યજુર્વેદ · અધ્યાય 31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
31.1
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
स भूमिꣳ सर्वत स्पृत्वात्य् अतिष्ठद् दशाङ्गुलम् ॥ ३१.१ ॥
હજાર માથાવાળો પુરુષ, હજાર આંખોવાળો અને હજાર પગવાળો છે. તેણે પૃથ્વીને સર્વ બાજુથી ઘેરીને દસ આંગળ આગળ સ્થિત રહ્યો.
31.2
पुरुषऽएवेदꣳ सर्वं यद् भूतं यच् च भाव्यम् ।
उतामृतत्वस्येशानो यद् अन्नेनातिरोहति ॥ ३१.२ ॥
જે થયું છે અને જે થવાનું છે, એ બધું પુરુષ જ છે. તે જ અમરત્વનો સ્વામી છે, જે અન્નથી વધીને ઉપર ચઢે છે.
31.3
एतावान् अस्य महिमातो ज्यायाꣳश् च पूरुषः ।
पादो ऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपाद् अस्यामृतं दिवि ॥ ३१.३ ॥
આ જ તેની મહિમા છે; પુરુષ આનાથી પણ મહાન છે. તેનો એક પાદ સર્વ ભૂતો છે; ત્રણ પાદ દ્યુલોકમાં અમૃત છે.
31.4
त्रिपाद् ऊर्ध्व उद् ऐत् पुरुषः पादो ऽस्येहाभवत् पुनः ।
ततो विष्वङ् व्यक्रामत् साशनानशने ऽ अभि ॥ ३१.४ ॥
ત્રણ પાદ ઉપર ગયા; પુરુષનો એક પાદ અહીં ફરી પ્રગટ થયો. પછી તે સર્વત્ર ફેલાયો, ખાનારા અને ન ખાનારા સર્વ પર.
31.5
तस्माद् विराड् अजायत विराजो ऽ अधि पूरुषः ।
स जातो ऽ अत्य् अरिच्यत पश्चाद् भूमिम् अथो पुरः ॥ ३१.५ ॥
તેમાંથી વિરાટ જન્મ્યો; વિરાટ ઉપર પુરુષ (પ્રગટ થયો). જન્મીને તે પાછળ પૃથ્વીને અને આગળ પણ પોતાને વટાવી ગયો.
31.6
तस्माद् यज्ञात् सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् ।
पशूꣳस् ताꣳश् चक्रे वायव्यान् आरण्या ग्राम्याश् च ये ॥ ३१.६ ॥
તે સર્વાહુતિ યજ્ઞમાંથી દહીં-ઘી એકત્ર થયાં; વાયુને અર્પિત તેણે વનના અને ગ્રામના તે પશુઓ બનાવ્યા.
31.7
तस्माद् यज्ञात् सर्वहुत ऽ ऋचः सामानि जज्ञिरे ।
छन्दाꣳसि जज्ञिरे तस्माद् यजुस् तस्माद् अजायत ॥ ३१.७ ॥
તે સર્વાહુતિ યજ્ઞમાંથી ઋચાઓ અને સામો ઉત્પન્ન થયાં; તેમાંથી જ છંદો ઉત્પન્ન થયા, તેમાંથી જ યજુસ ઉત્પન્ન થયું.
31.8
तस्माद् अश्वा ऽ अजायन्त ये के चोभयादतः ।
गावो ह जज्ञिरे तस्मात् तस्माज् जाता ऽ अजावयः ॥ ३१.८ ॥
તેમાંથી ઘોડા જન્મ્યા, અને બંને બાજુ દાંતવાળા જે કોઈ હતા તે પણ. તેમાંથી ગાયો જન્મી; તેમાંથી બકરાં અને ઘેટાં જન્મ્યાં.
31.9
तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातम् अग्रतः ।
तेन देवा ऽ अयजन्त साध्या ऽ ऋषयश् च ये ॥ ३१.९ ॥
તે યજ્ઞને, જન્મેલા પુરુષને, આગળ દર્ભ પર પ્રોક્ષણ કર્યું. તેનાથી દેવોએ, સાધ્યોએ અને જે ઋષિઓ હતા તેમણે પણ યજ્ઞ કર્યો.
31.10
यत् पुरुषं व्य् अदधुः कतिधा व्यकल्पयन् ।
मुखं किम् अस्य कौ बाहू का ऊरू पादा ऽ उच्येते ॥ ३१.१० ॥
જ્યારે તેમણે પુરુષને વિભાજિત કર્યો, ત્યારે કેટલા ભાગોમાં તેની રચના કરી? તેનું મુખ શું, બે બાહુ શું, બે જાંઘ શું, બે પગ શું કહેવાય છે?
31.11
ब्राह्मणो ऽस्य मुखम् आसीद् बाहू राजन्यः कृतः ।
ऊरू तद् अस्य यद् वैश्यः पद्भ्याꣳ शूद्रो ऽ अजायत ॥ ३१.११ ॥
બ્રાહ્મણ તેનું મુખ થયો; રાજન્ય (ક્ષત્રિય) બાહુઓથી બનાવાયો. જે વૈશ્ય છે તે તેની જાંઘો; પગોથી શૂદ્ર જન્મ્યો.
31.12
चन्द्रमा मनसो जातश् चक्षोः सूर्यो ऽ अजायत ।
श्रोत्राद् वायुश् च प्राणश् च मुखाद् अग्निर् अजायत ॥ ३१.१२ ॥
મનમાંથી ચંદ્ર જન્મ્યો; આંખમાંથી સૂર્ય જન્મ્યો. કાનમાંથી વાયુ અને પ્રાણ જન્મ્યા; મુખમાંથી અગ્નિ જન્મ્યો.
31.13
नाभ्या ऽ आसीद् अन्तरिक्षꣳ शीर्ष्णो द्यौः सम् अवर्तत ।
पद्भ्यां भूमिर् दिशः श्रोत्रात् तथा लोकाꣳऽ अकल्पयन् ॥ ३१.१३ ॥
નાભિમાંથી અંતરિક્ષ થયું; મસ્તકમાંથી દ્યુલોક ઉત્પન્ન થયો. પગમાંથી પૃથ્વી, કાનમાંથી દિશાઓ — આ રીતે તેમણે લોકોની રચના કરી.
31.14
यत् पुरुषेण हविषा देवा यज्ञम् अतन्वत ।
वसन्तो ऽस्यासीद् आज्यं ग्रीष्म ऽ इध्मः शरद् धविः ॥ ३१.१४ ॥
દેવોએ પુરુષને હવિ બનાવી યજ્ઞ કર્યો, ત્યારે વસંત તેનું આજ્ય બન્યું, ગ્રીષ્મ ઇધ્મ બન્યો અને શરદ હવિ બની.
31.15
सप्तास्यासन् परिधयस् त्रिः सप्त समिधः कृताः ।
देवा यद् यज्ञं तन्वाना ऽ अबध्नन् पुरुषं पशुम् ॥ ३१.१५ ॥
તેને સાત પરિધિ હતી; એકવીસ સમિધો તૈયાર કરાઈ. યજ્ઞ વિસ્તારતા દેવોએ પુરુષને પશુ તરીકે બાંધ્યો.
31.16
यज्ञेन यज्ञम् अयजन्त देवास् तानि धर्माणि प्रथमान्य् आसन् ।
ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥ ३१.१६ ॥
દેવોએ યજ્ઞ વડે યજ્ઞ કર્યો; તે જ પ્રથમ ધર્મો હતા. મહિમાવાન થઈ તેઓ સ્વર્ગ પામ્યા, જ્યાં પૂર્વના સાધ્ય દેવો છે.
31.17
अद्भ्यः सम्भृतः पृथिव्यै रसाच् च विश्वकर्मणः सम् अवर्तताग्रे ।
तस्य त्वष्टा विदधद् रूपम् एति तन् मर्त्यस्य देवत्वम् आजानम् अग्रे ॥ ३१.१७ ॥
જળમાંથી, પૃથ્વીના રસમાંથી, વિશ્વકર્મામાંથી પ્રથમ તે ઉત્પન્ન થયું. ત્વષ્ટા તેનું રૂપ ઘડતો આવે છે; પ્રથમ જન્મેલા તે મર્ત્યને દેવત્વ મળ્યું.
31.18
वेदाहम् एतं पुरुषं महान्तम् आदित्यवर्णं तमसः परस्तात् ।
तम् एव विदित्वाति मृत्युम् एति नान्यः पन्था विद्यते ऽयनाय ॥ ३१.१८ ॥
આદિત્ય જેવા વર્ણના, અંધકારથી પર એવા આ મહાન પુરુષને હું જાણું છું. તેને જાણીને જ માણસ મૃત્યુને પાર કરે છે; બીજો માર્ગ નથી.
31.19
प्रजापतिश् चरति गर्भे ऽअन्तर् अजायमानो बहुधा वि जायते ।
तस्य योनिं परि पश्यन्ति धीरास् तस्मिन् ह तस्थुर् भुवनानि विश्वा ॥ ३१.१९ ॥
પ્રજાપતિ ગર્ભમાં વિચરે છે; અજન્મા છતાં તે અનેક રૂપે જન્મે છે. ધીર જનો તેનું ઉદ્ભવસ્થાન જુએ છે; તેનામાં જ સર્વ લોકો સ્થિત છે.
31.20
यो देवेभ्य ऽ आतपति यो देवानां पुरोहितः ।
पूर्वो यो देवेभ्यो जातो नमो रुचाय ब्राह्मये ॥ ३१.२० ॥
જે દેવો માટે પ્રકાશે છે, જે દેવોનો પુરોહિત છે, જે દેવો પહેલાં જન્મ્યો — તે બ્રાહ્મ તેજને નમસ્કાર.
31.21
रुचं ब्राह्म्यं जनयन्तो देवा ऽ अग्रे तद् अब्रुवन् ।
यस् त्वैवं ब्राह्मणो विद्यात् तस्य देवा ऽ असन् वशे ॥ ३१.२१ ॥
દેવોએ આરંભમાં બ્રાહ્મ તેજ ઉત્પન્ન કરતાં આ કહ્યું: જે બ્રાહ્મણ આ રીતે જાણે છે, તેના વશમાં દેવો રહે છે.
31.22
श्रीश् च ते लक्ष्मीश् च पत्न्याव् अहोरात्रे पार्श्वे नक्षत्राणि रूपम् अश्विनौ व्यात्ताम् ।
इष्णन्न् इषाणामुं म ऽ इषाण सर्वलोकं म ऽ इषाण ॥ ३१.२२ ॥
શ્રી અને લક્ષ્મી તારી પત્નીઓ છે; દિવસ-રાત તારી બે બાજુઓ; નક્ષત્રો તારું રૂપ; અશ્વિનૌ ખુલ્લા છે. ઇચ્છતાં, તે મને આપ; મને સર્વલોક આપ.