ऋग्वेद · सूक्त 1.116
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.116.1
नास॑त्याभ्यां ब॒र्हिरि॑व॒ प्र वृ॑ञ्जे॒ स्तोमाँ॑ इयर्म्य॒भ्रिये॑व॒ वातः॑ ।
यावर्भ॑गाय विम॒दाय॑ जा॒यां से॑ना॒जुवा॑ न्यू॒हतू॒ रथे॑न ॥
नासत्यांसाठी मी दर्भासनाप्रमाणे स्तोत्रे अर्पण करतो; जसा वारा मेघांना चालवतो तसे मी ती पाठवतो. सेनेचे सोबती असलेल्या त्या दोघांनी लहान अर्भगासाठी आणि दुःखी विमदासाठी त्याची पत्नी रथातून आणली.
1.116.2
वी॒ळु॒पत्म॑भिराशु॒हेम॑भिर्वा दे॒वानां॑ वा जू॒तिभिः॒ शाश॑दाना ।
तद्रास॑भो नासत्या स॒हस्र॑मा॒जा य॒मस्य॑ प्र॒धने॑ जिगाय ॥
वेगवान त्या पावसाळी शक्तींच्या साहाय्याने किंवा देवांच्या प्रेरणेने, हे नासत्यांनो, राशभाने यमाच्या स्पर्धेत सहस्रांना जिंकले.
1.116.3
तुग्रो॑ ह भु॒ज्युम॑श्विनोदमे॒घे र॒यिं न कश्चि॑न्ममृ॒वाँ अवा॑हाः ।
तमू॑हथुर्नौ॒भिरा॑त्म॒न्वती॑भिरन्तरिक्ष॒प्रुद्भि॒रपो॑दकाभिः ॥
तुग्राचा पुत्र भुज्यू, हे अश्विनांनो, निर्जल मेघसागरात मृत धनाप्रमाणे तुम्ही सोडला होता; सजीव, आकाशात जाणाऱ्या, निर्जल नौकांनी तुम्ही दोघांनी त्याला परत आणले.
1.116.4
ति॒स्रः क्षप॒स्त्रिरहा॑ति॒व्रज॑द्भि॒र्नास॑त्या भु॒ज्युमू॑हथुः पतं॒गैः ।
स॒मु॒द्रस्य॒ धन्व॑न्ना॒र्द्रस्य॑ पा॒रे त्रि॒भी रथैः॑ श॒तप॑द्भिः॒ षळ॑श्वैः ॥
तीन रात्री आणि तीन दिवसांत पक्ष्यांच्या साहाय्याने, हे नासत्यांनो, तुम्ही भुज्यूला आणले; समुद्राच्या निर्जल प्रदेशापलीकडे, तीन रथांतून, शंभर पायांच्या आणि सहा घोड्यांच्या.
1.116.5
अ॒ना॒र॒म्भ॒णे तद॑वीरयेथामनास्था॒ने अ॑ग्रभ॒णे स॑मु॒द्रे ।
यद॑श्विना ऊ॒हथु॑र्भु॒ज्युमस्तं॑ श॒तारि॑त्रां॒ नाव॑मातस्थि॒वांस॑म् ॥
हे अश्विनांनो, जेव्हा तुम्ही दोघांनी आधारहीन, अथांग समुद्रात भुज्यूला आणले, तेव्हा त्याला शंभर वल्ह्यांच्या नौकेवर चढवून घरी पोहोचवले.
1.116.6
यम॑श्विना द॒दथुः॑ श्वे॒तमश्व॑म॒घाश्वा॑य॒ शश्व॒दित्स्व॒स्ति ।
तद्वां॑ दा॒त्रं महि॑ की॒र्तेन्यं॑ भूत्पै॒द्वो वा॒जी सद॒मिद्धव्यो॑ अ॒र्यः ॥
हे अश्विनांनो, दुष्ट घोड्यांच्या अघाश्वाला तुम्ही सदैव कल्याणासाठी दिलेला पांढरा घोडा, तुमचे ते दान महान आणि प्रशंसनीय झाले; पैद्वाचा वेगवान घोडा सदैव आवाहनयोग्य स्वामी बनला.
1.116.7
यु॒वं न॑रा स्तुव॒ते प॑ज्रि॒याय॑ क॒क्षीव॑ते अरदतं॒ पुरं॑धिम् ।
का॒रो॒त॒राच्छ॒फादश्व॑स्य॒ वृष्णः॑ श॒तं कु॒म्भाँ अ॑सिञ्चतं॒ सुरा॑याः ॥
हे वीरांनो, स्तुती करणाऱ्या पज्रिय आणि कक्षीवानासाठी तुम्ही पुरंधी नावाचा किल्ला उघडला. कारोतराच्या खुरातून, त्या बलवान अश्वातून तुम्ही सोमरसाचे शंभर घडे ओतले.
1.116.8
हि॒मेना॒ग्निं घ्रं॒सम॑वारयेथां पितु॒मती॒मूर्ज॑मस्मा अधत्तम् ।
ऋ॒बीसे॒ अत्रि॑मश्वि॒नाव॑नीत॒मुन्नि॑न्यथुः॒ सर्व॑गणं स्व॒स्ति ॥
थंडीपासून अग्नीला तुम्ही जाळणाऱ्या उष्णतेपासून वाचवलेत; त्याला अन्नरसाने भरलेले बल दिलेत. हे अश्विनींनो, अत्रीला खड्ड्यातून वर काढलेत; संपूर्ण समूहाला कल्याणासह बाहेर आणलेत.
1.116.9
परा॑व॒तं ना॑सत्यानुदेथामु॒च्चाबु॑ध्नं चक्रथुर्जि॒ह्मबा॑रम् ।
क्षर॒न्नापो॒ न पा॒यना॑य रा॒ये स॒हस्रा॑य॒ तृष्य॑ते॒ गोत॑मस्य ॥
हे नासत्यांनो, दूरच्याला तुम्ही पळवलेत; उंच तळ आणि वाकड्या दांड्याची भांडी बनवलीत. पाणी वाहते तसे, पिण्यासाठी व धनासाठी, हजारांसाठी, गोतमासाठी तहानलेला आसुसतो.
1.116.10
जु॒जु॒रुषो॑ नासत्यो॒त व॒व्रिं प्रामु॑ञ्चतं द्रा॒पिमि॑व॒ च्यवा॑नात् ।
प्राति॑रतं जहि॒तस्यायु॑र्द॒स्रादित्पति॑मकृणुतं क॒नीना॑म् ॥
हे नासत्यांनो, वृद्ध च्यवानाला जीर्णतेच्या जाळ्यातून वस्त्र सोडवावे तसे तुम्ही मोकळे केलेत. हे दस्रांनो, सोडून दिलेल्याचे आयुष्य परत दिलेत; कन्यांचा पती तुम्ही (पुन्हा) घडवलात.
1.116.11
तद्वां॑ नरा॒ शंस्यं॒ राध्यं॑ चाभिष्टि॒मन्ना॑सत्या॒ वरू॑थम् ।
यद्वि॒द्वांसा॑ नि॒धिमि॒वाप॑गूळ्ह॒मुद्द॑र्श॒तादू॒पथु॒र्वन्द॑नाय ॥
हे वीरांनो, तुमचे ते प्रशंसनीय, मिळवण्याजोगे आणि अतिसमृद्ध संरक्षण — हे नासत्यांनो — तुम्ही जाणून, लपवलेला खजिना अंधारातून काढावा तसे, स्तुतीसाठी वर काढलेत.
1.116.12
तद्वां॑ नरा स॒नये॒ दंस॑ उ॒ग्रमा॒विष्कृ॑णोमि तन्य॒तुर्न वृ॒ष्टिम् ।
द॒ध्यङ्ह॒ यन्मध्वा॑थर्व॒णो वा॒मश्व॑स्य शी॒र्ष्णा प्र यदी॑मु॒वाच॑ ॥
हे वीरांनो, तुमचे ते कर्म, मिळवण्यासाठी, उग्रपणे मी प्रकट करतो — गर्जणारा मेघ पाऊस प्रकट करतो तसे. अथर्वणाचा पुत्र दधीच, मधाविषयी, घोड्याच्या मस्तकासह तुमच्याशी बोलला तेव्हा त्याला बोलला.
1.116.13
अजो॑हवीन्नासत्या क॒रा वां॑ म॒हे याम॑न्पुरुभुजा॒ पुरं॑धिः ।
श्रु॒तं तच्छासु॑रिव वध्रिम॒त्या हिर॑ण्यहस्तमश्विनावदत्तम् ॥
हे नासत्य, बहुभुज, महान यज्ञमार्गात आमच्या स्तुतीने तुम्हांला बोलावले; वध्रिमतीच्या उपदेशाप्रमाणे ते ऐकून, हे अश्विनौ, तुम्ही सुवर्णहस्ताने दान दिले.
1.116.14
आ॒स्नो वृक॑स्य॒ वर्ति॑काम॒भीके॑ यु॒वं न॑रा नासत्यामुमुक्तम् ।
उ॒तो क॒विं पु॑रुभुजा यु॒वं ह॒ कृप॑माणमकृणुतं वि॒चक्षे॑ ॥
हे नरांनो, नासत्यांनो, तुम्ही लांडग्याच्या तोंडातून, फासातून सोडवले; हे बहुभुजांनो, कापणाऱ्या कवीला दृष्टीस पात्र केलेत.
1.116.15
च॒रित्रं॒ हि वेरि॒वाच्छे॑दि प॒र्णमा॒जा खे॒लस्य॒ परि॑तक्म्यायाम् ।
स॒द्यो जङ्घा॒माय॑सीं वि॒श्पला॑यै॒ धने॑ हि॒ते सर्त॑वे॒ प्रत्य॑धत्तम् ॥
पक्ष्याच्या पंखाप्रमाणे युद्धात खेलाचा पंख कापला गेला; तात्काळ विश्पलेला लोखंडी पाय बसवलात, संपत्ती स्थिर होऊन ती चालण्यास सिद्ध असताना.
1.116.16
श॒तं मे॒षान्वृ॒क्ये॑ चक्षदा॒नमृ॒ज्राश्वं॒ तं पि॒तान्धं च॑कार ।
तस्मा॑ अ॒क्षी ना॑सत्या वि॒चक्ष॒ आध॑त्तं दस्रा भिषजावन॒र्वन् ॥
वृकीला शंभर मेंढ्या दिल्यावर वडिलांनी ऋज्राश्वाला आंधळे केले; त्याला, हे नासत्यांनो, दस्रांनो, वैद्यांनो, दृष्टीसाठी डोळे बसवा.
1.116.17
आ वां॒ रथं॑ दुहि॒ता सूर्य॑स्य॒ कार्ष्मे॑वातिष्ठ॒दर्व॑ता॒ जय॑न्ती ।
विश्वे॑ दे॒वा अन्व॑मन्यन्त हृ॒द्भिः समु॑ श्रि॒या ना॑सत्या सचेथे ॥
सूर्याची कन्या विजयी होत घोड्यांसह तुमच्या रथावर उभी राहिली; सर्व देवांनी मनापासून तिला मान्यता दिली. हे नासत्यांनो, तुम्ही दोघे श्रीशीही संयुक्त झालात.
1.116.18
यदया॑तं॒ दिवो॑दासाय व॒र्तिर्भ॒रद्वा॑जायाश्विना॒ हय॑न्ता ।
रे॒वदु॑वाह सच॒नो रथो॑ वां वृष॒भश्च॑ शिंशु॒मार॑श्च यु॒क्ता ॥
तुम्ही दोघे दिवोदासासाठी आणि भरद्वाजासाठी मार्गाने गेलात, हे अश्विनांनो, घोडे हाकत; संपन्न, सोबत असणारा तुमचा रथ वाहून गेला, वृषभ आणि शिंशुमार जुंपले गेले.
1.116.19
र॒यिं सु॑क्ष॒त्रं स्व॑प॒त्यमायुः॑ सु॒वीर्यं॑ नासत्या॒ वह॑न्ता ।
आ ज॒ह्नावीं॒ सम॑न॒सोप॒ वाजै॒स्त्रिरह्नो॑ भा॒गं दध॑तीमयातम् ॥
हे नासत्यांनो, एकमनाने तुम्ही धन, उत्तम राज्य, उत्तम संतती, दीर्घायुष्य आणि वीर्य आणता. तुम्ही जह्नावीकडे वाजांसह आलात; दिवसाच्या तिन्ही भागांत आपला वाटा देत आलात.
1.116.20
परि॑विष्टं जाहु॒षं वि॒श्वतः॑ सीं सु॒गेभि॒र्नक्त॑मूहथू॒ रजो॑भिः ।
वि॒भि॒न्दुना॑ नासत्या॒ रथे॑न॒ वि पर्व॑ताँ अजर॒यू अ॑यातम् ॥
हे नासत्यांनो, तुम्ही रात्र उत्तम साधनांनी वेढलेली, लपलेल्या धनासह लोकांमधून आणली. हे नासत्यांनो, भेदक रथाने पर्वत फोडून, जरारहित होऊन आलात.
1.116.21
एक॑स्या॒ वस्तो॑रावतं॒ रणा॑य॒ वश॑मश्विना स॒नये॑ स॒हस्रा॑ ।
निर॑हतं दु॒च्छुना॒ इन्द्र॑वन्ता पृथु॒श्रव॑सो वृषणा॒वरा॑तीः ॥
हे अश्विनांनो, तुम्ही एकाच निवासाचे रक्षण करता; युद्धासाठी आणि लाभासाठी हजारो बळ आणता. हे इंद्रासह वीरांनो, त्रास देणाऱ्या दुष्ट शत्रूंना हाकलून नष्ट करता; हे विस्तीर्ण कीर्तीच्या, हे वृषभांनो, शत्रूंचा संहार करा.
1.116.22
श॒रस्य॑ चिदार्च॒त्कस्या॑व॒ता~दा नी॒चादु॒च्चा च॑क्रथुः॒ पात॑वे॒ वाः ।
श॒यवे॑ चिन्नासत्या॒ शची॑भि॒र्जसु॑रये स्त॒र्यं॑ पिप्यथु॒र्गाम् ॥
हे नासत्यांनो, शराच्या खालून आणि आर्चत्काच्या रक्षणातून पिण्यासाठी पाणी वर उचललेत. हे नासत्यांनो, तुमच्या सामर्थ्याने शयूसाठी आणि जसुरीसाठी वांझ गाय फलद्रूप केलीत.
1.116.23
अ॒व॒स्य॒ते स्तु॑व॒ते कृ॑ष्णि॒याय॑ ऋजूय॒ते ना॑सत्या॒ शची॑भिः ।
प॒शुं न न॒ष्टमि॑व॒ दर्श॑नाय विष्णा॒प्वं॑ ददथु॒र्विश्व॑काय ॥
हे नासत्यांनो, तुमच्या सामर्थ्याने संरक्षण इच्छिणाऱ्या, स्तुती करणाऱ्या, कृष्णीयाला आणि सरळ मार्गाने चालणाऱ्याला, पाहण्यासाठी हरवलेल्या पशूप्रमाणे विष्णापू गाय दिलीत; ती सर्वांसाठी आहे.
1.116.24
दश॒ रात्री॒रशि॑वेना॒ नव॒ द्यूनव॑नद्धं श्नथि॒तम॒प्स्व॑न्तः ।
विप्रु॑तं रे॒भमु॒दनि॒ प्रवृ॑क्त॒मुन्नि॑न्यथुः॒ सोम॑मिव स्रु॒वेण॑ ॥
हे नासत्यांनो, दहा रात्री आणि नऊ दिवस अशुभ सामर्थ्याने बद्ध, पाण्यात गुंडाळलेल्या, ढवळलेल्या, दूर फेकलेल्या रेभाला — स्रुवाने सोमाला वर उचलावे तसे — तुम्ही दोघांनी वर उचललेत.
1.116.25
प्र वां॒ दंसां॑स्यश्विनाववोचम॒स्य पतिः॑ स्यां सु॒गवः॑ सु॒वीरः॑ ।
उ॒त पश्य॑न्नश्नु॒वन्दी॒र्घमायु॒रस्त॑मि॒वेज्ज॑रि॒माणं॑ जगम्याम् ॥
हे अश्विनांनो, तुम्हा दोघांची दानकर्मे मी जाहीर केली आहेत; त्यांचा मी स्वामी होवो, उत्तम गाई आणि उत्तम वीरपुत्रांनी समृद्ध. पाहत आणि दीर्घ आयुष्य मिळवत, घराकडे परत जाण्याप्रमाणे मी वार्धक्यापर्यंत पोहोचो.