ଉପନିଷଦ · Kaṭha 1.1
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Kaṭha 1.1.1
ॐ उशन् ह वै वाजश्रवसः सर्ववेदसं ददौ ।
तस्य ह नचिकेता नाम पुत्र आस ॥ १.१.१ ॥
ଓମ୍। ବାଜଶ୍ରବସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉଶନ୍ ନିଶ୍ଚୟ ନିଜର ସର୍ବସ୍ୱ ଦାନ କଲେ। ତାଙ୍କର ନଚିକେତା ନାମକ ଏକ ପୁତ୍ର ଥିଲା।
Kaṭha 1.1.2
तँ ह कुमारँ सन्तं दक्षिणासु
नीयमानासु श्रद्धाविवेश सोऽमन्यत ॥ १.१.२ ॥
ଦକ୍ଷିଣା ନିଆଯାଉଥିବା ସମୟରେ ସେଇ ବାଳକ ନଚିକେତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ପ୍ରବେଶ କଲା; ସେ ଚିନ୍ତା କଲା।
Kaṭha 1.1.3
पीतोदका जग्धतृणा दुग्धदोहा निरिन्द्रियाः ।
अनन्दा नाम ते लोकास्तान् स गच्छति ता ददत् ॥ १.१.३ ॥
ପାଣି ପିଇସାରିଛନ୍ତି, ଘାସ ଖାଇସାରିଛନ୍ତି, କ୍ଷୀର ଦେଇସାରିଛନ୍ତି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟହୀନ ଏପରି ଗାଈ ଦାନ କରୁଥିବା ଲୋକ 'ଆନନ୍ଦହୀନ' ଲୋକକୁ ଯାଏ।
Kaṭha 1.1.4
स होवाच पितरं तत कस्मै मां दास्यसीति ।
द्वितीयं तृतीयं तँ होवाच मृत्यवे त्वा ददामीति ॥ १.१.४ ॥
ସେ ପିତାଙ୍କୁ କହିଲା, 'ହେ ତାତ, ମୋତେ କାହାକୁ ଦେବେ?' ଦ୍ୱିତୀୟ ଓ ତୃତୀୟ ଥର ମଧ୍ୟ ସେ ସେହିପରି ପଚାରିଲା। ତେବେ ପିତା କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଦେଉଛି।'
Kaṭha 1.1.5
बहूनामेमि प्रथमो बहूनामेमि मध्यमः ।
किँ स्विद्यमस्य कर्तव्यं यन्मयाऽद्य करिष्यति ॥ १.१.५ ॥
ମୁଁ ବହୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଥମ ଯାଏ, ବହୁଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟମ ଯାଏ। ଆଜି ଯମ ମୋ ସହିତ କି କାର୍ଯ୍ୟ କରିବେ?
Kaṭha 1.1.6
अनुपश्य यथा पूर्वे प्रतिपश्य तथाऽपरे ।
सस्यमिव मर्त्यः पच्यते सस्यमिवाजायते पुनः ॥ १.१.६ ॥
ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଙ୍କୁ ଯେପରି ଦେଖୁଛ, ସେହିପରି ପରବର୍ତ୍ତୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖ। ମର୍ତ୍ତ୍ୟ ମଣିଷ ଶସ୍ୟ ପରି ପାଚେ, ଶସ୍ୟ ପରି ପୁଣି ଜନ୍ମେ।
Kaṭha 1.1.7
वैश्वानरः प्रविशत्यतिथिर्ब्राह्मणो गृहान् ।
तस्यैताँ शान्तिं कुर्वन्ति हर वैवस्वतोदकम् ॥ १.१.७ ॥
ଅତିଥି ରୂପେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଗୃହକୁ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି, ବୈଶ୍ୱାନର (ଅଗ୍ନି) ପରି। ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଏହି ଶାନ୍ତି କରାଯାଏ। ହେ ବୈବସ୍ୱତ, ଜଳ ଆଣ।
Kaṭha 1.1.8
आशाप्रतीक्षे संगतँ सूनृतां
चेष्टापूर्ते पुत्रपशूँश्च सर्वान् ।
एतद्वृङ्क्ते पुरुषस्याल्पमेधसो
यस्यानश्नन्वसति ब्राह्मणो गृहे ॥ १.१.८ ॥
ଯେଉଁ ଅଳ୍ପବୁଦ୍ଧି ମଣିଷର ଘରେ ଅନାହାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାସ କରେ, ତା'ର ଆଶା ଓ ପ୍ରତୀକ୍ଷା, ସଙ୍ଗତି, ମଧୁର ବାଣୀ, କର୍ମ ଓ ପୁଣ୍ୟ, ପୁତ୍ର ଓ ପଶୁ—ସବୁ ନଷ୍ଟ ହୁଏ।
Kaṭha 1.1.9
तिस्रो रात्रीर्यदवात्सीर्गृहे मे-
ऽनश्नन् ब्रह्मन्नतिथिर्नमस्यः ।
नमस्तेऽस्तु ब्रह्मन् स्वस्ति मेऽस्तु
तस्मात्प्रति त्रीन्वरान्वृणीष्व ॥ १.१.९ ॥
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମେ ମୋ ଘରେ ତିନି ରାତି ଭୋଜନ ବିନା ଅତିଥି ହୋଇ ରହିଲ; ତେଣୁ ତୁମେ ପୂଜନୀୟ। ବ୍ରାହ୍ମଣ, ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ମୋର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତାହାର ବଦଳରେ ତିନୋଟି ବର ବାଛ।
Kaṭha 1.1.10
शान्तसंकल्पः सुमना यथा स्याद्
वीतमन्युर्गौतमो माऽभि मृत्यो ।
त्वत्प्रसृष्टम् माऽभिवदेत्प्रतीत
एतत् त्रयाणां प्रथमं वरं वृणे ॥ १.१.१० ॥
ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ମୋ ସଂକଳ୍ପ ଶାନ୍ତ ହେଉ, ମନ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉ, ଗୌତମ କ୍ରୋଧରହିତ ହେଉ; ତୁମେ ପଠାଇବା ପରେ ସେ ମୋତେ ଚିହ୍ନି ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ ନ କରୁ। ତିନି ବରମଧ୍ୟରୁ ଏହି ପ୍ରଥମ ବର ମୁଁ ବାଛୁଛି।
Kaṭha 1.1.11
यथा पुरस्ताद् भविता प्रतीत
औद्दालकिरारुणिर्मत्प्रसृष्टः ।
सुखँ रात्रीः शयिता वीतमन्युः
त्वां ददृशिवान्मृत्युमुखात् प्रमुक्तम् ॥ १.१.११ ॥
ପୂର୍ବ ପରି, ମୋ ପଠାଇବା ପରେ ଉଦ୍ଦାଳକଙ୍କ ପୁତ୍ର ଆରୁଣି ତୁମକୁ ଚିହ୍ନି, କ୍ରୋଧରହିତ ହୋଇ ରାତିରେ ସୁଖରେ ଶୋଇବ; ମୃତ୍ୟୁ-ମୁଖରୁ ମୁକ୍ତ ତୁମକୁ ଦେଖି।
Kaṭha 1.1.12
स्वर्गे लोके न भयं किंचनास्ति
न तत्र त्वं न जरया बिभेति ।
उभे तीर्त्वाऽशनायापिपासे
शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥ १.१.१२ ॥
ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ କୌଣସି ଭୟ ନାହିଁ; ସେଠାରେ ତୁମେ (ମୃତ୍ୟୁ ଭୟରେ) ଭୟ କରୁ ନାହଁ, ବାର୍ଦ୍ଧକ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ଭୟ କରୁ ନାହଁ। କ୍ଷୁଧା ଓ ତୃଷ୍ଣା ଦୁହିଁଙ୍କୁ ପାର ହୋଇ, ଶୋକରୁ ପର ହୋଇ, ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Kaṭha 1.1.13
स त्वमग्निँ स्वर्ग्यमध्येषि मृत्यो
प्रब्रूहि त्वँ श्रद्दधानाय मह्यम् ।
स्वर्गलोका अमृतत्वं भजन्त
एतद् द्वितीयेन वृणे वरेण ॥ १.१.१३ ॥
ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ସେହି ଅଗ୍ନିକୁ ତୁମେ ଜାଣ। ଶ୍ରଦ୍ଧାବାନ ମୋତେ ତାହା କୁହ। ସ୍ୱର୍ଗଲୋକବାସୀମାନେ ଅମରତ୍ୱ ପାଆନ୍ତି। ଦ୍ୱିତୀୟ ବରରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ହିଁ ବରଣ କରେ।
Kaṭha 1.1.14
प्र ते ब्रवीमि तदु मे निबोध
स्वर्ग्यमग्निं नचिकेतः प्रजानन् ।
अनन्तलोकाप्तिमथो प्रतिष्ठां
विद्धि त्वमेतं निहितं गुहायाम् ॥ १.१.१४ ॥
ହେ ନଚିକେତା, ମୁଁ ତୁମକୁ ତାହା କହୁଛି; ମୋ ଠାରୁ ମନ ଦେଇ ଶୁଣ। ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯାଉଥିବା ସେହି ଅଗ୍ନିକୁ ଜାଣି, ତାହା ଅନନ୍ତ ଲୋକପ୍ରାପ୍ତି ଓ ପ୍ରତିଷ୍ଠା ବୋଲି ଜାଣ। ଗୁମ୍ଫାରେ ନିହିତ ଏହାକୁ ତୁମେ ଜାଣ।
Kaṭha 1.1.15
लोकादिमग्निं तमुवाच तस्मै
या इष्टका यावतीर्वा यथा वा ।
स चापि तत्प्रत्यवदद्यथोक्तं
अथास्य मृत्युः पुनरेवाह तुष्टः ॥ १.१.१५ ॥
ସେହି ଅଗ୍ନି ପାଇଁ କେତେ ଓ କିପରି ଇଟା ଦରକାର, ତାହା ସବୁ ମୃତ୍ୟୁ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ। ନଚିକେତା ମଧ୍ୟ ଯେପରି କୁହାଯାଇଥିଲା ସେପରି ତାହା ପୁନଃ କହିଲେ। ତେବେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁ ପୁଣି ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
Kaṭha 1.1.16
तमब्रवीत् प्रीयमाणो महात्मा
वरं तवेहाद्य ददामि भूयः ।
तवैव नाम्ना भविताऽयमग्निः
सृङ्कां चेमामनेकरूपां गृहाण ॥ १.१.१६ ॥
ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସେ ମହାତ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ: ଆଜି ଏଠାରେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଉ ଏକ ବର ଦେଉଛି। ଏହି ଅଗ୍ନି ତୁମ ନାମରେ ହିଁ ଖ୍ୟାତ ହେବ। ଏବଂ ଅନେକ ରୂପବିଶିଷ୍ଟ ଏହି ମାଳାକୁ ମଧ୍ୟ ଗ୍ରହଣ କର।
Kaṭha 1.1.17
त्रिणाचिकेतस्त्रिभिरेत्य सन्धिं
त्रिकर्मकृत्तरति जन्ममृत्यू ।
ब्रह्मजज्ञं देवमीड्यं विदित्वा
निचाय्येमाँ शान्तिमत्यन्तमेति ॥ १.१.१७ ॥
ତିନି ନାଚିକେତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତିନି ସହିତ ସଂଯୋଗ କରି, ତିନି କର୍ମ କରି ଜନ୍ମ ଓ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଅତିକ୍ରମ କରେ। ବ୍ରହ୍ମରୁ ଜାତ, ସ୍ତୁତ୍ୟ ଦେବତାକୁ ଜାଣି ଏବଂ ଏହାକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଉପଲବ୍ଧ କରି ସେ ପରମ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରେ।
Kaṭha 1.1.18
त्रिणाचिकेतस्त्रयमेतद्विदित्वा
य एवं विद्वाँश्चिनुते नाचिकेतम् ।
स मृत्युपाशान् पुरतः प्रणोद्य
शोकातिगो मोदते स्वर्गलोके ॥ १.१.१८ ॥
ତିନି ନାଚିକେତ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ଏହି ତିନିକୁ ଜାଣି, ଏପରି ଜ୍ଞାନୀ ହୋଇ ନାଚିକେତ ଅଗ୍ନି ଚୟନ କରେ। ସେ ମୃତ୍ୟୁର ପାଶକୁ ଆଗରୁ ଫୋପାଡି, ଶୋକରୁ ପାର ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକରେ ଆନନ୍ଦ କରେ।
Kaṭha 1.1.19
एष तेऽग्निर्नचिकेतः स्वर्ग्यो
यमवृणीथा द्वितीयेन वरेण ।
एतमग्निं तवैव प्रवक्ष्यन्ति जनासः
तृतीयं वरं नचिकेतो वृणीष्व ॥ १.१.१९ ॥
ହେ ନାଚିକେତା, ଏହି ଅଗ୍ନି ତୁମ ପାଇଁ; ଏହା ସ୍ୱର୍ଗ ଦେଉଥିବା, ଯାହା ତୁମେ ଦ୍ୱିତୀୟ ବର ରୂପେ ବାଛିଥିଲ। ଲୋକମାନେ ଏହି ଅଗ୍ନିକୁ ତୁମ ନାମରେ କହିବେ। ହେ ନାଚିକେତା, ତୃତୀୟ ବର ବାଛ।
Kaṭha 1.1.20
येयं प्रेते विचिकित्सा मनुष्ये-
ऽस्तीत्येके नायमस्तीति चैके ।
एतद्विद्यामनुशिष्टस्त्वयाऽहं
वराणामेष वरस्तृतीयः ॥ १.१.२० ॥
ମଣିଷ ମରିବା ପରେ ସେ ଥାଏ କି ନାହିଁ, ଏହି ସନ୍ଦେହ ଅଛି; କେହି କହନ୍ତି ସେ ଅଛି, କେହି କହନ୍ତି ସେ ନାହିଁ। ଏହି ବିଦ୍ୟାରେ ତୁମେ ମୋତେ ଉପଦେଶ ଦିଅ। ବରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହି ତୃତୀୟ ବର।
Kaṭha 1.1.21
देवैरत्रापि विचिकित्सितं पुरा
न हि सुविज्ञेयमणुरेष धर्मः ।
अन्यं वरं नचिकेतो वृणीष्व
मा मोपरोत्सीरति मा सृजैनम् ॥ १.१.२१ ॥
ଏଥିରେ ଦେବତାମାନେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବରୁ ସନ୍ଦେହ କରିଥିଲେ; ଏହି ଧର୍ମ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ସହଜରେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ। ହେ ନଚିକେତା, ଅନ୍ୟ ବର ମାଗ; ମୋତେ ଚାପ ଦିଅ ନାହିଁ, ଏହାକୁ ଛାଡ଼ି ଦିଅ।
Kaṭha 1.1.22
देवैरत्रापि विचिकित्सितं किल
त्वं च मृत्यो यन्न सुज्ञेयमात्थ ।
वक्ता चास्य त्वादृगन्यो न लभ्यो
नान्यो वरस्तुल्य एतस्य कश्चित् ॥ १.१.२२ ॥
ଏଥିରେ ଦେବତାମାନେ ବାସ୍ତବରେ ସନ୍ଦେହ କରିଥିଲେ; ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ କହିଲ ଯେ ଏହା ସହଜରେ ଜଣାଯାଏ ନାହିଁ। ଏହାର ବକ୍ତା ତୁମ ପରି ଅନ୍ୟ କେହି ମିଳିବ ନାହିଁ; ଏହାର ସମାନ ଅନ୍ୟ ବର ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
Kaṭha 1.1.23
शतायुषः पुत्रपौत्रान्वृणीष्वा
बहून्पशून् हस्तिहिरण्यमश्वान् ।
भूमेर्महदायतनं वृणीष्व
स्वयं च जीव शरदो यावदिच्छसि ॥ १.१.२३ ॥
ଶହେ ବର୍ଷର ଆୟୁ, ପୁତ୍ର ଓ ପୌତ୍ରମାନଙ୍କୁ ବରଣ କର; ବହୁ ପଶୁ, ହାତୀ, ସୁନା, ଘୋଡ଼ା ବରଣ କର। ପୃଥିବୀର ବିଶାଳ ରାଜ୍ୟ ବରଣ କର, ଆଉ ଯେତେ ବର୍ଷ ଇଚ୍ଛା କର ସେତେ ବର୍ଷ ନିଜେ ବଞ୍ଚ।
Kaṭha 1.1.24
एतत्तुल्यं यदि मन्यसे वरं
वृणीष्व वित्तं चिरजीविकां च ।
महाभूमौ नचिकेतस्त्वमेधि
कामानां त्वा कामभाजं करोमि ॥ १.१.२४ ॥
ଯଦି ଏହାର ସମାନ ବର ବୋଲି ତୁମେ ମନେ କର, ତେବେ ଧନ ଓ ଦୀର୍ଘ ଜୀବନ ମାଗ। ହେ ନଚିକେତା, ଏହି ମହାପୃଥିବୀରେ ତୁମେ ସ୍ଥିତ ହୁଅ; ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ କାମନାର ଭୋକ୍ତା କରିବି।
Kaṭha 1.1.25
ये ये कामा दुर्लभा मर्त्यलोके
सर्वान् कामाँश्छन्दतः प्रार्थयस्व ।
इमा रामाः सरथाः सतूर्या
न हीदृशा लम्भनीया मनुष्यैः ।
आभिर्मत्प्रत्ताभिः परिचारयस्व
नचिकेतो मरणं माऽनुप्राक्षीः ॥ १.१.२५ ॥
ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଯେଉଁ ଯେଉଁ ଦୁର୍ଲଭ କାମନା ଅଛି, ସେସବୁ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମାଗ। ଏହି ସ୍ତ୍ରୀଗଣ, ରଥ ଓ ବାଦ୍ୟ — ଏପରି ଭୋଗ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସହଜରେ ମିଳେ ନାହିଁ। ମୋ ଦ୍ୱାରା ଦିଆଯାଇଥିବା ଏମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେବା ଗ୍ରହଣ କର। ହେ ନଚିକେତା, ମୃତ୍ୟୁ ବିଷୟରେ ପଚାରନାହିଁ।
Kaṭha 1.1.26
श्वोभावा मर्त्यस्य यदन्तकैतत्
सर्वेंद्रियाणां जरयंति तेजः ।
अपि सर्वं जीवितमल्पमेव
तवैव वाहास्तव नृत्यगीते ॥ १.१.२६ ॥
ହେ ଅନ୍ତକ, ମର୍ତ୍ୟର ଏହି ଭୋଗ କାଲି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ହିଁ ରହେ; ଏସବୁ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କର ତେଜକୁ କ୍ଷୟ କରେ। ଏହି ସମସ୍ତ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ। ତୁମର ରଥ, ତୁମର ନୃତ୍ୟ ଓ ଗୀତ ତୁମରି ପାଖରେ ରହୁ।
Kaṭha 1.1.27
न वित्तेन तर्पणीयो मनुष्यो
लप्स्यामहे वित्तमद्राक्ष्म चेत्त्वा ।
जीविष्यामो यावदीशिष्यसि त्वं
वरस्तु मे वरणीयः स एव ॥ १.१.२७ ॥
ଧନ ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ତୃପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ତୁମକୁ ଦେଖିଥିବାରୁ ଆମେ ନିଶ୍ଚୟ ଧନ ପାଇବୁ; ତୁମେ ଶାସନ କରୁଥିବା ଯାଏଁ ଆମେ ବଞ୍ଚିବୁ। କିନ୍ତୁ ମୋ ଦ୍ୱାରା ବରଣୀୟ ବର ତ ସେଇଟି।
Kaṭha 1.1.28
अजीर्यताममृतानामुपेत्य
जीर्यन्मर्त्यः क्वधःस्थः प्रजानन् ।
अभिध्यायन् वर्णरतिप्रमोदान्
अतिदीर्घे जीविते को रमेत ॥ १.१.२८ ॥
ଅଜର ଅମରମାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲା ପରେ ମଧ୍ୟ, ତଳେ ରହୁଥିବା ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିବା ମର୍ତ୍ୟ, ଜାଣି ମଧ୍ୟ, ରୂପ ଓ ରତିର ଆନନ୍ଦକୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଅତି ଦୀର୍ଘ ଜୀବନରେ କିଏ ରମିବ?
Kaṭha 1.1.29
यस्मिन्निदं विचिकित्सन्ति मृत्यो
यत्साम्पराये महति ब्रूहि नस्तत् ।
योऽयं वरो गूढमनुप्रविष्टो
नान्यं तस्मान्नचिकेता वृणीते ॥ १.१.२९ ॥
ଯାହା ବିଷୟରେ ଲୋକେ ସନ୍ଦେହ କରନ୍ତି, ହେ ମୃତ୍ୟୁ, ମୃତ୍ୟୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ସେହି ମହାନ ବିଷୟ ଆମକୁ କୁହ। ଗଭୀରରେ ଲୁଚିଥିବା ଏହି ବରକୁ ଛଡ଼ା ନଚିକେତା ଅନ୍ୟ କିଛି ବାଛେ ନାହିଁ।