ऋग्वेद · सूक्त 3.54
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
3.54.1
इ॒मं म॒हे वि॑द॒थ्या॑य शू॒षं शश्व॒त्कृत्व॒ ईड्या॑य॒ प्र ज॑भ्रुः ।
शृ॒णोतु॑ नो॒ दम्ये॑भि॒रनी॑कैः शृ॒णोत्व॒ग्निर्दि॒व्यैरज॑स्रः ॥
महान यज्ञासाठी, स्तुत्यासाठी, त्यांनी हे स्तोत्र सदैव कर्मासह अर्पण केले आहे. दमन करणाऱ्या ज्वाळांसह त्याने आम्हाला ऐकावे; अविनाशी अग्नीने आपल्या दिव्य ज्वाळांसह आम्हाला ऐकावे.
3.54.2
महि॑ म॒हे दि॒वे अ॑र्चा पृथि॒व्यै कामो॑ म इ॒च्छञ्च॑रति प्रजा॒नन् ।
ययो॑र्ह॒ स्तोमे॑ वि॒दथे॑षु दे॒वाः स॑प॒र्यवो॑ मा॒दय॑न्ते॒ सचा॒योः ॥
महान स्वर्ग आणि पृथ्वीसाठी स्तुती करा. ज्ञान शोधणारी माझी इच्छा संचार करते. त्या दोघांच्या स्तुतीत, स्पर्धांमध्ये, भक्तिमान देव आनंदित होतात; ते सोबती आहेत.
3.54.3
यु॒वोर्ऋ॒तं रो॑दसी स॒त्यम॑स्तु म॒हे षु णः॑ सुवि॒ताय॒ प्र भू॑तम् ।
इ॒दं दि॒वे नमो॑ अग्ने पृथि॒व्यै स॑प॒र्यामि॒ प्रय॑सा॒ यामि॒ रत्न॑म् ॥
तुमच्या दोघांचा ऋत आणि सत्य टिकून राहो, हे द्यावापृथिवी. महान कल्याणासाठी आमच्यासाठी हितकारी व्हा. हे अग्नी, स्वर्ग आणि पृथ्वीला हा नमस्कार; आदराने मी सेवा करतो, धनाकडे जातो.
3.54.4
उ॒तो हि वां॑ पू॒र्व्या आ॑विवि॒द्र ऋता॑वरी रोदसी सत्य॒वाचः॑ ।
नर॑श्चिद्वां समि॒थे शूर॑सातौ ववन्दि॒रे पृ॑थिवि॒ वेवि॑दानाः ॥
खरोखर प्राचीन ऋषी तुम्हा दोघांपर्यंत पोहोचले, हे ऋताचे रक्षक द्यावापृथिवी, सत्य बोलणारे. मानवांनीही सभेत आणि वीरत्वाच्या स्पर्धेत तुम्हा दोघांची स्तुती केली आहे; हे पृथ्वी, तुला शोधत.
3.54.5
को अ॒द्धा वे॑द॒ क इ॒ह प्र वो॑चद्दे॒वाँ अच्छा॑ प॒थ्या॑ का समे॑ति ।
ददृ॑श्र एषामव॒मा सदां॑सि॒ परे॑षु॒ या गुह्ये॑षु व्र॒तेषु॑ ॥
खरोखर कोणाला माहीत आहे? येथे कोण ते सांगू शकेल? कोणत्या मार्गाने ते देवांकडे जाते? त्यांची खालची आसने दिसली; दूरचे गुप्त विधी आणि नियमांमध्ये आहेत.
3.54.6
क॒विर्नृ॒चक्षा॑ अ॒भि षी॑मचष्ट ऋ॒तस्य॒ योना॒ विघृ॑ते॒ मद॑न्ती ।
नाना॑ चक्राते॒ सद॑नं॒ यथा॒ वेः स॑मा॒नेन॒ क्रतु॑ना संविदा॒ने ॥
द्रष्टा, मानवांकडे पाहणारा, ऋताच्या गर्भात आणि मांडीवर आनंदाने त्याने तिला पाहिले. पक्ष्याच्या घरट्यासारखी वेगवेगळी आसने दोघांनी रचली; एकाच संकल्पाने आणि एकाच इच्छेने सहमत होऊन.
3.54.7
स॒मा॒न्या वियु॑ते दू॒रेअ॑न्ते ध्रु॒वे प॒दे त॑स्थतुर्जाग॒रूके॑ ।
उ॒त स्वसा॑रा युव॒ती भव॑न्ती॒ आदु॑ ब्रुवाते मिथु॒नानि॒ नाम॑ ॥
समान, दूरवर पसरलेले, वेगळे होणारे दोघे जागरूक राहून दृढ स्थानी उभे राहिले; भगिनी होऊन तरुण्या असलेल्या त्या दोघी आपली जोडनावे उच्चारतात.
3.54.8
विश्वेदे॒ते जनि॑मा॒ सं वि॑विक्तो म॒हो दे॒वान्बिभ्र॑ती॒ न व्य॑थेते ।
एज॑द्ध्रु॒वं प॑त्यते॒ विश्व॒मेकं॒ चर॑त्पत॒त्रि विषु॑णं॒ वि जा॒तम् ॥
ही दोघी सर्व जन्म वेगळे करतात; महान देवांना धारण करणाऱ्या त्या व्यथित होत नाहीत. चालणारे आणि स्थिर सर्व एकच; पंखी पक्षी संचार करतो, सर्वव्यापी, वेगळा जन्मलेला.
3.54.9
सना॑ पुरा॒णमध्ये॑म्या॒रान्म॒हः पि॒तुर्ज॑नि॒तुर्जा॒मि तन्नः॑ ।
दे॒वासो॒ यत्र॑ पनि॒तार॒ एवै॑रु॒रौ प॒थि व्यु॑ते त॒स्थुर॒न्तः ॥
प्राचीनाला मी दुरून जवळ जातो, महान पिता आणि जनकाच्या नात्याकडे; जिथे देव आणि स्तोते या उपायांनी विस्तीर्ण मार्गावर आत उभे राहिले.
3.54.10
इ॒मं स्तोमं॑ रोदसी॒ प्र ब्र॑वीमि ऋदू॒दराः॑ शृणवन्नग्निजि॒ह्वाः ।
मि॒त्रः स॒म्राजो॒ वरु॑णो॒ युवा॑न आदि॒त्यासः॑ क॒वयः॑ पप्रथा॒नाः ॥
हे स्तोत्र हे द्यावापृथिवी, मी तुम्हांस सांगतो; अग्निजिव्ह, ऐकणारे ऋदूदर देव. मित्र सम्राट, वरुण तरुण; आदित्य, विस्तार करणारे कवी.
3.54.11
हिर॑ण्यपाणिः सवि॒ता सु॑जि॒ह्वस्त्रिरा दि॒वो वि॒दथे॒ पत्य॑मानः ।
दे॒वेषु॑ च सवितः॒ श्लोक॒मश्रे॒राद॒स्मभ्य॒मा सु॑व स॒र्वता॑तिम् ॥
सुवर्णहस्त, सुजिव्ह सवितृ तीन वेळा द्युलोकावर स्पर्धेत झटतो. देवांमध्ये, हे सवितृ, तू स्तोत्रमंत्र उंचावलास; म्हणून आम्हांसाठी सर्वव्यापी (संपत्ती) पुढे प्रेर.
3.54.12
सु॒कृत्सु॑पा॒णिः स्ववाँ॑ ऋ॒तावा॑ दे॒वस्त्वष्टाव॑से॒ तानि॑ नो धात् ।
पू॒ष॒ण्वन्त॑ ऋभवो मादयध्वमू॒र्ध्वग्रा॑वाणो अध्व॒रम॑तष्ट ॥
सुकर्मा, सुहस्त, संपन्न, ऋतवान देव त्वष्टा आमच्या साहाय्यासाठी ती आम्हांस देवो. पूषणासह हे ऋभुंनो, आनंद करा; उंचावलेल्या पेल्यांचे ऋभू यज्ञ करते झाले.
3.54.13
वि॒द्युद्र॑था म॒रुत॑ ऋष्टि॒मन्तो॑ दि॒वो मर्या॑ ऋ॒तजा॑ता अ॒यासः॑ ।
सर॑स्वती शृणवन्य॒ज्ञिया॑सो॒ धाता॑ र॒यिं स॒हवी॑रं तुरासः ॥
वीजेच्या रथांचे मरुत, वृष्टी देणारे, दिव्य तरुण, ऋतापासून जन्मलेले, अथक — सरस्वतीने ऐकावे; यज्ञयोग्य देवांनो, हे वेगवानांनो, वीर-पुत्रांसह धन द्या.
3.54.14
विष्णुं॒ स्तोमा॑सः पुरुद॒स्मम॒र्का भग॑स्येव का॒रिणो॒ याम॑नि ग्मन् ।
उ॒रु॒क्र॒मः क॑कु॒हो यस्य॑ पू॒र्वीर्न म॑र्धन्ति युव॒तयो॒ जनि॑त्रीः ॥
विष्णूपर्यंत स्तोत्रे पोहोचोत, बहुदात्यासाठी अर्चना — भगाच्या उपासकांप्रमाणे त्याच्या प्रवासात त्या चालोत. विशाल पावले टाकणारा, दिशा दुमदुमवणारा; त्याची प्राचीन स्तुती, तरुणी मातांना थकवत नाहीत तशी, त्याला थकवत नाही.
3.54.15
इन्द्रो॒ विश्वै॑र्वी॒र्यैः॑ पत्य॑मान उ॒भे आ प॑प्रौ॒ रोद॑सी महि॒त्वा ।
पु॒रं॒द॒रो वृ॑त्र॒हा धृ॒ष्णुषे॑णः सं॒गृभ्या॑ न॒ आ भ॑रा॒ भूरि॑ प॒श्वः ॥
इंद्र आपल्या सर्व पराक्रमांनी विजय इच्छित, आपल्या महिम्याने द्यावापृथिवी दोन्ही लोक भरतो. नगरभेदक, वृत्रहन्ता, दृढबाहू इंद्र, आमच्यासाठी एकत्र करून विपुल गोधन आणो.
3.54.16
नास॑त्या मे पि॒तरा॑ बन्धु॒पृच्छा॑ सजा॒त्य॑म॒श्विनो॒श्चारु॒ नाम॑ ।
यु॒वं हि स्थो र॑यि॒दौ नो॑ रयी॒णां दा॒त्रं र॑क्षेथे॒ अक॑वै॒रद॑ब्धा ॥
नासत्यांनो, माझे दोघे मातापिता, बांधवांचे रक्षक; अश्विनांचे सुंदर नाव माझ्या स्वजनत्वाचे नाव आहे. तुम्ही दोघे खरोखर धनदाते आहात; आमच्या धनदानाचे रक्षण करा, हे अक्षय, हे अहिंसित.
3.54.17
म॒हत्तद्वः॑ कवय॒श्चारु॒ नाम॒ यद्ध॑ देवा॒ भव॑थ॒ विश्व॒ इन्द्रे॑ ।
सख॑ ऋ॒भुभिः॑ पुरुहूत प्रि॒येभि॑रि॒मां धियं॑ सा॒तये॑ तक्षता नः ॥
कवींनो, ते महान सुंदर नाव तुमचे आहे; ज्यामुळे तुम्ही सर्व इंद्रात एकरूप झालात. हे बहुआहूत देवा, ऋभूंसह मित्र होऊन, तुझ्या प्रियजनांसह ही स्तुतिभावना आमच्या धनप्राप्तीसाठी घडव.
3.54.18
अ॒र्य॒मा णो॒ अदि॑तिर्य॒ज्ञिया॑स॒ अद॑ब्धानि॒ वरु॑णस्य व्र॒तानि॑ ।
यु॒योत॑ नो अनप॒त्यानि॒ गन्तोः॑ प्र॒जावा॑न्नः पशु॒माँ अ॑स्तु गा॒तुः ॥
अर्यमा आमचे रक्षण करो, अदिती आणि यज्ञयोग्य देव; वरुणाची अचल व्रते आम्हाला लाभोत. आमच्यापासून अपत्यहीनता दूर करा; आम्हाला संततिसमृद्ध व गोधनसमृद्ध करा, आमचा मार्ग सदैव सुगम असो.
3.54.19
दे॒वानां॑ दू॒तः पु॑रु॒ध प्रसू॒तोऽना॑गान्नो वोचतु स॒र्वता॑ता ।
शृ॒णोतु॑ नः पृथि॒वी द्यौरु॒तापः॒ सूर्यो॒ नक्ष॑त्रैरु॒र्व॑न्तरि॑क्षम् ॥
देवांचा दूत, अनेक रूपांत प्रेरित होऊन, प्रत्येक संघर्षात आमच्यासाठी निर्दोष वचने बोलो. पृथ्वी आणि द्युलोक आम्हाला ऐकोत, आणि जलेही; ताऱ्यांसह सूर्य विशाल अंतरिक्षात (ऐको).
3.54.20
शृ॒ण्वन्तु॑ नो॒ वृष॑णः॒ पर्व॑तासो ध्रु॒वक्षे॑मास॒ इळ॑या॒ मद॑न्तः ।
आ॒दि॒त्यैर्नो॒ अदि॑तिः शृणोतु॒ यच्छ॑न्तु नो म॒रुतः॒ शर्म॑ भ॒द्रम् ॥
वर्षाव करणारे वृषभासारखे, स्थिर आश्रय असलेले पर्वत इळेसह आनंदित होऊन आम्हाला ऐकोत. अदिती आदित्यांसह आम्हाला ऐको; मरुत कल्याणकारी आश्रय देवोत.
3.54.21
सदा॑ सु॒गः पि॑तु॒माँ अ॑स्तु॒ पन्था॒ मध्वा॑ देवा॒ ओष॑धीः॒ सं पि॑पृक्त ।
भगो॑ मे अग्ने स॒ख्ये न मृ॑ध्या॒ उद्रा॒यो अ॑श्यां॒ सद॑नं पुरु॒क्षोः ॥
नेहमी मार्ग सुगम आणि धनसमृद्ध असो. हे देवांनो, मधाने औषधींना उत्तम भरा. भग मला देवो; हे अग्नी, मैत्रीत मी नष्ट न होवो; अनेक दानांच्या व्यक्तीचे निवासस्थान मी मिळवो.
3.54.22
स्वद॑स्व ह॒व्या समिषो॑ दिदीहि अस्म॒द्र्य॑क्सं मि॑मीहि॒ श्रवां॑सि ।
विश्वाँ॑ अग्ने पृ॒त्सु ताञ्जे॑षि॒ शत्रू॒नहा॒ विश्वा॑ सु॒मना॑ दीदिही नः ॥
हविर्द्रव्यांचा आस्वाद घ्या; अन्न उत्तम प्रज्वलित करा. आमच्याकडे वळून कीर्ती द्या. हे अग्नी, सर्व संघर्षांत त्या सर्व शत्रूंना जिंका; सर्व दिवसांत प्रसन्न मनाने आमच्यासाठी तेजाने चमका.