ਰਿਗਵੇਦ · ਸੂਕਤ 10.97
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.97.1
या ओष॑धीः॒ पूर्वा॑ जा॒ता दे॒वेभ्य॑स्त्रियु॒गं पु॒रा ।
मनै॒ नु ब॒भ्रूणा॑म॒हं श॒तं धामा॑नि स॒प्त च॑ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਪਹਿਲਾਂ, ਤਿੰਨ ਯੁਗਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਜੰਮੀਆਂ ਉਹ ਔਸ਼ਧੀਆਂ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਭੂਰੀਆਂ ਦੇ ਸੌ ਅਤੇ ਸੱਤ ਧਾਮਾਂ ਨੂੰ ਹੁਣ ਮੈਂ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।
10.97.2
श॒तं वो॑ अम्ब॒ धामा॑नि स॒हस्र॑मु॒त वो॒ रुहः॑ ।
अधा॑ शतक्रत्वो यू॒यमि॒मं मे॑ अग॒दं कृ॑त ॥
ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੁਹਾਡੇ ਸੌ ਧਾਮ ਹਨ, ਅਤੇ ਹਜ਼ਾਰ ਅੰਕੁਰ ਵੀ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਸੌ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਵਾਲੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਲਈ ਇਹ ਔਸ਼ਧ ਬਣਾਓ।
10.97.3
ओष॑धीः॒ प्रति॑ मोदध्वं॒ पुष्प॑वतीः प्र॒सूव॑रीः ।
अश्वा॑ इव स॒जित्व॑रीर्वी॒रुधः॑ पारयि॒ष्ण्वः॑ ॥
ਹੇ ਔਸ਼ਧੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਖ਼ੁਸ਼ ਹੋਵੋ — ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਓ, ਫਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਓ, ਘੋੜੀਆਂ ਵਾਂਗ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀਓ, ਵੇਲਾਂ ਵਾਲੀਓ, ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀਓ।
10.97.4
ओष॑धी॒रिति॑ मातर॒स्तद्वो॑ देवी॒रुप॑ ब्रुवे ।
स॒नेय॒मश्वं॒ गां वास॑ आ॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ॥
ਹੇ ਔਸ਼ਧੀਓ, ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ — ਹੇ ਮਾਤਾਵਾਂ, ਹੇ ਦੇਵੀਆਂ, ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹਾਂ: ਮੈਨੂੰ ਘੋੜਾ, ਗਾਂ, ਵਸਤਰ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਆਤਮਾ ਮਿਲੇ; ਹੇ ਮਨੁੱਖ, ਇਹ ਤੇਰਾ ਹੈ।
10.97.5
अ॒श्व॒त्थे वो॑ नि॒षद॑नं प॒र्णे वो॑ वस॒तिष्कृ॒ता ।
गो॒भाज॒ इत्किला॑सथ॒ यत्स॒नव॑थ॒ पूरु॑षम् ॥
ਪਿੱਪਲ ਉੱਤੇ ਤੁਹਾਡਾ ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਹੈ; ਪੱਤੇ ਵਿੱਚ ਤੁਹਾਡਾ ਨਿਵਾਸ ਬਣਿਆ ਹੈ। ਹੇ ਗੋਭਾਗਣੀਓ, ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋ, ਤਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਕਰਦੀਆਂ ਹੋ।
10.97.6
यत्रौष॑धीः स॒मग्म॑त॒ राजा॑नः॒ समि॑ताविव ।
विप्रः॒ स उ॑च्यते भि॒षग्र॑क्षो॒हामी॑व॒चात॑नः ॥
ਜਿੱਥੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਵੇਂ ਰਾਜੇ ਸਭਾ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਉਹ ਗਿਆਨੀ ਵੈਦ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ — ਰਾਖਸ਼ਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਰੋਗ ਭਜਾਉਣ ਵਾਲਾ।
10.97.7
अ॒श्वा॒व॒तीं सो॑माव॒तीमू॒र्जय॑न्ती॒मुदो॑जसम् ।
आवि॑त्सि॒ सर्वा॒ ओष॑धीर॒स्मा अ॑रि॒ष्टता॑तये ॥
ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ, ਸੋਮ ਵਾਲੀਆਂ, ਬਲ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਰਸ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਾਰੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਇਸ ਦੀ ਸੁੱਖ-ਸਲਾਮਤੀ ਲਈ ਪਾ ਲਿਆ ਹੈ।
10.97.8
उच्छुष्मा॒ ओष॑धीनां॒ गावो॑ गो॒ष्ठादि॑वेरते ।
धनं॑ सनि॒ष्यन्ती॑नामा॒त्मानं॒ तव॑ पूरुष ॥
ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਬਲ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦੇ ਹਨ, ਗਾਵਾਂ ਗੋਸ਼ਾਲਾ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ ਵਾਂਗ। ਧਨ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦਾ ਧਨ; ਹੇ ਪੁਰਸ਼, ਤੇਰਾ ਆਪਣਾ ਪ੍ਰਾਣ ਵੀ।
10.97.9
इष्कृ॑ति॒र्नाम॑ वो मा॒ताथो॑ यू॒यं स्थ॒ निष्कृ॑तीः ।
सी॒राः प॑त॒त्रिणी॑ स्थन॒ यदा॒मय॑ति॒ निष्कृ॑थ ॥
'ਇਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀ' ਤੁਹਾਡਾ ਨਾਮ ਹੈ; ਤੁਹਾਡੀ ਮਾਤਾ ਵੀ ਉਹੀ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਤੁਸੀਂ ਆਪ 'ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਤੀਆਂ' (ਇਲਾਜ) ਹੋ। ਹੇ ਸੂਈ ਵਰਗੀਆਂ, ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਔਸ਼ਧੀਓ, ਤੁਸੀਂ ਐਸੇ ਹੀ ਹੋ—ਜਦੋਂ ਰੋਗ ਦੁਖ ਦੇਵੇ, ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰੋ।
10.97.10
अति॒ विश्वाः॑ परि॒ष्ठाः स्ते॒न इ॑व व्र॒जम॑क्रमुः ।
ओष॑धीः॒ प्राचु॑च्यवु॒र्यत्किं च॑ त॒न्वो॑ रपः॑ ॥
ਘੇਰਣ ਵਾਲੇ ਸਾਰੇ ਚੋਰ ਵਾਂਗ ਵਾੜੇ ਵਿੱਚ ਵੜ ਗਏ; ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੇ ਸਰੀਰ ਦੀ ਜੋ ਵੀ ਮੈਲ ਹੋਵੇ ਉਸਨੂੰ ਝਾੜ ਕੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ।
10.97.11
यदि॒मा वा॒जय॑न्न॒हमोष॑धी॒र्हस्त॑ आद॒धे ।
आ॒त्मा यक्ष्म॑स्य नश्यति पु॒रा जी॑व॒गृभो॑ यथा ॥
ਮੈਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲੈ ਕੇ ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਡਿਆਈ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਯਕ੍ਸ਼ਮਾ (ਖਿਆਈ ਰੋਗ) ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਫੜੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ।
10.97.12
यस्यौ॑षधीः प्र॒सर्प॒थाङ्ग॑मङ्गं॒ परु॑ष्परुः ।
ततो॒ यक्ष्मं॒ वि बा॑धध्व उ॒ग्रो म॑ध्यम॒शीरि॑व ॥
ਹੇ ਔਸ਼ਧੀਓ, ਜਿਸ ਦੇ ਹਰ ਅੰਗ ਅਤੇ ਹਰ ਜੋੜ ਵਿੱਚ ਤੁਸੀਂ ਰੇਂਗ ਕੇ ਫੈਲਦੀਆਂ ਹੋ, ਉੱਥੋਂ ਹੀ ਯਕ੍ਸ਼ਮਾ ਨੂੰ ਦੂਰ ਭਜਾ ਦਿਓ—ਉਗਰ ਹੋ ਕੇ, ਵਿਚਲੀ ਉਂਗਲੀ ਵਾਂਗ (ਸਿੱਧੇ ਤੇ ਨਿਰਣਾਇਕ ਹੋ ਕੇ)।
10.97.13
सा॒कं य॑क्ष्म॒ प्र प॑त॒ चाषे॑ण किकिदी॒विना॑ ।
सा॒कं वात॑स्य॒ ध्राज्या॑ सा॒कं न॑श्य नि॒हाक॑या ॥
ਹੇ ਯਕ੍ਸ਼ਮਾ, ਕਾਸ਼ਾ ਪੰਛੀ ਅਤੇ ਕਿਕਿਦੀਵੀ ਪੰਛੀ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਦੂਰ ਚਲਾ ਜਾ। ਹਵਾ ਦੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਨਾਸ਼ ਹੋ ਜਾ; ਨਿਹਾਕਾ (ਦਵਾਈ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਮਿਟ ਜਾ।
10.97.14
अ॒न्या वो॑ अ॒न्याम॑वतु अ॒न्यान्यस्या॒ उपा॑वत ।
ताः सर्वाः॑ संविदा॒ना इ॒दं मे॒ प्राव॑ता॒ वचः॑ ॥
ਇੱਕ ਤੁਹਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ, ਦੂਜੀ ਹੋਰਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ; ਇੱਕ ਦੂਜੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਉਸਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰੇ। ਉਹ ਸਾਰੀਆਂ ਇਕਮਤ ਹੋ ਕੇ ਮੇਰੇ ਇਸ ਬਚਨ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ।
10.97.15
याः फ॒लिनी॒र्या अ॑फ॒ला अ॑पु॒ष्पा याश्च॑ पु॒ष्पिणीः॑ ।
बृह॒स्पति॑प्रसूता॒स्ता नो॑ मुञ्च॒न्त्वंह॑सः ॥
ਜੋ ਬੂਟੀਆਂ ਫਲ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਫਲ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਜੋ ਬਿਨਾਂ ਫੁੱਲ ਦੀਆਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਫੁੱਲਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਨ — ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਭੇਜੀਆਂ ਗਈਆਂ ਉਹ ਸਭ ਸਾਨੂੰ ਪਾਪ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰਨ।
10.97.16
मु॒ञ्चन्तु॑ मा शप॒थ्या॑दथो॑ वरु॒ण्या॑दु॒त ।
अथो॑ य॒मस्य॒ पड्बी॑शा॒त्सर्व॑स्माद्देवकिल्बि॒षात् ॥
ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਸਹੁੰ ਦੇ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਛੁਡਾਉਣ, ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੇ ਸਰਾਪ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਡਾਉਣ। ਅਤੇ ਯਮ ਦੇ ਫੰਦੇ ਤੋਂ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਸਾਰੇ ਅਪਰਾਧਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਛੁਡਾਉਣ।
10.97.17
अ॒व॒पत॑न्तीरवदन्दि॒व ओष॑धय॒स्परि॑ ।
यं जी॒वम॒श्नवा॑महै॒ न स रि॑ष्याति॒ पूरु॑षः ॥
ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਉਤਰਦੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ ਨੇ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਕਿਹਾ — ਜਿਸ ਜੀਵ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਾਂਗੀਆਂ, ਉਹ ਮਨੁੱਖ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ।
10.97.18
या ओष॑धीः॒ सोम॑राज्ञीर्ब॒ह्वीः श॒तवि॑चक्षणाः ।
तासां॒ त्वम॑स्युत्त॒मारं॒ कामा॑य॒ शं हृ॒दे ॥
ਸੋਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਮੰਨਣ ਵਾਲੀਆਂ, ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ, ਸੌ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਜੋ ਬੂਟੀਆਂ ਹਨ — ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈਂ; ਇੱਛਾ ਲਈ ਅਤੇ ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਸੁਖ ਲਈ।
10.97.19
या ओष॑धीः॒ सोम॑राज्ञी॒र्विष्ठि॑ताः पृथि॒वीमनु॑ ।
बृह॒स्पति॑प्रसूतास॒स्यै सं द॑त्त वी॒र्य॑म् ॥
ਸੋਮ ਨੂੰ ਰਾਜਾ ਮੰਨ ਕੇ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਫੈਲੀਆਂ ਜੜੀ-ਬੂਟੀਆਂ, ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਨਾਲ, ਇਸ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿਓ।
10.97.20
मा वो॑ रिषत्खनि॒ता यस्मै॑ चा॒हं खना॑मि वः ।
द्वि॒पच्चतु॑ष्पद॒स्माकं॒ सर्व॑मस्त्वनातु॒रम् ॥
ਜਿਸ ਲਈ ਮੈਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਪੁੱਟਦਾ ਹਾਂ, ਪੁੱਟਣ ਵਾਲਾ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਪਹੁੰਚਾਏ। ਸਾਡੇ ਦੋ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਚਾਰ ਪੈਰਾਂ ਵਾਲੇ ਸਭ ਰੋਗ-ਰਹਿਤ ਹੋਣ।
10.97.21
याश्चे॒दमु॑पशृ॒ण्वन्ति॒ याश्च॑ दू॒रं परा॑गताः ।
सर्वाः॑ सं॒गत्य॑ वीरुधो अ॒स्यै सं द॑त्त वी॒र्य॑म् ॥
ਜੋ ਇੱਥੇ ਸੁਣਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਜੋ ਦੂਰੋਂ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਹੇ ਵੇਲਾਂ, ਸਾਰੀਆਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਕੇ ਇਸ ਨੂੰ ਬਲ ਦਿਓ।
10.97.22
ओष॑धयः॒ सं व॑दन्ते॒ सोमे॑न स॒ह राज्ञा॑ ।
यस्मै॑ कृ॒णोति॑ ब्राह्म॒णस्तं रा॑जन्पारयामसि ॥
ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਸੋਮ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਬੋਲਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਉਸਨੂੰ ਅਸੀਂ ਠੀਕ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
10.97.23
त्वमु॑त्त॒मास्यो॑षधे॒ तव॑ वृ॒क्षा उप॑स्तयः ।
उप॑स्तिरस्तु॒ सो॑ऽस्माकं॒ यो अ॒स्माँ अ॑भि॒दास॑ति ॥
ਤੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਹੈਂ, ਹੇ ਔਸ਼ਧੀ; ਤੇਰੇ ਰੁੱਖ ਸਹਾਰੇ ਹਨ। ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸਾਡਾ ਵੀ ਸਹਾਰਾ ਹੋਵੇ।