ઉપનિષદો · Bṛhadāraṇyaka 6.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 6.4.1
चतुर्थं ब्राह्मणम् (पुत्रमन्थकर्मब्राह्मणम्)
एषां वै भूतानां पृथिवी रसः ।
पृथिव्या आपः ।
अपामोषधयः ।
ओषधीनां पुष्पाणि ।
पुष्पाणां फलानि ।
फलानां पुरुषः ।
पुरुषस्य रेतः ॥ ६.४.१ ॥
આ બધા ભૂતોનો રસ પૃથ્વી છે. પૃથ્વીનો રસ જળ છે. જળનો રસ ઔષધિઓ છે. ઔષધિઓનો રસ પુષ્પો છે. પુષ્પોનો રસ ફળો છે. ફળોનો રસ પુરુષ છે. પુરુષનો રસ રેતસ્ (વીર્ય) છે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.2
स ह प्रजापतिरीक्षां चक्रे हन्तास्मै प्रतिष्ठां कल्पयानीति स स्त्रियं ससृजे ।
तां सृष्ट्वाध उपास्त ।
तस्मात्स्त्रियमध उपासीत ।
स एतं प्राञ्चं ग्रावाणमात्मन एव समुदपारयत् ।
तेनैनामभ्यसृजत ॥ ६.४.२ ॥
તે પ્રજાપતિએ વિચાર્યું, 'સારું, આના માટે એક આધાર ગોઠવું.' પછી તેણે એક સ્ત્રી સર્જી. તેને સર્જીને તેના નીચેના ભાગની ઉપાસના કરી. તેથી સ્ત્રીના નીચેના ભાગની ઉપાસના કરવી. તેણે પોતાનામાંથી જ પૂર્વાભિમુખ આ પથ્થર કાઢ્યો; તેનાથી જ તેને ઉત્પન્ન કરી.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.3
तस्या वेदिरुपस्थः ।
लोमानि बर्हिश् ।
चर्माधिषवणे ।
समिद्धो मध्यतस्तौ मुष्कौ ।
स यावान् ह वै वाजपेयेन यजमनस्य लोको भवति तावानस्य लोको भवति ।
य एवं विद्वानधोपहासं चरत्यासां स्त्रीणां सुकृतं वृङ्क्ते ।
अथ य इदमविद्वानधोपहासं चरत्यास्य स्त्रियः सुकृतं वृञ्जते ॥ ६.४.३ ॥
તેની વેદી તેનો ખોળો છે; તેના રોમ બર્હિસ (દર્ભ) છે; તેની ત્વચા અધિષવણ (સોમ પીસવાના પથ્થરો) છે; મધ્યમાં સળગતો અગ્નિ એ બે અંડકોષ છે. વાજપેય યજ્ઞ કરનાર યજમાનને જેટલો મોટો લોક મળે છે, તેટલો જ મોટો લોક તેને પણ મળે છે જે આ જાણીને નીચેના ભાગની ઉપહાસ કરે છે અને આ સ્ત્રીઓનું સુકૃત હરી લે છે. પરંતુ જે આ ન જાણતાં નીચેના ભાગની ઉપહાસ કરે છે, તેની સ્ત્રીઓ તેનું સુકૃત હરી લે છે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.4
एतद्ध स्म वै तद्विद्वानुद्दालक आरुणिराह ।
एतद्ध स्म वै तद्विद्वान्नाको मौद्गल्य आह ।
एतद्ध स्म वै तद्विद्वान् कुमारहारित आह बहवो मर्या ब्राह्मनायना निरिन्द्रिया विसुकृतोऽस्माल्लोकात्प्रयन्ति य इदमविद्वांसोऽधोपहासं चरन्तीति ।
बहु वा इदं सुप्तस्य वा जाग्रतो वा रेतः स्कन्दति ॥ ६.४.४ ॥
આ ઉદ્દાલક આરુણિએ જાણીને કહ્યું. આ નાક મૌદ્ગલ્યે જાણીને કહ્યું. આ કુમારહારીતે જાણીને કહ્યું: 'બ્રાહ્મણ-વંશમાં જન્મેલા ઘણા મનુષ્યો, જેઓ આ ન જાણીને નીચેના ભાગની ઉપહાસ કરે છે, તેઓ ઇન્દ્રિયહીન અને સુકૃતહીન થઈને આ લોકમાંથી ચાલ્યા જાય છે.' વળી, સૂતેલા કે જાગતા માણસનું ઘણું રેતસ્ સ્ખલિત થાય છે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.5
तदभिमृशेदनु वा मन्त्रयेत यन्मेऽद्य रेतः पृथिवीमस्कान्त्सीद्यदोषधीरप्यसरद्यदपः ।
इदमहं तद्रेत आददे ।
पुनर्मामैतु इन्द्रियं पुनस्तेजः पुनर्भगः ।
पुनरग्निर्धिष्ण्या यथास्थानं कल्पन्ताम् ।
इत्यनामिकाङ्गुष्ठाभ्यामादायान्तरेण स्तनौ वा भ्रुवौ वा निमृज्यात् ॥ ६.४.५ ॥
તેને સ્પર્શ કરવો, અથવા પછી મંત્ર બોલવો: "આજે મારું જે રેતસ પૃથ્વી પર પડ્યું, ઔષધિઓમાં જે વહ્યું, પાણીમાં જે વહ્યું — તે રેતસ હું પાછું લઉં છું. ઇન્દ્રિય ફરી મારી પાસે આવો, તેજ ફરી આવો, ભગ ફરી આવો. અગ્નિ અને ધિષ્ણ્યો પોતપોતાના સ્થાને ફરી સ્થાપિત થાઓ." એમ કહી અનામિકા અને અંગૂઠાથી લઈ, સ્તનોની વચ્ચે અથવા ભ્રમરોની વચ્ચે લૂછવું.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.6
अथ यद्युदक आत्मानं पश्येत्तदभिमन्त्रयेत मयि तेज इन्द्रियं यशो द्रविणं सुकृतमिति ।
श्रीर्ह वा एषा स्त्रीणां यन्मलोद्वासाः ।
तस्मान्मलोद्वाससं यशस्विनीमभिक्रम्योपमन्त्रयेत ॥ ६.४.६ ॥
જો તે પાણીમાં પોતાનું પ્રતિબિંબ જુએ, તો તેના પર મંત્ર બોલવો: "મારામાં તેજ, ઇન્દ્રિય, યશ, ધન, સુકૃત હો." ખરેખર આ સ્ત્રીઓની શ્રી છે — મેલાં વસ્ત્રવાળી. તેથી મેલાં વસ્ત્રવાળી યશસ્વિની સ્ત્રી પાસે જઈને તેને વિનંતી કરવી.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.7
सा चेदस्मै न दद्यात्काममेनामवक्रिणीयात् ।
सा चेदस्मै नैव दद्यात्काममेनां यष्ट्या वा पाणिना वोपहत्यातिक्रामेत् ।
इन्द्रियेन ते यशसा यश आदद इति ।
अयशा एव भवति ॥ ६.४.७ ॥
જો તે તેને ઇચ્છા પૂરી ન કરવા દે, તો તેના પર બળજબરી કરવી. જો તે બિલકુલ ન આપે, તો લાકડીથી કે હાથથી પ્રહાર કરીને બળપૂર્વક તેને પાર કરવી — "તારી ઇન્દ્રિય અને યશથી હું યશ લઉં છું." એમ કરનાર અયશસ્વી જ થાય છે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.8
सा चेदस्मै दद्यादिन्द्रियेण ते यशसा यश आदधामीति ।
यशस्विनावेव भवतः ॥ ६.४.८ ॥
જો તે તેને આપે, તો (તેણે કહેવું): "તારી ઇન્દ્રિય અને યશથી હું યશ સ્થાપું છું." ત્યારે બંને યશસ્વી થાય છે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.9
स यामिच्छेत् कामयेत मेति तस्यामर्थं निष्ठाय मुखेन मुखं संधायोपस्थमस्या अभिमृश्य जपेत्
अङ्गादङ्गात्संभवसि हृदयादधिजायसे ।
स त्वमङ्गकषायोऽसि दिग्धविद्धामिव मादयेमाममूं मयीति ॥ ६.४.९ ॥
જેને ઇચ્છે અને 'તે મારી થાય' એવી કામના કરે, તેના માટે ઉદ્દેશ નક્કી કરી, મુખથી મુખ મેળવી, તેના ઉપસ્થને સ્પર્શીને આ જપ કરવો: 'તું અંગથી અંગમાં જન્મે છે; હૃદયમાંથી જન્મે છે. તું અંગોનો સાર છે; ઝેરથી લેપેલા બાણથી વીંધાયેલીની જેમ, આને તે મારામાં મોહિત કર.'
Bṛhadāraṇyaka 6.4.10
अथ यामिच्छेन्न गर्भं दधीतेति तस्यामर्थं निष्ठाय मुखेन मुखं संधायाभिप्राण्यापान्यात् ।
इन्द्रियेण ते रेतसा रेत आदद इति ।
अरेता एव भवति ॥ ६.४.१० ॥
પછી જેને ઇચ્છે અને તે ગર્ભ ધારણ ન કરે એવી ઇચ્છા રાખે, તેના માટે ઉદ્દેશ નક્કી કરી, મુખથી મુખ મેળવી, શ્વાસ લઈ છોડીને કહેવું: 'તારી ઇન્દ્રિય વડે, તારા રેતસ વડે હું તારું રેતસ ગ્રહણ કરું છું.' આ કરનાર રેતસ વિનાનો જ થાય છે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.11
अथ यामिच्छेद्दधीतेति तस्यामर्थं निष्ठाय मुखेन मुखं संधायापान्याभिप्राण्यात् ।
इन्द्रियेण ते रेतसा रेत आदधामीति ।
गर्भिण्येव भवति ॥ ६.४.११ ॥
પછી જેને ઇચ્છે અને તે ગર્ભ ધારણ કરે એવી ઇચ્છા રાખે, તેના માટે ઉદ્દેશ નક્કી કરી, મુખથી મુખ મેળવી, પહેલાં શ્વાસ છોડીને પછી લઈને કહેવું: 'તારી ઇન્દ્રિય વડે, તારા રેતસ વડે હું તારામાં રેતસ સ્થાપું છું.' આમ કરવાથી તે ગર્ભિણી જ થાય છે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.12
अथ यस्य जायायै जारः स्यात्तं चेद्द्विष्यादामपात्रेऽग्निमुपसमाधाय प्रतिलोमं शरबर्हिः स्तीर्त्वा तस्मिन्नेताः शरभृष्टीः प्रतिलोमाः सर्पिषाक्ता जुहुयात् ।
मम समिद्धेऽहौषीः ।
प्राणापानौ त आददेऽसाविति ।
मम समिद्धेऽहौषीः ।
पुत्रपशूंस्त आददेऽसाविति ।
मम समिद्धेऽहौषीः ।
इष्टासुकृते त आददेऽसाविति ।
मम समिद्धेऽहौषीः ।
अशापराकाशौ त आददेऽसाविति ।
स वा एष निरिन्द्रियो विसुकृतोऽस्माल्लोकाद्प्रैति यमेवंविद्ब्राह्मणः शपति ।
तस्मादेवंवित्श्रोत्रियस्य दारेण नोपहासमिच्छेत् ।
उत ह्येवंवित्परो भवति ॥ ६.४.१२ ॥
હવે, જેની પત્નીને જાર હોય, તેને પતિ દ્વેષ કરે તો, કાચા પાત્રમાં અગ્નિ સ્થાપી, ઊલટા પાથરેલા શરબર્હિ ઘાસ પર, ઘીથી લેપેલી ઊલટી શર-ઘાસની સળીઓથી આ રીતે હોમ કરવો: 'મારા સળગતા અગ્નિમાં તેં હોમ કર્યો. તેના પ્રાણ અને અપાન હું ગ્રહણ કરું છું, અમુકના.' 'મારા સળગતા અગ્નિમાં તેં હોમ કર્યો. તેના પુત્ર અને પશુ હું ગ્રહણ કરું છું, અમુકના.' 'મારા સળગતા અગ્નિમાં તેં હોમ કર્યો. તેના ઇષ્ટ અને સુકૃત હું ગ્રહણ કરું છું, અમુકના.' 'મારા સળગતા અગ્નિમાં તેં હોમ કર્યો. તેની આશા અને અપેક્ષા હું ગ્રહણ કરું છું, અમુકના.' તે ખરેખર ઇન્દ્રિયહીન અને સુકૃતહીન થઈ આ લોકમાંથી જાય છે, જેને આ રીતે જાણનાર બ્રાહ્મણ શાપ આપે છે. તેથી આ રીતે જાણનાર શ્રોત્રિયની પત્ની સાથે મશ્કરી કરવાની ઇચ્છા ન કરવી; કારણ કે આ રીતે જાણનાર શ્રેષ્ઠ જ થાય છે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.13
अथ यस्य जायामार्तवं विन्देत्त्र्यहं कंसे न पिबेत् ।
अहतवासाः ।
नैनां वृषलो न वृषल्यपहन्यात् ।
त्रिरात्रान्त आप्लुत्य व्रीहीनवघातयेत् ॥ ६.४.१३ ॥
જેની પત્નીને ઋતુકાળ આવે, તેણે ત્રણ દિવસ કાંસાના પાત્રમાં ન પીવું. કોરું વસ્ત્ર પહેરવું. કોઈ નીચ પુરુષ કે નીચ સ્ત્રી તેને ઈજા ન કરે. ત્રણ રાત્રિના અંતે સ્નાન કરીને ચોખા ખાંડાવવા.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.14
स य इच्छेत् पुत्रो मे शुक्लो जायेत वेदमनुब्रुवीत सर्वमायुरियादिति क्षीरौदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तमश्नीयाताम् ।
ईश्वरौ जनयितवै ॥ ६.४.१४ ॥
'મારો પુત્ર ગોરો જન્મે, વેદનું પઠન કરે, પૂર્ણ આયુષ્ય પામે' એવી ઇચ્છા કરનારે દૂધમાં રાંધેલો ભાત ઘી સાથે બંનેએ ખાવો. તેઓ સંતાન ઉત્પન્ન કરવા સમર્થ થશે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.15
अथ य इच्छेत् पुत्रो मे कपिलः पिङ्गलो जायेत द्वौ वेदावनुब्रुवीत सर्वमायुरियादिति दध्योदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तमश्नीयाताम् ।
ईश्वरौ जनयितवै ॥ ६.४.१५ ॥
'મારો પુત્ર કપિલ-પિંગળ વર્ણનો જન્મે, બે વેદનું પઠન કરે, પૂર્ણ આયુષ્ય પામે' એવી ઇચ્છા કરનારે દહીંસહ રાંધેલો ભાત ઘી સાથે બંનેએ ખાવો. તેઓ સંતાન ઉત્પન્ન કરવા સમર્થ થશે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.16
अथ य इच्छेत् पुत्रो मे श्यामो लोहिताक्षो जायेत त्रीन् वेदाननुब्रुवीत सर्वमायुरियादिति उदौदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तमश्नीयाताम् ।
ईश्वरौ जनयितवै ॥ ६.४.१६ ॥
'મારો પુત્ર શ્યામ વર્ણ અને લાલ આંખોવાળો જન્મે, ત્રણ વેદનું પઠન કરે, પૂર્ણ આયુષ્ય પામે' એવી ઇચ્છા કરનારે પાણીમાં રાંધેલો ભાત ઘી સાથે બંનેએ ખાવો. તેઓ સંતાન ઉત્પન્ન કરવા સમર્થ થશે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.17
अथ य इच्छेद् दुहिता मे पण्डिता जायेत सर्वमायुरियादिति तिलौदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तमश्नीयाताम् ।
ईश्वरौ जनयितवै ॥ ६.४.१७ ॥
હવે, જે ઇચ્છે કે મારી પુત્રી વિદ્વાન થાય અને સંપૂર્ણ આયુષ્ય પામે, તેણે તલનો ભાત રાંધીને ઘી સાથે ખાવો. બંને સંતાન ઉત્પન્ન કરવા સમર્થ છે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.18
अथ य इच्छेत् पुत्रो मे पण्डितो विगीतः समितिंगमः शुश्रूषितां वाचं भाषिता जायेत सर्वान् वेदाननुब्रुवीत सर्वमायुरियादिति मांसौदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तमश्नीयाताम् ।
ईश्वरौ जनयितवाइ ।
औक्षेण वार्षभेण वा ॥ ६.४.१८ ॥
હવે, જે ઇચ્છે કે મારો પુત્ર વિદ્વાન, પ્રસિદ્ધ, સભાઓમાં જનારો, સાંભળેલી વાણી બોલનારો, સર્વ વેદોનો પાઠ કરનારો અને સંપૂર્ણ આયુષ્ય પામનારો થાય, તેણે માંસનો ભાત રાંધીને ઘી સાથે ખાવો. બંને સંતાન ઉત્પન્ન કરવા સમર્થ છે. બળદ કે ધોરીના માંસ સાથે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.19
अथाभिप्रातरेव स्थालीपाकावृताज्यं चेष्टित्वा स्थालीपाकस्योपघातं जुहोत्यग्नये स्वाहानुमतये स्वाहा देवाय सवित्रे सत्यप्रसवाय स्वाहेति ।
हुत्वोद्धृत्य प्राश्नाति ।
प्राश्येतरस्याः प्रयच्छति ।
प्रक्षाल्य पाणी उदपात्रं पूरयित्वा तेनैनां त्रिरभ्युक्षति
उत्तिष्ठातो विश्वावसोऽन्यामिच्छ प्रपूर्व्याम् ।
सं जायां पत्या सहेति ॥ ६.४.१९ ॥
હવે, સવારમાં જ સ્થાલી-પાકની આસપાસ ઘી નાખી, સ્થાલી-પાકનો એક ભાગ લઈ હોમ કરે છે: 'અગ્નયે સ્વાહા, અનુમતયે સ્વાહા, સત્યપ્રસવ દેવ સવિત્રે સ્વાહા.' હોમ કરીને કાઢી ખાય છે. ખાધા પછી બીજીને આપે છે. હાથ ધોઈ જળપાત્ર ભરી તેનાથી તેને ત્રણ વાર છાંટે છે: 'ઊઠ, હે વિશ્વાવસો, બીજી જૂનીની ઇચ્છા કર; પત્ની સાથે પતિ એકસાથે રહે.'
Bṛhadāraṇyaka 6.4.20
अथैनामभिपद्यते अमोऽहमस्मि सा त्वम् ।
सा त्वमस्यमोऽहम् ।
सामाहमस्मि ऋक्त्वम् ।
द्यौरहं पृथिवी त्वम् ।
तावेहि संरभावहै सह रेतो दधावहै ।
पुंसे पुत्राय वित्तय इति ॥ ६.४.२० ॥
હવે તેની પાસે જાય છે: 'હું અમઃ (પ્રાણશક્તિ) છું, તું તે છે; તું તે છે, તું આનો અમઃ છે. હું સામ છું, તું ઋક છે. હું દ્યૌ છું, તું પૃથ્વી છે. આવ, આપણે બંને મળીએ, સાથે બીજ ધારણ કરીએ, પુરુષ માટે, પુત્ર માટે, ધન માટે.'
Bṛhadāraṇyaka 6.4.21
अथास्या ऊरू विहापयति विजिहीथां द्यावापृथिवी इति ।
तस्यामर्थं निष्ठाय मुखेन मुखं संधाय त्रिरेनामनुलोमामनुमार्ष्टि
विष्णुर्योनिं कल्पयतु त्वष्टा रूपाणि पिंशतु ।
आ सिञ्चतु प्रजापतिर्धाता गर्भं दधातु ते ।
गर्भं धेहि सिनीवालि गर्भं धेहि पृथुष्टुके ।
गर्भं ते अश्विनौ देवावाधत्तां पुष्करस्रजौ ॥ ६.४.२१ ॥
પછી તે તેની જાંઘો પહોળી કરે છે, કહેતાં, "હે દ્યાવાપૃથિવી, ખુલો." તેનામાં પોતાનો હેતુ સ્થિર કરીને, મુખ સાથે મુખ જોડીને, ત્રણ વાર કુદરતી દિશામાં તેને સહેલાવે છે. વિષ્ણુ ગર્ભાશય તૈયાર કરે; ત્વષ્ટા રૂપો ઘડે. પ્રજાપતિ સીંચે; ધાતા ગર્ભ મૂકે. હે સિનીવાલી, ગર્ભ ધારણ કર; હે પૃથુષ્ટુકે, ગર્ભ ધારણ કર. કમળમાળા પહેરેલા બે અશ્વિન દેવો તારો ગર્ભ સ્થાપિત કરે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.22
हिरण्मयी अरणी याभ्यां निर्मन्थतामश्विनौ ।
तं ते गर्भं हवामहे दशमे मासि सूतये ।
यथाग्निगर्भा पृथिवी यथा द्यौरैन्द्रेण गर्भिणी ।
वायुर्दिशां यथा गर्भ एवं गर्भं दधामि तेऽसाविति ॥ ६.४.२२ ॥
સોનેરી અરણીઓ, જેમનાથી અશ્વિન દેવોએ મંથન કર્યું. તારા તે ગર્ભને દસમા માસમાં જન્મ માટે અમે આહ્વાન કરીએ છીએ. પૃથ્વી જેમ અગ્નિને ગર્ભમાં ધરે છે, દ્યૌ જેમ ઇન્દ્રથી ગર્ભિણી છે, વાયુ જેમ દિશાઓનો ગર્ભ છે, તેમ હું તારામાં ગર્ભ મૂકું છું, હે અમુકે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.23
सोष्यन्तीमद्भिरभ्युक्षति
यथा वायुः पुष्करिणीं समिङ्गयति सर्वतः ।
एवा ते गर्भ एजतु सहावैतु जरायुणा ।
इन्द्रस्यायं व्रजः कृतः सार्गलः सपरिश्रयः ।
तमिन्द्र निर्जहि गर्भेण सावरां सहेति ॥ ६.४.२३ ॥
પ્રસૂતિ થનારી સ્ત્રી પર તે પાણી છાંટે છે. પવન જેમ કમળ-સરોવરને ચારેબાજુ હલાવે, તેમ તારો ગર્ભ હલે; જરાયુ સાથે બહાર આવે. આ ઇન્દ્રે બનાવેલો વાડો છે, આગળિયા અને આધાર સહિત. હે ઇન્દ્ર, ગર્ભ સાથે તેને તોડી નાખ, પ્રસવ સાથે તે ખુલે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.24
जातेऽग्निमुपसमाधायाङ्क आधाय कंसे पृषदाज्यं संनीय पृषदाज्यस्योपघातं जुहोति
अस्मिन्सहस्रं पुष्यासमेधमानः स्वे गृहे ।
अस्योपसन्द्यां मा छैत्सीत्प्रजया च पशुभिश्च स्वाहा ।
मयि प्राणांस्त्वयि मनसा जुहोमि स्वाहा ।
यत्कर्मणात्यरीरिचं यद्वा न्यूनमिहाकरम् ।
अग्निष्टत्स्विष्टकृद्विद्वान् स्विष्टं सुहुतं करोतु नः स्वाहेति ॥ ६.४.२४ ॥
બાળક જન્મતાં અગ્નિને પાસે રાખી, ખોળામાં મૂકી, કાંસાના પાત્રમાં પૃષદાજ્ય ભેળવીને, પૃષદાજ્યનો થોડો ભાગ આહુતિ આપે છે: "આ (બાળક)માં હું હજારગણો વધું, મારા ઘરમાં સમૃદ્ધ થતાં. તેની સમીપે પ્રજા અને પશુઓથી મને વંચિત ન કરજે. સ્વાહા. મારા પ્રાણોને તારામાં મનથી આહુતિ આપું છું. સ્વાહા. મેં કરેલા કર્મમાં જે અધિક થયું કે અહીં જે ન્યૂન કર્યું, તે સ્વિષ્ટકૃત અને વિદ્વાન અગ્નિ અમારે માટે ઉત્તમ આહુતિ અને ઉત્તમ યજ્ઞ કરે. સ્વાહા."
Bṛhadāraṇyaka 6.4.25
अथास्य दक्षिणं कर्णमभिनिधाय वाग्वागिति त्रिः ।
अथ दधि मधु घृतं संनीयानन्तर्हितेन जातरूपेण प्राशयति ।
भूस्ते दधामि भुवस्ते दधामि स्वस्ते दधामि भूर्भुवः स्वः सर्वं त्वयि दधामीति ॥ ६.४.२५ ॥
પછી તેના જમણા કાન પાસે મુખ લાવીને 'વાક્, વાક્' એમ ત્રણ વાર કહે છે. પછી દહીં, મધ અને ઘી ભેગાં કરીને, અખંડ સોનાથી તેને ચટાડે છે, અને કહે છે: 'હું તારામાં ભૂઃ મૂકું છું, હું તારામાં ભુવઃ મૂકું છું, હું તારામાં સ્વઃ મૂકું છું; ભૂઃ ભુવઃ સ્વઃ, બધું હું તારામાં મૂકું છું.'
Bṛhadāraṇyaka 6.4.26
अथास्य नाम करोति वेदोऽसीति ।
तदस्यैतद्गुह्यमेव नाम भवति ॥ ६.४.२६ ॥
પછી તેનું નામ પાડે છે: 'તું વેદ છે.' આ જ તેનું ગુપ્ત નામ થાય છે.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.27
अथैनं मात्रे प्रदाय स्तनं प्रयच्छति यस्ते स्तनः शशयो यो मयोभूर्यो रत्नधा वसुविद्यः सुदत्रः ।
येन विश्वा पुष्यसि वार्याणि सरस्वति तमिह धातवे करिति ॥ ६.४.२७ ॥
પછી બાળકને માતાને આપીને તેનું સ્તન તેને આપે છે: 'હે સરસ્વતી, તારું જે સ્તન પોષક છે, કલ્યાણકારી છે, રત્નો ધારણ કરનારું, ધન આપનારું, ઉત્તમ દાતા છે, જેનાથી તું બધી ઇચ્છિત વસ્તુઓનું પોષણ કરે છે, તે જ અહીં એના પોષણ માટે કર.'
Bṛhadāraṇyaka 6.4.28
अथास्य मातरमभिमन्त्रयते इलासि मैत्रावरुणी वीरे वीरमजीजनत् ।
सा त्वं वीरवती भव यास्मान् वीरवतोऽकरदिति ।
तं वा एतमाहुः अतिपिता बताभूः ।
अतिपितामहो बताभूः ।
परमां बत काष्ठां प्राप श्रिया यशसा ब्रह्मवर्चसेन ।
य एवंविदो ब्राह्मणस्य पुत्रो जायत इति ॥ ६.४.२८ ॥
પછી તેની માતાને મંત્રથી સંબોધે છે: 'તું ઇળા છે, મૈત્રાવરુણી; વીરથી વીરને તેં જન્મ આપ્યો. તું વીરવતી થા; અમને વીરવાળા કરનારી.' આ વિશે તેઓ કહે છે: 'તું ખરેખર પિતાથી પણ આગળ નીકળ્યો; ખરેખર પિતામહથી પણ આગળ નીકળ્યો; ખરેખર પરમ લક્ષ્ય પર પહોંચ્યો, શ્રી, યશ અને બ્રહ્મવર્ચસ સાથે.' આ રીતે જાણનાર બ્રાહ્મણનો પુત્ર જન્મે છે.