อุปนิษัท · Bṛhadāraṇyaka 1.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.3.1
(उद्गीथब्राह्मणम्। वैराजब्राह्मणं वा।)
द्वया ह प्राजापत्या देवाश्चासुराश्च ततः कानीयसा एव देवा ज्यायसा असुराः ।
त एषु लोकेष्वस्पर्धन्त ।
ते ह देवा ऊचुर्हन्तासुरान् यज्ञ उद्गीथेनात्ययामेति ॥ १.३.१ ॥
(บทพราหมณ์แห่งอุทคีถ หรือบทพราหมณ์แห่งวิราช) มีเทพและอสูรสองพวกซึ่งเกิดจากปรชาบดี เทพเป็นพวกอายุน้อยกว่า อสูรเป็นพวกอายุมากกว่า ทั้งสองแข่งขันกันในโลกเหล่านี้ เทพจึงกล่าวว่า มาเถิด ให้เราเหนืออสูรในยัญด้วยอุทคีถ
Bṛhadāraṇyaka 1.3.2
ते ह वाचमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यो वागुदगायत् ।
यो वाचि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं वदति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं वदति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.२ ॥
เทพกล่าวแก่วาจาว่า ขอท่านขับอุทคีถแทนพวกเราเถิด วาจาตอบว่า ก็ได้ แล้วจึงขับแทนเทพ ความสุขใดที่อยู่ในวาจา วาจาก็ขับถวายแก่เทพ ส่วนสิ่งที่เป็นมงคลซึ่งวาจากล่าว วาจาก็ขับเพื่อตนเอง อสูรรู้ว่า ด้วยผู้ขับนี้เทพจะเหนือกว่าพวกเรา จึงเข้าโจมตีวาจาและแทงมันด้วยบาป บาปนั้นก็คือสิ่งที่วาจากล่าวอย่างไม่สมควร นั่นแหละคือบาป
Bṛhadāraṇyaka 1.3.3
अथ ह प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यः प्राण उदगायत् ।
यः प्राणे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं जिघ्रति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं जिघ्रति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.३ ॥
ต่อมาเทพกล่าวแก่ปราณว่า ขอท่านขับอุทคีถแทนพวกเราเถิด ปราณตอบว่า ก็ได้ แล้วจึงขับแทนเทพ ความสุขใดที่อยู่ในปราณ ปราณก็ขับถวายแก่เทพ ส่วนสิ่งที่เป็นมงคลซึ่งปราณได้กลิ่น ปราณก็ขับเพื่อตนเอง อสูรรู้ว่า ด้วยผู้ขับนี้เทพจะเหนือกว่าพวกเรา จึงเข้าโจมตีปราณและแทงมันด้วยบาป บาปนั้นก็คือสิ่งที่ปราณได้กลิ่นอย่างไม่สมควร นั่นแหละคือบาป
Bṛhadāraṇyaka 1.3.4
अथ ह चक्षुरूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यश्चक्षुरुदगायत् ।
यश्चक्षुषि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं पश्यति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं पश्यति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.४ ॥
ต่อมาดวงตากล่าวว่า ขอท่านขับอุทคีถแทนพวกเราเถิด ดวงตาตอบว่า ก็ได้ แล้วจึงขับแทนเทพ ความสุขใดที่อยู่ในดวงตา ดวงตาก็ขับถวายแก่เทพ สิ่งที่เป็นมงคลซึ่งดวงตาเห็น ดวงตาก็ขับเพื่อตนเอง พวกอสูรรู้ว่า ด้วยอุทคาตฤของเราคนนี้เทพจะเหนือกว่าพวกเรา จึงเข้าโจมตีดวงตาและแทงมันด้วยบาป บาปนั้นก็คือสิ่งที่ดวงตาเห็นอย่างไม่สมควร นั่นแหละคือบาป
Bṛhadāraṇyaka 1.3.5
अथ ह श्रोत्रमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यः श्रोत्रमुदगायत् ।
यः श्रोत्रे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं शृणोति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा ।
यदेवेदमप्रतिरूपं शृणोति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.५ ॥
ต่อมาหูกล่าวว่า ขอท่านขับอุทคีถแทนพวกเราเถิด หูตอบว่า ก็ได้ แล้วจึงขับแทนเทพ ความสุขใดที่อยู่ในหู หูก็ขับถวายแก่เทพ สิ่งที่เป็นมงคลซึ่งหูได้ยิน หูก็ขับเพื่อตนเอง พวกอสูรรู้ว่า ด้วยอุทคาตฤของเราคนนี้เทพจะเหนือกว่าพวกเรา จึงเข้าโจมตีหูและแทงมันด้วยบาป บาปนั้นก็คือสิ่งที่หูได้ยินอย่างไม่สมควร นั่นแหละคือบาป
Bṛhadāraṇyaka 1.3.6
अथ ह मन ऊचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यो मन उदगायत् ।
यो मनसि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं संकल्पयति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा ।
यदेवेदमप्रतिरूपं संकल्पयति ।
स एव स पाप्मा ।
एवमु खल्वेता देवताः पाप्मभिरुपासृजन् ।
एवमेनाः पाप्मनाविध्यन् ॥ १.३.६ ॥
ต่อมาใจกล่าวว่า ขอท่านขับอุทคีถแทนพวกเราเถิด ใจตอบว่า ก็ได้ แล้วจึงขับแทนเทพ ความสุขใดที่อยู่ในใจ ใจก็ขับถวายแก่เทพ สิ่งที่เป็นมงคลซึ่งใจดำริ ใจก็ขับเพื่อตนเอง พวกอสูรรู้ว่า ด้วยอุทคาตฤของเราคนนี้เทพจะเหนือกว่าพวกเรา จึงเข้าโจมตีใจและแทงมันด้วยบาป บาปนั้นก็คือสิ่งที่ใจดำริอย่างไม่สมควร นั่นแหละคือบาป ดังนี้เองพวกเขาจึงผูกเทวดาเหล่านี้เข้ากับบาป ดังนี้เองพวกเขาจึงแทงเทวดาเหล่านี้ด้วยบาป
Bṛhadāraṇyaka 1.3.7
अथ हेममासन्यं प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्य एष प्राण उदगायत् ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविव्यत्सन् ।
स यथाश्मानमृत्वा लोष्टो विध्वंसेतैवं हैव विध्वंसमाना विष्वञ्चो विनेशुः ।
ततो देवा अभवन्, परासुरा ।
भवत्यात्मना, परास्य द्विषन् भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ॥ १.३.७ ॥
ต่อมาพวกเขากล่าวแก่ปราณนี้ ซึ่งอยู่ในปาก มีชื่อว่าอาสันยะ ว่า ขอท่านขับอุทคีถแทนพวกเราเถิด ปราณตอบว่า ก็ได้ แล้วจึงขับแทนเทพ พวกอสูรรู้ว่า ด้วยอุทคาตฤของเราคนนี้เทพจะเหนือกว่าพวกเรา จึงเข้าโจมตีมันโดยประสงค์จะแทงด้วยบาป เหมือนก้อนดินแตกเมื่อกระทบหิน พวกอสูรก็แตกกระจัดกระจายไปทุกทิศแล้วพินาศ ต่อจากนั้นเทพก็บังเกิดขึ้น อสูรพ่ายแพ้ ผู้รู้ดังนี้ย่อมมีความเจริญด้วยตนเอง ศัตรูของเขาพ่ายแพ้ และคู่แข่งที่เกลียดชังของเขาย่อมพินาศ
Bṛhadāraṇyaka 1.3.8
ते होचुः क्व नु सोऽभूद्यो न इत्थमसक्तेति ।
अयमास्येऽन्तरिति ।
सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ॥ १.३.८ ॥
พวกเขาถามกันว่า ผู้ที่ไม่เกาะเกี่ยวกับพวกเราเช่นนี้ บัดนี้ท่านไปอยู่ที่ใดเสียแล้ว มีผู้ตอบว่า เขาอยู่ในปากนี่เอง นั่นคืออยาสยะแห่งสายอังคิรัส เพราะเขาคือรสแห่งอวัยวะทั้งหลาย
Bṛhadāraṇyaka 1.3.9
सा वा एषा देवता दूर्नाम ।
दूरं ह्यस्या मृत्युर् ।
दूरं ह वा अस्मान्मृत्युर्भवति य एवं वेद ॥ १.३.९ ॥
เทวีองค์นี้มีนามว่าทูร์ คือ ไกล เพราะความตายอยู่ไกลจากนาง ผู้รู้ดังนี้ ความตายย่อมอยู่ไกลจากเขาเช่นกัน
Bṛhadāraṇyaka 1.3.10
सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्य यत्रासां दिशामन्तस्तद्गमयां चकार ।
तदासां पाप्मनो विन्यदधात् ।
तस्मान्न जनमियान्नान्तमियान्नेत्पाप्मानं मृत्युमन्ववायानीति ॥ १.३.१० ॥
เทวีองค์นี้ได้ขจัดบาปและความตายของเทวดาเหล่านั้นให้พ้นไป แล้วนำเทวดาเหล่านั้นไปยังที่ซึ่งเป็นปลายสุดของทิศทั้งหลาย นางวางบาปนั้นไว้ห่างจากเทวดาเหล่านั้น เพราะฉะนั้นคนไม่ควรเข้าไปในหมู่ชน และไม่ควรไปถึงที่สุด เกรงว่าจะตกอยู่ใต้บาปและความตาย
Bṛhadāraṇyaka 1.3.11
सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्याथैना मृत्युमत्यवहत् ॥ १.३.११ ॥
เทวีองค์นี้ได้ขจัดบาปและความตายของเทวดาเหล่านั้นให้พ้นไปแล้ว จึงนำเทวดาเหล่านั้นข้ามพ้นความตายไป
Bṛhadāraṇyaka 1.3.12
सा वै वाचमेव प्रथमामत्यवहत् ।
सा यदा मृत्युमत्यमुच्यत सोऽग्निरभवत् ।
सोऽयमग्निः परेण मृत्युमतिक्रान्तो दीप्यते ॥ १.३.१२ ॥
นางได้นำวาจาข้ามพ้นความตายเป็นอันดับแรก เมื่อวาจาพ้นจากความตายแล้ว วาจาก็กลายเป็นอัคนี อัคนีนี้ล่วงพ้นความตายแล้วส่องแสงอยู่ในฝั่งโน้น
Bṛhadāraṇyaka 1.3.13
अथ प्राणमत्यवहत् ।
स यदा मृत्युमत्यमुच्यत स वायुरभवत् ।
सोऽयं वायुः परेण मृत्युमतिक्रान्तः पवते ॥ १.३.१३ ॥
ต่อมานางนำปราณข้ามพ้นความตาย เมื่อปราณพ้นจากความตายแล้ว ก็กลายเป็นวายุ วายุนี้ล่วงพ้นความตายแล้วพัดอยู่ในฝั่งโน้น
Bṛhadāraṇyaka 1.3.14
अथ चक्षुरत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत स आदित्योऽभवत् ।
सोऽसावादित्यः परेण मृत्युमतिक्रान्तस्तपति ॥ १.३.१४ ॥
ต่อมานางนำดวงตาข้ามพ้นความตาย เมื่อดวงตาพ้นจากความตายแล้ว ก็กลายเป็นอาทิตย์ อาทิตย์นั้นล่วงพ้นความตายแล้วร้อนแรงอยู่ในฝั่งโน้น
Bṛhadāraṇyaka 1.3.15
अथ श्रोत्रमत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत ता दिशोऽभवन् ।
ता इमा दिशः परेण मृत्युमतिक्रान्ताः ॥ १.३.१५ ॥
ต่อมานางนำการได้ยินข้ามพ้นความตาย เมื่อการได้ยินพ้นจากความตายแล้ว ก็กลายเป็นทิศทั้งหลาย ทิศเหล่านี้ล่วงพ้นความตายแล้วอยู่ในฝั่งโน้น
Bṛhadāraṇyaka 1.3.16
अथ मनोऽत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत स चन्द्रमा अभवत् ।
सोऽसौ चन्द्रः परेण मृत्युमतिक्रान्तो भाति ।
एवं ह वा एनमेषा देवता मृत्युमतिवहति य एवं वेद ॥ १.३.१६ ॥
ต่อมาใจนำ(ผู้รู้)ข้ามพ้นความตาย เมื่อใจพ้นจากความตายแล้ว ก็กลายเป็นดวงจันทร์ ดวงจันทร์นั้นล่วงพ้นความตายแล้วส่องแสงอยู่ เทวีองค์นี้นำผู้ที่รู้ดังนี้ข้ามพ้นความตายเช่นนี้
Bṛhadāraṇyaka 1.3.17
अथात्मनेऽन्नाद्यमागायत् ।
यद्धि किञ्चान्नमद्यतेऽनेनैव तदद्यते ।
इह प्रतितिष्ठति ॥ १.३.१७ ॥
ต่อจากนั้นปราณก็ขับถึงอาหารที่ควรกินเพื่อตนเอง อาหารใดที่ถูกกิน อาหารนั้นก็ถูกกินโดยปราณนี้เอง ปราณนี้ตั้งมั่นอยู่ที่นี่
Bṛhadāraṇyaka 1.3.18
ते देवा अब्रुवन् ।
एतावद्वा इदं सर्वं यदन्नम् ।
तदात्मन आगासीः ।
अनु नोऽस्मिन्नन्न आभजस्वेति ।
ते वै माभिसंविशतेति ।
तथेति तं समन्तं परिण्यविशन्त ।
तस्माद्यदनेनान्नमत्ति तेनैतास्तृप्यन्ति ।
एवं ह वा एनं स्वा अभिसंविशन्ति भर्ता स्वानां श्रेष्ठः पुरएता भवत्यन्नादोऽधिपतिर्य एवं वेद ।
य उ हैवंविदं स्वेषु प्रतिर्बुभूषति न हैवालं भार्येभ्यो भवति ।
अथ य एवैतमनुभवति यो वैतमनु भार्यान् बुभूर्षति स हैवालं भार्येभ्यो भवति ॥ १.३.१८ ॥
เทวดาเหล่านั้นกล่าวว่า “ทั้งหมดนี้คืออาหาร เพียงเท่านี้ จงให้ส่วนแก่พวกเราในอาหารที่ท่านได้เอาไว้สำหรับตนเอง” เทวดากล่าวอีกว่า “ขอให้พวกเราเข้าไปในท่านด้วยเถิด” เขาตอบว่า “ตกลง” เทวดาจึงล้อมเขาไว้โดยรอบแล้วเข้าไปข้างใน เพราะเหตุนั้น อาหารใดที่ผู้นี้กิน ด้วยอาหารนั้นอินทรีย์เหล่านี้ก็อิ่มเอม ผู้ใดรู้อย่างนี้ ญาติทั้งหลายของเขาย่อมเข้าไปในเขา เขาเป็นผู้ค้ำจุน เป็นผู้ประเสริฐ เป็นผู้นำ เป็นผู้กินอาหาร และเป็นเจ้าเหนือญาติทั้งหลาย ผู้ใดปรารถนาจะเป็นใหญ่เหนือญาติทั้งหลายของผู้รู้อย่างนี้ ผู้นั้นแม้แต่ภรรยาของตนก็ยังไม่อาจปกครองได้ ส่วนผู้ที่ปฏิบัติตามสิ่งนี้แล้วปรารถนาจะเป็นใหญ่เหนือภรรยาทั้งหลาย ผู้นั้นย่อมปกครองภรรยาของตนได้
Bṛhadāraṇyaka 1.3.19
सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ।
प्राणो वा अङ्गानां रसः ।
प्राणो हि वा अङ्गानां रसः ।
तस्माद्यस्मात्कस्माच्चाङ्गात्प्राण उत्क्रामति तदेव तच्छुष्यति ।
एष हि वा अङ्गानां रसः ॥ १.३.१९ ॥
ผู้นี้คืออยาสยะแห่งอังคิรัส เพราะเป็นรสแห่งอวัยวะทั้งหลาย ลมปราณนั้นแลเป็นรสแห่งอวัยวะทั้งหลาย ลมปราณนั้นแลเป็นรสแห่งอวัยวะทั้งหลาย เพราะเหตุนั้น เมื่อลมปราณออกจากอวัยวะใดก็ตาม อวัยวะนั้นย่อมเหี่ยวแห้งไป ทั้งนี้เพราะนี่แลคือรสแห่งอวัยวะทั้งหลาย
Bṛhadāraṇyaka 1.3.20
एष उ एव बृहस्पतिः ।
वाग्वै बृहती ।
तस्या एष पतिस्तस्मादु बृहस्पतिः ॥ १.३.२० ॥
ผู้นี้แลคือพฤหัสปติ วาจาคือพฤหตี (ผู้ยิ่งใหญ่) ผู้นี้เป็นเจ้าของวาจานั้น เพราะเหตุนั้นจึงเรียกว่าพฤหัสปติ
Bṛhadāraṇyaka 1.3.21
एष उ एव ब्रह्मणस्पतिः ।
वाग्वै ब्रह्म ।
तस्या एष पतिस्तस्मादु ब्रह्मणस्पतिः ॥ १.३.२१ ॥
ผู้นี้แลคือพรหมณัสปติ วาจาคือพรหมัน ผู้นี้เป็นเจ้าของวาจานั้น เพราะเหตุนั้นจึงเรียกว่าพรหมณัสปติ
Bṛhadāraṇyaka 1.3.22
एष उ एव साम ।
वाग्वै सामैष सा चामश्चेति तत्साम्नः सामत्वम् ।
यद्वेव समः प्लुषिणा समो मशकेन समो नागेन सम एभिस्त्रिभिर्लोकैः समोऽनेन सर्वेण तस्माद्वेव साम ।
अश्नुते साम्नः सायुज्यं सलोकताम् ।
य एवमेतत्साम वेद ॥ १.३.२२ ॥
ผู้นี้แลคือสามเพลง วาจาคือสามเพลง และวาจานี้ก็คือ “สะ” และ “อมะ” ดังนั้นความเป็นสามจึงเป็นความเป็นสามของสามเพลง เพราะวาจาเสมอกับไฟที่ลุกโพลง เสมอกับยุง เสมอกับช้าง เสมอกับโลกทั้งสามนี้ เสมอกับทุกสิ่งนี้ เพราะเหตุนั้นจึงเป็นสามเพลงแท้ ผู้ใดรู้สามเพลงอย่างนี้ย่อมได้ถึงความเป็นหนึ่งเดียวกับสามเพลงและได้อยู่ในโลกเดียวกัน
Bṛhadāraṇyaka 1.3.23
एष उ वा उद्गीथः ।
प्राणो वा उत्प्राणेन हीदं सर्वमुत्तब्धम् ।
वागेव गीथा ।
उच्च गीथा चेति ।
स उद्गीथः ॥ १.३.२३ ॥
ผู้นี้แลคืออุทคีถะ ลมปราณคืออุทคีถะ เพราะด้วยลมปราณที่พุ่งขึ้นนี้ สิ่งทั้งปวงนี้จึงถูกค้ำจุนไว้ วาจาคือคีถะ และยังเป็นคีถะที่สูงอีกด้วย นั่นแลคืออุทคีถะ
Bṛhadāraṇyaka 1.3.24
तद्धापि ब्रह्मदत्तश्चैकितानेयो राजानं भक्षयन्नुवाच ।
अयं त्यस्य राजा मूर्धानं विपातयताद्यदितोऽयास्य आङ्गिरसोऽन्येनोदगायदिति ।
वाचा च ह्येव स प्राणेन चोदगायदिति ॥ १.३.२४ ॥
พรหมทัตต์ บุตรของไจกิเตยะ ขณะกำลังกินอยู่ ได้กล่าวแก่พระราชาว่า “หากอยาสยะผู้เป็นเชื้อสายอังคิรัสขับอุทคีถะด้วยผู้อื่นไซร้ ขอให้ศีรษะของพระราชาผู้นี้แตกแยกออกในวันนี้เอง” เพราะท่านได้ขับอุทคีถะด้วยวาจาและลมปราณเท่านั้น
Bṛhadāraṇyaka 1.3.25
तस्य हैतस्य साम्नो यः स्वं वेद भवति हास्य स्वम् ।
तस्य वै स्वर एव स्वम् ।
तस्मादार्त्विज्यं करिष्यन् वाचि स्वरमिच्छेत ।
तया वाचा स्वरसम्पन्नयार्त्विज्यं कुर्यात् ।
तस्माद्यज्ञे स्वरवन्तं दिदृक्षन्त एव ।
अथो यस्य स्वं भवति ।
भवति हास्य स्वं य एवमेतत्साम्नः स्वं वेद ॥ १.३.२५ ॥
ผู้ใดรู้ “สิ่งของตน” ของสามเพลงนี้ ผู้นั้นย่อมมีสิ่งของตน “สิ่งของตน” ของสามเพลงนั้นคือเสียงสูงต่ำ เพราะเหตุนั้น ผู้ที่กำลังจะทำหน้าที่นักบวชควรปรารถนาเสียงสูงต่ำในวาจา และควรทำหน้าที่ด้วยวาจาที่เปี่ยมไปด้วยเสียงสูงต่ำนั้น เพราะเหตุนั้นในการบูชายัญ ผู้คนจึงปรารถนาจะเห็นผู้ที่มีเสียงสูงต่ำ ผู้ใดรู้ “สิ่งของตน” ของสามเพลงอย่างนี้ ผู้นั้นย่อมมีสิ่งของตน
Bṛhadāraṇyaka 1.3.26
तस्य हैतस्य साम्नो यः सुवर्णं वेद भवति हास्य सुवर्णम् ।
तस्य वै स्वर एव सुवर्णम् ।
भवति हास्य सुवर्णं य एवमेतत्साम्नः सुवर्णं वेद ॥ १.३.२६ ॥
ผู้ใดรู้ “ทองคำ” ของสามเพลงนี้ ผู้นั้นย่อมมีทองคำ “ทองคำ” ของสามเพลงนั้นคือเสียงสูงต่ำ ผู้ใดรู้ทองคำของสามเพลงอย่างนี้ ผู้นั้นย่อมมีทองคำ
Bṛhadāraṇyaka 1.3.27
तस्य हैतस्य साम्नो यः प्रतिष्ठां वेद प्रति ह तिष्ठति ।
तस्य वै वागेव प्रतिष्ठा ।
वाचि हि खल्वेष एतत्प्राणः प्रतिष्ठितो गीयते ।
अन्न इत्यु हैक आहुः ॥ १.३.२७ ॥
ผู้ใดรู้ “ที่ตั้งมั่น” ของสามเพลงนี้ ผู้นั้นย่อมตั้งมั่น ที่ตั้งมั่นของสามเพลงนั้นคือวาจา เพราะลมปราณนี้ตั้งมั่นอยู่ในวาจาจึงถูกขับร้อง บางท่านกล่าวว่า ที่ตั้งมั่นนั้นคืออาหาร
Bṛhadāraṇyaka 1.3.28
अथातः पवमानानामेवाभ्यारोहः ।
स वै खलु प्रस्तोता साम प्रस्तौति ।
स यत्र प्रस्तुयात्तदेतानि जपेत् ।
असतो मा सद्गमय, तमसो मा ज्योतिर्गमय, मृत्योर्मामृतं गमयेति ।
स यदाहासतो मा सद्गमयेति ।
मृत्युर्वा असत्सदमृतं मृत्योर्मामृतं गमयामृतं मा कुर्वित्येवैतदाह ।
तमसो मा ज्योतिर्गमयेति ।
मृत्युर्वै तमो ज्योतिरमृतं मृत्योर्मामृतं गमयामृतं मा कुर्वित्येवैतदाह ।
मृत्योर्मामृतं गमयेति ।
नात्र तिरोहितमिवास्ति ।
अथ यानीतराणि स्तोत्राणि तेष्वात्मनेऽन्नाद्यमागायेत् ।
तस्मादु तेषु वरं वृणीत ।
यं कामं कामयेत्तम् ।
स एष एवंविदुद्गातात्मने वा यजमानाय वा यं कामं कामयते तमागायति ।
तद्धैतल्लोकजिदेव ।
न हैवालोक्यताया आशास्ति य एवमेतत्साम वेद ॥ १.३.२८ ॥
ต่อไปนี้คือการขึ้นสู่บทสวดชำระ ผู้ที่ขับบทสวดนำคือปรัสโตตฤ ย่อมขับสามเพลง เมื่อเขากำลังขับบทนั้น ควรพึมพำบทเหล่านี้ว่า “จงนำข้าพเจ้าจากความไม่จริงสู่ความจริง จงนำข้าพเจ้าจากความมืดสู่แสงสว่าง จงนำข้าพเจ้าจากความตายสู่อมตภาพ” เมื่อเขากล่าวว่า “จงนำข้าพเจ้าจากความไม่จริงสู่ความจริง” ก็เท่ากับกล่าวว่า ความตายคือความไม่จริง อมตภาพคือความจริง จึงหมายความว่า “จงนำข้าพเจ้าจากความตายสู่อมตภาพ จงทำให้ข้าพเจ้าเป็นอมตะ” เมื่อเขากล่าวว่า “จงนำข้าพเจ้าจากความมืดสู่แสงสว่าง” ก็เท่ากับกล่าวว่า ความตายคือความมืด แสงสว่างคืออมตภาพ จึงหมายความว่า “จงนำข้าพเจ้าจากความตายสู่อมตภาพ จงทำให้ข้าพเจ้าเป็นอมตะ” ในเรื่องนี้ไม่มีสิ่งใดซ่อนเร้นเลย ส่วนบทสรรเสริญอื่น ๆ นั้น ควรขับเพื่อตนเองให้ได้อาหารและสิ่งอื่นที่เกี่ยวข้อง เพราะเหตุนั้น ในบทเหล่านั้นควรเลือกพรหนึ่งประการ สิ่งใดที่ปรารถนาก็ให้ขับถึงสิ่งนั้น ผู้ที่รู้อย่างนี้เป็นอุทคาตฤ ขับเพื่อตนเองหรือเพื่อผู้ประกอบพิธี ซึ่งสิ่งใดที่ปรารถนาก็ขับถึงสิ่งนั้น นั่นแลคือผู้ชนะโลก และแน่นอนว่า สำหรับผู้ที่รู้สามเพลงนี้อย่างนี้ ย่อมไม่มีความหวังที่จะไม่ได้รับการเห็น