ウパニシャッド · Bṛhadāraṇyaka 1.3
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 1.3.1
(उद्गीथब्राह्मणम्। वैराजब्राह्मणं वा।)
द्वया ह प्राजापत्या देवाश्चासुराश्च ततः कानीयसा एव देवा ज्यायसा असुराः ।
त एषु लोकेष्वस्पर्धन्त ।
ते ह देवा ऊचुर्हन्तासुरान् यज्ञ उद्गीथेनात्ययामेति ॥ १.३.१ ॥
（ウドギータ・ブラーフマナ、あるいはヴィラージ・ブラーフマナ。）生主（Prajāpati）の裔として、神々とアスラの二種があった。そのうち神々は年少、アスラは年長であった。彼らはこれらの世界で競い合った。そこで神々は言った：「さあ、ウドギータによって祭式においてアスラを凌ごう。」
Bṛhadāraṇyaka 1.3.2
ते ह वाचमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यो वागुदगायत् ।
यो वाचि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं वदति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं वदति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.२ ॥
彼らは言に言った：「我らのためにウドギータを歌え。」「そのようにしよう」と言は言い、彼らのために歌った。言葉にある享楽を神々のために歌い、吉祥を語るものは自らのために歌った。アスラたちは知った：「この歌い手によって彼らは我らを凌ぐであろう。」そこで彼らは言を攻撃し、悪をもって射抜いた。その悪こそ、ふさわしくないことを語るもの、それが悪である。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.3
अथ ह प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यः प्राण उदगायत् ।
यः प्राणे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं जिघ्रति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं जिघ्रति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.३ ॥
それから彼らは息に言った：「我らのためにウドギータを歌え。」「そのようにしよう」と息は言い、彼らのために歌った。息にある享楽を神々のために歌い、吉祥を嗅ぐものは自らのために歌った。アスラたちは知った：「この歌い手によって彼らは我らを凌ぐであろう。」そこで彼らは息を攻撃し、悪をもって射抜いた。その悪こそ、ふさわしくないものを嗅ぐもの、それが悪である。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.4
अथ ह चक्षुरूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यश्चक्षुरुदगायत् ।
यश्चक्षुषि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं पश्यति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा यदेवेदमप्रतिरूपं पश्यति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.४ ॥
すると目が言った、「私たちのためにウドギータを歌え」と。「そうしよう」と言って、目は彼らのためにウドギータを歌った。目にある快楽は、神々のために歌った。善きものは、自分のために見る。彼らは悟った、「これによって我らのウドガーターが我らを超えるだろう」と。彼らはそれに襲いかかり、悪で刺し貫いた。この不適切なものを見るもの、それがまさに悪である。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.5
अथ ह श्रोत्रमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यः श्रोत्रमुदगायत् ।
यः श्रोत्रे भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं शृणोति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा ।
यदेवेदमप्रतिरूपं शृणोति ।
स एव स पाप्मा ॥ १.३.५ ॥
すると耳が言った、「私たちのためにウドギータを歌え」と。「そうしよう」と言って、耳は彼らのためにウドギータを歌った。耳にある快楽は、神々のために歌った。善きものは、自分のために聞く。彼らは悟った、「これによって我らのウドガーターが我らを超えるだろう」と。彼らはそれに襲いかかり、悪で刺し貫いた。この不適切なものを聞くもの、それがまさに悪である。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.6
अथ ह मन ऊचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्यो मन उदगायत् ।
यो मनसि भोगस्तं देवेभ्य आगायत् ।
यत्कल्याणं संकल्पयति तदात्मने ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविध्यन् ।
स यः स पाप्मा ।
यदेवेदमप्रतिरूपं संकल्पयति ।
स एव स पाप्मा ।
एवमु खल्वेता देवताः पाप्मभिरुपासृजन् ।
एवमेनाः पाप्मनाविध्यन् ॥ १.३.६ ॥
すると意（マナス）が言った、「私たちのためにウドギータを歌え」と。「そうしよう」と言って、意は彼らのためにウドギータを歌った。意にある快楽は、神々のために歌った。善きものは、自分のために思い定める。彼らは悟った、「これによって我らのウドガーターが我らを超えるだろう」と。彼らはそれに襲いかかり、悪で刺し貫いた。この不適切なものを思い定めるもの、それがまさに悪である。こうして彼らはこれらの神々を悪と結びつけた。こうして悪で刺し貫いたのである。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.7
अथ हेममासन्यं प्राणमूचुस्त्वं न उद्गायेति ।
तथेति तेभ्य एष प्राण उदगायत् ।
तेऽविदुरनेन वै न उद्गात्रात्येष्यन्तीति ।
तमभिद्रुत्य पाप्मनाविव्यत्सन् ।
स यथाश्मानमृत्वा लोष्टो विध्वंसेतैवं हैव विध्वंसमाना विष्वञ्चो विनेशुः ।
ततो देवा अभवन्, परासुरा ।
भवत्यात्मना, परास्य द्विषन् भ्रातृव्यो भवति य एवं वेद ॥ १.३.७ ॥
そこで彼らは口にあるアーサニャと呼ばれるこの気息に言った、「私たちのためにウドギータを歌え」と。「そうしよう」と言って、それは彼らのためにウドギータを歌った。彼らは悟った、「これによって我らのウドガーターが我らを超えるだろう」と。彼らはそれに襲いかかり、悪で刺し貫こうとした。土塊が石に当たって砕けるように、彼らは砕け、四方に散って滅びた。そして神々が生じ、アスラは打ち負かされた。このように知る者は自らによって栄え、その敵は打ち負かされ、彼を憎む対抗者は滅ぼされる。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.8
ते होचुः क्व नु सोऽभूद्यो न इत्थमसक्तेति ।
अयमास्येऽन्तरिति ।
सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ॥ १.३.८ ॥
彼らは言った。「我々からこのように離れていた彼は、どこへ行ったのか。」「彼は口の中にいる。」彼はアーンギラサ族のアヤースヤである。手足（アンガ）の精髄（ラサ）だからである。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.9
सा वा एषा देवता दूर्नाम ।
दूरं ह्यस्या मृत्युर् ।
दूरं ह वा अस्मान्मृत्युर्भवति य एवं वेद ॥ १.३.९ ॥
この女神はドゥル（遠きもの）という名である。死は彼女から遠い。このように知る者にとって、死は実に彼から遠くなるのである。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.10
सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्य यत्रासां दिशामन्तस्तद्गमयां चकार ।
तदासां पाप्मनो विन्यदधात् ।
तस्मान्न जनमियान्नान्तमियान्नेत्पाप्मानं मृत्युमन्ववायानीति ॥ १.३.१० ॥
この女神は、これらの神々の罪（パープマン）と死を追い払い、これらの方角の果てのところへ送った。その罪をこの神々から遠ざけた。それゆえ人は人の群れに行くべきではなく、果てまで行くべきではない。罪と死のあとに従うことのないように。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.11
सा वा एषा देवतैतासां देवतानां पाप्मानं मृत्युमपहत्याथैना मृत्युमत्यवहत् ॥ १.३.११ ॥
この女神は、これらの神々の罪（パープマン）と死を追い払った後、彼らを死を越えたところへ運んだ。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.12
सा वै वाचमेव प्रथमामत्यवहत् ।
सा यदा मृत्युमत्यमुच्यत सोऽग्निरभवत् ।
सोऽयमग्निः परेण मृत्युमतिक्रान्तो दीप्यते ॥ १.३.१२ ॥
彼女はまず言葉を死を越えて渡らせた。彼女が死を越えて解放されたとき、彼女はアグニとなった。死を越えたこのアグニは、彼方で輝く。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.13
अथ प्राणमत्यवहत् ।
स यदा मृत्युमत्यमुच्यत स वायुरभवत् ।
सोऽयं वायुः परेण मृत्युमतिक्रान्तः पवते ॥ १.३.१३ ॥
次に彼は息(prāṇa)を死を越えて渡らせた。それが死を越えて解放されたとき、それはヴァーユとなった。死を越えたこのヴァーユは、彼方で吹く。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.14
अथ चक्षुरत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत स आदित्योऽभवत् ।
सोऽसावादित्यः परेण मृत्युमतिक्रान्तस्तपति ॥ १.३.१४ ॥
次に彼は視覚を死を越えて渡らせた。それが死を越えて解放されたとき、それは太陽(アーディティヤ)となった。死を越えたその太陽は、彼方で熱く輝く。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.15
अथ श्रोत्रमत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत ता दिशोऽभवन् ।
ता इमा दिशः परेण मृत्युमतिक्रान्ताः ॥ १.३.१५ ॥
次に彼は聴覚を死を越えて渡らせた。それが死を越えて解放されたとき、それは諸方位となった。死を越えたこれらの方位は、彼方にある。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.16
अथ मनोऽत्यवहत् ।
तद्यदा मृत्युमत्यमुच्यत स चन्द्रमा अभवत् ।
सोऽसौ चन्द्रः परेण मृत्युमतिक्रान्तो भाति ।
एवं ह वा एनमेषा देवता मृत्युमतिवहति य एवं वेद ॥ १.३.१६ ॥
その後、意（心）は（死を）渡らせた。死から解放されたとき、それは月となった。その月は死を超えて輝く。このように知る者を、この神格は死の彼岸へと渡らせる。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.17
अथात्मनेऽन्नाद्यमागायत् ।
यद्धि किञ्चान्नमद्यतेऽनेनैव तदद्यते ।
इह प्रतितिष्ठति ॥ १.३.१७ ॥
その後、それは自分のために食べられるべき食物を歌った。食べられるどんな食物も、まさにこれによって食べられる。それはここに確立している。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.18
ते देवा अब्रुवन् ।
एतावद्वा इदं सर्वं यदन्नम् ।
तदात्मन आगासीः ।
अनु नोऽस्मिन्नन्न आभजस्वेति ।
ते वै माभिसंविशतेति ।
तथेति तं समन्तं परिण्यविशन्त ।
तस्माद्यदनेनान्नमत्ति तेनैतास्तृप्यन्ति ।
एवं ह वा एनं स्वा अभिसंविशन्ति भर्ता स्वानां श्रेष्ठः पुरएता भवत्यन्नादोऽधिपतिर्य एवं वेद ।
य उ हैवंविदं स्वेषु प्रतिर्बुभूषति न हैवालं भार्येभ्यो भवति ।
अथ य एवैतमनुभवति यो वैतमनु भार्यान् बुभूर्षति स हैवालं भार्येभ्यो भवति ॥ १.३.१८ ॥
それらの神々は言った。「これがすべての食物、まさにこれだけだ。お前が自分のために取った食物に、我々にも分け前を与えよ。」彼らは言った。「我々もそれに入らせよ。」「そうしよう」と言って、彼らは四方から彼を取り囲んで入った。それゆえ、これが食べる食物によって、これらの（諸根）は満足する。このように知る者には、その親族が彼に入る。彼は親族の保持者、最上の者、先導者、食物の享受者、主となる。このような知者と親族の中で競おうとする者は、妻たちにさえ十分ではない。しかし、これに従い、その後に妻たちを望む者は、妻たちにも十分である。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.19
सोऽयास्य आङ्गिरसोऽङ्गानां हि रसः ।
प्राणो वा अङ्गानां रसः ।
प्राणो हि वा अङ्गानां रसः ।
तस्माद्यस्मात्कस्माच्चाङ्गात्प्राण उत्क्रामति तदेव तच्छुष्यति ।
एष हि वा अङ्गानां रसः ॥ १.३.१९ ॥
彼はアンギラスのアヤースヤである。なぜなら、それは四肢の精髄だからである。気息こそ四肢の精髄である。まことに気息こそ四肢の精髄である。それゆえ、どの肢体から気息が去っても、まさにその肢体が萎える。これこそまことに四肢の精髄である。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.20
एष उ एव बृहस्पतिः ।
वाग्वै बृहती ।
तस्या एष पतिस्तस्मादु बृहस्पतिः ॥ १.३.२० ॥
これこそがブリハスパティである。言葉こそがブリハティー（大なるもの）である。これがその主であるゆえに、ブリハスパティなのである。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.21
एष उ एव ब्रह्मणस्पतिः ।
वाग्वै ब्रह्म ।
तस्या एष पतिस्तस्मादु ब्रह्मणस्पतिः ॥ १.३.२१ ॥
これこそがブラフマナスパティである。言葉こそがブラフマン（梵）である。これがその主であるゆえに、ブラフマナスパティなのである。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.22
एष उ एव साम ।
वाग्वै सामैष सा चामश्चेति तत्साम्नः सामत्वम् ।
यद्वेव समः प्लुषिणा समो मशकेन समो नागेन सम एभिस्त्रिभिर्लोकैः समोऽनेन सर्वेण तस्माद्वेव साम ।
अश्नुते साम्नः सायुज्यं सलोकताम् ।
य एवमेतत्साम वेद ॥ १.३.२२ ॥
これこそがサーマン（歌詠）である。言葉こそが歌詠であり、これは「サー」と「アマ」である。このように歌詠はサーマンとなる。燃える火に等しく、蚊に等しく、象に等しく、この三界に等しく、これら一切に等しいがゆえに、これは確かに歌詠である。このように歌詠を知る者は、歌詠との合一と、同じ世界に住むことを得る。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.23
एष उ वा उद्गीथः ।
प्राणो वा उत्प्राणेन हीदं सर्वमुत्तब्धम् ।
वागेव गीथा ।
उच्च गीथा चेति ।
स उद्गीथः ॥ १.३.२३ ॥
これこそがウドギーサ（高唱）である。気息（プラーナ）こそがウドギーサであり、上昇する気息によってこれら一切が支えられているからである。言葉こそがギーター（歌）であり、「高い」ギーターでもある——それがウドギーサである。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.24
तद्धापि ब्रह्मदत्तश्चैकितानेयो राजानं भक्षयन्नुवाच ।
अयं त्यस्य राजा मूर्धानं विपातयताद्यदितोऽयास्य आङ्गिरसोऽन्येनोदगायदिति ।
वाचा च ह्येव स प्राणेन चोदगायदिति ॥ १.३.२४ ॥
そのときチャイキターナの子ブラフマダッタは食事中の王に言った。「もしアンギラスの末裔アヤースヤが他の者によってウドギータを歌ったのなら、この王の頭は今日ここで砕け散れ。」彼はただ言葉と気息によってウドギータを歌ったのだから。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.25
तस्य हैतस्य साम्नो यः स्वं वेद भवति हास्य स्वम् ।
तस्य वै स्वर एव स्वम् ।
तस्मादार्त्विज्यं करिष्यन् वाचि स्वरमिच्छेत ।
तया वाचा स्वरसम्पन्नयार्त्विज्यं कुर्यात् ।
तस्माद्यज्ञे स्वरवन्तं दिदृक्षन्त एव ।
अथो यस्य स्वं भवति ।
भवति हास्य स्वं य एवमेतत्साम्नः स्वं वेद ॥ १.३.२५ ॥
この娑摩の「自己」(svam)を知る者は、自らのものを得る。その「自己」はまさに音調(svara)である。ゆえに祭官の職を行おうとする者は、言葉の中に音調を求めるべきである。音調に満ちた言葉によって祭官の務めを行うべきである。それゆえ祭儀において人々は音調を具えた者を見たいと願う。このように娑摩の「自己」を知る者は、自らのものを得る。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.26
तस्य हैतस्य साम्नो यः सुवर्णं वेद भवति हास्य सुवर्णम् ।
तस्य वै स्वर एव सुवर्णम् ।
भवति हास्य सुवर्णं य एवमेतत्साम्नः सुवर्णं वेद ॥ १.३.२६ ॥
この娑摩の「金」(suvarṇa)を知る者は金を得る。その金はまさに音調(svara)である。このように娑摩の金を知る者は金を得る。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.27
तस्य हैतस्य साम्नो यः प्रतिष्ठां वेद प्रति ह तिष्ठति ।
तस्य वै वागेव प्रतिष्ठा ।
वाचि हि खल्वेष एतत्प्राणः प्रतिष्ठितो गीयते ।
अन्न इत्यु हैक आहुः ॥ १.३.२७ ॥
この娑摩の依り所(pratiṣṭhā)を知る者は堅固に立つ。その依り所はまさに言葉である。なぜならこの気息(prāṇa)は言葉に据えられて歌われるからである。「食物においてだ」と言う者もいる。
Bṛhadāraṇyaka 1.3.28
अथातः पवमानानामेवाभ्यारोहः ।
स वै खलु प्रस्तोता साम प्रस्तौति ।
स यत्र प्रस्तुयात्तदेतानि जपेत् ।
असतो मा सद्गमय, तमसो मा ज्योतिर्गमय, मृत्योर्मामृतं गमयेति ।
स यदाहासतो मा सद्गमयेति ।
मृत्युर्वा असत्सदमृतं मृत्योर्मामृतं गमयामृतं मा कुर्वित्येवैतदाह ।
तमसो मा ज्योतिर्गमयेति ।
मृत्युर्वै तमो ज्योतिरमृतं मृत्योर्मामृतं गमयामृतं मा कुर्वित्येवैतदाह ।
मृत्योर्मामृतं गमयेति ।
नात्र तिरोहितमिवास्ति ।
अथ यानीतराणि स्तोत्राणि तेष्वात्मनेऽन्नाद्यमागायेत् ।
तस्मादु तेषु वरं वृणीत ।
यं कामं कामयेत्तम् ।
स एष एवंविदुद्गातात्मने वा यजमानाय वा यं कामं कामयते तमागायति ।
तद्धैतल्लोकजिदेव ।
न हैवालोक्यताया आशास्ति य एवमेतत्साम वेद ॥ १.३.२८ ॥
次に、浄化の歌の上昇について。プラストートリ（唱導者）はサーマンを歌い出す。歌い出すときには次のことを唱えるべきである。「非有から有へ我を導け、暗黒から光明へ我を導け、死から不死へ我を導け。」「非有から有へ我を導け」と言うとき、彼は実際には死が非有であり、不死が有であると言っているのであり、つまり「死から不死へ、我を不死にせよ」と意味している。「暗黒から光明へ我を導け」と言うとき、彼は実際には死が暗黒であり、光明が不死であると言っており、つまり「死から不死へ、我を不死にせよ」と意味している。ここには隠されたものは何もない。他の讃歌については、自分のために食物などを歌うべきである。だからその中から恩恵を選ぶべきである。望むどんな願いでも、その願いを歌うべきである。このように知って、自分のため、あるいは供犠主のために望む願いを歌うウドガートリは、諸世界を征服する者である。実にこのサーマンをこのように知る者には、見えなくなる恐れはない。