ウパニシャッド · Bṛhadāraṇyaka 4.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.4.1
(शारीरकब्राह्मणम्)
स यत्रायमात्माबल्यं न्येत्य संमोहमिव न्येति ।
अथैनमेते प्राणा अभिसमायन्ति ।
स एतास्तेजोमात्राः समभ्याददानो हृदयमेवान्ववक्रामति ।
स यत्रैष चाक्षुषः पुरुषः पराङ्पर्यावर्तते ।
अथारूपज्ञो भवति ॥ ४.४.१ ॥
このātmanが衰弱に陥り、まるで気を失うかのように沈むと、諸prāṇaが彼のまわりに集まる。彼は光の微粒子を取り、心臓そのものへと退いていく。眼の中のこの人が背を向けて去るとき、彼は形を知覚しなくなる。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.2
एकीभवति न पश्यतीत्याहुः ।
एकीभवति न जिघ्रतीत्याहुः ।
एकीभवति न रसयतीत्याहुः ।
एकीभवति न वदतीत्याहुः ।
एकीभवति न शृणोतीत्याहुः ।
एकीभवति न मनुत इत्याहुः ।
एकीभवति न स्पृशतीत्याहुः ।
एकीभवति न विजानातीत्याहुः ।
तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते ।
तेन प्रद्योतेनैष आत्मा निष्क्रामति ।
चक्षुष्टो वा मूर्ध्नो वान्येभ्यो वा शरीरदेशेभ्यः ।
तमुत्क्रामन्तं प्राणोऽनूत्क्रामति ।
प्राणमनूत्क्रामन्तं सर्वे प्राणा अनूत्क्रामन्ति ।
सविज्ञनो भवति ।
संजानमेवान्ववक्रामति ।
तं विद्याकर्मणी समन्वारभेते पूर्वप्रज्ञा च ॥ ४.४.२ ॥
人々は言う、彼は一つになって見ない、一つになって嗅がない、一つになって味わわない、一つになって語らない、一つになって聞かない、一つになって思わない、一つになって触れない、一つになって知らない、と。この心臓の先端が輝く。その光によって、このātmanは眼から、あるいは頭頂から、あるいは身体の他の部分から出ていく。出ていくとき、prāṇaがそれに従い、prāṇaに従って全てのprāṇaが出ていく。彼は意識をそなえた者となり、意識とともに去っていく。知識、行為、そして以前の智慧が彼に伴う。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.3
तद्यथा तृणजलायुका तृणस्यान्तं गत्वान्यमाक्रममाक्रम्यात्मानमुपसंहरति ।
एवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वान्यमाक्रममाक्रम्यात्मानमुपसंहरति ॥ ४.४.३ ॥
ちょうど毛虫が草の葉の先端に至ると、別の所に足をかけて自らを引き寄せるように、このātmanもこの身体を捨て、無明を渡らせて、別のものに足をかけて自らを引き寄せる。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.4
तद्यथा पेशस्कारी पेशसो मात्रामपादायान्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं तनुते ।
एवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वान्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं कुरुते ।
पित्र्यं वा गान्धर्वं वा दैवं वा प्राजापत्यं वा ब्राह्मं वान्येषां वा भूतानाम् ॥ ४.४.४ ॥
金細工師が金の一部を取って、そこから別のより新しく美しい形を作るように、このātmanもこの身体を捨て、無明を渡らせて、より新しく美しい別の形を作る——それが祖霊のものであれ、ガンダルヴァのものであれ、神々のものであれ、プラジャーパティのものであれ、ブラフマーのものであれ、あるいは他の存在のものであれ。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.5
स वा अयमात्मा ब्रह्म विज्ञानमयो मनोमयो प्राणमयश्चक्षुर्मयः श्रोत्रमयः पृथिवीमय आपोमयो वायुमय आकाशमयस्तेजोमयोऽतेजोमयः काममयोऽकाममयः क्रोधमयोऽक्रोधमयो धर्ममयोऽधर्ममयः सर्वमयः ।
तद्यदेतदिदंमयोऽदोमय इति ।
यथाकारी यथाचारी तथा भवति ।
साधुकारी साधुर्भवति ।
पापकारी पापो भवति ।
पुण्यः पुण्येन कर्मणा पापः पापेन ।
अथो खल्वाहुः ।
काममय एवायं पुरुष इति ।
स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति ।
यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म कुरुते ।
यत्कर्म कुरुते तदभिसंपद्यते ॥ ४.४.५ ॥
この我は梵である。それは識からなり、意からなり、息からなり、眼からなり、耳からなり、地からなり、水からなり、風からなり、空からなり、火からなり、非火からなる。欲からなり、非欲からなり、怒りからなり、非怒からなり、法からなり、非法からなり、一切からなる。それはまた「これからなる」「かれからなる」でもある。人は行うごとく、振る舞うごとく、そのようになる。善を行う者は善となり、悪を行う者は悪となる。善業によって善となり、悪業によって悪となる。さらに人々は言う、この人は実に欲からなる者だと。その欲のごとく、その決意がある。その決意のごとく、行う業がある。その行う業のごとく、その果報を得る。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.6
तदेष श्लोको भवति
तदेव सक्तः सह कर्मणैति लिङ्गं मनो यत्र निषक्तमस्य ।
प्राप्यान्तं कर्मणस्तस्य यत्किञ्चेह करोत्ययम् ।
तस्माल्लोकात्पुनरैत्यस्मै लोकाय कर्मणे ।
इति नु कामयमानः ।
अथाकामयमानो योऽकामो निष्काम आप्तकाम आत्मकामो न तस्य प्राणा उत्क्रामन्ति ।
ब्रह्मैव सन् ब्रह्माप्येति ॥ ४.४.६ ॥
これについて次の詩句がある。心が執着するところ、業に結びついた者は、その業とともに微細身が赴く。業の終極に至り、ここで何を行うにせよ、その業のためにかの世界からまたこの世界へと戻ってくる。このように欲する者は行く。しかし欲しない者、無欲で、欲を離れ、願いが満たされ、我を欲する者は、その息は去らない。梵であるままに梵に至る。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.7
तदेष श्लोको भवति
यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि श्रिताः ।
अथ मर्त्योऽमृतो भवत्यत्र ब्रह्म समश्नुत इति ।
तद्यथाहिनिर्ल्वयनी वल्मीके मृता प्रत्यस्ता शयीत ।
एवमेवेदं शरीरं शेते ।
अथायमशरीरोऽमृतः प्राणो ब्रह्मैव तेज एव ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ॥ ४.४.७ ॥
これについて次の詩句がある。心に宿るすべての欲望が解き放たれるとき、死すべき者は不死となり、ここにて梵に至る。蛇の抜け殻が蟻塚の上に死して捨てられたままあるように、この身体は横たわる。しかしこの身体なき不死の息こそ梵であり、光明である。「私は尊者に千頭を与えよう」とヴィデーハのジャナカは言った。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.8
तदेते श्लोका भवन्ति
अणुः पन्था विततः पुराणो मां स्पृष्टोऽनुवित्तो मयैव ।
तेन धीरा अपियन्ति ब्रह्मविदः स्वर्गं लोकमित ऊर्ध्वं विमुक्ताः ॥ ४.४.८ ॥
これについて次の詩句がある。この道は微妙で、広大で、古きものである。それは私に触れ、私によって見出された。それによって堅固なる梵の知者たちは、解脱してここより上の天界へと赴く。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.9
तस्मिञ्शुक्लमुत नीलमाहुः पिङ्गलं हरितं लोहितं च ।
एष पन्था ब्रह्मणा हानुवित्तस्तेनैति ब्रह्मवित्पुण्यकृत्तैजसश्च ॥ ४.४.९ ॥
そこには白、紺、黄褐、緑、赤の色があると言われる。この道はブラフマンによって確かに見出されたものであり、ブラフマンを知る者、善行をなす者、輝く者はこれを通って行く。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.10
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते ।
ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायां रताः ॥ ४.४.१० ॥
無明(アヴィディヤー)を崇拝する者は盲目の闇に入る。そして知識(ヴィディヤー)にのみ喜びを見出す者は、いわばそれ以上の闇に入る。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.11
अनन्दा नाम ते लोका अन्धेन तमसावृताः ।
तांस्ते प्रेत्याभिगच्छत्यविद्वांसोऽबुधा जनाः ॥ ४.४.११ ॥
「無喜」と呼ばれるそれらの世界は盲目の闇に覆われている。無知で愚かな人々は死後にそこへ行く。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.12
आत्मानं चेद्विजानीयादयमस्मीति पुरुषः ।
किमिच्छन् कस्य कामाय शरीरमनु संज्वरेत् ॥ ४.४.१२ ॥
人が「私はこれである」とアートマンを知ったなら、何を望み、誰の欲望のために身体のあとを追って嘆くだろうか。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.13
यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्मास्मिन् संदेह्ये गहने प्रविष्टः ।
स विश्वकृत्स हि सर्वस्य कर्ता तस्य लोकः स उ लोक एव ॥ ४.४.१३ ॥
自己（ātman）を見いだして目覚め、この深く測りがたい場所に入った者こそ、万物を作る者、すべての創造者である。彼の世界がそれであり、それこそがまことの世界である。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.14
इहैव सन्तोऽथ विद्मस्तद्वयं न चेदवेदिर्महती विनष्टिः ।
ये तद्विदुरमृतास्ते भवन्त्यथेतरे दुःखमेवापियन्ति ॥ ४.४.१४ ॥
ここにいる間にそれを知れば、私たちはそれを得る。知らなければ大きな破滅がある。それを知る者は不死となり、他の者はただ苦しみに至る。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.15
यदैतमनुपश्यत्यत्मानं देवमङ्जसा ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते ॥ ४.४.१५ ॥
人がこの自己（ātman）、すなわち輝く神、過去と未来の主を直接に見るとき、彼はもうそれから身を隠そうとはしない。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.16
यस्मादर्वाक्संवत्सरोऽहोभिः परिवर्तते ।
तद्देवा ज्योतिषां ज्योतिरायुर्होपासतेऽमृतम् ॥ ४.४.१६ ॥
それによって、ここ下界では年が日々とともに巡る。その〈それ〉を神々は、光の中の光、不死の生命として崇める。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.17
यस्मिन् पञ्च पञ्चजना आकाशश्च प्रतिष्ठितः ।
तमेव मन्य आत्मानं विद्वान् ब्रह्मामृतोऽमृतम् ॥ ४.४.१७ ॥
五組の存在と虚空が据えられているもの、それこそがアートマンだと私は考える。知者はそれを知って、ブラフマンにおいて不死となり、まことに不死となる。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.18
प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुरुत श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो ये मनो विदुः ।
ते निचिक्युर्ब्रह्म पुराणमग्र्यम् ॥ ४.४.१८ ॥
プラーナのプラーナ、目の目、耳の耳、心の心を知る者たちは、太古の至上のブラフマンを悟った。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.19
मनसैवानुद्रष्टव्यं नेह नानास्ति किं चन ।
मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥ ४.४.१९ ॥
それは心によってのみ見られるべきである。ここには如何なる多様性もない。ここに多様があるかのように見る者は、死から死へと赴く。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.20
एकधैवानुद्रष्टव्यमेतदप्रमयं ध्रुवम् ।
विरजः पर आकाशादज आत्मा महान् ध्रुवः ॥ ४.४.२० ॥
それはただ一つの仕方で見られるべきである。これは量り知れず、不変である。虚空を超えて、無垢で、不生で、偉大で、不変なるアートマンがある。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.21
तमेव धीरो विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत ब्राह्मणः ।
नानुध्यायाद्बहूञ्छब्दान् वाचो विग्लापनं हि तदिति ॥ ४.४.२१ ॥
ただ彼を知った堅固な人は般若（智慧）を育てるべきである。ブラーフマナは多くの言葉を思索してはならない。それは言葉の消耗にすぎないから。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.22
स वा एष महानज आत्मा योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु ।
य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिञ्छेते ।
सर्वस्य वशी ।
सर्वस्येशानः ।
सर्वस्याधिपतिः ।
स न साधुना कर्मणा भूयान् ।
नो एवासाधुना कनीयान् ।
एष सर्वेश्वरः ।
एष भूताधिपतिः ।
एष भूतपालः ।
एष सेतुर्विधरण एषां लोकानामसंभेदाय ।
तमेतं वेदानुवचनेन ब्राह्मणा विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसानाशकेन ।
एतमेव विदित्वा मुनिर्भवति ।
एतमेव प्रव्राजिनो लोकमिच्छन्तः प्रव्रजन्ति ॥ ४.४.२२ ॥
これこそ偉大な不生のアートマンであり、識からなり、気息の中にある。心臓の内の空間、そこにこれは休らう。すべてを支配する者、すべての主、すべての君主である。善行によって増えることもなく、悪行によって減ることもない。これは一切の主、諸存在の支配者、諸存在の守護者である。これらの世界が混じり合わないようにする橋であり支えである。ブラーフマナたちは、ヴェーダの読誦、祭祀、布施、苦行、断食によってこれを知ろうと望む。これを知ってのみ聖者となる。まさにこの世界を望み、遊行者たちは出て行く。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.23
तदेतदृचाभ्युक्तम्
एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य न कर्मणा वर्धते नो कनीयान् ।
तस्यैव स्यात्पदवित्तं विदित्वा न लिप्यते कर्मणा पापकेनेति ।
तस्मादेवंविच्छान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वात्मन्येवात्मानं पश्यति ।
सर्वमात्मानं पश्यति ।
नैनं पाप्मा तरति ।
सर्वं पाप्मानं तरति ।
नैनं पाप्मा तपति ।
सर्वं पाप्मानं तपति ।
विपापो विरजोऽविचिकित्सो ब्राह्मणो भवति ।
एष ब्रह्मलोकः सम्राट् ।
एनं प्रापितोऽसीति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
सोऽहं भगवते विदेहान् ददामि मां चापि सह दास्यायेति ॥ ४.४.२३ ॥
これについて一つの偈が唱えられる。ブラーフマナのこの永遠の偉大さは、行為によって増えることも減ることもない。その道の知を知る者は、悪行によって汚されない。したがって、このように知る者は、寂静で、自制し、離欲し、忍耐し、心を集中させて、アートマンの中にアートマンを見る。一切の中にアートマンを見る。悪はこれを超えることができず、彼は一切の悪を超える。悪はこれを焼くことができず、彼は一切の悪を焼く。悪なく、情欲なく、疑いなく、彼はブラーフマナとなる。これがブラフマンの世界である、大王よ。ヤージュニャヴァルキヤは言った：「あなたはそこへ導かれた。」私は尊い方にヴィデーハ族を与え、私自身も奴隷としてともに与える。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.24
स वा एष महानज आत्मान्नादो वसुदानः ।
विन्दते वसु य एवं वेद ॥ ४.४.२४ ॥
これこそ偉大な不生のアートマンであり、食物を食べる者、富を与える者である。このように知る者は富を得る。
Bṛhadāraṇyaka 4.4.25
स वा एष महानज आत्माजरोऽमरोऽमृतोऽभयो ब्रह्म ।
अभयं वै ब्रह्म ।
अभयं हि वै ब्रह्म भवति य एवं वेद ॥ ४.४.२५ ॥
この偉大な不生のātmanは、老いず、死なず、不死で、無畏であり、それがbrahmanである。brahmanはまことに無畏である。このように知る者は、まさに無畏のbrahmanとなる。