ଉପନିଷଦ · Bṛhadāraṇyaka 4.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 4.4.1
(शारीरकब्राह्मणम्)
स यत्रायमात्माबल्यं न्येत्य संमोहमिव न्येति ।
अथैनमेते प्राणा अभिसमायन्ति ।
स एतास्तेजोमात्राः समभ्याददानो हृदयमेवान्ववक्रामति ।
स यत्रैष चाक्षुषः पुरुषः पराङ्पर्यावर्तते ।
अथारूपज्ञो भवति ॥ ४.४.१ ॥
ଏହି ଆତ୍ମା ଦୁର୍ବଳତା ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମୂର୍ଚ୍ଛାରେ ଡୁବି ଯିବା ପରି ହେଲେ, ପ୍ରାଣମାନେ ତାହାକୁ ଘେରି ଏକତ୍ର ହୁଅନ୍ତି। ସେ ତେଜର ଏହି ସୂକ୍ଷ୍ମ କଣାଗୁଡ଼ିକୁ ନେଇ ହୃଦୟରେ ହିଁ ପ୍ରବେଶ କରେ। ଚକ୍ଷୁସ୍ଥ ଏହି ପୁରୁଷ ଯେବେ ପିଠି ଫେରାଇ ଫେରିଯାଏ, ସେତେବେଳେ ସେ ରୂପ ଜାଣି ପାରେ ନାହିଁ।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.2
एकीभवति न पश्यतीत्याहुः ।
एकीभवति न जिघ्रतीत्याहुः ।
एकीभवति न रसयतीत्याहुः ।
एकीभवति न वदतीत्याहुः ।
एकीभवति न शृणोतीत्याहुः ।
एकीभवति न मनुत इत्याहुः ।
एकीभवति न स्पृशतीत्याहुः ।
एकीभवति न विजानातीत्याहुः ।
तस्य हैतस्य हृदयस्याग्रं प्रद्योतते ।
तेन प्रद्योतेनैष आत्मा निष्क्रामति ।
चक्षुष्टो वा मूर्ध्नो वान्येभ्यो वा शरीरदेशेभ्यः ।
तमुत्क्रामन्तं प्राणोऽनूत्क्रामति ।
प्राणमनूत्क्रामन्तं सर्वे प्राणा अनूत्क्रामन्ति ।
सविज्ञनो भवति ।
संजानमेवान्ववक्रामति ।
तं विद्याकर्मणी समन्वारभेते पूर्वप्रज्ञा च ॥ ४.४.२ ॥
ସେ ଏକୀଭୂତ ହୁଏ, ଦେଖେ ନାହିଁ ବୋଲି ସେମାନେ କୁହନ୍ତି; ଏକୀଭୂତ ହୁଏ, ଆଘ୍ରାଣ କରେ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଏକୀଭୂତ ହୁଏ, ସ୍ୱାଦ ନିଏ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଏକୀଭୂତ ହୁଏ, କହେ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଏକୀଭୂତ ହୁଏ, ଶୁଣେ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଏକୀଭୂତ ହୁଏ, ମନନ କରେ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଏକୀଭୂତ ହୁଏ, ସ୍ପର୍ଶ କରେ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହନ୍ତି; ଏକୀଭୂତ ହୁଏ, ଜାଣେ ନାହିଁ ବୋଲି କୁହନ୍ତି। ଏହି ହୃଦୟର ଅଗ୍ରଭାଗ ଜ୍ୟୋତିର୍ମୟ ହୁଏ। ସେହି ଆଲୋକ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଆତ୍ମା ଚକ୍ଷୁରୁ, କିମ୍ବା ମସ୍ତକରୁ, କିମ୍ବା ଶରୀରର ଅନ୍ୟ ଅଂଶରୁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ। ସେ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହେଲେ ପ୍ରାଣ ତାହାର ଅନୁଗମନ କରେ; ପ୍ରାଣର ଅନୁଗମନ କରି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣ ଯାଏ। ସେ ବିଜ୍ଞାନଯୁକ୍ତ ହୁଏ; ଚେତନା ସହିତ ହିଁ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ। ବିଦ୍ୟା, କର୍ମ ଓ ପୂର୍ବପ୍ରଜ୍ଞା ତାହାକୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.3
तद्यथा तृणजलायुका तृणस्यान्तं गत्वान्यमाक्रममाक्रम्यात्मानमुपसंहरति ।
एवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वान्यमाक्रममाक्रम्यात्मानमुपसंहरति ॥ ४.४.३ ॥
ତୃଣର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ପହଞ୍ଚି ଜୋକ ଯେପରି ଅନ୍ୟ ଆଧାରରେ ପାଦ ରଖି ନିଜକୁ ଗୁଡ଼ାଇ ନିଏ, ସେହିପରି ଏହି ଆତ୍ମା ଏହି ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି, ଅବିଦ୍ୟାକୁ ପାର କରାଇ, ଅନ୍ୟ ଆଧାରରେ ପାଦ ରଖି ନିଜକୁ ସଙ୍କୋଚିତ କରେ।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.4
तद्यथा पेशस्कारी पेशसो मात्रामपादायान्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं तनुते ।
एवमेवायमात्मेदं शरीरं निहत्याविद्यां गमयित्वान्यन्नवतरं कल्याणतरं रूपं कुरुते ।
पित्र्यं वा गान्धर्वं वा दैवं वा प्राजापत्यं वा ब्राह्मं वान्येषां वा भूतानाम् ॥ ४.४.४ ॥
ସୁନାକାର ଯେପରି ସୁନାର ଏକ ଅଂଶ ନେଇ ତାହାରୁ ଅନ୍ୟ, ନୂତନ ଓ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଗଢ଼େ, ସେହିପରି ଏହି ଆତ୍ମା ଏହି ଶରୀରକୁ ଛାଡ଼ି, ଅବିଦ୍ୟାକୁ ପାର କରାଇ, ଅନ୍ୟ, ନୂତନ ଓ ଅଧିକ ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କରେ — ତାହା ପିତୃଗଣର ହେଉ, ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କର ହେଉ, ଦେବତାଙ୍କର ହେଉ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କର ହେଉ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ହେଉ, କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ ଭୂତମାନଙ୍କର ହେଉ।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.5
स वा अयमात्मा ब्रह्म विज्ञानमयो मनोमयो प्राणमयश्चक्षुर्मयः श्रोत्रमयः पृथिवीमय आपोमयो वायुमय आकाशमयस्तेजोमयोऽतेजोमयः काममयोऽकाममयः क्रोधमयोऽक्रोधमयो धर्ममयोऽधर्ममयः सर्वमयः ।
तद्यदेतदिदंमयोऽदोमय इति ।
यथाकारी यथाचारी तथा भवति ।
साधुकारी साधुर्भवति ।
पापकारी पापो भवति ।
पुण्यः पुण्येन कर्मणा पापः पापेन ।
अथो खल्वाहुः ।
काममय एवायं पुरुष इति ।
स यथाकामो भवति तत्क्रतुर्भवति ।
यत्क्रतुर्भवति तत्कर्म कुरुते ।
यत्कर्म कुरुते तदभिसंपद्यते ॥ ४.४.५ ॥
ଏହି ଆତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ; ସେ ବିଜ୍ଞାନମୟ, ମନୋମୟ, ପ୍ରାଣମୟ, ଚକ୍ଷୁର୍ମୟ, ଶ୍ରୋତ୍ରମୟ, ପୃଥିବୀମୟ, ଜଳମୟ, ବାୟୁମୟ, ଆକାଶମୟ, ତେଜୋମୟ, ଅତେଜୋମୟ; କାମମୟ, ଅକାମମୟ, କ୍ରୋଧମୟ, ଅକ୍ରୋଧମୟ, ଧର୍ମମୟ, ଅଧର୍ମମୟ, ସର୍ବମୟ। ସେ 'ଇଦଂମୟ' ଓ 'ଅଦୋମୟ' ମଧ୍ୟ। ଯେପରି କର୍ମ କରେ, ଯେପରି ଆଚରଣ କରେ, ସେପରି ସେ ହୁଏ। ଭଲ କରିବା ଲୋକ ଭଲ ହୁଏ, ପାପ କରିବା ଲୋକ ପାପୀ ହୁଏ। ପୁଣ୍ୟ କର୍ମରେ ପୁଣ୍ୟବାନ, ପାପ କର୍ମରେ ପାପୀ। ଲୋକେ କୁହନ୍ତି ଏହି ପୁରୁଷ କାମମୟ ହିଁ। ତାହାର ଯେପରି କାମନା, ସେପରି ତାହାର ସଂକଳ୍ପ; ଯେପରି ସଂକଳ୍ପ, ସେପରି କର୍ମ ସେ କରେ; ଯେପରି କର୍ମ କରେ, ସେପରି ଫଳ ସେ ପାଏ।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.6
तदेष श्लोको भवति
तदेव सक्तः सह कर्मणैति लिङ्गं मनो यत्र निषक्तमस्य ।
प्राप्यान्तं कर्मणस्तस्य यत्किञ्चेह करोत्ययम् ।
तस्माल्लोकात्पुनरैत्यस्मै लोकाय कर्मणे ।
इति नु कामयमानः ।
अथाकामयमानो योऽकामो निष्काम आप्तकाम आत्मकामो न तस्य प्राणा उत्क्रामन्ति ।
ब्रह्मैव सन् ब्रह्माप्येति ॥ ४.४.६ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଅଛି: ଯେଉଁଥିରେ ମନ ଲାଗି ରହେ, କର୍ମରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ସେହି ଲିଙ୍ଗଶରୀର କର୍ମ ସହିତ ଯାଏ। କର୍ମର ଅନ୍ତ ପାଇ, ଏଠାରେ ଯାହା କରେ ସେହି କର୍ମ ପାଇଁ ସେହି ଲୋକରୁ ପୁଣି ଏ ଲୋକକୁ ଆସେ। ଏହିପରି କାମନା କରୁଥିବା (ଯାଏ)। କିନ୍ତୁ ଯେ ଅକାମ, ନିଷ୍କାମ, ଆପ୍ତକାମ, ଆତ୍ମକାମ, ତାହାର ପ୍ରାଣ ଉତ୍କ୍ରାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ସେ ବ୍ରହ୍ମ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମକୁ ପାଏ।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.7
तदेष श्लोको भवति
यदा सर्वे प्रमुच्यन्ते कामा येऽस्य हृदि श्रिताः ।
अथ मर्त्योऽमृतो भवत्यत्र ब्रह्म समश्नुत इति ।
तद्यथाहिनिर्ल्वयनी वल्मीके मृता प्रत्यस्ता शयीत ।
एवमेवेदं शरीरं शेते ।
अथायमशरीरोऽमृतः प्राणो ब्रह्मैव तेज एव ।
सोऽहं भगवते सहस्रं ददामीति होवाच जनको वैदेहः ॥ ४.४.७ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଳୋକ ଅଛି: ହୃଦୟରେ ଆଶ୍ରିତ ତାହାର ସମସ୍ତ କାମନା ଛାଡ଼ିଯାଏ ଯେତେବେଳେ, ମର୍ତ୍ୟ ଅମର ହୁଏ ଏବଂ ଏଠାରେ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ ପାଏ। ସାପର ଖୋଳ ଯେପରି ବଲ୍ମୀକରେ ମରି ପଡ଼ିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ଛାଡ଼ି ଦିଆଯାଇଥାଏ, ସେପରି ଏହି ଶରୀର ପଡ଼ି ରହେ। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଶରୀରୀ, ଅମୃତ ପ୍ରାଣ ହିଁ ବ୍ରହ୍ମ, ତେଜ ହିଁ। 'ଭଗବାନଙ୍କୁ ମୁଁ ହଜାରେ (ଗାଈ) ଦେବି' — ଏପରି ବିଦେହର ଜନକ କହିଲେ।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.8
तदेते श्लोका भवन्ति
अणुः पन्था विततः पुराणो मां स्पृष्टोऽनुवित्तो मयैव ।
तेन धीरा अपियन्ति ब्रह्मविदः स्वर्गं लोकमित ऊर्ध्वं विमुक्ताः ॥ ४.४.८ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ଏହି ଶ୍ଳୋକଗୁଡ଼ିକ ଅଛି: ଏହି ପଥ ସୂକ୍ଷ୍ମ, ବିସ୍ତୃତ ଓ ପ୍ରାଚୀନ। ତାହା ମୋତେ ହିଁ ସ୍ପର୍ଶ କରିଛି; ମୁଁ ହିଁ ତାହା ପାଇଛି। ତାହା ଦ୍ୱାରା ଧୀର, ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞ ଲୋକମାନେ ଏଠାରୁ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱକୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.9
तस्मिञ्शुक्लमुत नीलमाहुः पिङ्गलं हरितं लोहितं च ।
एष पन्था ब्रह्मणा हानुवित्तस्तेनैति ब्रह्मवित्पुण्यकृत्तैजसश्च ॥ ४.४.९ ॥
ସେଥିରେ ଧଳା, ନୀଳ, ପୀତ, ସବୁଜ ଓ ରକ୍ତବର୍ଣ୍ଣ କୁହାଯାଏ। ଏହି ପଥ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜଣାପଡ଼ିଛି; ତଦ୍ଦ୍ୱାରା ବ୍ରହ୍ମଜ୍ଞାନୀ, ପୁଣ୍ୟକର୍ମୀ ଓ ତେଜସ୍ୱୀ ଯାଆନ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.10
अन्धं तमः प्रविशन्ति येऽविद्यामुपासते ।
ततो भूय इव ते तमो य उ विद्यायां रताः ॥ ४.४.१० ॥
ଯେଉଁମାନେ ଅବିଦ୍ୟାର ଉପାସନା କରନ୍ତି ସେମାନେ ଅନ୍ଧକାରମୟ ଅନ୍ଧକାରରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି। ଆଉ ଯେଉଁମାନେ କେବଳ ବିଦ୍ୟାରେ ରତ, ସେମାନେ ଯେପରି ତାହାଠାରୁ ଅଧିକ ଅନ୍ଧକାରକୁ ଯାଆନ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.11
अनन्दा नाम ते लोका अन्धेन तमसावृताः ।
तांस्ते प्रेत्याभिगच्छत्यविद्वांसोऽबुधा जनाः ॥ ४.४.११ ॥
ଆନନ୍ଦହୀନ ନାମକ ସେଇ ଲୋକସମୂହ ଅନ୍ଧ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ। ଅବିଦ୍ୱାନ ଓ ଅବୁଦ୍ଧ ଲୋକମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ ଯାଆନ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.12
आत्मानं चेद्विजानीयादयमस्मीति पुरुषः ।
किमिच्छन् कस्य कामाय शरीरमनु संज्वरेत् ॥ ४.४.१२ ॥
'ମୁଁ ଏହା' ବୋଲି ମନୁଷ୍ୟ ଯଦି ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣେ, ତେବେ କି ଇଚ୍ଛାରେ, କାହାର କାମନା ପାଇଁ ଶରୀର ପଛରେ ଶୋକ କରିବ?
Bṛhadāraṇyaka 4.4.13
यस्यानुवित्तः प्रतिबुद्ध आत्मास्मिन् संदेह्ये गहने प्रविष्टः ।
स विश्वकृत्स हि सर्वस्य कर्ता तस्य लोकः स उ लोक एव ॥ ४.४.१३ ॥
ଯିଏ ଆତ୍ମାକୁ ଜାଣି ଜାଗ୍ରତ ହୋଇ ଏହି ଦୁର୍ବୋଧ୍ୟ, ଗହନ ସ୍ଥାନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେ ହିଁ ବିଶ୍ୱର ସ୍ରଷ୍ଟା, ସେ ହିଁ ସମସ୍ତଙ୍କର କର୍ତ୍ତା। ତାଙ୍କରି ସେହି ଲୋକ, ସେହି ଲୋକ ହିଁ ତାଙ୍କର।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.14
इहैव सन्तोऽथ विद्मस्तद्वयं न चेदवेदिर्महती विनष्टिः ।
ये तद्विदुरमृतास्ते भवन्त्यथेतरे दुःखमेवापियन्ति ॥ ४.४.१४ ॥
ଏଠାରେ ଥାଇ ଆମେ ତାହାକୁ ଜାଣୁ; ନ ଜାଣିଲେ ମହାବିନାଶ ହୁଏ। ଯେଉଁମାନେ ତାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି ସେମାନେ ଅମର ହୁଅନ୍ତି, ଅନ୍ୟମାନେ କେବଳ ଦୁଃଖକୁ ପାଆନ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.15
यदैतमनुपश्यत्यत्मानं देवमङ्जसा ।
ईशानं भूतभव्यस्य न ततो विजुगुप्सते ॥ ४.४.१५ ॥
ଯେତେବେଳେ ମଣିଷ ଏହି ଆତ୍ମାକୁ, ସେହି ଦେବତାକୁ, ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଭାବରେ ଦେଖେ — ଯେ ଅତୀତ ଓ ଭବିଷ୍ୟତର ଈଶ୍ୱର — ସେତେବେଳେ ସେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଲୁଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ ନାହିଁ।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.16
यस्मादर्वाक्संवत्सरोऽहोभिः परिवर्तते ।
तद्देवा ज्योतिषां ज्योतिरायुर्होपासतेऽमृतम् ॥ ४.४.१६ ॥
ଯାହାଠାରୁ ଏଠାରେ ତଳେ ସଂବତ୍ସର ଦିନ ଦ୍ୱାରା ଘୂରେ, ସେହାକୁ ଦେବତାମାନେ ଆଲୋକମାନଙ୍କର ଆଲୋକ, ଅମୃତ ଆୟୁ ରୂପେ ଉପାସନା କରନ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.17
यस्मिन् पञ्च पञ्चजना आकाशश्च प्रतिष्ठितः ।
तमेव मन्य आत्मानं विद्वान् ब्रह्मामृतोऽमृतम् ॥ ४.४.१७ ॥
ଯାହାଙ୍କଠାରେ ପାଞ୍ଚ-ପାଞ୍ଚ ଜନ ଓ ଆକାଶ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ, ତାହାକୁ ହିଁ ମୁଁ ଆତ୍ମା ବୋଲି ଭାବେ। ଜ୍ଞାନୀ ତାହାକୁ ଜାଣି ବ୍ରହ୍ମରେ ଅମୃତ ହୋଇ ଅମର ହୁଏ।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.18
प्राणस्य प्राणमुत चक्षुषश्चक्षुरुत श्रोत्रस्य श्रोत्रं मनसो ये मनो विदुः ।
ते निचिक्युर्ब्रह्म पुराणमग्र्यम् ॥ ४.४.१८ ॥
ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରାଣର ପ୍ରାଣ, ଚକ୍ଷୁର ଚକ୍ଷୁ, ଶ୍ରୋତ୍ରର ଶ୍ରୋତ୍ର ଓ ମନର ମନକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ପୁରାତନ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଜାଣିଛନ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.19
मनसैवानुद्रष्टव्यं नेह नानास्ति किं चन ।
मृत्योः स मृत्युमाप्नोति य इह नानेव पश्यति ॥ ४.४.१९ ॥
ମନ ଦ୍ୱାରା ହିଁ ତାହାକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ; ଏଠାରେ ନାନାତ୍ୱ କିଛି ନାହିଁ। ଯେ ଏଠାରେ ନାନାତ୍ୱ ପରି ଦେଖେ, ସେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ହିଁ ପାଏ।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.20
एकधैवानुद्रष्टव्यमेतदप्रमयं ध्रुवम् ।
विरजः पर आकाशादज आत्मा महान् ध्रुवः ॥ ४.४.२० ॥
ଏହାକୁ ଏକ ଭାବରେ ହିଁ ଦେଖିବା ଉଚିତ—ଏହା ଅପ୍ରମେୟ ଓ ଧ୍ରୁବ। ଆକାଶର ପରପାରେ ଏହି ନିର୍ମଳ, ଅଜ, ମହାନ୍ ଓ ଧ୍ରୁବ ଆତ୍ମା।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.21
तमेव धीरो विज्ञाय प्रज्ञां कुर्वीत ब्राह्मणः ।
नानुध्यायाद्बहूञ्छब्दान् वाचो विग्लापनं हि तदिति ॥ ४.४.२१ ॥
ତାଙ୍କୁ ହିଁ ଜାଣି ଧୀର ପୁରୁଷ ପ୍ରଜ୍ଞା ବଢ଼ାଉ। ବ୍ରାହ୍ମଣ ବହୁ ଶବ୍ଦର ଧ୍ୟାନ ନ କରୁ, କାରଣ ତାହା କେବଳ ବାଣୀର କ୍ଳାନ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.22
स वा एष महानज आत्मा योऽयं विज्ञानमयः प्राणेषु ।
य एषोऽन्तर्हृदय आकाशस्तस्मिञ्छेते ।
सर्वस्य वशी ।
सर्वस्येशानः ।
सर्वस्याधिपतिः ।
स न साधुना कर्मणा भूयान् ।
नो एवासाधुना कनीयान् ।
एष सर्वेश्वरः ।
एष भूताधिपतिः ।
एष भूतपालः ।
एष सेतुर्विधरण एषां लोकानामसंभेदाय ।
तमेतं वेदानुवचनेन ब्राह्मणा विविदिषन्ति यज्ञेन दानेन तपसानाशकेन ।
एतमेव विदित्वा मुनिर्भवति ।
एतमेव प्रव्राजिनो लोकमिच्छन्तः प्रव्रजन्ति ॥ ४.४.२२ ॥
ସେ ହିଁ ସେହି ମହାନ ଅଜନ୍ମା ଆତ୍ମା, ଯିଏ ବିଜ୍ଞାନମୟ ଏବଂ ପ୍ରାଣମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି। ହୃଦୟ ଭିତରର ଏହି ଆକାଶରେ ସେ ଶୟନ କରନ୍ତି। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ବଶୀ, ଈଶାନ ଓ ଅଧିପତି। ସାଧୁ କର୍ମରେ ସେ ବଢ଼ନ୍ତି ନାହିଁ, ଅସାଧୁ କର୍ମରେ ଘଟନ୍ତି ନାହିଁ। ଏହି ସର୍ବେଶ୍ୱର, ଭୂତାଧିପତି, ଭୂତପାଳକ। ଲୋକମାନେ ମିଶି ନ ଯାଆନ୍ତି ବୋଲି ଧାରଣ କରୁଥିବା ସେତୁ ଏହି। ବେଦପାଠ, ଯଜ୍ଞ, ଦାନ, ତପ ଓ ଉପବାସ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି। ତାଙ୍କୁ ଜାଣି ମୁନି ହୁଏ; ଏହି ଲୋକକୁ ଇଚ୍ଛା କରି ସନ୍ନ୍ୟାସୀମାନେ ପ୍ରବ୍ରଜ୍ୟା ନିଅନ୍ତି।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.23
तदेतदृचाभ्युक्तम्
एष नित्यो महिमा ब्राह्मणस्य न कर्मणा वर्धते नो कनीयान् ।
तस्यैव स्यात्पदवित्तं विदित्वा न लिप्यते कर्मणा पापकेनेति ।
तस्मादेवंविच्छान्तो दान्त उपरतस्तितिक्षुः समाहितो भूत्वात्मन्येवात्मानं पश्यति ।
सर्वमात्मानं पश्यति ।
नैनं पाप्मा तरति ।
सर्वं पाप्मानं तरति ।
नैनं पाप्मा तपति ।
सर्वं पाप्मानं तपति ।
विपापो विरजोऽविचिकित्सो ब्राह्मणो भवति ।
एष ब्रह्मलोकः सम्राट् ।
एनं प्रापितोऽसीति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
सोऽहं भगवते विदेहान् ददामि मां चापि सह दास्यायेति ॥ ४.४.२३ ॥
ଏ ବିଷୟରେ ଏକ ଋକ୍ କୁହାଯାଇଛି: ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଏହି ନିତ୍ୟ ମହିମା କର୍ମରେ ବଢ଼େ ନାହିଁ କିମ୍ବା ଘଟେ ନାହିଁ। ତାଙ୍କର ପଥଜ୍ଞାନ ଜାଣିଥିବା ପାପକର୍ମରେ ଲିପ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ଏପରି ଜାଣିଥିବା ଶାନ୍ତ, ଦାନ୍ତ, ବିରକ୍ତ, ସହିଷ୍ଣୁ ଓ ସମାହିତ ହୋଇ ଆତ୍ମାରେ ହିଁ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖେ। ସବୁଥିରେ ଆତ୍ମାକୁ ଦେଖେ। ପାପ ତାକୁ ପାର କରି ନ ପାରେ; ସେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ପାର କରେ। ପାପ ତାକୁ ତପାଏ ନାହିଁ; ସେ ସମସ୍ତ ପାପକୁ ତପାଏ। ପାପରହିତ, ରଜରହିତ, ସଂଶୟରହିତ ହୋଇ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ହୁଏ। ଏହା ହିଁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ, ହେ ସମ୍ରାଟ। ଯାଜ୍ଞବଲ୍କ୍ୟ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଏହା ପ୍ରାପ୍ତ କରିଛ।' ମୁଁ ଭଗବାନଙ୍କୁ ବିଦେହମାନଙ୍କୁ ଦିଏ ଏବଂ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ସହିତ ଦାସ୍ୟ ପାଇଁ ଦିଏ।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.24
स वा एष महानज आत्मान्नादो वसुदानः ।
विन्दते वसु य एवं वेद ॥ ४.४.२४ ॥
ସେ ହିଁ ସେହି ମହାନ ଅଜନ୍ମା ଆତ୍ମା, ଅନ୍ନ ଭୋଜନକାରୀ ଓ ଧନଦାତା। ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ଧନ ପାଏ।
Bṛhadāraṇyaka 4.4.25
स वा एष महानज आत्माजरोऽमरोऽमृतोऽभयो ब्रह्म ।
अभयं वै ब्रह्म ।
अभयं हि वै ब्रह्म भवति य एवं वेद ॥ ४.४.२५ ॥
ସେ ହିଁ ଏହି ମହାନ, ଅଜ ଆତ୍ମା; ଜରାହୀନ, ଅମର, ଅମୃତ, ଅଭୟ ବ୍ରହ୍ମ। ବ୍ରହ୍ମ ଅଭୟ। ଯିଏ ଏପରି ଜାଣେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଅଭୟ ବ୍ରହ୍ମ ହୁଏ।