ภควัทคีตา · อัธยายะ 15
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
15.1
ऊर्ध्वमूलमधःशाखमश्वत्थं प्राहुरव्ययम् ।
छन्दांसि यस्य पर्णानि यस्तं वेद स वेदवित् ॥ १५.१ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า ท่านกล่าวถึงต้นอัศวัตถะอันไม่เสื่อมสิ้น มีรากขึ้นข้างบนและมีกิ่งลงข้างล่าง มีใบคือพระเวท ผู้ที่รู้จักต้นนี้คือผู้รู้พระเวท
15.2
अधश्चोर्ध्वं प्रसृतास्तस्य शाखा गुणप्रवृद्धा विषयप्रवालाः ।
अधश्च मूलान्यनुसन्ततानि कर्मानुबन्धीनि मनुष्यलोके ॥ १५.२ ॥
กิ่งก้านของมันแผ่ออกทั้งข้างล่างและข้างบน เจริญขึ้นด้วยคุณทั้งสาม มีอารมณ์ของอินทรีย์เป็นยอดอ่อน และรากทั้งหลายข้างล่างก็แผ่ไปผูกพันกับการกระทำในโลกของมนุษย์
15.3
न रूपमस्येह तथोपलभ्यते नान्तो न चादिर्न च संप्रतिष्ठा ।
अश्वत्थमेनं सुविरूढमूल मसङ्गशस्त्रेण दृढेन छित्त्वा ॥ १५.३ ॥
รูปของมันไม่อาจรับรู้ได้ในที่นี้ตามที่เป็นอยู่ ทั้งจุดสิ้นสุด จุดเริ่มต้น และฐานที่ตั้งของมันก็เช่นกัน เมื่อตัดต้นอัศวัตถะที่หยั่งรากมั่นคงนี้ด้วยขวานอันแข็งแกร่งคือการไม่ยึดติด
15.4
ततः पदं तत्परिमार्गितव्य यस्मिन्गता न निवर्तन्ति भूयः ।
तमेव चाद्यं पुरुषं प्रपद्ये यतः प्रवृत्तिः प्रसृता पुराणी ॥ १५.४ ॥
แล้วพึงแสวงหาสถานะนั้น ซึ่งเมื่อไปถึงแล้วจะไม่กลับมาอีก โดยคิดว่า “ข้าพเจ้าขอพึ่งพระปุรุษะดั้งเดิมองค์นั้น อันเป็นต้นธารแห่งการเคลื่อนไหวอันเก่าแก่ที่ไหลออกมา”
15.5
निर्मानमोहा जितसङ्गदोषा अध्यात्मनित्या विनिवृत्तकामाः ।
द्वन्द्वैर्विमुक्ताः सुखदुःखसंज्ञै र्गच्छन्त्यमूढाः पदमव्ययं तत् ॥ १५.५ ॥
ผู้ปราศจากความถือตนและความหลง ชนะโทษแห่งการยึดติด มั่นคงอยู่ในอาตมัน ความปรารถนาสงบลง พ้นจากคู่ตรงข้ามที่เรียกว่าสุขและทุกข์ ผู้ไม่หลงย่อมไปถึงสถานะอันไม่เสื่อมสิ้นนั้น
15.6
न तद्भासयते सूर्यो न शशाङ्को न पावकः ।
यद्गत्वा न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥ १५.६ ॥
ที่นั้นไม่ได้ถูกส่องสว่างด้วยดวงอาทิตย์ ไม่ได้ส่องสว่างด้วยดวงจันทร์ หรือด้วยไฟ ผู้ที่ไปถึงแล้วย่อมไม่กลับมา นั่นคือที่พำนักอันสูงสุดของเรา
15.7
ममैवांशो जीवलोके जीवभूतः सनातनः ।
मनःषष्ठानीन्द्रियाणि प्रकृतिस्थानि कर्षति ॥ १५.७ ॥
ส่วนหนึ่งของเราเองอันเป็นนิรันดร์ เมื่อกลายเป็นชีวาตมันในโลกแห่งสิ่งมีชีวิต ย่อมดึงอินทรีย์ทั้งหลายเข้าหาตน โดยมีใจเป็นลำดับที่หก ซึ่งตั้งอยู่ในประกฤติ
15.8
शरीरं यदवाप्नोति यच्चाप्युत्क्रामतीश्वरः ।
गृहीत्वैतानि संयाति वायुर्गन्धानिवाशयात् ॥ १५.८ ॥
เมื่อองค์อธิบดีแห่งร่างกายรับเอาร่างหนึ่ง และเมื่อจากร่างนั้นไป พระองค์จะนำอินทรีย์เหล่านี้ไปด้วย เหมือนลมพัดกลิ่นหอมไปจากแหล่งกำเนิดของมัน
15.9
श्रोत्रं चक्षुः स्पर्शनं च रसनं घ्राणमेव च ।
अधिष्ठाय मनश्चायं विषयानुपसेवते ॥ १५.९ ॥
ทรงประทับอยู่เหนือหู ตา การสัมผัส การลิ้มรส และการดมกลิ่น รวมถึงใจ แล้วจึงเสวยอารมณ์ของอินทรีย์ทั้งหลาย
15.10
उत्क्रामन्तं स्थितं वापि भुञ्जानं वा गुणान्वितम् ।
विमूढा नानुपश्यन्ति पश्यन्ति ज्ञानचक्षुषः ॥ १५.१० ॥
ผู้หลงไม่อาจเห็นพระองค์ได้ ทั้งขณะที่พระองค์จากไป ขณะที่ประทับอยู่ หรือขณะที่เสวยอารมณ์ อยู่ร่วมกับคุณทั้งสาม ส่วนผู้มีดวงตาแห่งปัญญาย่อมเห็นพระองค์
15.11
यतन्तो योगिनश्चैनं पश्यन्त्यात्मन्यवस्थितम् ।
यतन्तोऽप्यकृतात्मानो नैनं पश्यन्त्यचेतसः ॥ १५.११ ॥
โยคีผู้เพียรพยายามย่อมเห็นพระองค์ซึ่งตั้งมั่นอยู่ในตน แต่ผู้ที่อาตมันยังไม่บริสุทธิ์และขาดปัญญา แม้จะเพียรพยายามก็ไม่เห็นพระองค์
15.12
यदादित्यगतं तेजो जगद्भासयतेऽखिलम् ।
यच्चन्द्रमसि यच्चाग्नौ तत्तेजो विद्धि मामकम् ॥ १५.१२ ॥
แสงรัศมีในดวงอาทิตย์ที่ส่องโลกทั้งหมด และที่อยู่ในดวงจันทร์และในไฟ จงรู้เถิดว่าแสงรัศมีนั้นเป็นของเรา
15.13
गामाविश्य च भूतानि धारयाम्यहमोजसा ।
पुष्णामि चौषधीः सर्वाः सोमो भूत्वा रसात्मकः ॥ १५.१३ ॥
เราเข้าไปในแผ่นดินและค้ำจุนสรรพสัตว์ด้วยพลังของเรา และเมื่อกลายเป็นพระโสมซึ่งเป็นสารแห่งน้ำหล่อเลี้ยง เราจึงบำรุงพืชพันธุ์ทั้งปวง
15.14
अहं वैश्वानरो भूत्वा प्राणिनां देहमाश्रितः ।
प्राणापानसमायुक्तः पचाम्यन्नं चतुर्विधम् ॥ १५.१४ ॥
เราเป็นไวศวานรผู้เป็นไฟแห่งชีวิต สถิตอยู่ในร่างของสิ่งมีชีวิต เมื่อประสานกับปราณะและอปานะ ย่อยอาหารทั้งสี่ประเภท
15.15
सर्वस्य चाहं हृदि सन्निविष्टो मत्तः स्मृतिर्ज्ञानमपोहनं च ।
वेदैश्च सर्वैरहमेव वेद्यो वेदान्तकृद्वेदविदेव चाहम् ॥ १५.१५ ॥
เราสถิตอยู่ในหทัยของทุกคน ความทรงจำ ความรู้ และการหลุดพ้นจากความรู้ล้วนมาจากเรา เราเพียงผู้เดียวที่ต้องรู้ผ่านพระเวททั้งปวง เราเป็นผู้แต่งเวทานตะและเป็นผู้รู้พระเวทนั่นเอง
15.16
द्वाविमौ पुरुषौ लोके क्षरश्चाक्षर एव च ।
क्षरः सर्वाणि भूतानि कूटस्थोऽक्षर उच्यते ॥ १५.१६ ॥
ในโลกนี้มีปุรุษะสองประการ คือผู้เสื่อมสิ้นและผู้ไม่เสื่อมสิ้น สรรพสัตว์ทั้งปวงคือผู้เสื่อมสิ้น ส่วนผู้ที่คงที่ไม่เปลี่ยนแปลงเรียกว่าผู้ไม่เสื่อมสิ้น
15.17
उत्तमः पुरुषस्त्वन्यः परमात्मेत्युदाहृतः ।
यो लोकत्रयमाविश्य बिभर्त्यव्यय ईश्वरः ॥ १५.१७ ॥
แต่ปุรุษะสูงสุดเป็นอีกองค์หนึ่ง ได้รับการกล่าวขานว่าเป็นปรมาตมัน เป็นพระผู้เป็นเจ้าผู้ไม่เสื่อมสิ้น ผู้เข้าไปในโลกทั้งสามและค้ำจุนโลกเหล่านั้น
15.18
यस्मात्क्षरमतीतोऽहमक्षरादपि चोत्तमः ।
अतोऽस्मि लोके वेदे च प्रथितः पुरुषोत्तमः ॥ १५.१८ ॥
เพราะเราอยู่เหนือสิ่งที่เสื่อมสิ้น และยิ่งใหญ่กว่าแม้สิ่งที่ไม่เสื่อมสิ้น เราจึงเป็นที่รู้จักในโลกและในพระเวทว่าปุรุโษตตมะ ปุรุษะสูงสุด
15.19
यो मामेवमसम्मूढो जानाति पुरुषोत्तमम् ।
स सर्वविद्भजति मां सर्वभावेन भारत ॥ १५.१९ ॥
ผู้ใดปราศจากความหลง รู้จักเราเช่นนี้ว่าเป็นปุรุโษตตมะ ผู้นั้นเป็นผู้รู้ทุกสิ่ง และบูชาเราด้วยทั้งภาวะของตน ภารตะเอ๋ย
15.20
इति गुह्यतमं शास्त्रमिदमुक्तं मयाऽनघ ।
एतद्बुद्ध्वा बुद्धिमान्स्यात्कृतकृत्यश्च भारत ॥ १५.२० ॥
คัมภีร์อันลึกลับยิ่งนี้ อันเราได้กล่าวไว้แล้ว ผู้ไร้บาปเอ๋ย ผู้ที่เข้าใจสิ่งนี้ย่อมเป็นผู้มีปัญญา และได้ทำสิ่งที่ควรทำสำเร็จแล้ว ภารตะเอ๋ย