उपनिषदे · Bṛhadāraṇyaka 1.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.3.1
(उद्गीथब्राह्मणम्। वैराजब्राह्मणं वा।)
द्वया ह प्राजापत्या देवाश्चासुराश्च ततः कानीयसा एव देवा ज्यायसा असुराः ।
त एषु लोकेष्वस्पर्धन्त ।
ते ह देवा ऊचुर्हन्तासुरान् यज्ञ उद्गीथेनात्ययामेति ॥ १.३.१ ॥
(उद्गीथ-ब्राह्मण. किंवा वैराज-ब्राह्मण.) प्रजापतीच्या वंशातील देव आणि असुर दोन प्रकारचे होते. त्यात देव लहान व असुर मोठे होते. ते या लोकांमध्ये स्पर्धा करू लागले. तेव्हा देव म्हणाले, 'चला, उद्गीथाद्वारे यज्ञात असुरांना मागे टाकू.'
Bṛhadāraṇyaka 1.3.2
ते ह वाचमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यो वागुदगायत् ।
यो वाचि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं वदति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं वदति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.२ ॥
त्यांनी वाचेला सांगितले: 'तू आमच्यासाठी उद्गान कर.' 'ठीक आहे' म्हणून वाचेने त्यांच्यासाठी उद्गान केले. वाचेतील जो भोग तो देवांसाठी गायला. जे कल्याणकारी बोलले जाते ते स्वतःसाठी. असुरांना माहीत होते: 'या उद्गात्याद्वारे ते आपल्याला मागे टाकतील.' म्हणून त्यांनी त्यावर हल्ला करून पापाने विद्ध केले. जे अयोग्य बोलले जाते तेच ते पाप.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.3
अथ ह प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यः प्राण उदगायत् ।
यः प्राणे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं जिघ्रति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं जिघ्रति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.३ ॥
नंतर त्यांनी प्राणाला सांगितले: 'तू आमच्यासाठी उद्गान कर.' 'ठीक आहे' म्हणून प्राणाने त्यांच्यासाठी उद्गान केले. प्राणातील जो भोग तो देवांसाठी गायला. जे कल्याणकारी हुंगले जाते ते स्वतःसाठी. असुरांना माहीत होते: 'या उद्गात्याद्वारे ते आपल्याला मागे टाकतील.' म्हणून त्यांनी त्यावर हल्ला करून पापाने विद्ध केले. जे अयोग्य हुंगले जाते तेच ते पाप.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.4
अथ ह चक्षुरूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यश्चक्षुरुदगायत् ।
यश्चक्षुषि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं पश्यति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं पश्यति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.४ ॥
तेव्हा डोळा म्हणाला, 'तू आमच्यासाठी उद्गान कर.' 'ठीक आहे', असे म्हणून त्याने त्यांच्यासाठी उद्गान केले. डोळ्यातील जो भोग तो त्याने देवांसाठी गायला. जे कल्याणकारक ते तो स्वतःसाठी पाहतो. यामुळे आपला उद्गाता आपल्याला मागे टाकेल हे त्यांनी जाणले. त्यांनी त्यावर हल्ला करून पापाने त्याला भेदले. जे अयोग्य दिसते तेच ते पाप; तेच ते पाप.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.5
अथ ह श्रोत्रमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यः श्रोत्रमुदगायत् ।
यः श्रोत्रे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं शृणोति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा ।
यदेवेदमप्रतिरूपं शृणोति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.५ ॥
तेव्हा कान म्हणाला, 'तू आमच्यासाठी उद्गान कर.' 'ठीक आहे', असे म्हणून त्याने त्यांच्यासाठी उद्गान केले. कानातील जो भोग तो त्याने देवांसाठी गायला. जे कल्याणकारक ते तो स्वतःसाठी ऐकतो. यामुळे आपला उद्गाता आपल्याला मागे टाकेल हे त्यांनी जाणले. त्यांनी त्यावर हल्ला करून पापाने त्याला भेदले. जे अयोग्य ऐकते तेच ते पाप; तेच ते पाप.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.6
अथ ह मन ऊचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यो मन उदगायत् ।
यो मनसि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं संकल्पयति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा ।
यदेवेदमप्रतिरूपं संकल्पयति ।
स एव स पाप्मा ।
एवमु खल्वेता देवताः पाप्मभिरुपासृजन् ।
एवमेनाः पाप्मनाविध्यन् ॥ १.३.६ ॥
तेव्हा मन म्हणाले, 'तू आमच्यासाठी उद्गान कर.' 'ठीक आहे', असे म्हणून त्याने त्यांच्यासाठी उद्गान केले. मनातील जो भोग तो त्याने देवांसाठी गायला. जे कल्याणकारक ते तो स्वतःसाठी संकल्पितो. यामुळे आपला उद्गाता आपल्याला मागे टाकेल हे त्यांनी जाणले. त्यांनी त्यावर हल्ला करून पापाने त्याला भेदले. जे अयोग्य संकल्पते तेच ते पाप; तेच ते पाप. अशा प्रकारे या देवतांना त्यांनी पापांशी जोडले. अशा प्रकारे त्यांना पापाने भेदले.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.7
अथ हेममासन्यं प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्य एष प्राण उदगायत् ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविव्यत्सन् ।
स यथाश्मानमृत्वा लोष्टो विध्वंसेतैवं हैव विध्वंसमाना विष्वञ्चो विनेशुः ।
ततो देवा अभवन्, परासुरा ।
भवत्यात्मना, परास्य द्विषन् भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ॥ १.३.७ ॥
तेव्हा त्यांनी तोंडात असलेल्या या आसन्य प्राणाला म्हटले, 'तू आमच्यासाठी उद्गान कर.' 'ठीक आहे', असे म्हणून त्याने त्यांच्यासाठी उद्गान केले. यामुळे आपला उद्गाता आपल्याला मागे टाकेल हे त्यांनी जाणले. त्यांनी त्यावर हल्ला करून पापाने त्याला भेदण्याची इच्छा केली. दगडावर आदळून मातीचे ढेकूळ जसे फुटते, तसे ते विखुरले आणि सर्व दिशांना नष्ट झाले. मग देव झाले; असुर पराभूत झाले. असे जाणणारा स्वतःच्याच बळाने उन्नत होतो; त्याचा शत्रू पराभूत होतो, त्याचा द्वेष करणारा विरोधक नष्ट होतो.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.8
ते होचुः क्व नु सोऽभूद्यो न इत्थमसक्तेति ।
अयमास्येऽन्तरिति ।
सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ॥ १.३.८ ॥
ते म्हणाले, "आपल्याशी असा अनासक्त राहिलेला तो कुठे झाला?" "हा मुखात आत आहे." तो आङ्गिरस अयास्य आहे, कारण तो अवयवांचा रस आहे.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.9
सा वा एषा देवता दूर्नाम ।
दूरं ह्यस्या मृत्युर् ।
दूरं ह वा अस्मान्मृत्युर्भवति य एवं वेद ॥ १.३.९ ॥
ही देवता दूर् नावाची आहे. हिच्यापासून मृत्यू दूर आहे. असे जाणणाऱ्यापासून मृत्यू खरोखर दूर होतो.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.10
सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्य यत्रासां दिशामन्तस्तद्गमयां चकार ।
तदासां पाप्मनो विन्यदधात् ।
तस्मान्न जनमियान्नान्तमियान्नेत्पाप्मानं मृत्युमन्ववायानीति ॥ १.३.१० ॥
ही देवता या देवतांचे पाप आणि मृत्यू दूर घालवून, जिथे या दिशांचा अंत आहे तिथे त्यांना पाठवती झाली. ते पाप तिने यांच्यापासून दूर ठेवले. म्हणून माणसाने लोकसमूहाकडे जाऊ नये, अंतापर्यंत जाऊ नये, पाप आणि मृत्यूच्या मागे लागू नये.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.11
सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्याथैना मृत्युमत्यवहत् ॥ १.३.११ ॥
ही देवता या देवतांचे पाप आणि मृत्यू दूर घालवल्यानंतर, यांना मृत्यूच्या पलीकडे नेले.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.12
सा वै वाचमेव प्रथमामत्यवहत् ।
सा यदा मृत्युमत्यमुच्यत सोऽग्निरभवत् ।
सोऽयमग्निः परेण मृत्युमतिक्रान्तो दीप्यते ॥ १.३.१२ ॥
तिने प्रथम वाणीलाच मृत्यूच्या पलीकडे नेले. जेव्हा ती मृत्यूपासून मुक्त झाली, तेव्हा ती अग्नी झाली. मृत्यूला ओलांडलेला हा अग्नी पलीकडे प्रकाशतो.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.13
अथ प्राणमत्यवहत् ।
स यदा मृत्युमत्यमुच्यत स वायुरभवत् ।
सोऽयं वायुः परेण मृत्युमतिक्रान्तः पवते ॥ १.३.१३ ॥
नंतर त्याने प्राणाला मृत्यूच्या पलीकडे नेले. जेव्हा तो मृत्यूपासून मुक्त झाला, तेव्हा तो वायू झाला. मृत्यूला ओलांडलेला हा वायू पलीकडे वाहतो.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.14
अथ चक्षुरत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत स आदित्योऽभवत् ।
सोऽसावादित्यः परेण मृत्युमतिक्रान्तस्तपति ॥ १.३.१४ ॥
नंतर त्याने चक्षूला मृत्यूच्या पलीकडे नेले. जेव्हा ते मृत्यूपासून मुक्त झाले, तेव्हा ते आदित्य झाले. मृत्यूला ओलांडलेला तो आदित्य पलीकडे तापतो.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.15
अथ श्रोत्रमत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत ता दिशोऽभवन् ।
ता इमा दिशः परेण मृत्युमतिक्रान्ताः ॥ १.३.१५ ॥
नंतर त्याने श्रोत्राला मृत्यूच्या पलीकडे नेले. जेव्हा ते मृत्यूपासून मुक्त झाले, तेव्हा त्या दिशा झाल्या. मृत्यूला ओलांडलेल्या या दिशा पलीकडे आहेत.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.16
अथ मनोऽत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत स चन्द्रमा अभवत् ।
सोऽसौ चन्द्रः परेण मृत्युमतिक्रान्तो भाति ।
एवं ह वा एनमेषा देवता मृत्युमतिवहति य एवं वेद ॥ १.३.१६ ॥
नंतर मनाने (मृत्यूला) पार नेले. ते मृत्यूपासून मुक्त झाले तेव्हा चंद्र झाले. तो चंद्र मृत्यूच्या पलीकडे जाऊन चमकतो. असे जाणणाऱ्याला ही देवता मृत्यूच्या पलीकडे नेते.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.17
अथात्मनेऽन्नाद्यमागायत् ।
यद्धि किञ्चान्नमद्यतेऽनेनैव तदद्यते ।
इह प्रतितिष्ठति ॥ १.३.१७ ॥
नंतर स्वतःसाठी अन्नाद्य (खाण्यायोग्य अन्न) यांचे गान केले. जे जे अन्न खाल्ले जाते ते याच्याद्वारेच खाल्ले जाते. तो येथे प्रतिष्ठित राहतो.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.18
ते देवा अब्रुवन् ।
एतावद्वा इदं सर्वं यदन्नम् ।
तदात्मन आगासीः ।
अनु नोऽस्मिन्नन्न आभजस्वेति ।
ते वै माभिसंविशतेति ।
तथेति तं समन्तं परिण्यविशन्त ।
तस्माद्यदनेनान्नमत्ति तेनैतास्तृप्यन्ति ।
एवं ह वा एनं स्वा अभिसंविशन्ति भर्ता स्वानां श्रेष्ठः पुरएता भवत्यन्नादोऽधिपतिर्य एवं वेद ।
य उ हैवंविदं स्वेषु प्रतिर्बुभूषति न हैवालं भार्येभ्यो भवति ।
अथ य एवैतमनुभवति यो वैतमनु भार्यान् बुभूर्षति स हैवालं भार्येभ्यो भवति ॥ १.३.१८ ॥
ते देव म्हणाले: हे सर्व अन्न इतकेच आहे; तू स्वतःसाठी घेतलेल्या अन्नात आम्हालाही वाटा दे. ते म्हणाले: आम्हालाही यात प्रवेश करू दे. 'ठीक आहे' म्हणून त्यांनी त्याला सर्व बाजूंनी वेढून प्रवेश केला. म्हणून ज्या अन्नाला हा (प्राण) खातो, त्यानेच हे (इंद्रिये) तृप्त होतात. असा जाणणाऱ्यात त्याचे स्वजन प्रवेश करतात; तो स्वजनांचा पालक, श्रेष्ठ, अग्रणी, अन्नभोक्ता व अधिपती होतो. असा जाणणाऱ्याशी स्वजनांत स्पर्धा करू इच्छिणारा पत्नींनाही पुरेसा होत नाही. पण याचे अनुसरण करून याच्या मागे पत्नींची इच्छा करणारा पत्नींनाही पुरेसा होतो.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.19
सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ।
प्राणो वा अङ्गानां रसः ।
प्राणो हि वा अङ्गानां रसः ।
तस्माद्यस्मात्कस्माच्चाङ्गात्प्राण उत्क्रामति तदेव तच्छुष्यति ।
एष हि वा अङ्गानां रसः ॥ १.३.१९ ॥
तो आंगिरस वंशाचा अयास्य आहे, कारण तो अवयवांचा रस आहे. प्राणच अवयवांचा रस आहे. प्राणच खरोखर अवयवांचा रस आहे. म्हणून ज्या कोणत्याही अवयवातून प्राण निघून जातो, तोच सुकतो. हाच खरोखर अवयवांचा रस आहे.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.20
एष उ एव बृहस्पतिः ।
वाग्वै बृहती ।
तस्या एष पतिस्तस्मादु बृहस्पतिः ॥ १.३.२० ॥
हाच खरोखर बृहस्पती. वाणी हीच बृहती. हा तिचा पती आहे, म्हणूनच हा बृहस्पती.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.21
एष उ एव ब्रह्मणस्पतिः ।
वाग्वै ब्रह्म ।
तस्या एष पतिस्तस्मादु ब्रह्मणस्पतिः ॥ १.३.२१ ॥
हाच खरोखर ब्रह्मणस्पती. वाणी हीच ब्रह्म. हा तिचा पती आहे, म्हणूनच हा ब्रह्मणस्पती.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.22
एष उ एव साम ।
वाग्वै सामैष सा चामश्चेति तत्साम्नः सामत्वम् ।
यद्वेव समः प्लुषिणा समो मशकेन समो नागेन सम एभिस्त्रिभिर्लोकैः समोऽनेन सर्वेण तस्माद्वेव साम ।
अश्नुते साम्नः सायुज्यं सलोकताम् ।
य एवमेतत्साम वेद ॥ १.३.२२ ॥
हाच खरोखर साम आहे. वाणी हेच साम आहे; ते 'सा' आणि 'अम' आहे — अशा प्रकारे सामाचे सामत्व. कारण हे पेटत्या अग्नीसमान, डासासमान, हत्तीसमान आहे; या तिन्ही लोकांसमान, या सर्वांसमान आहे; म्हणूनच हेच साम. असे जो या सामाला जाणतो, तो सामाचे सायुज्य आणि सलोकता मिळवतो.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.23
एष उ वा उद्गीथः ।
प्राणो वा उत्प्राणेन हीदं सर्वमुत्तब्धम् ।
वागेव गीथा ।
उच्च गीथा चेति ।
स उद्गीथः ॥ १.३.२३ ॥
हाच खरोखर उद्गीथ आहे. प्राणच उद्गीथ आहे; कारण उत्प्राणाने हे सर्व उचलून धरलेले आहे. वाणीच गीथा; 'उच्च' गीथा असेही म्हणतात—तोच उद्गीथ.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.24
तद्धापि ब्रह्मदत्तश्चैकितानेयो राजानं भक्षयन्नुवाच ।
अयं त्यस्य राजा मूर्धानं विपातयताद्यदितोऽयास्य आङ्गिरसोऽन्येनोदगायदिति ।
वाचा च ह्येव स प्राणेन चोदगायदिति ॥ १.३.२४ ॥
तेव्हा चैकितानेय ब्रह्मदत्त जेवण करणाऱ्या राजाला म्हणाला: "आंगिरस वंशातील अयास्य जर दुसऱ्या कोणाकडून उद्गान गायला गेला असता, तर या राजाचे मस्तक आजच येथेच फुटो." कारण त्याने वाणी आणि प्राण यांनीच उद्गान केले होते.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.25
तस्य हैतस्य साम्नो यः स्वं वेद भवति हास्य स्वम् ।
तस्य वै स्वर एव स्वम् ।
तस्मादार्त्विज्यं करिष्यन् वाचि स्वरमिच्छेत ।
तया वाचा स्वरसम्पन्नयार्त्विज्यं कुर्यात् ।
तस्माद्यज्ञे स्वरवन्तं दिदृक्षन्त एव ।
अथो यस्य स्वं भवति ।
भवति हास्य स्वं य एवमेतत्साम्नः स्वं वेद ॥ १.३.२५ ॥
या सामाचे 'स्व' जो जाणतो, त्याला 'स्व' प्राप्त होते. त्याचे 'स्व'च स्वर आहे. म्हणून ऋत्विज्य करू इच्छिणाऱ्याने वाणीत स्वर इच्छावा. त्या स्वरसंपन्न वाणीने ऋत्विज्य करावे. म्हणूनच यज्ञात स्वरवानाला पाहू इच्छितात. असे जो साम-स्व जाणतो, त्याला 'स्व' प्राप्त होते.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.26
तस्य हैतस्य साम्नो यः सुवर्णं वेद भवति हास्य सुवर्णम् ।
तस्य वै स्वर एव सुवर्णम् ।
भवति हास्य सुवर्णं य एवमेतत्साम्नः सुवर्णं वेद ॥ १.३.२६ ॥
या सामाचे 'सुवर्ण' जो जाणतो, त्याला सुवर्ण प्राप्त होते. त्याचे सुवर्णच स्वर आहे. असे जो साम-सुवर्ण जाणतो, त्याला सुवर्ण प्राप्त होते.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.27
तस्य हैतस्य साम्नो यः प्रतिष्ठां वेद प्रति ह तिष्ठति ।
तस्य वै वागेव प्रतिष्ठा ।
वाचि हि खल्वेष एतत्प्राणः प्रतिष्ठितो गीयते ।
अन्न इत्यु हैक आहुः ॥ १.३.२७ ॥
या सामाची 'प्रतिष्ठा' जो जाणतो, तो दृढ प्रतिष्ठित होतो. त्याची प्रतिष्ठा वाणीच आहे. कारण या वाणीतच हा प्राण प्रतिष्ठित होऊन गायला जातो. 'अन्नात' असे काही लोक म्हणतात.
Bṛhadāraṇyaka 1.3.28
अथातः पवमानानामेवाभ्यारोहः ।
स वै खलु प्रस्तोता साम प्रस्तौति ।
स यत्र प्रस्तुयात्तदेतानि जपेत् ।
असतो मा सद्गमय, तमसो मा ज्योतिर्गमय, मृत्योर्मामृतं गमयेति ।
स यदाहासतो मा सद्गमयेति ।
मृत्युर्वा असत्सदमृतं मृत्योर्मामृतं गमयामृतं मा कुर्वित्येवैतदाह ।
तमसो मा ज्योतिर्गमयेति ।
मृत्युर्वै तमो ज्योतिरमृतं मृत्योर्मामृतं गमयामृतं मा कुर्वित्येवैतदाह ।
मृत्योर्मामृतं गमयेति ।
नात्र तिरोहितमिवास्ति ।
अथ यानीतराणि स्तोत्राणि तेष्वात्मनेऽन्नाद्यमागायेत् ।
तस्मादु तेषु वरं वृणीत ।
यं कामं कामयेत्तम् ।
स एष एवंविदुद्गातात्मने वा यजमानाय वा यं कामं कामयते तमागायति ।
तद्धैतल्लोकजिदेव ।
न हैवालोक्यताया आशास्ति य एवमेतत्साम वेद ॥ १.३.२८ ॥
पवमान सामांचे आरोहण आता. प्रस्तोता साम प्रस्तुत करतो. तो प्रस्तुत करताना हे जप करावेत: 'असतो मा सद्गमय, तमसो मा ज्योतिर्गमय, मृत्योर्मामृतं गमय.' 'असतो मा सद्गमय' म्हणताना, मृत्यूच असत् आणि अमृत सत् असे तो म्हणतो. 'तमसो मा ज्योतिर्गमय' म्हणताना मृत्यूच तम आणि ज्योती अमृत असे म्हणतो. येथे काहीही लपलेले नाही. इतर स्तोत्रांमध्ये स्वतःसाठी अन्नादी गावे. त्यांत वर निवडावा. जी कामना असेल ती गावी. असे जाणणारा उद्गाता स्वतःसाठी किंवा यजमानासाठी जी कामना करतो ते गातो; तोच लोकजयी होतो. हे साम असे जाणणाऱ्याला अलोक्यतेची आशा राहत नाही.