भगवद्गीता · अध्याय 12
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
12.1
एवं सततयुक्ता ये भक्तास्त्वां पर्युपासते ।
येचाप्यक्षरमव्यक्तं तेषां के योगवित्तमाः ॥ १२.१ ॥
अर्जुन म्हणाला: जे भक्त अशा प्रकारे सतत युक्त होऊन तुझी उपासना करतात, आणि जे अक्षर अव्यक्ताची उपासना करतात — त्यांपैकी योग उत्तम जाणणारे कोण?
12.2
मय्यावेश्य मनो ये मां नित्ययुक्ता उपासते ।
श्रद्धया परयोपेतास्ते मे युक्ततमा मताः ॥ १२.२ ॥
श्रीभगवान म्हणाले: जे माझ्या ठायी मन लावून, नित्य युक्त होऊन, परम श्रद्धेने माझी उपासना करतात, ते माझ्या मते सर्वश्रेष्ठ योगी होत.
12.3
ये त्वक्षरमनिर्देश्यमव्यक्तं पर्युपासते ।
सर्वत्रगमचिन्त्यं च कूटस्थमचलं ध्रुवम् ॥ १२.३ ॥
परंतु जे अक्षर, अनिर्देश्य, अव्यक्त, सर्वव्यापी, अचिंत्य, कूटस्थ, अचल आणि ध्रुव अशाची उपासना करतात —
12.4
संनियम्येन्द्रियग्रामं सर्वत्र समबुद्धयः ।
ते प्राप्नुवन्ति मामेव सर्वभूतहिते रताः ॥ १२.४ ॥
इंद्रियसमूहाला नीट आवरून, सर्वत्र समबुद्धी ठेवून, सर्व भूतांच्या हितात रत असलेले — तेही मलाच प्राप्त होतात.
12.5
क्लेशोऽधिकतरस्तेषामव्यक्तासक्तचेतसाम् ।
अव्यक्ता हि गतिर्दुःखं देहवद्भिरवाप्यते ॥ १२.५ ॥
ज्यांचे चित्त अव्यक्तात आसक्त आहे, त्यांना क्लेश अधिक होतो; कारण देहधारींना अव्यक्त गती कष्टाने प्राप्त होते.
12.6
ये तु सर्वाणि कर्माणि मयि संन्यस्य मत्पराः ।
अनन्येनैव योगेन मां ध्यायन्त उपासते ॥ १२.६ ॥
परंतु जे सर्व कर्मे मला अर्पण करून, मत्परायण होऊन, अनन्य योगाने माझे ध्यान करीत उपासना करतात —
12.7
तेषामहं समुद्धर्ता मृत्युसंसारसागरात् ।
भवामि नचिरात्पार्थ मय्यावेशितचेतसाम् ॥ १२.७ ॥
पार्था, ज्यांचे चित्त माझ्या ठायी स्थिर झाले आहे, त्यांचा मी लवकरच मृत्युरूप संसारसागरातून उद्धार करणारा होतो.
12.8
मय्येव मन आधत्स्व मयि बुद्धिं निवेशय ।
निवसिष्यसि मय्येव अत ऊर्ध्वं न संशयः ॥ १२.८ ॥
माझ्या ठायीच मन ठेव, माझ्या ठायी बुद्धी स्थापित कर. त्यानंतर तू माझ्यातच निवास करशील, यात संशय नाही.
12.9
अथ चित्तं समाधातुं न शक्नोषि मयि स्थिरम् ।
अभ्यासयोगेन ततो मामिच्छाप्तुं धनञ्जय ॥ १२.९ ॥
धनंजया, जर तू चित्त माझ्या ठायी स्थिरपणे ठेवू शकत नसशील, तर अभ्यासयोगाने मला प्राप्त करण्याची इच्छा धर.
12.10
अभ्यासेऽप्यसमर्थोऽसि मत्कर्मपरमो भव ।
मदर्थमपि कर्माणि कुर्वन् सिद्धिमवाप्स्यसि ॥ १२.१० ॥
जर अभ्यासातही तू असमर्थ असशील, तर माझ्यासाठी कर्म करण्यात तत्पर हो. माझ्यासाठी कर्मे करीत असतानाही तू सिद्धी प्राप्त करशील.
12.11
अथैतदप्यशक्तोऽसि कर्तुं मद्योगमाश्रितः ।
सर्वकर्मफलत्यागं ततः कुरु यतात्मवान् ॥ १२.११ ॥
आणि हेही करण्यास तू असमर्थ असशील, तर माझ्या योगाचा आश्रय घेऊन, संयमी होऊन, सर्व कर्मांच्या फळांचा त्याग कर.
12.12
श्रेयो हि ज्ञानमभ्यासाज्ज्ञानाद्ध्यानं विशिष्यते ।
ध्यानात्कर्मफलत्यागस्त्यागाच्छान्तिरनन्तरम् ॥ १२.१२ ॥
अभ्यासापेक्षा ज्ञान निश्चितच श्रेष्ठ आहे, ज्ञानापेक्षा ध्यान श्रेष्ठ आहे, ध्यानापेक्षा कर्मफलत्याग श्रेष्ठ आहे; त्यागाने तत्काळ शांती मिळते.
12.13
अद्वेष्टा सर्वभूतानां मैत्रः करुण एव च ।
निर्ममो निरहङ्कारः समदुःखसुखः क्षमी ॥ १२.१३ ॥
जो कोणत्याही प्राण्याचा द्वेष करत नाही, जो मैत्रीपूर्ण आणि करुणामय आहे, ममता आणि अहंकार यांपासून मुक्त आहे, सुखदुःखात सम आणि क्षमाशील आहे,
12.14
सन्तुष्टः सततं योगी यतात्मा दृढनिश्चयः ।
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ १२.१४ ॥
जो सदा संतुष्ट, योगी, संयमी आणि दृढनिश्चयी आहे, ज्याने आपले मन आणि बुद्धी मला अर्पण केली आहे, तो माझा भक्त मला प्रिय आहे.
12.15
यस्मान्नोद्विजते लोको लोकान्नोद्विजते च यः ।
हर्षामर्षभयोद्वेगैर्मुक्तो यः स च मे प्रियः ॥ १२.१५ ॥
ज्याच्यामुळे जग उद्विग्न होत नाही आणि जो जगामुळे उद्विग्न होत नाही, जो हर्ष, असहिष्णुता, भय आणि उद्वेग यांपासून मुक्त आहे, तोही मला प्रिय आहे.
12.16
अनपेक्षः शुचिर्दक्ष उदासीनो गतव्यथः ।
सर्वारम्भपरित्यागी यो मद्भक्तः स मे प्रियः ॥ १२.१६ ॥
जो अपेक्षारहित, शुद्ध, दक्ष, उदासीन आणि व्यथामुक्त आहे, ज्याने सर्व आरंभांचा त्याग केला आहे, तो माझा भक्त मला प्रिय आहे.
12.17
यो न हृष्यति न द्वेष्टि न शोचति न काङ्क्षति ।
शुभाशुभपरित्यागी भक्तिमान्यः स मे प्रियः ॥ १२.१७ ॥
जो हर्षित होत नाही, द्वेष करत नाही, शोक करत नाही, इच्छा करत नाही, ज्याने शुभ-अशुभ यांचा त्याग केला आहे, तो भक्तिमान मला प्रिय आहे.
12.18
समः शत्रौ च मित्रे च तथा मानापमानयोः ।
शीतोष्णसुखदुःखेषु समः सङ्गविवर्जितः ॥ १२.१८ ॥
जो शत्रू आणि मित्र यांच्याविषयी, तसेच मान आणि अपमान यांत सम आहे, थंडी-उष्णता आणि सुखदुःख यांत सम आहे आणि आसक्तिरहित आहे,
12.19
तुल्यनिन्दास्तुतिर्मौनी सन्तुष्टो येनकेनचित् ।
अनिकेतः स्थिरमतिर्भक्तिमान्मे प्रियो नरः ॥ १२.१९ ॥
जो निंदा आणि स्तुती यांत सम असतो, मौन राखतो, जे काही मिळेल त्यात संतुष्ट असतो, ज्याला निश्चित घर नाही, जो स्थिरबुद्धी आणि भक्तिमान आहे, तो मनुष्य मला प्रिय आहे.
12.20
ये तु धर्म्यामृतमिदं यथोक्तं पर्युपासते ।
श्रद्दधाना मत्परमा भक्तास्तेऽतीव मे प्रियाः ॥ १२.२० ॥
परंतु जे श्रद्धावान, मलाच परम मानणारे भक्त हे धर्ममय अमृत जसे सांगितले आहे तसे आचरतात, ते मला अत्यंत प्रिय आहेत.