ਉਪਨਿਸ਼ਦ · Bṛhadāraṇyaka 1.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.3.1
(उद्गीथब्राह्मणम्। वैराजब्राह्मणं वा।)
द्वया ह प्राजापत्या देवाश्चासुराश्च ततः कानीयसा एव देवा ज्यायसा असुराः ।
त एषु लोकेष्वस्पर्धन्त ।
ते ह देवा ऊचुर्हन्तासुरान् यज्ञ उद्गीथेनात्ययामेति ॥ १.३.१ ॥
(ਉਦਗੀਥ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ। ਜਾਂ ਵੈਰਾਜ-ਬ੍ਰਾਹਮਣ।) ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੇ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਦੇਵਤੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਦੋ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਵਤੇ ਛੋਟੇ ਅਤੇ ਅਸੁਰ ਵੱਡੇ ਸਨ। ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ: 'ਆਓ, ਉਦਗੀਥ ਰਾਹੀਂ ਯੱਗ ਵਿੱਚ ਅਸੁਰਾਂ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲੀਏ।'
Bṛhadāraṇyaka 1.3.2
ते ह वाचमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यो वागुदगायत् ।
यो वाचि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं वदति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं वदति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.२ ॥
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਵਾਕ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਦਗਾਨ ਕਰ।' 'ਠੀਕ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਵਾਕ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਦਗਾਨ ਕੀਤਾ। ਵਾਕ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੋਗ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਜੋ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਬੋਲਦਾ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ: 'ਇਸ ਉਦਗਾਤਾ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣਗੇ।' ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਜੋ ਅਣਉਚਿਤ ਬੋਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਪਾਪ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.3
अथ ह प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यः प्राण उदगायत् ।
यः प्राणे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं जिघ्रति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं जिघ्रति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.३ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: 'ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਦਗਾਨ ਕਰ।' 'ਠੀਕ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਦਗਾਨ ਕੀਤਾ। ਪ੍ਰਾਣ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੋਗ ਹੈ ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਜੋ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਸੁੰਘਦਾ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ। ਅਸੁਰਾਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ: 'ਇਸ ਉਦਗਾਤਾ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾਣਗੇ।' ਇਸ ਲਈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਜੋ ਅਣਉਚਿਤ ਸੁੰਘਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਉਹੀ ਪਾਪ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.4
अथ ह चक्षुरूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यश्चक्षुरुदगायत् ।
यश्चक्षुषि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं पश्यति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं पश्यति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.४ ॥
ਫਿਰ ਅੱਖ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਦਗਾਨ ਕਰ।' 'ਠੀਕ ਹੈ', ਆਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਦਗਾਨ ਕੀਤਾ। ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੋਗ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਜੋ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਵੇਖਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣ ਗਏ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਉਦਗਾਤਾ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਜੋ ਅਣਉਚਿਤ ਵੇਖਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਪਾਪ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਹ ਪਾਪ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.5
अथ ह श्रोत्रमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यः श्रोत्रमुदगायत् ।
यः श्रोत्रे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं शृणोति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा ।
यदेवेदमप्रतिरूपं शृणोति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.५ ॥
ਫਿਰ ਕੰਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਦਗਾਨ ਕਰ।' 'ਠੀਕ ਹੈ', ਆਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਦਗਾਨ ਕੀਤਾ। ਕੰਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੋਗ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਜੋ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣ ਗਏ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਉਦਗਾਤਾ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਜੋ ਅਣਉਚਿਤ ਸੁਣਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਪਾਪ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਹ ਪਾਪ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.6
अथ ह मन ऊचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यो मन उदगायत् ।
यो मनसि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं संकल्पयति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा ।
यदेवेदमप्रतिरूपं संकल्पयति ।
स एव स पाप्मा ।
एवमु खल्वेता देवताः पाप्मभिरुपासृजन् ।
एवमेनाः पाप्मनाविध्यन् ॥ १.३.६ ॥
ਫਿਰ ਮਨ ਨੇ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਦਗਾਨ ਕਰ।' 'ਠੀਕ ਹੈ', ਆਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਦਗਾਨ ਕੀਤਾ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਜੋ ਭੋਗ ਹੈ, ਉਸਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਗਾਇਆ। ਜੋ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਲਈ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਜਾਣ ਗਏ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਉਦਗਾਤਾ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ। ਜੋ ਅਣਉਚਿਤ ਸੰਕਲਪ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਉਹ ਪਾਪ ਹੈ; ਉਹੀ ਉਹ ਪਾਪ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਪਾਪਾਂ ਨਾਲ ਜੋੜ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪਾਪ ਨਾਲ ਵਿੰਨ੍ਹਿਆ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.7
अथ हेममासन्यं प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्य एष प्राण उदगायत् ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविव्यत्सन् ।
स यथाश्मानमृत्वा लोष्टो विध्वंसेतैवं हैव विध्वंसमाना विष्वञ्चो विनेशुः ।
ततो देवा अभवन्, परासुरा ।
भवत्यात्मना, परास्य द्विषन् भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ॥ १.३.७ ॥
ਫਿਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਇਸ ਆਸਨਯ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਆਖਿਆ, 'ਤੂੰ ਸਾਡੇ ਲਈ ਉਦਗਾਨ ਕਰ।' 'ਠੀਕ ਹੈ', ਆਖ ਕੇ ਉਸਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਦਗਾਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਨਾਲ ਸਾਡਾ ਉਦਗਾਤਾ ਸਾਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਵੇਗਾ, ਉਹ ਜਾਣ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕਰਕੇ ਪਾਪ ਨਾਲ ਉਸਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣਾ ਚਾਹਿਆ। ਜਿਵੇਂ ਪੱਥਰ ਨਾਲ ਟਕਰਾ ਕੇ ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੇਲਾ ਚੂਰ ਚੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਉਹ ਖਿੰਡ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਗਏ। ਫਿਰ ਦੇਵਤੇ ਹੋਏ; ਅਸੁਰ ਹਾਰ ਗਏ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਾਲ ਹੀ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਉਸਦਾ ਵੈਰੀ ਹਾਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਰੋਧੀ ਨਸ਼ਟ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.8
ते होचुः क्व नु सोऽभूद्यो न इत्थमसक्तेति ।
अयमास्येऽन्तरिति ।
सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ॥ १.३.८ ॥
ਉਹਨਾਂ ਆਖਿਆ, "ਸਾਡੇ ਨਾਲ ਐਸਾ ਅਸੰਗ ਰਹਿਣ ਵਾਲਾ ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਹੋ ਗਿਆ?" "ਇਹ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਅੰਦਰ ਹੈ।" ਉਹ ਆਂਗਿਰਸ ਅਯਾਸਯ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.9
सा वा एषा देवता दूर्नाम ।
दूरं ह्यस्या मृत्युर् ।
दूरं ह वा अस्मान्मृत्युर्भवति य एवं वेद ॥ १.३.९ ॥
ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਦੂਰ੍ ਨਾਮ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਮੌਤ ਦੂਰ ਹੈ। ਜੋ ਐਸਾ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਤੋਂ ਮੌਤ ਸੱਚਮੁੱਚ ਦੂਰ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.10
सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्य यत्रासां दिशामन्तस्तद्गमयां चकार ।
तदासां पाप्मनो विन्यदधात् ।
तस्मान्न जनमियान्नान्तमियान्नेत्पाप्मानं मृत्युमन्ववायानीति ॥ १.३.१० ॥
ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਅਤੇ ਮੌਤ ਭਜਾ ਕੇ, ਜਿੱਥੇ ਇਹਨਾਂ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਦਾ ਅੰਤ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ। ਉਸ ਪਾਪ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਿਆ। ਇਸ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੱਲ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਅੰਤ ਤੱਕ ਨਾ ਜਾਵੇ, ਪਾਪ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਨਾ ਲੱਗੇ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.11
सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्याथैना मृत्युमत्यवहत् ॥ १.३.११ ॥
ਇਸ ਦੇਵੀ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦਾ ਪਾਪ ਅਤੇ ਮੌਤ ਭਜਾਉਣ ਮਗਰੋਂ, ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਗਈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.12
सा वै वाचमेव प्रथमामत्यवहत् ।
सा यदा मृत्युमत्यमुच्यत सोऽग्निरभवत् ।
सोऽयमग्निः परेण मृत्युमतिक्रान्तो दीप्यते ॥ १.३.१२ ॥
ਉਸਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਹੀ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਈ, ਤਾਂ ਉਹ ਅਗਨੀ ਬਣ ਗਈ। ਮੌਤ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਇਹ ਅਗਨੀ ਪਾਰ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.13
अथ प्राणमत्यवहत् ।
स यदा मृत्युमत्यमुच्यत स वायुरभवत् ।
सोऽयं वायुः परेण मृत्युमतिक्रान्तः पवते ॥ १.३.१३ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਵਾਯੂ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੌਤ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਇਹ ਵਾਯੂ ਪਾਰ ਵਗਦੀ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.14
अथ चक्षुरत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत स आदित्योऽभवत् ।
सोऽसावादित्यः परेण मृत्युमतिक्रान्तस्तपति ॥ १.३.१४ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਚੱਖੂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਆਦਿੱਤਿਆ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੌਤ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਆਦਿੱਤਿਆ ਪਾਰ ਤਪਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.15
अथ श्रोत्रमत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत ता दिशोऽभवन् ।
ता इमा दिशः परेण मृत्युमतिक्रान्ताः ॥ १.३.१५ ॥
ਫਿਰ ਉਸਨੇ ਸ਼ਰੋਤ੍ਰ ਨੂੰ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਬਣ ਗਿਆ। ਮੌਤ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਇਹ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਪਾਰ ਹਨ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.16
अथ मनोऽत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत स चन्द्रमा अभवत् ।
सोऽसौ चन्द्रः परेण मृत्युमतिक्रान्तो भाति ।
एवं ह वा एनमेषा देवता मृत्युमतिवहति य एवं वेद ॥ १.३.१६ ॥
ਫਿਰ ਮਨ ਨੇ (ਮੌਤ ਨੂੰ) ਪਾਰ ਕਰਵਾਇਆ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਮੌਤ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਚੰਦਰਮਾ ਬਣ ਗਿਆ। ਉਹ ਚੰਦਰਮਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਜਾ ਕੇ ਚਮਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਇਹ ਦੇਵਤਾ ਮੌਤ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.17
अथात्मनेऽन्नाद्यमागायत् ।
यद्धि किञ्चान्नमद्यतेऽनेनैव तदद्यते ।
इह प्रतितिष्ठति ॥ १.३.१७ ॥
ਫਿਰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਖਾਣ ਯੋਗ ਅੰਨ ਦਾ ਗਾਇਨ ਕੀਤਾ। ਜੋ ਵੀ ਅੰਨ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਸ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਖਾਧਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਥੇ ਸਥਿਰ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.18
ते देवा अब्रुवन् ।
एतावद्वा इदं सर्वं यदन्नम् ।
तदात्मन आगासीः ।
अनु नोऽस्मिन्नन्न आभजस्वेति ।
ते वै माभिसंविशतेति ।
तथेति तं समन्तं परिण्यविशन्त ।
तस्माद्यदनेनान्नमत्ति तेनैतास्तृप्यन्ति ।
एवं ह वा एनं स्वा अभिसंविशन्ति भर्ता स्वानां श्रेष्ठः पुरएता भवत्यन्नादोऽधिपतिर्य एवं वेद ।
य उ हैवंविदं स्वेषु प्रतिर्बुभूषति न हैवालं भार्येभ्यो भवति ।
अथ य एवैतमनुभवति यो वैतमनु भार्यान् बुभूर्षति स हैवालं भार्येभ्यो भवति ॥ १.३.१८ ॥
ਉਹ ਦੇਵਤੇ ਬੋਲੇ: ਇਹ ਸਾਰਾ ਅੰਨ ਇੰਨਾ ਹੀ ਹੈ; ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜੋ ਅੰਨ ਲਿਆ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਹਿੱਸਾ ਦੇ। ਉਹ ਬੋਲੇ: ਸਾਨੂੰ ਵੀ ਇਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਦੇ। 'ਠੀਕ ਹੈ' ਕਹਿ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਕੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਅੰਨ ਨੂੰ ਇਹ (ਪ੍ਰਾਣ) ਖਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਾਲ ਇਹ (ਇੰਦਰੀਆਂ) ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਉਸਦੇ ਸੰਬੰਧੀ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਦਾ ਪਾਲਕ, ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਗਵਾਨ, ਅੰਨ ਦਾ ਭੋਗੀ ਅਤੇ ਅਧਿਪਤੀ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਪਰ ਜੋ ਇਸਦਾ ਅਨੁਸਰਣ ਕਰਕੇ ਇਸਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਤਨੀਆਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਤਨੀਆਂ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.19
सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ।
प्राणो वा अङ्गानां रसः ।
प्राणो हि वा अङ्गानां रसः ।
तस्माद्यस्मात्कस्माच्चाङ्गात्प्राण उत्क्रामति तदेव तच्छुष्यति ।
एष हि वा अङ्गानां रसः ॥ १.३.१९ ॥
ਉਹ ਆਂਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦਾ ਅਯਾਸਯ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜਿਸ ਵੀ ਅੰਗ ਤੋਂ ਪ੍ਰਾਣ ਨਿਕਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹੀ ਸੁੱਕ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੀ ਸੱਚਮੁੱਚ ਅੰਗਾਂ ਦਾ ਰਸ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.20
एष उ एव बृहस्पतिः ।
वाग्वै बृहती ।
तस्या एष पतिस्तस्मादु बृहस्पतिः ॥ १.३.२० ॥
ਇਹੀ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੈ। ਵਾਣੀ ਹੀ ਬ੍ਰਿਹਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.21
एष उ एव ब्रह्मणस्पतिः ।
वाग्वै ब्रह्म ।
तस्या एष पतिस्तस्मादु ब्रह्मणस्पतिः ॥ १.३.२१ ॥
ਇਹੀ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਹੈ। ਵਾਣੀ ਹੀ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ। ਇਹ ਉਸਦਾ ਪਤੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.22
एष उ एव साम ।
वाग्वै सामैष सा चामश्चेति तत्साम्नः सामत्वम् ।
यद्वेव समः प्लुषिणा समो मशकेन समो नागेन सम एभिस्त्रिभिर्लोकैः समोऽनेन सर्वेण तस्माद्वेव साम ।
अश्नुते साम्नः सायुज्यं सलोकताम् ।
य एवमेतत्साम वेद ॥ १.३.२२ ॥
ਇਹੀ ਸਾਮ ਹੈ। ਵਾਣੀ ਹੀ ਸਾਮ ਹੈ; ਇਹ 'ਸਾ' ਅਤੇ 'ਅਮ' ਹੈ — ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਮ ਦਾ ਸਾਮਤਵ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਬਲਦੀ ਅੱਗ ਵਰਗਾ, ਮੱਛਰ ਵਰਗਾ, ਹਾਥੀ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਇਹਨਾਂ ਤਿੰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗਾ, ਇਹਨਾਂ ਸਭ ਵਰਗਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਲਈ ਇਹ ਸਾਮ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਸਾਮ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਮ ਦਾ ਸਾਯੁਜਯ ਅਤੇ ਸਲੋਕਤਾ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.23
एष उ वा उद्गीथः ।
प्राणो वा उत्प्राणेन हीदं सर्वमुत्तब्धम् ।
वागेव गीथा ।
उच्च गीथा चेति ।
स उद्गीथः ॥ १.३.२३ ॥
ਇਹੀ ਉਦਗੀਥ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ ਹੀ ਉਦਗੀਥ ਹੈ; ਕਿਉਂਕਿ ਉਤਪ੍ਰਾਣ ਦੁਆਰਾ ਹੀ ਇਹ ਸਭ ਉਠਾਇਆ ਅਤੇ ਥਾਮਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਵਾਣੀ ਹੀ ਗੀਥਾ ਹੈ; 'ਉੱਚ' ਗੀਥਾ ਵੀ ਹੈ — ਉਹੀ ਉਦਗੀਥ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.24
तद्धापि ब्रह्मदत्तश्चैकितानेयो राजानं भक्षयन्नुवाच ।
अयं त्यस्य राजा मूर्धानं विपातयताद्यदितोऽयास्य आङ्गिरसोऽन्येनोदगायदिति ।
वाचा च ह्येव स प्राणेन चोदगायदिति ॥ १.३.२४ ॥
ਤਦ ਚੈਕਿਤਾਨੇਯ ਬ੍ਰਹਮਦੱਤ ਨੇ ਭੋਜਨ ਕਰਦੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕਿਹਾ: "ਆਂਗਿਰਸ ਵੰਸ਼ ਦੇ ਅਯਾਸ੍ਯ ਨੇ ਜੇ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਦੁਆਰਾ ਉਦਗਾਨ ਕੀਤਾ ਹੁੰਦਾ, ਤਾਂ ਇਸ ਰਾਜੇ ਦਾ ਸਿਰ ਅੱਜ ਇੱਥੋਂ ਹੀ ਫਟ ਜਾਵੇ।" ਕਿਉਂਕਿ ਉਸ ਨੇ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨਾਲ ਹੀ ਉਦਗਾਨ ਕੀਤਾ ਸੀ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.25
तस्य हैतस्य साम्नो यः स्वं वेद भवति हास्य स्वम् ।
तस्य वै स्वर एव स्वम् ।
तस्मादार्त्विज्यं करिष्यन् वाचि स्वरमिच्छेत ।
तया वाचा स्वरसम्पन्नयार्त्विज्यं कुर्यात् ।
तस्माद्यज्ञे स्वरवन्तं दिदृक्षन्त एव ।
अथो यस्य स्वं भवति ।
भवति हास्य स्वं य एवमेतत्साम्नः स्वं वेद ॥ १.३.२५ ॥
ਜੋ ਇਸ ਸਾਮ ਦਾ 'ਸ੍ਵ' ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ 'ਸ੍ਵ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸ੍ਵ ਹੀ ਸ੍ਵਰ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਜੋ ਰਿਤਵਿਜ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਚਾਹੇ, ਉਹ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਰ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰੇ। ਉਸ ਸ੍ਵਰ-ਸੰਪੰਨ ਵਾਣੀ ਨਾਲ ਰਿਤਵਿਜ ਕਰਮ ਕਰੇ। ਇਸੇ ਲਈ ਯਜ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਰਵਾਨ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਮ ਦਾ 'ਸ੍ਵ' ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ 'ਸ੍ਵ' ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.26
तस्य हैतस्य साम्नो यः सुवर्णं वेद भवति हास्य सुवर्णम् ।
तस्य वै स्वर एव सुवर्णम् ।
भवति हास्य सुवर्णं य एवमेतत्साम्नः सुवर्णं वेद ॥ १.३.२६ ॥
ਜੋ ਇਸ ਸਾਮ ਦਾ 'ਸੁਵਰਣ' ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸੁਵਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦਾ ਸੁਵਰਣ ਹੀ ਸ੍ਵਰ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜੋ ਸਾਮ ਦਾ ਸੁਵਰਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸੁਵਰਣ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.27
तस्य हैतस्य साम्नो यः प्रतिष्ठां वेद प्रति ह तिष्ठति ।
तस्य वै वागेव प्रतिष्ठा ।
वाचि हि खल्वेष एतत्प्राणः प्रतिष्ठितो गीयते ।
अन्न इत्यु हैक आहुः ॥ १.३.२७ ॥
ਜੋ ਇਸ ਸਾਮ ਦੀ 'ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ' ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਵਾਣੀ ਹੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਪ੍ਰਾਣ ਵਾਣੀ ਵਿੱਚ ਹੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਹੋ ਕੇ ਗਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। 'ਅੰਨ ਵਿੱਚ' ਇਹ ਕੁਝ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Bṛhadāraṇyaka 1.3.28
अथातः पवमानानामेवाभ्यारोहः ।
स वै खलु प्रस्तोता साम प्रस्तौति ।
स यत्र प्रस्तुयात्तदेतानि जपेत् ।
असतो मा सद्गमय, तमसो मा ज्योतिर्गमय, मृत्योर्मामृतं गमयेति ।
स यदाहासतो मा सद्गमयेति ।
मृत्युर्वा असत्सदमृतं मृत्योर्मामृतं गमयामृतं मा कुर्वित्येवैतदाह ।
तमसो मा ज्योतिर्गमयेति ।
मृत्युर्वै तमो ज्योतिरमृतं मृत्योर्मामृतं गमयामृतं मा कुर्वित्येवैतदाह ।
मृत्योर्मामृतं गमयेति ।
नात्र तिरोहितमिवास्ति ।
अथ यानीतराणि स्तोत्राणि तेष्वात्मनेऽन्नाद्यमागायेत् ।
तस्मादु तेषु वरं वृणीत ।
यं कामं कामयेत्तम् ।
स एष एवंविदुद्गातात्मने वा यजमानाय वा यं कामं कामयते तमागायति ।
तद्धैतल्लोकजिदेव ।
न हैवालोक्यताया आशास्ति य एवमेतत्साम वेद ॥ १.३.२८ ॥
ਪਵਮਾਨ ਸਾਮਾਂ ਦਾ ਆਰੋਹਣ ਹੁਣ। ਪ੍ਰਸਤੋਤਾ ਸਾਮ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਗਾਏ ਤਾਂ ਇਹ ਜਪੇ: 'ਅਸਤੋ ਮਾ ਸਦ੍ਗਮਯ, ਤਮਸੋ ਮਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਮਯ, ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੋਰ੍ਮਾਮ੍ਰਿਤੰ ਗਮਯ।' 'ਅਸਤੋ ਮਾ ਸਦ੍ਗਮਯ' ਕਹਿੰਦਿਆਂ ਉਹ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੌਤ ਹੀ ਅਸਤ ਹੈ, ਅਮ੍ਰਿਤ ਸਤ ਹੈ। 'ਤਮਸੋ ਮਾ ਜ੍ਯੋਤਿਰ੍ਗਮਯ' ਦਾ ਅਰਥ ਹੈ ਮੌਤ ਹੀ ਹਨੇਰਾ ਹੈ, ਜੋਤ ਅਮ੍ਰਿਤ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਕੁਝ ਵੀ ਲੁਕਿਆ ਨਹੀਂ। ਹੋਰ ਸਤੋਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਲਈ ਅੰਨ ਆਦਿ ਗਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਵਰ ਚੁਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਹੋਵੇ ਉਹੀ ਗਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਉਦ੍ਗਾਤਾ ਆਪਣੇ ਲਈ ਜਾਂ ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਜੋ ਕਾਮਨਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਗਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਮ ਨੂੰ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਅਲੋਕ੍ਯਤਾ ਦੀ ਆਸ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ।