یجر وید · ادھیائے 31
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
31.1
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् ।
स भूमिꣳ सर्वत स्पृत्वात्य् अतिष्ठद् दशाङ्गुलम् ॥ ३१.१ ॥
ہزار سروں والا پُرُش ہے، ہزار آنکھوں والا اور ہزار پیروں والا۔ اس نے زمین کو ہر طرف سے گھیر کر دس انگل آگے قیام کیا۔
31.2
पुरुषऽएवेदꣳ सर्वं यद् भूतं यच् च भाव्यम् ।
उतामृतत्वस्येशानो यद् अन्नेनातिरोहति ॥ ३१.२ ॥
جو کچھ ہو چکا ہے اور جو ہونے والا ہے، یہ سب پُرُش ہی ہے۔ وہی امرتیت کا مالک ہے، جو اناج سے بڑھ کر بلند ہوتا ہے۔
31.3
एतावान् अस्य महिमातो ज्यायाꣳश् च पूरुषः ।
पादो ऽस्य विश्वा भूतानि त्रिपाद् अस्यामृतं दिवि ॥ ३१.३ ॥
یہ اس کی عظمت ہے؛ پُرُش اس سے بھی بڑا ہے۔ اس کا ایک پاؤں تمام مخلوقات ہیں؛ تین پاؤں آسمان میں امرت ہیں۔
31.4
त्रिपाद् ऊर्ध्व उद् ऐत् पुरुषः पादो ऽस्येहाभवत् पुनः ।
ततो विष्वङ् व्यक्रामत् साशनानशने ऽ अभि ॥ ३१.४ ॥
تین پاؤں اوپر اٹھ گئے؛ پُرُش کا ایک پاؤں پھر یہاں ظاہر ہوا۔ پھر وہ ہر جگہ پھیل گیا، کھانے والوں اور نہ کھانے والوں پر۔
31.5
तस्माद् विराड् अजायत विराजो ऽ अधि पूरुषः ।
स जातो ऽ अत्य् अरिच्यत पश्चाद् भूमिम् अथो पुरः ॥ ३१.५ ॥
اس سے وراٹ پیدا ہوا؛ وراٹ کے اوپر پرُش (ظاہر ہوا)۔ پیدا ہو کر وہ پیچھے زمین کو اور آگے بھی خود کو پار کر گیا۔
31.6
तस्माद् यज्ञात् सर्वहुतः सम्भृतं पृषदाज्यम् ।
पशूꣳस् ताꣳश् चक्रे वायव्यान् आरण्या ग्राम्याश् च ये ॥ ३१.६ ॥
اس سرواہُتی یگیہ سے دہی اور گھی جمع ہوا؛ وایو سے متعلق اس نے جنگل کے اور گاؤں کے وہ جانور بنائے۔
31.7
तस्माद् यज्ञात् सर्वहुत ऽ ऋचः सामानि जज्ञिरे ।
छन्दाꣳसि जज्ञिरे तस्माद् यजुस् तस्माद् अजायत ॥ ३१.७ ॥
اس سرواہُتی یگیہ سے رچائیں اور سام پیدا ہوئے؛ اسی سے چھند پیدا ہوئے، اسی سے یجُس پیدا ہوا۔
31.8
तस्माद् अश्वा ऽ अजायन्त ये के चोभयादतः ।
गावो ह जज्ञिरे तस्मात् तस्माज् जाता ऽ अजावयः ॥ ३१.८ ॥
اسی سے گھوڑے پیدا ہوئے، اور جو بھی دونوں طرف دانت رکھنے والے ہیں۔ اسی سے گائیں پیدا ہوئیں؛ اسی سے بکریاں اور بھیڑیں پیدا ہوئیں۔
31.9
तं यज्ञं बर्हिषि प्रौक्षन् पुरुषं जातम् अग्रतः ।
तेन देवा ऽ अयजन्त साध्या ऽ ऋषयश् च ये ॥ ३१.९ ॥
اس یگیہ کو، پیدا ہوئے پرش کو، پہلے کُش گھاس پر پرکشن کیا۔ اسی سے دیوتاؤں، ساধیوں اور جو رشی تھے انہوں نے بھی یگیہ کیا۔
31.10
यत् पुरुषं व्य् अदधुः कतिधा व्यकल्पयन् ।
मुखं किम् अस्य कौ बाहू का ऊरू पादा ऽ उच्येते ॥ ३१.१० ॥
جب انہوں نے پرش کو تقسیم کیا تو اسے کتنے حصوں میں ترتیب دیا؟ اس کا منہ کیا کہلاتا ہے، دونوں بازو کیا، دونوں ران کیا اور دونوں پاؤں کیا کہے جاتے ہیں؟
31.11
ब्राह्मणो ऽस्य मुखम् आसीद् बाहू राजन्यः कृतः ।
ऊरू तद् अस्य यद् वैश्यः पद्भ्याꣳ शूद्रो ऽ अजायत ॥ ३१.११ ॥
برہمن اس کا منہ تھا؛ راجنیہ (کشتری) بازوؤں سے بنایا گیا۔ جو ویشیہ ہے وہ اس کی رانیں ہیں؛ پاؤں سے شودر پیدا ہوا۔
31.12
चन्द्रमा मनसो जातश् चक्षोः सूर्यो ऽ अजायत ।
श्रोत्राद् वायुश् च प्राणश् च मुखाद् अग्निर् अजायत ॥ ३१.१२ ॥
من سے چاند پیدا ہوا؛ آنکھ سے سورج پیدا ہوا۔ کان سے ہوا اور پران پیدا ہوئے؛ منہ سے آگ پیدا ہوئی۔
31.13
नाभ्या ऽ आसीद् अन्तरिक्षꣳ शीर्ष्णो द्यौः सम् अवर्तत ।
पद्भ्यां भूमिर् दिशः श्रोत्रात् तथा लोकाꣳऽ अकल्पयन् ॥ ३१.१३ ॥
ناف سے فضا ہوئی؛ سر سے آسمان نمودار ہوا۔ پاؤں سے زمین، کان سے سمتیں — اس طرح انہوں نے عالموں کو ترتیب دیا۔
31.14
यत् पुरुषेण हविषा देवा यज्ञम् अतन्वत ।
वसन्तो ऽस्यासीद् आज्यं ग्रीष्म ऽ इध्मः शरद् धविः ॥ ३१.१४ ॥
جب دیوتاؤں نے پرش کو ہویہ بنا کر یج्ञ کیا، تو بہار اس کا گھی بنی، گرمی ایندھن بنی اور خزاں ہویہ بنی۔
31.15
सप्तास्यासन् परिधयस् त्रिः सप्त समिधः कृताः ।
देवा यद् यज्ञं तन्वाना ऽ अबध्नन् पुरुषं पशुम् ॥ ३१.१५ ॥
اس کے سات پری دھی تھے؛ اکیس سمدھائیں تیار کی گئیں۔ دیوتاؤں نے یج्ञ پھیلاتے ہوئے پرش کو پشو کے طور پر باندھا۔
31.16
यज्ञेन यज्ञम् अयजन्त देवास् तानि धर्माणि प्रथमान्य् आसन् ।
ते ह नाकं महिमानः सचन्त यत्र पूर्वे साध्याः सन्ति देवाः ॥ ३१.१६ ॥
دیوتاؤں نے یج्ञ سے یج्ञ کیا؛ یہی اولین دھرم تھے۔ عظمت والے وہ سورگ کو پہنچے، جہاں قدیم سادھیہ دیوتا رہتے ہیں۔
31.17
अद्भ्यः सम्भृतः पृथिव्यै रसाच् च विश्वकर्मणः सम् अवर्तताग्रे ।
तस्य त्वष्टा विदधद् रूपम् एति तन् मर्त्यस्य देवत्वम् आजानम् अग्रे ॥ ३१.१७ ॥
پانی سے، زمین کے رس سے، وشوکرما سے پہلے یہ پیدا ہوا۔ تواشٹا اس کی صورت گھڑتا آتا ہے؛ پہلے جنم لینے والے اس فانی کو دیوتا پن ملا۔
31.18
वेदाहम् एतं पुरुषं महान्तम् आदित्यवर्णं तमसः परस्तात् ।
तम् एव विदित्वाति मृत्युम् एति नान्यः पन्था विद्यते ऽयनाय ॥ ३१.१८ ॥
آفتاب کے رنگ کے، اندھیرے سے پرے اس عظیم پرش کو میں جانتا ہوں۔ اسی کو جان کر انسان موت سے پار ہو جاتا ہے؛ دوسرا راستہ نہیں۔
31.19
प्रजापतिश् चरति गर्भे ऽअन्तर् अजायमानो बहुधा वि जायते ।
तस्य योनिं परि पश्यन्ति धीरास् तस्मिन् ह तस्थुर् भुवनानि विश्वा ॥ ३१.१९ ॥
प्रजاپتی رحم کے اندر گردش کرتا ہے؛ غیر مولود ہوتے ہوئے بھی وہ کئی صورتوں میں جنم لیتا ہے۔ دانا لوگ اس کا مبدأ دیکھتے ہیں؛ اسی میں تمام عالم قائم ہیں۔
31.20
यो देवेभ्य ऽ आतपति यो देवानां पुरोहितः ।
पूर्वो यो देवेभ्यो जातो नमो रुचाय ब्राह्मये ॥ ३१.२० ॥
جو دیوتاؤں کے لیے تپتا ہے، جو دیوتاؤں کا پروہت ہے، جو دیوتاؤں سے پہلے پیدا ہوا — اس برہم نور کو نمسکار۔
31.21
रुचं ब्राह्म्यं जनयन्तो देवा ऽ अग्रे तद् अब्रुवन् ।
यस् त्वैवं ब्राह्मणो विद्यात् तस्य देवा ऽ असन् वशे ॥ ३१.२१ ॥
دیوتاؤں نے ابتدا میں برہم نور کو پیدا کرتے ہوئے یہ کہا: جو برہمن اس طرح جانتا ہے، دیوتا اس کے قابو میں رہتے ہیں۔
31.22
श्रीश् च ते लक्ष्मीश् च पत्न्याव् अहोरात्रे पार्श्वे नक्षत्राणि रूपम् अश्विनौ व्यात्ताम् ।
इष्णन्न् इषाणामुं म ऽ इषाण सर्वलोकं म ऽ इषाण ॥ ३१.२२ ॥
سری اور لکشمی تیری بیویاں ہیں؛ دن اور رات تیرے دونوں پہلو ہیں؛ ستارے تیری صورت ہیں؛ اشونی کھلے ہیں۔ خواہش کرتے ہوئے، وہ مجھے عطا کر؛ مجھے سارے عالم عطا کر۔