15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.1
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम् ।
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥ १५.१ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଉପରକୁ ମୂଳ ଓ ତଳକୁ ଶାଖା ଥିବା ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷକୁ ଅବିନାଶୀ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ବେଦର ଛନ୍ଦ ଯାହାର ପତ୍ର। ଯିଏ ତାକୁ ଜାଣେ, ସେ ହିଁ ବେଦଜ୍ଞ।
15.2
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ।
अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥ १५.२ ॥
ତାହାର ଶାଖା ତଳକୁ ଓ ଉପରକୁ ବିସ୍ତୃତ, ଗୁଣରେ ପୁଷ୍ଟ, ବିଷୟ ତାହାର କଅଁଳ ପତ୍ର; ଆଉ ତଳେ ମନୁଷ୍ୟଲୋକରେ କର୍ମରେ ବାନ୍ଧୁଥିବା ମୂଳସବୁ ବିସ୍ତାରିତ।
15.3
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च संप्रतिष्ठा ।
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूल मसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥ १५.३ ॥
ଏଠାରେ ଏହାର ରୂପ ସେପରି ଉପଲବ୍ଧ ହୁଏ ନାହିଁ, ଏହାର ଅନ୍ତ ନାହିଁ, ଆଦି ନାହିଁ, ଆଧାର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ଦୃଢ଼ମୂଳ ଏହି ଅଶ୍ୱତ୍ଥକୁ ଅନାସକ୍ତିରୂପ ଦୃଢ଼ ଶସ୍ତ୍ରରେ କାଟି,
15.4
ततः पदं तत्परिमार्गितव्य यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः ।
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥ १५.४ ॥
ତା'ପରେ ସେହି ପଦର ଅନ୍ୱେଷଣ କରିବା ଉଚିତ, ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଇ ଆଉ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହା ଭାବି: "ଯାହାଙ୍କଠାରୁ ଏହି ପୁରାତନ ପ୍ରବୃତ୍ତି ବିସ୍ତାରିତ ହୋଇଛି, ସେହି ଆଦିପୁରୁଷଙ୍କର ହିଁ ମୁଁ ଶରଣ ନେଉଛି।"
15.5
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः ।
द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञै र्गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥ १५.५ ॥
ଯେଉଁମାନେ ମାନ ଓ ମୋହରୁ ମୁକ୍ତ, ଯେଉଁମାନେ ଆସକ୍ତିର ଦୋଷକୁ ଜୟ କରିଛନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ନିତ୍ୟ ଅଧ୍ୟାତ୍ମରେ ସ୍ଥିତ, ଯେଉଁମାନଙ୍କ କାମନା ନିବୃତ୍ତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଯେଉଁମାନେ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ନାମକ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ, ସେହି ମୋହରହିତ ଲୋକମାନେ ସେହି ଅବିନାଶୀ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।
15.6
न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः ।
यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥ १५.६ ॥
ତାହାକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଲୋକିତ କରେ ନାହିଁ, ଚନ୍ଦ୍ର ନୁହେଁ, ଅଗ୍ନି ନୁହେଁ। ଯେଉଁଠାକୁ ଯାଇ ଆଉ ଫେରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାହା ହିଁ ମୋର ପରମ ଧାମ।
15.7
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः ।
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥ १५.७ ॥
ଏହି ଜୀବଲୋକରେ ମୋର ହିଁ ସନାତନ ଅଂଶ ଜୀବ ହୋଇ, ପ୍ରକୃତିରେ ସ୍ଥିତ, ମନ ଯାହାର ଷଷ୍ଠ, ସେହି ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ନିଜ ଆଡ଼କୁ ଆକର୍ଷଣ କରେ।
15.8
शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः ।
गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥ १५.८ ॥
ଦେହର ପ୍ରଭୁ ଯେତେବେଳେ ଶରୀର ପାଏ ଓ ଯେତେବେଳେ ତାହାକୁ ଛାଡ଼େ, ପବନ ଯେପରି ଗନ୍ଧକୁ ତାହାର ଆଧାରରୁ ନେଇଯାଏ, ସେହିପରି ଏମାନଙ୍କୁ ଧରି ଚାଲିଯାଏ।
15.9
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च ।
अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते ॥ १५.९ ॥
ଏ କାନ, ଆଖି, ତ୍ୱଚା, ଜିଭ, ନାକ ଓ ମନକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି ବିଷୟସବୁ ଭୋଗ କରେ।
15.10
उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् ।
विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥ १५.१० ॥
ଶରୀର ଛାଡ଼ିବା ବେଳେ, ସେଥିରେ ରହିବା ବେଳେ କିମ୍ବା ଗୁଣଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଭୋଗ କରିବା ବେଳେ ମୂଢ଼ମାନେ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ; ଜ୍ଞାନଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଲୋକେ ହିଁ ଦେଖନ୍ତି।
15.11
यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ।
यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥ १५.११ ॥
ଯତ୍ନଶୀଳ ଯୋଗୀମାନେ ତାହାକୁ ନିଜ ଭିତରେ ସ୍ଥିତ ଦେଖନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଯାହାଙ୍କ ଅନ୍ତଃକରଣ ଶୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ, ସେହି ଅବିବେକୀ ଲୋକେ ଚେଷ୍ଟା କରି ମଧ୍ୟ ତାହାକୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।
15.12
यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् ।
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥ १५.१२ ॥
ସୂର୍ଯ୍ୟରେ ଥିବା ଯେଉଁ ତେଜ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରେ, ଏବଂ ଯାହା ଚନ୍ଦ୍ରରେ ଓ ଅଗ୍ନିରେ ଅଛି, ସେହି ତେଜକୁ ମୋର ବୋଲି ଜାଣ।
15.13
गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा ।
पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥ १५.१३ ॥
ମୁଁ ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ମୋର ଶକ୍ତିରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଧାରଣ କରେ, ଏବଂ ରସମୟ ସୋମ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଔଷଧିଙ୍କୁ ପୋଷଣ କରେ।
15.14
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः ।
प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥ १५.१४ ॥
ମୁଁ ବୈଶ୍ୱାନର ହୋଇ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ଦେହରେ ଆଶ୍ରିତ ହୋଇ, ପ୍ରାଣ ଓ ଅପାନ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଚାରି ପ୍ରକାର ଅନ୍ନକୁ ହଜମ କରେ।
15.15
सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च ।
वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥ १५.१५ ॥
ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସ୍ଥିତ; ମୋଠାରୁ ହିଁ ସ୍ମୃତି, ଜ୍ଞାନ ଓ ସେମାନଙ୍କର ଲୋପ ହୁଏ। ସମସ୍ତ ବେଦ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ହିଁ ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ; ବେଦାନ୍ତର କର୍ତ୍ତା ଓ ବେଦର ଜ୍ଞାତା ମଧ୍ୟ ମୁଁ ହିଁ।
15.16
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥ १५.१६ ॥
ଏହି ଲୋକରେ ଦୁଇ ପୁରୁଷ ଅଛନ୍ତି — କ୍ଷର ଓ ଅକ୍ଷର। ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ କ୍ଷର, ଏବଂ କୂଟସ୍ଥଙ୍କୁ ଅକ୍ଷର କୁହାଯାଏ।
15.17
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥ १५.१७ ॥
କିନ୍ତୁ ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷ ଅନ୍ୟ, ଯାହାଙ୍କୁ ପରମାତ୍ମା କୁହାଯାଏ — ସେହି ଅବ୍ୟୟ ଈଶ୍ୱର, ଯିଏ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରବେଶ କରି ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି।
15.18
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥ १५.१८ ॥
ଯେହେତୁ ମୁଁ କ୍ଷରର ଅତୀତ ଏବଂ ଅକ୍ଷରଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ, ତେଣୁ ଲୋକରେ ଓ ବେଦରେ ମୁଁ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
15.19
यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।
स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥ १५.१९ ॥
ହେ ଭାରତ, ଯିଏ ମୋହମୁକ୍ତ ହୋଇ ମୋତେ ଏହିପରି ପୁରୁଷୋତ୍ତମ ବୋଲି ଜାଣେ, ସେହି ସର୍ବଜ୍ଞ ସର୍ବଭାବରେ ମୋତେ ଭଜନା କରେ।
15.20
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ।
एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत ॥ १५.२० ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ଏହିପରି ଏହି ଅତି ଗୁହ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ର ମୋ ଦ୍ୱାରା କୁହାଗଲା। ହେ ଭାରତ, ଏହାକୁ ଜାଣି ମନୁଷ୍ୟ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ କୃତକୃତ୍ୟ ହୁଏ।