ऋग्वेद · सूक्त 10.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.97.1
या ओष॑धीः॒ पूर्वा॑ जा॒ता दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒गं पु॒रा ।
मनै॒ नु ब॒भ्रूणा॑म॒हं श॒तं धामा॑नि स॒प्त च॑ ॥
देवतांसाठी पूर्वी, तीन युगांपूर्वी जन्मलेल्या त्या औषधी — त्या तपकिरी औषधींची शंभर आणि सात धामे मी आता जाणू इच्छितो.
10.97.2
श॒तं वो॑ अम्ब॒ धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुहः॑ ।
अधा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒मं मे॑ अग॒दं कृ॑त ॥
हे माते, तुमची शंभर धामे आहेत आणि हजार अंकुरही आहेत. म्हणून हे शंभर शक्तींच्या औषधींनो, तुम्ही माझ्यासाठी हे औषध तयार करा.
10.97.3
ओष॑धीः॒ प्रति॑ मोदध्वं॒ पुष्प॑वतीः प्र॒सूव॑रीः ।
अश्वा॑ इव स॒जित्व॑रीर्वी॒रुधः॑ पारयि॒ष्ण्वः॑ ॥
हे औषधींनो, तुम्ही आनंदित व्हा — फुलणाऱ्या, फळ देणाऱ्या, घोड्यांसारख्या विजयी, वेलींसारख्या, पार नेणाऱ्या तुम्ही.
10.97.4
ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒स्तद्वो॑ देवी॒रुप॑ ब्रुवे ।
स॒नेय॒मश्वं॒ गां वास॑ आ॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ॥
हे औषधींनो, असे — हे मातांनो, हे देवींनो, मी तुम्हाला सांगतो: मला घोडा, गाय, वस्त्र आणि माझा आत्मा मिळो; हे मानवा, हे तुझे आहे.
10.97.5
अ॒श्व॒त्थे वो॑ नि॒षद॑नं प॒र्णे वो॑ वस॒तिष्कृ॒ता ।
गो॒भाज॒ इत्किला॑सथ॒ यत्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षम् ॥
अश्वत्थ वृक्षावर तुमचे विश्रामस्थान; पानावर तुमचे निवास रचले गेले. गोभाग्या औषधींनो, तुम्ही माणसाला मदत करता तेव्हा खरोखर तसे करता.
10.97.6
यत्रौष॑धीः स॒मग्म॑त॒ राजा॑नः॒ समि॑ताविव ।
विप्रः॒ स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हामी॑व॒चात॑नः ॥
राजे सभेत एकत्र येतात तसे औषधी जेथे एकत्र होतात, तेथे तो ज्ञानी वैद्य म्हणवला जातो — राक्षसांचा नाश करणारा, रोग दूर करणारा.
10.97.7
अ॒श्वा॒व॒तीं सो॑माव॒तीमू॒र्जय॑न्ती॒मुदो॑जसम् ।
आवि॑त्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये ॥
अश्वांनी युक्त, सोमयुक्त, बल देणाऱ्या, रसाने भरलेल्या—या सर्व औषधी मी या माणसाच्या कल्याणासाठी मिळवल्या आहेत.
10.97.8
उच्छुष्मा॒ ओष॑धीनां॒ गावो॑ गो॒ष्ठादि॑वेरते ।
धनं॑ सनि॒ष्यन्ती॑नामा॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ॥
औषधींचे बल वर वर येते, गायी गोठ्यातून बाहेर पडाव्यात तसे. धन देणार असलेल्या औषधींचे धन; हे पुरुषा, तुझा स्वतःचा प्राणही.
10.97.9
इष्कृ॑ति॒र्नाम॑ वो मा॒ताथो॑ यू॒यं स्थ॒ निष्कृ॑तीः ।
सी॒राः प॑त॒त्रिणी॑ स्थन॒ यदा॒मय॑ति॒ निष्कृ॑थ ॥
'इष्कृती' हे तुमचे नाव; तुमची माताही तीच; आणि मग तुम्हीच 'निष्कृती' (उपाय) आहात. हे सुईसारख्या, पंखधारी औषधींनो, तुम्ही तसेच आहात—रोग पीडा देतो तेव्हा त्याला दूर करा.
10.97.10
अति॒ विश्वाः॑ परि॒ष्ठाः स्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः ।
ओष॑धीः॒ प्राचु॑च्यवु॒र्यत्किं च॑ त॒न्वो॑ रपः॑ ॥
वेढा घालणारे सर्व चोरासारखे गोठ्यात शिरले; औषधींनी शरीरातील जे काही मलिनत्व असेल ते झटकून खाली पाडले.
10.97.11
यदि॒मा वा॒जय॑न्न॒हमोष॑धी॒र्हस्त॑ आद॒धे ।
आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी॑व॒गृभो॑ यथा ॥
मी या औषधी हातात घेऊन त्यांची स्तुती करतो तेव्हा यक्ष्माचा (क्षयरोगाचा) प्राण नष्ट होतो—जीवाला धरून असलेल्या माणसाच्या आधीच (तो नष्ट होतो) तसे.
10.97.12
यस्यौ॑षधीः प्र॒सर्प॒थाङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः ।
ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धध्व उ॒ग्रो म॑ध्यम॒शीरि॑व ॥
हे औषधींनो, ज्याच्या प्रत्येक अवयवात व प्रत्येक सांध्यात तुम्ही रांगत पसरता, तिथूनच यक्ष्माला दूर घालवा—उग्रपणे, मधल्या बोटासारखे (सरळ आणि निर्णायकपणे).
10.97.13
सा॒कं य॑क्ष्म॒ प्र प॑त॒ चाषे॑ण किकिदी॒विना॑ ।
सा॒कं वात॑स्य॒ ध्राज्या॑ सा॒कं न॑श्य नि॒हाक॑या ॥
हे यक्ष्मा, काषा पक्षी आणि किकिदीवी पक्षी यांच्यासह एकत्र दूर पळून जा. वाऱ्याच्या वेगासह एकत्र नष्ट हो; निहाका (औषध)सह एकत्र लुप्त हो.
10.97.14
अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑वतु अ॒न्यान्यस्या॒ उपा॑वत ।
ताः सर्वाः॑ संविदा॒ना इ॒दं मे॒ प्राव॑ता॒ वचः॑ ॥
एक तुमचे रक्षण करो, दुसरी दुसऱ्यांचेही रक्षण करो; एक दुसरीजवळ जाऊन तिचे रक्षण करो. त्या सर्वांनी एकमताने माझ्या या वचनाचे रक्षण करावे.
10.97.15
याः फ॒लिनी॒र्या अ॑फ॒ला अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणीः॑ ।
बृह॒स्पति॑प्रसूता॒स्ता नो॑ मुञ्च॒न्त्वंह॑सः ॥
जी औषधी फळे देणारी, फळे नसलेली, फुले नसलेली आणि फुले असलेली आहेत — बृहस्पतीने पाठवलेल्या त्या सर्व आम्हाला पापापासून मुक्त करोत.
10.97.16
मु॒ञ्चन्तु॑ मा शप॒थ्या॑दथो॑ वरु॒ण्या॑दु॒त ।
अथो॑ य॒मस्य॒ पड्बी॑शा॒त्सर्व॑स्माद्देवकिल्बि॒षात् ॥
त्या मला शपथेच्या शापापासून मुक्त करोत, आणि वरुणाच्या शापापासूनही मुक्त करोत. आणि यमाच्या पाशापासून व देवांविरुद्धच्या सर्व अपराधांपासून मुक्त करोत.
10.97.17
अ॒व॒पत॑न्तीरवदन्दि॒व ओष॑धय॒स्परि॑ ।
यं जी॒वम॒श्नवा॑महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ॥
आकाशातून खाली उतरणाऱ्या औषधी चोहोकडे म्हणाल्या — ज्या जीवाला आम्ही प्राप्त करू, तो मनुष्य नष्ट होणार नाही.
10.97.18
या ओष॑धीः॒ सोम॑राज्ञीर्ब॒ह्वीः श॒तवि॑चक्षणाः ।
तासां॒ त्वम॑स्युत्त॒मारं॒ कामा॑य॒ शं हृ॒दे ॥
सोमाला राजा मानणाऱ्या, अनेक, शंभर डोळे असलेल्या जी औषधी आहेत — त्यांच्यात तूच उत्तम आहेस; इच्छापूर्तीसाठी आणि हृदयाच्या सुखासाठी.
10.97.19
या ओष॑धीः॒ सोम॑राज्ञी॒र्विष्ठि॑ताः पृथि॒वीमनु॑ ।
बृह॒स्पति॑प्रसूतास॒स्यै सं द॑त्त वी॒र्य॑म् ॥
सोमाला राजा मानून पृथ्वीवर पसरलेल्या ज्या औषधी आहेत, त्या बृहस्पतीने प्रेरित होऊन हिला वीर्य द्या.
10.97.20
मा वो॑ रिषत्खनि॒ता यस्मै॑ चा॒हं खना॑मि वः ।
द्वि॒पच्चतु॑ष्पद॒स्माकं॒ सर्व॑मस्त्वनातु॒रम् ॥
ज्यासाठी मी तुम्हाला खणतो, खणणाऱ्याने तुमची हानी करू नये. आमचे द्विपाद आणि चतुष्पाद सर्व आजारमुक्त होवोत.
10.97.21
याश्चे॒दमु॑पशृ॒ण्वन्ति॒ याश्च॑ दू॒रं परा॑गताः ।
सर्वाः॑ सं॒गत्य॑ वीरुधो अ॒स्यै सं द॑त्त वी॒र्य॑म् ॥
जे इथे ऐकतात आणि जे दूरावरून आले आहेत, हे वेलींनो, सर्वजण एकत्र होऊन हिला वीर्य द्या.
10.97.22
ओष॑धयः॒ सं व॑दन्ते॒ सोमे॑न स॒ह राज्ञा॑ ।
यस्मै॑ कृ॒णोति॑ ब्राह्म॒णस्तं रा॑जन्पारयामसि ॥
औषधी सोम आणि राजा यांच्याशी एकत्र बोलतात. ज्यासाठी ब्राह्मण उपचार करतो, हे राजा, त्याला आम्ही बरे करतो.
10.97.23
त्वमु॑त्त॒मास्यो॑षधे॒ तव॑ वृ॒क्षा उप॑स्तयः ।
उप॑स्तिरस्तु॒ सो॑ऽस्माकं॒ यो अ॒स्माँ अ॑भि॒दास॑ति ॥
तू उत्तम आहेस, हे औषधी; तुझे वृक्ष आधार आहेत. जो आम्हाला त्रास देतो, तोच आमचाही आधार होवो.