ઉપનિષદો · Bṛhadāraṇyaka 1.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.3.1
(उद्गीथब्राह्मणम्। वैराजब्राह्मणं वा।)
द्वया ह प्राजापत्या देवाश्चासुराश्च ततः कानीयसा एव देवा ज्यायसा असुराः ।
त एषु लोकेष्वस्पर्धन्त ।
ते ह देवा ऊचुर्हन्तासुरान् यज्ञ उद्गीथेनात्ययामेति ॥ १.३.१ ॥
(ઉદ્ગીથ-બ્રાહ્મણ. અથવા વૈરાજ-બ્રાહ્મણ.) પ્રજાપતિના વંશજ દેવો અને અસુરો બે પ્રકારના હતા. તેમાં દેવો નાના અને અસુરો મોટા હતા. તેઓ આ લોકોમાં સ્પર્ધા કરવા લાગ્યા. ત્યારે દેવોએ કહ્યું: 'ચાલો, ઉદ્ગીથ વડે યજ્ઞમાં અસુરોને પાર કરી જઈએ.'
Bṛhadāraṇyaka 1.3.2
ते ह वाचमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यो वागुदगायत् ।
यो वाचि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं वदति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं वदति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.२ ॥
તેમણે વાણીને કહ્યું: 'તું અમારા માટે ઉદ્ગાન કર.' 'ઠીક' એમ કહી વાણીએ તેમના માટે ઉદ્ગાન કર્યું. વાણીમાં જે ભોગ છે તે દેવો માટે ગાયું. જે કલ્યાણકારી બોલે તે પોતાના માટે. અસુરો જાણતા હતા: 'આ ઉદ્ગાતા વડે તેઓ આપણને પાર કરી જશે.' તેથી તેઓએ તેના પર હુમલો કરી પાપ વડે વીંધ્યું. જે અયોગ્ય બોલાય છે તે જ પાપ.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.3
अथ ह प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यः प्राण उदगायत् ।
यः प्राणे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं जिघ्रति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं जिघ्रति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.३ ॥
પછી તેમણે પ્રાણને કહ્યું: 'તું અમારા માટે ઉદ્ગાન કર.' 'ઠીક' એમ કહી પ્રાણે તેમના માટે ઉદ્ગાન કર્યું. પ્રાણમાં જે ભોગ છે તે દેવો માટે ગાયું. જે કલ્યાણકારીને સૂંઘે તે પોતાના માટે. અસુરો જાણતા હતા: 'આ ઉદ્ગાતા વડે તેઓ આપણને પાર કરી જશે.' તેથી તેઓએ તેના પર હુમલો કરી પાપ વડે વીંધ્યું. જે અયોગ્ય સૂંઘે તે જ પાપ.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.4
अथ ह चक्षुरूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यश्चक्षुरुदगायत् ।
यश्चक्षुषि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं पश्यति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं पश्यति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.४ ॥
ત્યારે આંખે કહ્યું, 'તું અમારા માટે ઉદ્ગાન કર.' 'ઠીક છે', એમ કહીને તેણે તેમના માટે ઉદ્ગાન કર્યું. આંખમાંનો જે ભોગ તે તેણે દેવો માટે ગાયો. જે કલ્યાણકારી છે તે તે પોતાને માટે જુએ છે. આથી અમારો ઉદ્ગાતા અમને પાર કરી જશે એમ તેઓ જાણી ગયા. તેમણે તેના પર હુમલો કરીને પાપથી તેને વીંધ્યો. જે અયોગ્ય જુએ છે તે જ તે પાપ છે; તે જ તે પાપ.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.5
अथ ह श्रोत्रमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यः श्रोत्रमुदगायत् ।
यः श्रोत्रे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं शृणोति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा ।
यदेवेदमप्रतिरूपं शृणोति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.५ ॥
ત્યારે કાને કહ્યું, 'તું અમારા માટે ઉદ્ગાન કર.' 'ઠીક છે', એમ કહીને તેણે તેમના માટે ઉદ્ગાન કર્યું. કાનમાંનો જે ભોગ તે તેણે દેવો માટે ગાયો. જે કલ્યાણકારી સાંભળે છે તે તે પોતાને માટે સાંભળે છે. આથી અમારો ઉદ્ગાતા અમને પાર કરી જશે એમ તેઓ જાણી ગયા. તેમણે તેના પર હુમલો કરીને પાપથી તેને વીંધ્યો. જે અયોગ્ય સાંભળે છે તે જ તે પાપ છે; તે જ તે પાપ.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.6
अथ ह मन ऊचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यो मन उदगायत् ।
यो मनसि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं संकल्पयति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा ।
यदेवेदमप्रतिरूपं संकल्पयति ।
स एव स पाप्मा ।
एवमु खल्वेता देवताः पाप्मभिरुपासृजन् ।
एवमेनाः पाप्मनाविध्यन् ॥ १.३.६ ॥
ત્યારે મને કહ્યું, 'તું અમારા માટે ઉદ્ગાન કર.' 'ઠીક છે', એમ કહીને તેણે તેમના માટે ઉદ્ગાન કર્યું. મનમાંનો જે ભોગ તે તેણે દેવો માટે ગાયો. જે કલ્યાણકારી સંકલ્પે છે તે તે પોતાને માટે સંકલ્પે છે. આથી અમારો ઉદ્ગાતા અમને પાર કરી જશે એમ તેઓ જાણી ગયા. તેમણે તેના પર હુમલો કરીને પાપથી તેને વીંધ્યો. જે અયોગ્ય સંકલ્પે છે તે જ તે પાપ છે; તે જ તે પાપ. એ રીતે તેમણે આ દેવોને પાપો સાથે જોડ્યા. એ રીતે તેમને પાપથી વીંધ્યા.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.7
अथ हेममासन्यं प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्य एष प्राण उदगायत् ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविव्यत्सन् ।
स यथाश्मानमृत्वा लोष्टो विध्वंसेतैवं हैव विध्वंसमाना विष्वञ्चो विनेशुः ।
ततो देवा अभवन्, परासुरा ।
भवत्यात्मना, परास्य द्विषन् भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ॥ १.३.७ ॥
ત્યારે તેમણે મુખમાં રહેલા આ આસન્ય પ્રાણને કહ્યું, 'તું અમારા માટે ઉદ્ગાન કર.' 'ઠીક છે', એમ કહીને તેણે તેમના માટે ઉદ્ગાન કર્યું. આથી અમારો ઉદ્ગાતા અમને પાર કરી જશે એમ તેઓ જાણી ગયા. તેમણે તેના પર હુમલો કરીને પાપથી તેને વીંધવા ઇચ્છ્યું. જેમ પથ્થર સાથે અથડાઈને માટીનું ઢેફું ભાંગી જાય, તેમ તેઓ વિખરાઈને બધી દિશાઓમાં નાશ પામ્યા. પછી દેવો થયા; અસુરો પરાજિત થયા. જે આ રીતે જાણે છે તે પોતાથી જ વધે છે; તેનો શત્રુ પરાજિત થાય છે, તેને દ્વેષ કરનાર વિરોધી નાશ પામે છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.8
ते होचुः क्व नु सोऽभूद्यो न इत्थमसक्तेति ।
अयमास्येऽन्तरिति ।
सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ॥ १.३.८ ॥
તેઓએ કહ્યું, "આપણાથી આ રીતે અનાસક્ત રહેલો તે ક્યાં થયો?" "આ મુખમાં અંદર છે." તે આંગિરસ અયાસ્ય છે, કારણ કે તે અંગોનો રસ છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.9
सा वा एषा देवता दूर्नाम ।
दूरं ह्यस्या मृत्युर् ।
दूरं ह वा अस्मान्मृत्युर्भवति य एवं वेद ॥ १.३.९ ॥
આ દેવતાનું નામ દૂર્ છે. તેનાથી મૃત્યુ દૂર છે. જે આ રીતે જાણે છે, તેનાથી મૃત્યુ ખરેખર દૂર થાય છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.10
सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्य यत्रासां दिशामन्तस्तद्गमयां चकार ।
तदासां पाप्मनो विन्यदधात् ।
तस्मान्न जनमियान्नान्तमियान्नेत्पाप्मानं मृत्युमन्ववायानीति ॥ १.३.१० ॥
આ દેવતાએ આ દેવતાઓનું પાપ અને મૃત્યુ દૂર કરીને, જ્યાં આ દિશાઓનો અંત છે ત્યાં તેમને મોકલ્યા. તે પાપને તેમનાથી અલગ રાખ્યું. તેથી માણસે લોકસમૂહ પાસે ન જવું, અંત સુધી ન જવું, પાપ અને મૃત્યુની પાછળ ન પડવું.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.11
सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्याथैना मृत्युमत्यवहत् ॥ १.३.११ ॥
આ દેવતાએ આ દેવતાઓનું પાપ અને મૃત્યુ દૂર કર્યા પછી, તેમને મૃત્યુની પેલે પાર લઈ ગઈ.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.12
सा वै वाचमेव प्रथमामत्यवहत् ।
सा यदा मृत्युमत्यमुच्यत सोऽग्निरभवत् ।
सोऽयमग्निः परेण मृत्युमतिक्रान्तो दीप्यते ॥ १.३.१२ ॥
તેણે પ્રથમ વાણીને જ મૃત્યુની પેલે પાર પહોંચાડી. જ્યારે તે મૃત્યુમાંથી મુક્ત થઈ, ત્યારે તે અગ્નિ બની. મૃત્યુને ઓળંગીને આ અગ્નિ પેલે પાર પ્રકાશે છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.13
अथ प्राणमत्यवहत् ।
स यदा मृत्युमत्यमुच्यत स वायुरभवत् ।
सोऽयं वायुः परेण मृत्युमतिक्रान्तः पवते ॥ १.३.१३ ॥
પછી તેણે પ્રાણને મૃત્યુની પેલે પાર પહોંચાડ્યો. જ્યારે તે મૃત્યુમાંથી મુક્ત થયો, ત્યારે તે વાયુ બન્યો. મૃત્યુને ઓળંગીને આ વાયુ પેલે પાર વહે છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.14
अथ चक्षुरत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत स आदित्योऽभवत् ।
सोऽसावादित्यः परेण मृत्युमतिक्रान्तस्तपति ॥ १.३.१४ ॥
પછી તેણે ચક્ષુને મૃત્યુની પેલે પાર પહોંચાડ્યું. જ્યારે તે મૃત્યુમાંથી મુક્ત થયું, ત્યારે તે આદિત્ય બન્યું. મૃત્યુને ઓળંગીને તે આદિત્ય પેલે પાર તપે છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.15
अथ श्रोत्रमत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत ता दिशोऽभवन् ।
ता इमा दिशः परेण मृत्युमतिक्रान्ताः ॥ १.३.१५ ॥
પછી તેણે શ્રોત્રને મૃત્યુની પેલે પાર પહોંચાડ્યું. જ્યારે તે મૃત્યુમાંથી મુક્ત થયું, ત્યારે તે દિશાઓ બની. મૃત્યુને ઓળંગીને આ દિશાઓ પેલે પાર છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.16
अथ मनोऽत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत स चन्द्रमा अभवत् ।
सोऽसौ चन्द्रः परेण मृत्युमतिक्रान्तो भाति ।
एवं ह वा एनमेषा देवता मृत्युमतिवहति य एवं वेद ॥ १.३.१६ ॥
પછી મને (મૃત્યુને) પાર કરાવ્યું. તે મૃત્યુમાંથી મુક્ત થયું ત્યારે ચંદ્ર થયું. તે ચંદ્ર મૃત્યુને ઓળંગીને પ્રકાશે છે. આ રીતે જાણનારને આ દેવતા મૃત્યુ પાર કરાવે છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.17
अथात्मनेऽन्नाद्यमागायत् ।
यद्धि किञ्चान्नमद्यतेऽनेनैव तदद्यते ।
इह प्रतितिष्ठति ॥ १.३.१७ ॥
પછી પોતાને માટે ખાવા યોગ્ય અન્નનું ગાન કર્યું. જે કંઈ અન્ન ખાવામાં આવે છે તે આના દ્વારા જ ખવાય છે. તે અહીં પ્રતિષ્ઠિત રહે છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.18
ते देवा अब्रुवन् ।
एतावद्वा इदं सर्वं यदन्नम् ।
तदात्मन आगासीः ।
अनु नोऽस्मिन्नन्न आभजस्वेति ।
ते वै माभिसंविशतेति ।
तथेति तं समन्तं परिण्यविशन्त ।
तस्माद्यदनेनान्नमत्ति तेनैतास्तृप्यन्ति ।
एवं ह वा एनं स्वा अभिसंविशन्ति भर्ता स्वानां श्रेष्ठः पुरएता भवत्यन्नादोऽधिपतिर्य एवं वेद ।
य उ हैवंविदं स्वेषु प्रतिर्बुभूषति न हैवालं भार्येभ्यो भवति ।
अथ य एवैतमनुभवति यो वैतमनु भार्यान् बुभूर्षति स हैवालं भार्येभ्यो भवति ॥ १.३.१८ ॥
તે દેવતાઓએ કહ્યું: આ સમગ્ર અન્ન એટલું જ છે; તેં તારા માટે લીધેલા અન્નમાં અમને પણ ભાગ આપ. તેઓએ કહ્યું: અમને પણ આમાં પ્રવેશવા દે. 'ઠીક છે' કહીને તેઓએ તેને ચારે બાજુથી ઘેરીને પ્રવેશ કર્યો. તેથી જે અન્ન આના દ્વારા ખાવામાં આવે છે, તેનાથી આ (ઇન્દ્રિયો) તૃપ્ત થાય છે. આ રીતે જાણનારમાં તેના સ્વજનો પ્રવેશ કરે છે; તે સ્વજનોનો પાલક, શ્રેષ્ઠ, અગ્રણી, અન્નભોક્તા અને અધિપતિ બને છે. આવા જ્ઞાનીની સાથે સ્વજનોમાં હરીફાઈ કરવા ઇચ્છનાર પત્નીઓ માટે પણ પૂરતો થતો નથી. પરંતુ આનું અનુસરણ કરીને તેની પાછળ પત્નીઓની ઇચ્છા રાખનાર પત્નીઓ માટે પૂરતો થાય છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.19
सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ।
प्राणो वा अङ्गानां रसः ।
प्राणो हि वा अङ्गानां रसः ।
तस्माद्यस्मात्कस्माच्चाङ्गात्प्राण उत्क्रामति तदेव तच्छुष्यति ।
एष हि वा अङ्गानां रसः ॥ १.३.१९ ॥
તે આંગિરસ વંશનો અયાસ્ય છે, કારણ કે તે અંગોનો રસ છે. પ્રાણ જ અંગોનો રસ છે. ખરેખર પ્રાણ જ અંગોનો રસ છે. તેથી જે કોઈ અંગમાંથી પ્રાણ નીકળી જાય છે, તે જ સુકાઈ જાય છે. આ જ ખરેખર અંગોનો રસ છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.20
एष उ एव बृहस्पतिः ।
वाग्वै बृहती ।
तस्या एष पतिस्तस्मादु बृहस्पतिः ॥ १.३.२० ॥
આ જ ખરેખર બૃહસ્પતિ છે. વાણી જ બૃહતી છે. આ તેનો પતિ છે, તેથી આ બૃહસ્પતિ છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.21
एष उ एव ब्रह्मणस्पतिः ।
वाग्वै ब्रह्म ।
तस्या एष पतिस्तस्मादु ब्रह्मणस्पतिः ॥ १.३.२१ ॥
આ જ ખરેખર બ્રહ્મણસ્પતિ છે. વાણી જ બ્રહ્મ છે. આ તેનો પતિ છે, તેથી આ બ્રહ્મણસ્પતિ છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.22
एष उ एव साम ।
वाग्वै सामैष सा चामश्चेति तत्साम्नः सामत्वम् ।
यद्वेव समः प्लुषिणा समो मशकेन समो नागेन सम एभिस्त्रिभिर्लोकैः समोऽनेन सर्वेण तस्माद्वेव साम ।
अश्नुते साम्नः सायुज्यं सलोकताम् ।
य एवमेतत्साम वेद ॥ १.३.२२ ॥
આ જ ખરેખર સામ છે. વાણી જ સામ છે; તે 'સા' અને 'અમ' છે — આ રીતે સામનું સામત્વ. કારણ કે આ બળતી આગ સમાન, મચ્છર સમાન, હાથી સમાન છે; આ ત્રણ લોક સમાન, આ બધાં સમાન છે; તેથી જ આ સામ છે. જે આ રીતે આ સામને જાણે છે, તે સામનું સાયુજ્ય અને સલોકતા પામે છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.23
एष उ वा उद्गीथः ।
प्राणो वा उत्प्राणेन हीदं सर्वमुत्तब्धम् ।
वागेव गीथा ।
उच्च गीथा चेति ।
स उद्गीथः ॥ १.३.२३ ॥
આ જ ખરેખર ઉદ્ગીથ છે. પ્રાણ જ ઉદ્ગીથ છે; કારણ કે ઉત્પ્રાણ દ્વારા આ બધું ઊંચકીને ધારણ કરાયેલું છે. વાણી જ ગીથા છે; 'ઉચ્ચ' ગીથા પણ છે — તે જ ઉદ્ગીથ.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.24
तद्धापि ब्रह्मदत्तश्चैकितानेयो राजानं भक्षयन्नुवाच ।
अयं त्यस्य राजा मूर्धानं विपातयताद्यदितोऽयास्य आङ्गिरसोऽन्येनोदगायदिति ।
वाचा च ह्येव स प्राणेन चोदगायदिति ॥ १.३.२४ ॥
ત્યારે ચૈકિતાનેય બ્રહ્મદત્તે ભોજન કરતા રાજાને કહ્યું: "આંગિરસ વંશના અયાસ્યે જો બીજા કોઈ દ્વારા ઉદ્ગાન કરાયું હોત, તો આ રાજાનું માથું આજે અહીંથી જ ફાટી જાઓ." કારણ કે તેણે વાણી અને પ્રાણ વડે જ ઉદ્ગાન કર્યું હતું.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.25
तस्य हैतस्य साम्नो यः स्वं वेद भवति हास्य स्वम् ।
तस्य वै स्वर एव स्वम् ।
तस्मादार्त्विज्यं करिष्यन् वाचि स्वरमिच्छेत ।
तया वाचा स्वरसम्पन्नयार्त्विज्यं कुर्यात् ।
तस्माद्यज्ञे स्वरवन्तं दिदृक्षन्त एव ।
अथो यस्य स्वं भवति ।
भवति हास्य स्वं य एवमेतत्साम्नः स्वं वेद ॥ १.३.२५ ॥
આ સામનું 'સ્વ' જે જાણે છે, તેને 'સ્વ' પ્રાપ્ત થાય છે. તેનું 'સ્વ' જ સ્વર છે. તેથી ઋત્વિજ્ય કરવા ઇચ્છનારે વાણીમાં સ્વર ઇચ્છવો. તે સ્વરસંપન્ન વાણી વડે ઋત્વિજ્ય કરવું. તેથી યજ્ઞમાં સ્વરવાન જોવા ઇચ્છે છે. આ રીતે જે સામનું 'સ્વ' જાણે છે, તેને 'સ્વ' પ્રાપ્ત થાય છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.26
तस्य हैतस्य साम्नो यः सुवर्णं वेद भवति हास्य सुवर्णम् ।
तस्य वै स्वर एव सुवर्णम् ।
भवति हास्य सुवर्णं य एवमेतत्साम्नः सुवर्णं वेद ॥ १.३.२६ ॥
આ સામનું 'સુવર્ણ' જે જાણે છે, તેને સુવર્ણ પ્રાપ્ત થાય છે. તેનું સુવર્ણ જ સ્વર છે. આ રીતે જે સામનું સુવર્ણ જાણે છે, તેને સુવર્ણ પ્રાપ્ત થાય છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.27
तस्य हैतस्य साम्नो यः प्रतिष्ठां वेद प्रति ह तिष्ठति ।
तस्य वै वागेव प्रतिष्ठा ।
वाचि हि खल्वेष एतत्प्राणः प्रतिष्ठितो गीयते ।
अन्न इत्यु हैक आहुः ॥ १.३.२७ ॥
આ સામની 'પ્રતિષ્ઠા' જે જાણે છે, તે દૃઢ રીતે સ્થિર થાય છે. તેની પ્રતિષ્ઠા વાણી જ છે. કારણ કે આ પ્રાણ જ વાણીમાં પ્રતિષ્ઠિત થઈને ગવાય છે. 'અન્નમાં' એમ કેટલાક કહે છે.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.28
अथातः पवमानानामेवाभ्यारोहः ।
स वै खलु प्रस्तोता साम प्रस्तौति ।
स यत्र प्रस्तुयात्तदेतानि जपेत् ।
असतो मा सद्गमय, तमसो मा ज्योतिर्गमय, मृत्योर्मामृतं गमयेति ।
स यदाहासतो मा सद्गमयेति ।
मृत्युर्वा असत्सदमृतं मृत्योर्मामृतं गमयामृतं मा कुर्वित्येवैतदाह ।
तमसो मा ज्योतिर्गमयेति ।
मृत्युर्वै तमो ज्योतिरमृतं मृत्योर्मामृतं गमयामृतं मा कुर्वित्येवैतदाह ।
मृत्योर्मामृतं गमयेति ।
नात्र तिरोहितमिवास्ति ।
अथ यानीतराणि स्तोत्राणि तेष्वात्मनेऽन्नाद्यमागायेत् ।
तस्मादु तेषु वरं वृणीत ।
यं कामं कामयेत्तम् ।
स एष एवंविदुद्गातात्मने वा यजमानाय वा यं कामं कामयते तमागायति ।
तद्धैतल्लोकजिदेव ।
न हैवालोक्यताया आशास्ति य एवमेतत्साम वेद ॥ १.३.२८ ॥
પવમાન સામોનું આરોહણ હવે. પ્રસ્તોતા સામનું પ્રસ્તાવન કરે છે. તે પ્રસ્તાવન કરે ત્યારે આ જપ કરવા: 'અસતો મા સદ્ગમય, તમસો મા જ્યોતિર્ગમય, મૃત્યોર્મામૃતં ગમય.' 'અસતો મા સદ્ગમય' કહે ત્યારે મૃત્યુ જ અસત્ છે અને અમૃત સત્ છે એમ કહે છે. 'તમસો મા જ્યોતિર્ગમય' કહે ત્યારે મૃત્યુ જ તમ છે અને જ્યોતિ અમૃત છે. અહીં કંઈ છુપાયેલું નથી. અન્ય સ્તોત્રોમાં પોતાના માટે અન્નાદિ ગાવા. તેમાંથી વર પસંદ કરવો. જે કામના હોય તે ગાવી. આ રીતે જાણનાર ઉદ્ગાતા પોતાના કે યજમાનના માટે જે કામના કરે તે ગાય છે; તે જ લોકોને જીતનાર છે. આ સામને આ રીતે જાણનારને અલોક્યતાની આશા રહેતી નથી.