ઉપનિષદો · Śvetāśvatara 4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Śvetāśvatara 4.1
य एकोऽवर्णो बहुधा शक्तियोगाद्वर्णाननेकान्निहितार्थो दधाति ।
विचैति चान्ते विश्वमादौ च देवः स नो बुद्ध्या शुभया संयुनक्तु ॥ ४.१ ॥
એક, વર્ણરહિત છતાં પોતાની શક્તિના યોગે અનેક પ્રકારે, ગૂઢ હેતુઓ સાથે અનેક વર્ણો ધારણ કરે છે; આદિ અને અંતે વિશ્વને સમેટી લે છે. તે દેવ અમને શુભ બુદ્ધિથી યુક્ત કરો.
Śvetāśvatara 4.2
तदेवाग्निस्तदादित्यस्तद्वायुस्तदु चन्द्रमाः ।
तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदापस्तत्प्रजापतिः ॥ ४.२ ॥
તે જ અગ્નિ, તે જ આદિત્ય, તે જ વાયુ, તે જ ચંદ્ર. તે જ શુક્ર, તે જ બ્રહ્મ, તે જ જળ, તે જ પ્રજાપતિ.
Śvetāśvatara 4.3
त्वं स्त्री पुमानसि त्वं कुमार उत वा कुमारी ।
त्वं जीर्णो दण्डेन वञ्चसि त्वं जातो भवसि विश्वतोमुखः ॥ ४.३ ॥
તું જ સ્ત્રી છે, તું જ પુરુષ છે; તું જ કુમાર છે, અથવા તું જ કુમારી છે. તું જ ઘડપણમાં લાકડીના ટેકે ડગમગે છે; તું જ જન્મ લઈને સર્વમુખ થાય છે.
Śvetāśvatara 4.4
नीलः पतङ्गो हरितो लोहिताक्षस्तडिद्गर्भ ऋतवः समुद्राः ।
अनादिमत्त्वं विभुत्वेन वर्तसे यतो जातानि भुवनानि विश्वा ॥ ४.४ ॥
નીલો, પક્ષી જેવો, લીલો, રક્ત નેત્રોવાળો; વીજળી જેના ગર્ભમાં છે એવો; ઋતુઓ અને સમુદ્રો — તું અનાદિ છે; તારી વ્યાપકતાથી તું વર્તે છે; જેમાંથી સર્વ લોકો ઉત્પન્ન થયા છે.
Śvetāśvatara 4.5
अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां बह्वीः प्रजाः सृजमानां सरूपाः ।
अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः ॥ ४.५ ॥
અજન્મા, એક, લાલ-સફેદ-કાળા રંગની, પોતાના જેવી ઘણી પ્રજાઓ સર્જતી તેને; એક અજન્મા તેનો ઉપભોગ કરતો તેની પાસે સૂએ છે; બીજો અજન્મા ભોગ ભોગવી લીધા પછી તેને છોડી દે છે.
Śvetāśvatara 4.6
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्योऽभिचाकशीति ॥ ४.६ ॥
સુંદર પાંખોવાળાં બે પક્ષીઓ, સાથે જોડાયેલા મિત્રો, એક જ વૃક્ષને આલિંગીને બેઠાં છે. તેમાંથી એક મીઠું પિપ્પલ-ફળ ખાય છે; બીજું ન ખાતાં માત્ર જોયા કરે છે.
Śvetāśvatara 4.7
समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनीशया शोचति मुह्यमानः ।
जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ॥ ४.७ ॥
એક જ વૃક્ષ પર ડૂબેલો પુરુષ પોતાની અસમર્થતાથી મોહિત થઈને શોક કરે છે. જ્યારે તે પ્રિય, અન્ય એવા ઈશ્વરને અને તેમની મહિમાને જુએ છે, ત્યારે તે શોકરહિત થાય છે.
Śvetāśvatara 4.8
ऋचो अक्षरे परमे व्योमन्यस्मिन्देवा अधि विश्वे निषेदुः ।
यस्तं न वेद किमृचा करिष्यति य इत्तद्विदुस्त इमे समासते ॥ ४.८ ॥
ઋચાઓ તે પરમ અક્ષરમાં, વ્યોમમાં આશ્રિત છે; તેના પર સર્વ દેવો બેઠા છે. જે તેને જાણતો નથી, તેને ઋચા શું કરશે? જેઓ તેને જાણે છે, તેઓ જ અહીં એકસાથે રહે છે.
Śvetāśvatara 4.9
छन्दांसि यज्ञाः क्रतवो व्रतानि भूतं भव्यं यच्च वेदा वदन्ति ।
अस्मान्मायी सृजते विश्वमेतत्तस्मिंश्चान्यो मायया सन्निरुद्धः ॥ ४.९ ॥
છંદો, યજ્ઞો, ક્રતુઓ, વ્રતો, ભૂત અને ભવિષ્ય, અને વેદો જે કહે છે તે સર્વને માયાવી આનાથી જ સર્જે છે. તેનામાં જ બીજો માયાથી બંધાયેલો રહે છે.
Śvetāśvatara 4.10
मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं च महेश्वरम् ।
तस्यवयवभूतैस्तु व्याप्तं सर्वमिदं जगत् ॥ ४.१० ॥
માયાને પ્રકૃતિ જાણવી જોઈએ, અને માયાવીને મહેશ્વર જાણવા જોઈએ. તેના અંગભૂત અવયવોથી આ સમગ્ર જગત વ્યાપ્ત છે.
Śvetāśvatara 4.11
यो योनिं योनिमधितिष्ठत्येको यस्मिन्निदं सं च विचैति सर्वम् ।
तमीशानं वरदं देवमीड्यं निचाय्येमां शान्तिमत्यन्तमेति ॥ ४.११ ॥
જે એકલો દરેક ઉત્પત્તિસ્થાન પર અધિષ્ઠિત છે, જેનામાં આ સર્વ એકત્ર થઈ પાછું લીન થાય છે, તે ઈશાન, વરદાતા, સ્તુત્ય દેવને જાણીને માણસ આ પરમ શાંતિ પામે છે.
Śvetāśvatara 4.12
यो देवानां प्रभवश्चोद्भवश्च विश्वाधिपो रुद्रो महर्षिः ।
हिरण्यगर्भं पश्यत जायमानं स नो बुद्ध्या शुभया संयुनक्तु ॥ ४.१२ ॥
દેવોના ઉત્પત્તિ અને ઉદ્ભવનો સ્રોત, સર્વાધિપતિ રુદ્ર, મહર્ષિ; જન્મી રહેલા હિરણ્યગર્ભને જુઓ. તે અમને શુભ બુદ્ધિથી જોડે.
Śvetāśvatara 4.13
यो देवानामधिपो यस्मिन्ल्लोका अधिश्रिताः ।
य ईशेऽस्य द्विपदश्चतुष्पदः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥ ४.१३ ॥
દેવોના અધિપતિ, જેનામાં સર્વ લોકો આશ્રિત છે, દ્વિપદ અને ચતુષ્પદ જીવો પર શાસન કરનાર, તે કયા દેવને આપણે હવિથી પૂજીએ?
Śvetāśvatara 4.14
सूक्ष्मातिसूक्ष्मं कलिलस्य मध्ये विश्वस्य स्रष्टारमनेकरूपम् ।
विश्वस्यैकं परिवेष्टितारं ज्ञात्वा शिवं शान्तिमत्यन्तमेति ॥ ४.१४ ॥
સૂક્ષ્મથી પણ સૂક્ષ્મ, કલિલ (આદિ પિંડ) ની મધ્યમાં રહેલો, વિશ્વનો સર્જક, અનેક રૂપવાળો, વિશ્વને વીંટળાયેલો એક જ — તે શિવને જાણીને માણસ પરમ શાંતિ પામે છે.
Śvetāśvatara 4.15
स एव काले भुवनस्य गोप्ता विश्वाधिपः सर्वभूतेषु गूढः ।
यस्मिन्युक्ता ब्रह्मर्षयो देवताश्च तमेवं ज्ञात्वा मृत्युपाशांश्छिनत्ति ॥ ४.१५ ॥
તે જ યોગ્ય સમયે જગતના રક્ષક, સર્વાધિપતિ, સર્વ ભૂતોમાં ગુપ્ત છે. તેમનામાં બ્રહ્મર્ષિઓ અને દેવતાઓ જોડાયેલા છે. તેમને આ રીતે જાણનાર મૃત્યુના પાશ કાપે છે.
Śvetāśvatara 4.16
घृतात्परं मण्डमिवातिसूक्ष्मं ज्ञात्वा शिवं सर्वभूतेषु गूढम् ।
विश्वस्यैकं परिवेष्टितारं ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः ॥ ४.१६ ॥
ઘીના સારથી પણ અતિ સૂક્ષ્મ, સર્વ ભૂતોમાં ગુપ્ત શિવને જાણીને, વિશ્વને વીંટળાયેલા એક દેવને જાણીને, મનુષ્ય બધા પાશોથી મુક્ત થાય છે.
Śvetāśvatara 4.17
एष देवो विश्वकर्मा महात्मा सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः ।
हृदा मनीषा मनसाभिक्लृप्तो य एतद् विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ४.१७ ॥
આ દેવ વિશ્વકર્મા, મહાત્મા, સદા મનુષ્યોના હૃદયમાં સ્થિત છે. હૃદય, બુદ્ધિ અને મન દ્વારા તે ગ્રહણ થાય છે. જે આ જાણે છે તે અમર થાય છે.
Śvetāśvatara 4.18
यदाऽतमस्तन्न दिवा न रात्रिर्न सन्नचासच्छिव एव केवलः ।
तदक्षरं तत्सवितुर्वरेण्यं प्रज्ञा च तस्मात्प्रसृता पुराणी ॥ ४.१८ ॥
જ્યારે અંધકાર ન હતો, ન દિવસ ન રાત, ન સત્ ન અસત્, ત્યારે કેવળ શિવ જ હતા. તે અક્ષર સવિતાનું વરેણ્ય તેજ છે; તેમાંથી પ્રાચીન પ્રજ્ઞા પ્રવાહિત થઈ.
Śvetāśvatara 4.19
नैनमूर्ध्वं न तिर्यञ्चं न मध्ये न परिजग्रभत् ।
न तस्य प्रतिमा अस्ति यस्य नाम महद्यशः ॥ ४.१९ ॥
તેમને ઉપરથી, આડા કે મધ્યથી કોઈએ પકડ્યા નથી. જેમનું નામ મહાન યશ છે, તેમની કોઈ પ્રતિમા નથી.
Śvetāśvatara 4.20
न संदृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चनैनम् ।
हृदा हृदिस्थं मनसा य एनमेवं विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ४.२० ॥
તેમનું રૂપ દૃષ્ટિમાં ઠહેરતું નથી; કોઈ આંખથી તેમને જોતું નથી. હૃદયમાં રહેલા તેમને હૃદય અને મનથી આ રીતે જાણનારા અમર થાય છે.
Śvetāśvatara 4.21
अजात इत्येवं कश्चिद्भीरुः प्रपद्यते ।
रुद्र यत्ते दक्षिणं मुखं तेन मां पाहि नित्यम् ॥ ४.२१ ॥
'તું અજન્મા છે' એમ કહીને કોઈ ભયભીત થઈને શરણ લે છે. હે રુદ્ર, તારા જે દક્ષિણ મુખ છે તેનાથી મારું સદા રક્ષણ કર.
Śvetāśvatara 4.22
मा नस्तोके तनये मा न आयुषि मा नो गोषु मा न अश्वेषु रीरिषः ।
वीरान् मा नो रुद्र भामितोऽवधीर्हविष्मन्तः सदामित्त्वा हवामहे ॥ ४.२२ ॥
હે રુદ્ર, અમારા સંતાનો અને પૌત્રોને હાનિ ન કરજે; અમારા આયુષ્યને હાનિ ન કરજે; અમારી ગાયો અને ઘોડાઓને હાનિ ન કરજે. ક્રોધમાં અમારા વીરોને ન મારજે. હવિ અર્પનારા અમે સદા તને જ બોલાવીએ છીએ.