ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Śvetāśvatara 4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Śvetāśvatara 4.1
य एकोऽवर्णो बहुधा शक्तियोगाद्वर्णाननेकान्निहितार्थो दधाति ।
विचैति चान्ते विश्वमादौ च देवः स नो बुद्ध्या शुभया संयुनक्तु ॥ ४.१ ॥
ਇੱਕ ਅਤੇ ਰੰਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਵੀ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਯੋਗ ਨਾਲ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਗੁੱਝੇ ਪ੍ਰਯੋਜਨਾਂ ਸਹਿਤ, ਅਨੇਕ ਰੰਗ ਧਾਰਦਾ ਹੈ; ਆਦਿ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵ ਨੂੰ ਸਮੇਟ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਦੇਵ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ।
Śvetāśvatara 4.2
तदेवाग्निस्तदादित्यस्तद्वायुस्तदु चन्द्रमाः ।
तदेव शुक्रं तद्ब्रह्म तदापस्तत्प्रजापतिः ॥ ४.२ ॥
ਉਹੀ ਅਗਨੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਆਦਿਤਯ ਹੈ, ਉਹੀ ਵਾਯੂ ਹੈ, ਉਹੀ ਚੰਦਰਮਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ, ਉਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ, ਉਹੀ ਜਲ ਹੈ, ਉਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਹੈ।
Śvetāśvatara 4.3
त्वं स्त्री पुमानसि त्वं कुमार उत वा कुमारी ।
त्वं जीर्णो दण्डेन वञ्चसि त्वं जातो भवसि विश्वतोमुखः ॥ ४.३ ॥
ਤੂੰ ਹੀ ਇਸਤਰੀ ਹੈਂ, ਤੂੰ ਹੀ ਪੁਰਖ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਕੁਮਾਰ ਹੈਂ, ਜਾਂ ਤੂੰ ਹੀ ਕੁਮਾਰੀ ਹੈਂ। ਤੂੰ ਹੀ ਬੁਢਾਪੇ ਵਿੱਚ ਡੰਡੇ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਡਗਮਗਾਉਂਦਾ ਹੈਂ; ਤੂੰ ਹੀ ਜਨਮ ਲੈ ਕੇ ਸਰਬਮੁਖੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ।
Śvetāśvatara 4.4
नीलः पतङ्गो हरितो लोहिताक्षस्तडिद्गर्भ ऋतवः समुद्राः ।
अनादिमत्त्वं विभुत्वेन वर्तसे यतो जातानि भुवनानि विश्वा ॥ ४.४ ॥
ਨੀਲਾ, ਪੰਛੀ ਵਰਗਾ, ਹਰਾ, ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ; ਬਿਜਲੀ ਜਿਸ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਹੈ; ਰੁੱਤਾਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰ — ਤੂੰ ਅਨਾਦਿ ਹੈਂ; ਆਪਣੀ ਵਿਆਪਕਤਾ ਨਾਲ ਤੂੰ ਵਰਤਮਾਨ ਹੈਂ; ਜਿਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਜਨਮੇ ਹਨ।
Śvetāśvatara 4.5
अजामेकां लोहितशुक्लकृष्णां बह्वीः प्रजाः सृजमानां सरूपाः ।
अजो ह्येको जुषमाणोऽनुशेते जहात्येनां भुक्तभोगामजोऽन्यः ॥ ४.५ ॥
ਅਜੰਮੀ, ਇੱਕ, ਲਾਲ-ਚਿੱਟੀ-ਕਾਲੀ, ਆਪਣੇ ਵਰਗੀਆਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਜਾਂ ਰਚਦੀ ਉਸ ਨੂੰ; ਇੱਕ ਅਜੰਮਾ ਉਸ ਨੂੰ ਭੋਗਦਾ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਲੇਟਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਅਜੰਮਾ ਭੋਗ ਮੁਕਾ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Śvetāśvatara 4.6
द्वा सुपर्णा सयुजा सखाया समानं वृक्षं परिषस्वजाते ।
तयोरन्यः पिप्पलं स्वाद्वत्त्यनश्नन्नन्योऽभिचाकशीति ॥ ४.६ ॥
ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਦੋ ਪੰਛੀ, ਇਕੱਠੇ ਜੁੜੇ ਸਾਥੀ, ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਘੁੱਟ ਕੇ ਜੱਫੀ ਪਾਈ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਪਿੱਪਲ-ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਨਾ ਖਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Śvetāśvatara 4.7
समाने वृक्षे पुरुषो निमग्नोऽनीशया शोचति मुह्यमानः ।
जुष्टं यदा पश्यत्यन्यमीशमस्य महिमानमिति वीतशोकः ॥ ४.७ ॥
ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਡੁੱਬਿਆ ਹੋਇਆ ਪੁਰਖ ਆਪਣੀ ਬੇਵੱਸੀ ਨਾਲ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸੋਗ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਉਸ ਪਿਆਰੇ, ਵੱਖਰੇ ਈਸ਼ਵਰ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਮਹਿਮਾ ਨੂੰ ਵੇਖਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਸੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Śvetāśvatara 4.8
ऋचो अक्षरे परमे व्योमन्यस्मिन्देवा अधि विश्वे निषेदुः ।
यस्तं न वेद किमृचा करिष्यति य इत्तद्विदुस्त इमे समासते ॥ ४.८ ॥
ਰਿਚਾਵਾਂ ਉਸ ਪਰਮ ਅਕਸ਼ਰ ਵਿੱਚ, ਵਿਓਮ ਵਿੱਚ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ; ਉਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਰਿਚਾ ਉਸਦਾ ਕੀ ਕਰੇਗੀ? ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਟਿਕੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Śvetāśvatara 4.9
छन्दांसि यज्ञाः क्रतवो व्रतानि भूतं भव्यं यच्च वेदा वदन्ति ।
अस्मान्मायी सृजते विश्वमेतत्तस्मिंश्चान्यो मायया सन्निरुद्धः ॥ ४.९ ॥
ਛੰਦ, ਯੱਗ, ਕ੍ਰਤੂ, ਵ੍ਰਤ, ਬੀਤਿਆ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਵੇਦ ਜੋ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਇਹ ਸਭ ਮਾਇਆਵੀ ਇਸੇ ਤੋਂ ਸਿਰਜਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਾਇਆ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਿਆ ਹੋਇਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Śvetāśvatara 4.10
मायां तु प्रकृतिं विद्यान्मायिनं च महेश्वरम् ।
तस्यवयवभूतैस्तु व्याप्तं सर्वमिदं जगत् ॥ ४.१० ॥
ਮਾਇਆ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਮਾਇਆਵੀ ਨੂੰ ਮਹੇਸ਼ਵਰ। ਉਸਦੇ ਅੰਗਭੂਤ ਅੰਗਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਵਿਆਪਤ ਹੈ।
Śvetāśvatara 4.11
यो योनिं योनिमधितिष्ठत्येको यस्मिन्निदं सं च विचैति सर्वम् ।
तमीशानं वरदं देवमीड्यं निचाय्येमां शान्तिमत्यन्तमेति ॥ ४.११ ॥
ਜੋ ਇਕੱਲਾ ਹਰ ਜਨਮ-ਸਥਾਨ ਉੱਤੇ ਅਧਿਸ਼ਠਿਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਭ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਕੇ ਮੁੜ ਲੀਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਈਸ਼ਾਨ, ਵਰਦਾਤਾ, ਸਤੁਤਿਯੋਗ ਦੇਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਇਹ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Śvetāśvatara 4.12
यो देवानां प्रभवश्चोद्भवश्च विश्वाधिपो रुद्रो महर्षिः ।
हिरण्यगर्भं पश्यत जायमानं स नो बुद्ध्या शुभया संयुनक्तु ॥ ४.१२ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਉਤਪੱਤੀ ਅਤੇ ਉਦਭਵ ਸਰੋਤ, ਸਰਬਾਧਿਪਤੀ ਰੁਦਰ, ਮਹਾਰਿਸ਼ੀ; ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਹਿਰਣਯਗਰਭ ਨੂੰ ਵੇਖੋ। ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਸ਼ੁਭ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ।
Śvetāśvatara 4.13
यो देवानामधिपो यस्मिन्ल्लोका अधिश्रिताः ।
य ईशेऽस्य द्विपदश्चतुष्पदः कस्मै देवाय हविषा विधेम ॥ ४.१३ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ, ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਉੱਤੇ ਸ਼ਾਸਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਉਸ ਕਿਸ ਦੇਵ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਹਵਿ ਨਾਲ ਪੂਜੀਏ?
Śvetāśvatara 4.14
सूक्ष्मातिसूक्ष्मं कलिलस्य मध्ये विश्वस्य स्रष्टारमनेकरूपम् ।
विश्वस्यैकं परिवेष्टितारं ज्ञात्वा शिवं शान्तिमत्यन्तमेति ॥ ४.१४ ॥
ਸੂਖਮਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੂਖਮ, ਕਲਿਲ (ਆਦਿ ਪਿੰਡ) ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਵਸਦਾ, ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਸਿਰਜਣਹਾਰ, ਅਨੇਕ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ — ਉਸ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਪਰਮ ਸ਼ਾਂਤੀ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Śvetāśvatara 4.15
स एव काले भुवनस्य गोप्ता विश्वाधिपः सर्वभूतेषु गूढः ।
यस्मिन्युक्ता ब्रह्मर्षयो देवताश्च तमेवं ज्ञात्वा मृत्युपाशांश्छिनत्ति ॥ ४.१५ ॥
ਉਹੀ ਸਮੇਂ ਅਨੁਸਾਰ ਸੰਸਾਰ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਹੈ, ਸਭ ਦਾ ਸੁਆਮੀ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਉਸ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਹਮਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਦੇਵਤੇ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣ ਕੇ ਮਨੁੱਖ ਮੌਤ ਦੇ ਫੰਦੇ ਕੱਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Śvetāśvatara 4.16
घृतात्परं मण्डमिवातिसूक्ष्मं ज्ञात्वा शिवं सर्वभूतेषु गूढम् ।
विश्वस्यैकं परिवेष्टितारं ज्ञात्वा देवं मुच्यते सर्वपाशैः ॥ ४.१६ ॥
ਘਿਓ ਦੇ ਸਾਰ ਨਾਲੋਂ ਵੀ ਅਤਿ ਸੂਖਮ, ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕੇ ਹੋਏ ਸ਼ਿਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰਨ ਵਾਲੇ ਇੱਕ ਦੇਵ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ, ਮਨੁੱਖ ਸਾਰੇ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Śvetāśvatara 4.17
एष देवो विश्वकर्मा महात्मा सदा जनानां हृदये सन्निविष्टः ।
हृदा मनीषा मनसाभिक्लृप्तो य एतद् विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ४.१७ ॥
ਇਹ ਦੇਵ ਵਿਸ਼ਵਕਰਮਾ, ਮਹਾਤਮਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਿਰਦੇ, ਬੁੱਧੀ ਅਤੇ ਮਨ ਦੁਆਰਾ ਉਹ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Śvetāśvatara 4.18
यदाऽतमस्तन्न दिवा न रात्रिर्न सन्नचासच्छिव एव केवलः ।
तदक्षरं तत्सवितुर्वरेण्यं प्रज्ञा च तस्मात्प्रसृता पुराणी ॥ ४.१८ ॥
ਜਦੋਂ ਹਨੇਰਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਨਾ ਦਿਨ ਨਾ ਰਾਤ, ਨਾ ਸਤ ਨਾ ਅਸਤ, ਤਦ ਕੇਵਲ ਸ਼ਿਵ ਹੀ ਸੀ। ਉਹ ਅਕਸ਼ਰ ਸਵਿਤਾ ਦਾ ਵਰੇਣਯ ਤੇਜ ਹੈ; ਉਸ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਪ੍ਰਗਿਆ ਵਹਿ ਨਿਕਲੀ।
Śvetāśvatara 4.19
नैनमूर्ध्वं न तिर्यञ्चं न मध्ये न परिजग्रभत् ।
न तस्य प्रतिमा अस्ति यस्य नाम महद्यशः ॥ ४.१९ ॥
ਇਸਨੂੰ ਉੱਪਰੋਂ, ਆੜੇ ਜਾਂ ਵਿਚਕਾਰੋਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਨਹੀਂ ਫੜਿਆ। ਜਿਸਦਾ ਨਾਮ ਮਹਾਨ ਯਸ਼ ਹੈ, ਉਸਦੀ ਕੋਈ ਮੂਰਤੀ ਨਹੀਂ ਹੈ।
Śvetāśvatara 4.20
न संदृशे तिष्ठति रूपमस्य न चक्षुषा पश्यति कश्चनैनम् ।
हृदा हृदिस्थं मनसा य एनमेवं विदुरमृतास्ते भवन्ति ॥ ४.२० ॥
ਉਸਦਾ ਰੂਪ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਠਹਿਰਦਾ; ਕੋਈ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਵਸਦੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜੋ ਹਿਰਦੇ ਅਤੇ ਮਨ ਨਾਲ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਅਮਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
Śvetāśvatara 4.21
अजात इत्येवं कश्चिद्भीरुः प्रपद्यते ।
रुद्र यत्ते दक्षिणं मुखं तेन मां पाहि नित्यम् ॥ ४.२१ ॥
'ਤੂੰ ਅਜਨਮਾ ਹੈਂ' ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੋਈ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸ਼ਰਣ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਰੁਦਰ, ਤੇਰੇ ਜੋ ਸੱਜੇ ਮੁਖ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਮੈਨੂੰ ਸਦਾ ਬਚਾ।
Śvetāśvatara 4.22
मा नस्तोके तनये मा न आयुषि मा नो गोषु मा न अश्वेषु रीरिषः ।
वीरान् मा नो रुद्र भामितोऽवधीर्हविष्मन्तः सदामित्त्वा हवामहे ॥ ४.२२ ॥
ਹੇ ਰੁਦਰ, ਸਾਡੇ ਪੁੱਤਰਾਂ-ਪੋਤਰਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਈਂ; ਸਾਡੀ ਉਮਰ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਈਂ; ਸਾਡੀਆਂ ਗਾਵਾਂ ਅਤੇ ਘੋੜਿਆਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਈਂ। ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਸਾਡੇ ਵੀਰਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਮਾਰੀਂ। ਹਵਿ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਸੀਂ ਸਦਾ ਤੈਨੂੰ ਹੀ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹਾਂ।