Upaniṣads · Bṛhadāraṇyaka 1.5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.5.1
(सप्तान्नब्राह्मणं वा संवर्गविद्याब्राह्मणम्)
यत्सप्तान्नानि मेधया तपसाजनयत्पिता ।
एकमस्य साधारणं द्वे देवानभाजयत् ।
त्रीण्यात्मनेऽकुरुत पशुभ्य एकं प्रायच्छत् ।
तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितं यच्च प्राणिति यच्च न ।
कस्मात्तानि न क्षीयन्ते अद्यमानानि सर्वदा ।
यो वै तामक्षितिं वेद सोऽन्नमत्ति प्रतीकेन ।
स देवानपिगच्छति स ऊऋजमुपजीवति ।
इति श्लोकाः ॥ १.५.१ ॥
(El brāhmaṇa de los siete alimentos, o brāhmaṇa del conocimiento del saṃvarga.) De los siete alimentos que el padre produjo por sabiduría y austeridad, apartó uno como común; repartió dos a los dioses; hizo tres para sí; y dio uno a los animales. En ello está establecido todo lo que respira y lo que no respira. ¿Por qué no disminuyen, aunque siempre se comen? Quien conoce esa imperecedera naturaleza come el alimento de modo simbólico. Alcanza a los dioses y vive del vigor. Aquí están los versos.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.2
यत्सप्तान्नानि मेधया तपसाजनयत्पितेति ।
मेधया हि तपसाजनयत्पितैकमस्य साधारणमिति ।
इदमेवास्य तत्साधारणमन्नं यदिदमद्यते ।
स य एतदुपास्ते न स पाप्मनो व्यावर्तते ।
मिश्रं ह्येतत् ।
द्वे देवानभाजयदिति ।
हुतं च प्रहुतं च ।
तस्माद्देवेभ्यो जुह्वति च प्र च जुह्वति ।
अथो आहुर्दर्शपूर्णमासाविति ।
तस्मान्नेष्टियाजुकः स्यात् ।
पशुभ्य एकं प्रायच्छदिति ।
तत्पयः ।
पयो ह्येवाग्रे मनुष्याश्च पशवश्चोपजीवन्ति ।
तस्मात्कुमारं जातं घृतं वैवाग्रे प्रतिलेहयन्ति स्तनं वानुधापयन्ति ।
अथ वत्सं जातमाहुस्तृणादिति ।
तस्मिन् सर्वं प्रतिष्ठितं यच्च प्राणिति यच्च नेति ।
पयसि हीदं सर्वं प्रतिष्ठितं यच्च प्राणिति यच्च न ।
तद्यदिदमाहुः संवत्सरं पयसा जुह्वदप पुनर्मृत्युं जयतीति ।
न तथा विद्यात् ।
यदहरेव जुहोति तदहः पुनर्मृत्युमपजयत्येवं विद्वान् ।
सर्वं हि देवेभ्योऽन्नाद्यं प्रयच्छति ।
कस्मात्तानि न क्षीयन्ते अद्यमानानि सर्वदेति ।
पुरुषो वा अक्षितिः ।
स हीदमन्नं पुनः पुनर्जनयते ।
यो वैतामक्षितिं वेदेति ।
पुरुषो वा अक्षितिः ।
स हीदमन्नं धियाधिया जनयते कर्मभिः ।
यद्धैतन्न कुर्यात्क्षीयेत ह ।
सोऽन्नमत्ति प्रतीकेनेति ।
मुखं प्रतीकं मुखेनेत्येतत् ।
स देवानपिगच्छति स ऊर्जमुपजीवतीति प्रशंसा ॥ १.५.२ ॥
Este versículo trata de los siete alimentos que el Padre produjo por la sabiduría y el ascetismo. Por sabiduría y ascetismo el Padre hizo un alimento común a todos; este es el alimento común que se come. Quien medita en esto se aparta del mal. Es mixto, pues asignó dos a los dioses: la ofrenda vertida en el fuego y la ofrenda derramada. Por eso se hacen ofrendas a los dioses, tanto vertidas como derramadas. Algunos dicen que se deben realizar los ritos de luna nueva y luna llena, así que no debe ser alguien que haga sacrificios iṣṭi. Dio una parte a los animales, que es la leche. Pues la leche sustenta primero a humanos y animales. Por eso, al nacer un niño le hacen lamer ghee o le dan el pecho, y de un ternero recién nacido se dice: que coma hierba. En la leche está establecido todo lo que respira y lo que no respira. Quien dice que ofrecer leche durante un año vence la muerte repetida no debe ser creído. Quien ofrece cada día vence la muerte repetida ese mismo día; así lo hace quien sabe. Ofrece a los dioses todo el alimento que ha de comerse. ¿Por qué no se agotan, aunque se coman siempre? El puruṣa solo es imperecedero. Él produce este alimento una y otra vez. Quien conoce esta imperecedera condición hace lo mismo. El puruṣa solo es imperecedero; produce este alimento pensamiento tras pensamiento, mediante acciones. Si no lo hiciera, se agotaría. Come el alimento usando la boca como medio; la boca es el medio, por la boca. Alcanza a los dioses y vive de la fuerza. Esto es alabanza.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.3
त्रीण्यात्मनेऽकुरुतेति
मनो वाचं प्राणं तान्यात्मनेऽकुरुत ।
अन्यत्रमना अभूवं नादर्शमन्यत्रमना अभूवं नाश्रौषमिति मनसा ह्येव पश्यति मनसा शृणोति ।
कामः संकल्पो विचिकित्सा श्रद्धाश्रद्धा धृतिरधृतिर्ह्रीर्धीर्भीरित्येतत्सर्वं मन एव ।
तस्मादपि पृष्ठत उपस्पृष्टो मनसा विजानाति ।
यः कश्च शब्दो वागेव सा ।
एषा ह्यन्तं आयत्तैषा हि न ।
प्राणोऽपानो व्यान उदानः समानोऽन इत्येतत्सर्वं प्राण एव ।
एतन्मयो वा अयमात्मा ।
वाङ्मयो मनोमयः प्राणमयः ॥ १.५.३ ॥
Él hizo tres para el ātman: la mente, el habla y el prāṇa. No vi porque mi mente estaba en otra parte, no oí porque mi mente estaba en otra parte — en efecto, se ve con la mente, se oye con la mente. El deseo, la resolución, la duda, la fe, la falta de fe, la firmeza, la falta de firmeza, la modestia, la comprensión, el temor — todo esto es solo la mente. Por eso, aun cuando alguien toca desde atrás, se conoce por la mente. Cualquier sonido que haya es solo habla; termina en esto y descansa en esto. Prāṇa, apāna, vyāna, udāna, samāna y el alimento — todo esto es solo prāṇa. Este ātman está, en efecto, hecho de estos: hecho de habla, hecho de mente, hecho de prāṇa.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.4
त्रयो लोका एत एव ।
वागेवायं लोको मनोऽन्तरिक्षलोकः प्राणोऽसौ लोकः ॥ १.५.४ ॥
Estos son, en verdad, los tres mundos. La palabra es este mundo (la tierra); la mente es el mundo intermedio; y el prāṇa es aquel mundo (el mundo celeste).
Bṛhadāraṇyaka 1.5.5
त्रयो वेदा एत एव ।
वागेवर्ग्वेदो मनो यजुर्वेदः प्राणः सामवेदः ॥ १.५.५ ॥
Estos son, en verdad, los tres Vedas. La palabra es el Ṛg Veda, la mente es el Yajur Veda, y el prāṇa es el Sāma Veda.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.6
देवा पितरो मनुष्या एत एव ।
वागेव देवा मनः पितरः, प्राणो मानुष्याः ॥ १.५.६ ॥
Estos son, en verdad, los dioses, los antepasados y los seres humanos. La palabra es los dioses, la mente son los antepasados, y el prāṇa son los seres humanos.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.7
पिता माता प्रजैत एव ।
मन एव पिता वाङ्माता प्राणः प्रजा ॥ १.५.७ ॥
Padre, madre, descendencia: eso mismo. La mente es el padre, el habla la madre, el prāṇa la descendencia.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.8
विज्ञातं विजिज्ञास्यमविज्ञातमेत एव ।
यत्किञ्च विज्ञातं वाचस्तद्रूपम् ।
वाग्घि विज्ञाता ।
वागेनं तद्भूत्वावति ॥ १.५.८ ॥
Lo conocido, lo que ha de conocerse y lo desconocido: eso mismo. Todo lo conocido es de la forma del habla, pues el habla es quien conoce. Convirtiéndose en esa forma, el habla lo protege.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.9
यत्किञ्च विजिज्ञास्यं मनसस्तद्रूपम् ।
मनो हि विजिज्ञास्यम् ।
मन एनं तद्भूत्वावति ॥ १.५.९ ॥
Todo lo que ha de conocerse es de la forma de la mente, pues la mente es lo que ha de conocerse. Convirtiéndose en esa forma, la mente lo protege.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.10
यत्किञ्चाविज्ञातं प्राणस्य तद्रूपम् ।
प्राणो ह्यविज्ञातः ।
प्राण एनं तद्भूत्वावति ॥ १.५.१० ॥
Todo lo desconocido es de la forma del prāṇa, pues el prāṇa es lo desconocido. Convirtiéndose en esa forma, el prāṇa lo protege.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.11
तस्यै वाचः पृथिवी शरीरम् ।
ज्योतीरूपमयमग्निः ।
तद्यावत्येव वाक्तावती पृथिवी तावानयमग्निः ॥ १.५.११ ॥
La tierra es el cuerpo de esta palabra. Este fuego tiene la forma de la luz. Tanto como se extiende la palabra, tanto se extiende la tierra; tanto como la tierra, tanto es este fuego.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.12
अथैतस्य मनसो द्यौः शरीरम् ।
ज्योतीरूपमसावादित्यः ।
तद्यावदेव मनस्तावती द्यौस्तावानसावादित्यः ।
तौ मिथुनं समैताम् ।
ततः प्राणोऽजायत ।
स इन्द्रः ।
स एषोऽसपत्नः ।
द्वितीयो वै सपत्नः ।
नास्य सपत्नो भवति य एवं वेद ॥ १.५.१२ ॥
Luego, el cuerpo de esta mente es el cielo. Aquel Āditya (el sol), que tiene la forma de la luz, es su forma. Tanto como se extiende la mente, tanto se extiende el cielo; tanto como el cielo, tanto es aquel Āditya. Estos dos se unieron como pareja, y de ellos nació el aliento (prāṇa). Él es Indra. Él es este sin rival, pues el segundo es el rival. Para quien así conoce, no hay rival.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.13
अथैतस्य प्राणस्यापः शरीरम् ।
ज्योतीरूपमसौ चन्द्रः ।
तद्यावानेव प्राणस्तावत्य आपस्तावानसौ चन्द्रः ।
त एते सर्व एव समाः सर्वेऽनन्ताः ।
स यो हैतानन्तवत उपास्तेऽन्तवन्तं स लोकं जयति ।
अथ यो हैताननन्तानुपास्तेऽनन्तं स लोकं जयति ॥ १.५.१३ ॥
Luego, el cuerpo de este aliento (prāṇa) son las aguas. Aquella luna, que tiene la forma de la luz, es su forma. Tanto como se extiende el aliento, tanto se extienden las aguas; tanto como las aguas, tanto es aquella luna. Todas estas son iguales, todas son infinitas. Quien las venera como finitas gana un mundo finito; pero quien las venera como infinitas gana un mundo infinito.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.14
स एष संवत्सरः प्रजापतिष्षोडशकलः ।
तस्य रात्रय एव पञ्चदश कला ।
ध्रुवैवास्य षोडशी कला ।
स रात्रिभिरेवा च पूर्यतेऽप च क्षीयते ।
सोऽमावास्यां रात्रिमेतया षोडश्या कलया सर्वमिदं प्राणभृदनुप्रविश्य ततः प्रातर्जायते ।
तस्मादेतां रात्रिं प्राणभृतः प्राणं न विच्छिन्द्यादपि कृकलासस्यैतस्या एव देवताया अपचित्यै ॥ १.५.१४ ॥
Este año es Prajāpati, que tiene dieciséis partes. Sus quince partes son las noches; su decimosexta parte es fija. Él crece y decrece solo con las noches. En la noche de luna nueva entra en todos los seres vivos con esta decimosexta parte, y luego renace por la mañana. Por eso, en esa noche no se debe cortar el aliento de ningún ser vivo, ni siquiera el de una lagartija, en honor de esta misma deidad.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.15
यो वै स संवत्सरः प्रजापतिः षोडशकलोऽयमेव स योऽयमेवंवित्पुरुषः ।
तस्य वित्तमेव पञ्चदश कलाः ।
आत्मैवास्य षोडशी कला ।
स वित्तेनैवा च पूर्यतेऽप च क्षीयते ।
तदेतन्नभ्यं यदयमात्मा ।
प्रधिर्वित्तम् ।
तस्माद्यद्यपि सर्वज्यानिं जीयत आत्मना चेज्जीवति प्रधिनागादित्येवाहुः ॥ १.५.१५ ॥
Ese año, que es Prajāpati, tiene dieciséis partes. Este mismo es él, y la persona que lo conoce así también es él. Su riqueza son sus quince partes; el ātman es su decimosexta parte. Se llena con la riqueza y también se disminuye con la riqueza. Este ātman es el cubo, y la riqueza es el aro de la rueda. Por eso, aunque uno conquiste todo, si el ātman sigue viviendo, se dice que se ha marchado con el aro.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.16
अथ त्रयो वाव लोका मनुष्यलोकः पितृलोको देवलोक इति ।
सोऽयं मनुष्यलोकः पुत्रेणैव जय्यो नान्येन कर्मणा ।
कर्मणा पितृलोकः ।
विद्यया देवलोकः ।
देवलोको वै लोकानां श्रेष्ठः ।
तस्माद्विद्यां प्रशंसन्ति ॥ १.५.१६ ॥
Ahora bien, hay tres mundos: el mundo de los hombres, el mundo de los padres y el mundo de los dioses. Este mundo de los hombres se gana solo por medio del hijo, y no por otra acción. El mundo de los padres se gana por la acción ritual; el mundo de los dioses, por el conocimiento. El mundo de los dioses es, en verdad, el mejor de los mundos. Por eso alaban el conocimiento.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.17
अथातः सम्प्रत्तिः ।
यदा प्रैष्यन्मन्यतेऽथ पुत्रमाह त्वं ब्रह्म त्वं यज्ञस्त्वं लोक इति ।
स पुत्रः प्रत्याहाहं ब्रह्माहं यज्ञोऽहं लोक इति ।
यद्वै किञ्चानूक्तं तस्य सर्वस्य ब्रह्मेत्येकता ।
ये वै के च यज्ञास्तेषां सर्वेषां यज्ञ इत्येकता ।
ये वै के च लोकास्तेषां सर्वेषां लोक इत्येकता ।
एतावद्वा इदं सर्वम् ।
एतन्मा सर्वं सन्नयमितो भुनजदिति ।
तस्मात्पुत्रमनुशिष्टं लोक्यमाहुः ।
तस्मादेनमनुशासति ।
स यदैवंविदस्माल्लोकात्प्रैत्यथैभिरेव प्राणैः सह पुत्रमाविशति ।
स यद्यनेन किञ्चिदक्ष्णया कृतं भवति तस्मादेनं सर्वस्मात्पुत्रो मुञ्चति तस्मात्पुत्रो नाम ।
स पुत्रेणैवास्मिल्लोके प्रतितिष्ठति ।
अथैनमेते देवाः प्राणा अमृता आविशन्ति ॥ १.५.१७ ॥
Ahora, el pasaje sobre la entrega del hogar: cuando un padre cree que está a punto de partir, dice a su hijo: "Tú eres brahman, tú eres el sacrificio, tú eres el mundo." El hijo responde: "Yo soy brahman, yo soy el sacrificio, yo soy el mundo." La unidad de todo lo recitado es brahman; la unidad de todos los sacrificios es el sacrificio; la unidad de todos los mundos es el mundo. Todo esto es solo esto. "Que todo esto sea mío, y que lo disfrute desde aquí." Por eso a un hijo instruido se le llama el que gana mundos, y así le instruyen. Cuando quien así conoce parte de este mundo, entra en el hijo con estos mismos alientos vitales. Si algo de lo que hizo fue erróneo, el hijo lo libera de todo ello; por eso se le llama putra (hijo). Solo por medio del hijo permanece firme en este mundo. Entonces estos alientos divinos inmortales entran en él.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.18
पृथिव्यै चैनमग्नेश्च दैवी वागाविशति ।
सा वै दैवी वाग्यया यद्यदेव वदति तत्तद्भवति ॥ १.५.१८ ॥
En él también entra la palabra divina, procedente de la tierra y del fuego. Esa palabra divina es tal que: lo que sea que él diga, eso llega a ser.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.19
दिवश्चैनमादित्याच्च दैवं मन आविशति ।
तद्वै दैवं मनो येनानन्द्येव भवत्यथो न शोचति ॥ १.५.१९ ॥
En él entra la mente divina desde el cielo y desde el sol. Esa mente divina es aquella por la cual uno se vuelve dichoso y no se aflige.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.20
अद्भ्यश्चैनं चन्द्रमसश्च दैवः प्राण आविशति ।
स वै दैवः प्राणो यः संचरंश्चासंचरंश्च न व्यथतेऽथो न रिष्यति ।
स एष एवंवित्सर्वेषां भूतानामात्मा भवति ।
यथैषा देवतैवं सः ।
यथैतां देवतां सर्वाणि भूतान्यवन्त्येवं हैवंविदं सर्वाणि भूतान्यवन्ति ।
यदु किञ्चेमाः प्रजाः शोचन्त्यमैवासां तद्भवति ।
पुण्यमेवामुं गच्छति ।
न ह वै देवान् पापं गच्छति ॥ १.५.२० ॥
También desde las aguas y desde la luna entra en él el prāṇa divino. Ese prāṇa divino es lo que, moviéndose o no moviéndose, no se perturba ni perece. Quien así lo conoce se convierte en el ātman de todos los seres. Tal como es esta deidad, así es él. Como todos los seres se refugian en esta deidad, así todos los seres se refugian en quien así conoce. Aquello por lo que estas criaturas se afligen se aleja de él. Va solo hacia el mérito; el mal no va hacia los dioses.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.21
अथातो व्रतमीमांसा ।
प्रजापतिर्ह कर्माणि ससृजे ।
तानि सृष्टान्यन्योऽन्येनास्पर्धन्त ।
वदिष्याम्येवाहमिति वाग्दध्रे ।
द्रक्ष्याम्यहमिति चक्षुः ।
श्रोष्याम्यहमिति श्रोत्रम् ।
एवमन्यानि कर्माणि यथाकर्मम् ।
तानि मृत्युः श्रमो भूत्वोपयेमे ।
तान्याप्नोत् ।
तान्याप्त्वा मृत्युरवारुन्ध ।
तस्माच्छ्राम्यत्येव वाक् ।
श्राम्यति चक्षुः ।
श्राम्यति श्रोत्रम् ।
अथेममेव नाप्नोत्योऽयं मध्यमः प्राणः ।
तानि ज्ञातुं दध्रिरे ।
अयं वै नः श्रेष्ठो यः संचरंश्चासंचरंश्च न व्यथतेऽथो न रिष्यति ।
हन्तास्यैव सर्वे रूपं भवामेति ।
त एतस्यैव सर्वे रूपमभवन् ।
तस्मादेत एतेनाख्यायन्ते प्राणा इति ।
तेन ह वाव तत्कुलमाचक्षते यस्मिन् कुले भवति य एवं वेद ।
य उ हैवंविदा स्पर्धतेऽनुशुष्यति ।
अनुशुष्य हैवान्ततो म्रियत इत्यध्यात्मम् ॥ १.५.२१ ॥
Ahora, pues, la investigación sobre el voto. Prajāpati creó las funciones (karmāṇi). Una vez creadas, compitieron entre sí. El habla resolvió: 'Yo hablaré'; el ojo: 'Yo veré'; el oído: 'Yo oiré'; así también las demás funciones, cada una según su función. La muerte, tomando la forma del cansancio, las sometió y las atrapó. Habiéndolas obtenido, la muerte las dominó. Por eso el habla se cansa, el ojo se cansa, el oído se cansa. Pero no alcanza el prāṇa intermedio de ellas. Resolvieron conocerlo: 'Este entre nosotros es el mejor, el que, moviéndose o no moviéndose, no se perturba ni perece. Vamos, hagámonos todos la forma de este.' Todos se volvieron la forma de aquel. Por eso son llamados con este nombre, 'alientos' (prāṇāḥ). De la familia en que nace quien así conoce, dicen que se llama así por él. Quien compite con quien así conoce se seca; secándose, al final muere. Esta es la enseñanza sobre el ātman.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.22
अथाधिदेवतं
ज्वलिष्याम्येवाहमित्यग्निर्दध्रे ।
तप्स्याम्यहमित्यादित्यः ।
भास्याम्यहमिति चन्द्रमाः ।
एवमन्या देवता यथादेवतम् ।
स यथैषां प्राणानां मध्यमः प्राण एवमेतासां देवतानां वायुः ।
म्लोचन्ति ह्यन्या देवता न वायुः ।
सैषानस्तमिता देवता यद्वायुः ॥ १.५.२२ ॥
Ahora, en cuanto a las deidades (adhidaivatam): «Yo arderé», resolvió el Fuego. «Yo calentaré», dijo el sol. «Yo brillaré», dijo la luna. Así también las demás deidades, cada una según su divinidad. Como el prāṇa intermedio está entre estos alientos, así entre estas deidades está el viento (vāyu). Pues las otras deidades se ponen, pero el viento no se pone. Ese viento es la deidad que nunca se pone.
Bṛhadāraṇyaka 1.5.23
अथैष श्लोको भवति
यतश्चोदेति सूर्योऽस्तं यत्र च गच्छतीति ।
प्राणाद्वा एष उदेति प्राणेऽस्तमेति ।
तं देवाश्चक्रिरे धर्मं स एवाद्य स उ श्व इति ।
यद्वा एतेऽमुर्ह्यध्रियन्त तदेवाप्यद्य कुर्वन्ति ।
तस्मादेकमेव व्रतं चरेत्प्राण्याच्चैवापान्याच्च ।
नेन्मा पाप्मा मृत्युराप्नवदिति ।
यद्यु चरेत्समापिपयिषेत्तेनो एतस्यै देवतायै सायुज्यं सलोकतां जयति ॥ १.५.२३ ॥
Aquí hay un verso: de donde sale el sol y adónde va a ponerse. Del prāṇa, en efecto, se levanta, y en el prāṇa se pone. Los dioses lo hicieron una regla: «Él es hoy, y él mañana». Lo que estos hicieron ayer, también lo hacen hoy. Por eso se debe observar un solo voto, de inspirar y de espirar, para que el mal y la muerte no lo alcancen. Y quien desee completarlo, gana la unión con esa deidad y la morada en su mismo mundo.