उपनिषदे · Bṛhadāraṇyaka 6.4
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 6.4.1
चतुर्थं ब्राह्मणम् (पुत्रमन्थकर्मब्राह्मणम्)
एषां वै भूतानां पृथिवी रसः ।
पृथिव्या आपः ।
अपामोषधयः ।
ओषधीनां पुष्पाणि ।
पुष्पाणां फलानि ।
फलानां पुरुषः ।
पुरुषस्य रेतः ॥ ६.४.१ ॥
या सर्व भूतांचा रस पृथ्वी आहे. पृथ्वीचा रस आप (जल) आहे. जलाचा रस ओषधी आहेत. ओषधींचा रस पुष्पे आहेत. पुष्पांचा रस फळे आहेत. फळांचा रस पुरुष आहे. पुरुषाचा रस रेतस् (वीर्य) आहे.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.2
स ह प्रजापतिरीक्षां चक्रे हन्तास्मै प्रतिष्ठां कल्पयानीति स स्त्रियं ससृजे ।
तां सृष्ट्वाध उपास्त ।
तस्मात्स्त्रियमध उपासीत ।
स एतं प्राञ्चं ग्रावाणमात्मन एव समुदपारयत् ।
तेनैनामभ्यसृजत ॥ ६.४.२ ॥
त्या प्रजापतीने विचार केला, 'ठीक, याच्यासाठी एक आधार निर्माण करतो.' मग त्याने एक स्त्री निर्माण केली. तिला निर्माण करून त्याने तिच्या खालच्या भागाची उपासना केली. म्हणून स्त्रीच्या खालच्या भागाची उपासना करावी. त्याने स्वतःमधूनच पूर्वाभिमुख हा दगड काढला; त्याद्वारे तिला निर्माण केले.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.3
तस्या वेदिरुपस्थः ।
लोमानि बर्हिश् ।
चर्माधिषवणे ।
समिद्धो मध्यतस्तौ मुष्कौ ।
स यावान् ह वै वाजपेयेन यजमनस्य लोको भवति तावानस्य लोको भवति ।
य एवं विद्वानधोपहासं चरत्यासां स्त्रीणां सुकृतं वृङ्क्ते ।
अथ य इदमविद्वानधोपहासं चरत्यास्य स्त्रियः सुकृतं वृञ्जते ॥ ६.४.३ ॥
तिची वेदी म्हणजे तिची मांडी; तिचे केस म्हणजे बर्हिस् (दर्भ); तिची त्वचा म्हणजे अधिषवण (सोमरस पिळण्याचे दगड); मध्यभागी प्रज्वलित अग्नी म्हणजे ती दोन वृषणे. वाजपेय यज्ञ करणाऱ्या यजमानाला जितके मोठे लोक मिळतात, तितकाच मोठा लोक हे जाणून खालच्या भागाची थट्टा करणाऱ्यालाही मिळतो; तो या स्त्रियांचे सुकृत हिरावून घेतो. परंतु हे न जाणता खालच्या भागाची थट्टा करणाऱ्याच्या स्त्रिया त्याचे सुकृत हिरावून घेतात.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.4
एतद्ध स्म वै तद्विद्वानुद्दालक आरुणिराह ।
एतद्ध स्म वै तद्विद्वान्नाको मौद्गल्य आह ।
एतद्ध स्म वै तद्विद्वान् कुमारहारित आह बहवो मर्या ब्राह्मनायना निरिन्द्रिया विसुकृतोऽस्माल्लोकात्प्रयन्ति य इदमविद्वांसोऽधोपहासं चरन्तीति ।
बहु वा इदं सुप्तस्य वा जाग्रतो वा रेतः स्कन्दति ॥ ६.४.४ ॥
हे उद्दालक आरुणीने जाणून सांगितले. हे नाक मौद्गल्याने जाणून सांगितले. हे कुमारहारीताने जाणून सांगितले: 'ब्राह्मण-वंशात जन्मलेले पुष्कळ मानव, जे हे न जाणता खालच्या भागाची थट्टा करतात, ते इंद्रियहीन आणि सुकृतहीन होऊन या लोकातून निघून जातात.' तसेच झोपलेल्या किंवा जागृत असलेल्या माणसाचे पुष्कळ रेतस् गळते.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.5
तदभिमृशेदनु वा मन्त्रयेत यन्मेऽद्य रेतः पृथिवीमस्कान्त्सीद्यदोषधीरप्यसरद्यदपः ।
इदमहं तद्रेत आददे ।
पुनर्मामैतु इन्द्रियं पुनस्तेजः पुनर्भगः ।
पुनरग्निर्धिष्ण्या यथास्थानं कल्पन्ताम् ।
इत्यनामिकाङ्गुष्ठाभ्यामादायान्तरेण स्तनौ वा भ्रुवौ वा निमृज्यात् ॥ ६.४.५ ॥
ते स्पर्श करावे, किंवा नंतर मंत्र म्हणावा: "आज माझे जे रेतस् पृथ्वीवर पडले, औषधींमध्ये जे वाहिले, पाण्यात जे वाहिले — ते रेतस् मी परत घेतो. इंद्रिय माझ्याकडे पुन्हा येवो, तेज पुन्हा येवो, भग पुन्हा येवो. अग्नी व धिष्ण्ये आपापल्या स्थानी पुन्हा स्थापित होवोत." असे म्हणून अनामिका व अंगठ्याने घेऊन, स्तनांच्या मध्ये किंवा भुवयांच्या मध्ये पुसावे.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.6
अथ यद्युदक आत्मानं पश्येत्तदभिमन्त्रयेत मयि तेज इन्द्रियं यशो द्रविणं सुकृतमिति ।
श्रीर्ह वा एषा स्त्रीणां यन्मलोद्वासाः ।
तस्मान्मलोद्वाससं यशस्विनीमभिक्रम्योपमन्त्रयेत ॥ ६.४.६ ॥
त्याने पाण्यात स्वतःचे प्रतिबिंब पाहिले, तर त्यावर मंत्र म्हणावा: "माझ्यात तेज, इंद्रिय, यश, धन, सुकृत असो." खरोखर हीच स्त्रियांची श्री आहे — मळकट वस्त्र परिधान केलेली. म्हणून मळकट वस्त्र परिधान केलेल्या यशस्विनी स्त्रीजवळ जाऊन तिला विनंती करावी.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.7
सा चेदस्मै न दद्यात्काममेनामवक्रिणीयात् ।
सा चेदस्मै नैव दद्यात्काममेनां यष्ट्या वा पाणिना वोपहत्यातिक्रामेत् ।
इन्द्रियेन ते यशसा यश आदद इति ।
अयशा एव भवति ॥ ६.४.७ ॥
ती त्याला इच्छा पूर्ण करू देत नसेल, तर तिच्यावर बळजबरी करावी. ती अजिबात देत नसेल, तर काठीने किंवा हाताने मारून बळजबरीने तिच्यावर मात करावी — "तुझ्या इंद्रिय व यशाने मी यश घेतो." असे करणारा अयशस्वीच होतो.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.8
सा चेदस्मै दद्यादिन्द्रियेण ते यशसा यश आदधामीति ।
यशस्विनावेव भवतः ॥ ६.४.८ ॥
ती त्याला देत असेल तर (तो म्हणावा): "तुझ्या इंद्रिय व यशाने मी यश स्थापतो." तेव्हा दोघेही यशस्वी होतात.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.9
स यामिच्छेत् कामयेत मेति तस्यामर्थं निष्ठाय मुखेन मुखं संधायोपस्थमस्या अभिमृश्य जपेत्
अङ्गादङ्गात्संभवसि हृदयादधिजायसे ।
स त्वमङ्गकषायोऽसि दिग्धविद्धामिव मादयेमाममूं मयीति ॥ ६.४.९ ॥
जिची इच्छा करावी आणि 'ती माझी होवो' असे वाटावे, तिच्यासाठी हेतू निश्चित करून, मुखाशी मुख जोडून, तिच्या उपस्थाला स्पर्श करून असा जप करावा: 'तू अंगातून अंगात जन्मतेस; हृदयातून जन्म घेतेस. तू अंगांचा सार आहेस; विषात बुडवलेल्या बाणाने विद्ध झालेल्याप्रमाणे, हिला त्या तिला माझ्यासाठी मोहित कर.'
Bṛhadāraṇyaka 6.4.10
अथ यामिच्छेन्न गर्भं दधीतेति तस्यामर्थं निष्ठाय मुखेन मुखं संधायाभिप्राण्यापान्यात् ।
इन्द्रियेण ते रेतसा रेत आदद इति ।
अरेता एव भवति ॥ ६.४.१० ॥
मग जिची इच्छा करावी आणि तिने गर्भ धारण करू नये असे वाटावे, तिच्यासाठी हेतू निश्चित करून, मुखाशी मुख जोडून, श्वास आत घेऊन सोडावा आणि म्हणावे: 'तुझ्या इंद्रियाने, तुझ्या रेतसाने मी तुझे रेतस घेतो.' असे करणारा रेतसहीनच होतो.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.11
अथ यामिच्छेद्दधीतेति तस्यामर्थं निष्ठाय मुखेन मुखं संधायापान्याभिप्राण्यात् ।
इन्द्रियेण ते रेतसा रेत आदधामीति ।
गर्भिण्येव भवति ॥ ६.४.११ ॥
मग जिची इच्छा करावी आणि तिने गर्भ धारण करावा असे वाटावे, तिच्यासाठी हेतू निश्चित करून, मुखाशी मुख जोडून, आधी श्वास सोडून नंतर आत घ्यावा आणि म्हणावे: 'तुझ्या इंद्रियाने, तुझ्या रेतसाने मी तुझ्यात रेतस स्थापित करतो.' असे केल्यास ती गर्भिणीच होते.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.12
अथ यस्य जायायै जारः स्यात्तं चेद्द्विष्यादामपात्रेऽग्निमुपसमाधाय प्रतिलोमं शरबर्हिः स्तीर्त्वा तस्मिन्नेताः शरभृष्टीः प्रतिलोमाः सर्पिषाक्ता जुहुयात् ।
मम समिद्धेऽहौषीः ।
प्राणापानौ त आददेऽसाविति ।
मम समिद्धेऽहौषीः ।
पुत्रपशूंस्त आददेऽसाविति ।
मम समिद्धेऽहौषीः ।
इष्टासुकृते त आददेऽसाविति ।
मम समिद्धेऽहौषीः ।
अशापराकाशौ त आददेऽसाविति ।
स वा एष निरिन्द्रियो विसुकृतोऽस्माल्लोकाद्प्रैति यमेवंविद्ब्राह्मणः शपति ।
तस्मादेवंवित्श्रोत्रियस्य दारेण नोपहासमिच्छेत् ।
उत ह्येवंवित्परो भवति ॥ ६.४.१२ ॥
आता, ज्याच्या पत्नीचा जार असेल, त्याचा पती त्याचा द्वेष करत असेल, तर कच्च्या पात्रात अग्नी स्थापून, उलटे पसरलेल्या शरबर्हि गवतावर, तुपात माखलेल्या उलट्या शर-गवताच्या काड्यांनी असे हवन करावे: 'माझ्या पेटत्या अग्नीत तू हवन केलेस. त्याचे प्राण आणि अपान मी घेतो, अमुकाचे.' 'माझ्या पेटत्या अग्नीत तू हवन केलेस. त्याचे पुत्र आणि पशू मी घेतो, अमुकाचे.' 'माझ्या पेटत्या अग्नीत तू हवन केलेस. त्याचे इष्ट आणि सुकृत मी घेतो, अमुकाचे.' 'माझ्या पेटत्या अग्नीत तू हवन केलेस. त्याची आशा आणि अपेक्षा मी घेतो, अमुकाचे.' तो निश्चितच इंद्रियहीन आणि सुकृतहीन होऊन या लोकातून जातो, ज्याला असे जाणणारा ब्राह्मण शाप देतो. म्हणून असे जाणणाऱ्या श्रोत्रियाच्या पत्नीबरोबर थट्टा करण्याची इच्छा करू नये, कारण असे जाणणारा श्रेष्ठच होतो.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.13
अथ यस्य जायामार्तवं विन्देत्त्र्यहं कंसे न पिबेत् ।
अहतवासाः ।
नैनां वृषलो न वृषल्यपहन्यात् ।
त्रिरात्रान्त आप्लुत्य व्रीहीनवघातयेत् ॥ ६.४.१३ ॥
ज्याच्या पत्नीला ऋतुकाल प्राप्त होतो, त्याने तीन दिवस कांसाच्या पात्रातून पिऊ नये. न वापरलेली वस्त्रे परिधान करावी. कोणी नीच पुरुष किंवा नीच स्त्री तिला इजा करू नये. तीन रात्रींच्या शेवटी स्नान करून भात कुटवावा.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.14
स य इच्छेत् पुत्रो मे शुक्लो जायेत वेदमनुब्रुवीत सर्वमायुरियादिति क्षीरौदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तमश्नीयाताम् ।
ईश्वरौ जनयितवै ॥ ६.४.१४ ॥
'माझा पुत्र गोरा जन्मावा, वेद पठण करावा, पूर्ण आयुष्य लाभावे' अशी इच्छा करणाऱ्याने दुधात शिजवलेला भात तुपासह दोघांनी खावा. ते संतती उत्पन्न करण्यास समर्थ होतील.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.15
अथ य इच्छेत् पुत्रो मे कपिलः पिङ्गलो जायेत द्वौ वेदावनुब्रुवीत सर्वमायुरियादिति दध्योदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तमश्नीयाताम् ।
ईश्वरौ जनयितवै ॥ ६.४.१५ ॥
'माझा पुत्र तांबूस-पिंगट वर्णाचा जन्मावा, दोन वेद पठण करावे, पूर्ण आयुष्य लाभावे' अशी इच्छा करणाऱ्याने दह्याबरोबर शिजवलेला भात तुपासह दोघांनी खावा. ते संतती उत्पन्न करण्यास समर्थ होतील.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.16
अथ य इच्छेत् पुत्रो मे श्यामो लोहिताक्षो जायेत त्रीन् वेदाननुब्रुवीत सर्वमायुरियादिति उदौदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तमश्नीयाताम् ।
ईश्वरौ जनयितवै ॥ ६.४.१६ ॥
'माझा पुत्र सावळ्या वर्णाचा आणि लालसर डोळ्यांचा जन्मावा, तीन वेद पठण करावे, पूर्ण आयुष्य लाभावे' अशी इच्छा करणाऱ्याने पाण्यात शिजवलेला भात तुपासह दोघांनी खावा. ते संतती उत्पन्न करण्यास समर्थ होतील.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.17
अथ य इच्छेद् दुहिता मे पण्डिता जायेत सर्वमायुरियादिति तिलौदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तमश्नीयाताम् ।
ईश्वरौ जनयितवै ॥ ६.४.१७ ॥
आता, ज्याला माझी कन्या विदुषी होऊन पूर्ण आयुष्य लाभावे अशी इच्छा असेल, त्याने तिळाचा भात शिजवून तूप घालून खावा. दोघेही संतती निर्माण करण्यास समर्थ असतात.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.18
अथ य इच्छेत् पुत्रो मे पण्डितो विगीतः समितिंगमः शुश्रूषितां वाचं भाषिता जायेत सर्वान् वेदाननुब्रुवीत सर्वमायुरियादिति मांसौदनं पाचयित्वा सर्पिष्मन्तमश्नीयाताम् ।
ईश्वरौ जनयितवाइ ।
औक्षेण वार्षभेण वा ॥ ६.४.१८ ॥
आता, ज्याला माझा पुत्र विद्वान, कीर्तिमान, सभांना जाणारा, ऐकलेले बोलणारा, सर्व वेद पठण करणारा आणि पूर्ण आयुष्य लाभणारा व्हावा अशी इच्छा असेल, त्याने मांसाचा भात शिजवून तूप घालून खावा. दोघेही संतती निर्माण करण्यास समर्थ असतात. बैल किंवा वळूच्या मांसाने.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.19
अथाभिप्रातरेव स्थालीपाकावृताज्यं चेष्टित्वा स्थालीपाकस्योपघातं जुहोत्यग्नये स्वाहानुमतये स्वाहा देवाय सवित्रे सत्यप्रसवाय स्वाहेति ।
हुत्वोद्धृत्य प्राश्नाति ।
प्राश्येतरस्याः प्रयच्छति ।
प्रक्षाल्य पाणी उदपात्रं पूरयित्वा तेनैनां त्रिरभ्युक्षति
उत्तिष्ठातो विश्वावसोऽन्यामिच्छ प्रपूर्व्याम् ।
सं जायां पत्या सहेति ॥ ६.४.१९ ॥
आता, पहाटेच स्थाली-पाकाभोवती तूप घालून, स्थाली-पाकाचा एक भाग घेऊन होम करतो: 'अग्नीसाठी स्वाहा, अनुमतीसाठी स्वाहा, सत्यप्रसव सविता देवासाठी स्वाहा.' होम करून काढून खातो. खाल्यानंतर दुसरीला देतो. हात धुवून जलपात्र भरून त्याने तिला तीन वेळा प्रोक्षण करतो: 'ऊठ, हे विश्वावसो, दुसरीची, प्राचीन, इच्छा कर; पत्नीसह पतीने एकत्र राहा.'
Bṛhadāraṇyaka 6.4.20
अथैनामभिपद्यते अमोऽहमस्मि सा त्वम् ।
सा त्वमस्यमोऽहम् ।
सामाहमस्मि ऋक्त्वम् ।
द्यौरहं पृथिवी त्वम् ।
तावेहि संरभावहै सह रेतो दधावहै ।
पुंसे पुत्राय वित्तय इति ॥ ६.४.२० ॥
आता तिच्याजवळ जातो: 'मी अमः (प्राणशक्ती) आहे, तू ती आहेस; तू ती आहेस, तू हिचा अमः आहेस. मी साम आहे, तू ऋक् आहेस. मी द्यौ आहे, तू पृथ्वी आहेस. ये, आपण दोघे एकत्र येऊ, एकत्र बीज धारण करू, पुरुषासाठी, पुत्रासाठी, वित्तासाठी.'
Bṛhadāraṇyaka 6.4.21
अथास्या ऊरू विहापयति विजिहीथां द्यावापृथिवी इति ।
तस्यामर्थं निष्ठाय मुखेन मुखं संधाय त्रिरेनामनुलोमामनुमार्ष्टि
विष्णुर्योनिं कल्पयतु त्वष्टा रूपाणि पिंशतु ।
आ सिञ्चतु प्रजापतिर्धाता गर्भं दधातु ते ।
गर्भं धेहि सिनीवालि गर्भं धेहि पृथुष्टुके ।
गर्भं ते अश्विनौ देवावाधत्तां पुष्करस्रजौ ॥ ६.४.२१ ॥
नंतर तो तिच्या मांड्या विस्तारतो, "द्यावापृथिवी, उघडा" असे म्हणत. तिच्यात आपला हेतू स्थिर करून, मुखाशी मुख जोडून, तीन वेळा नैसर्गिक दिशेने तिला कुरवाळतो. विष्णू गर्भाशय तयार करो; त्वष्टा रूपे घडवो. प्रजापती शिंपडो; धाता गर्भ ठेवो. हे सिनीवाली, गर्भ धारण कर; हे पृथुष्टुके, गर्भ धारण कर. कमळमाळा घातलेले दोन अश्विनी देव तुझा गर्भ स्थापित करोत.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.22
हिरण्मयी अरणी याभ्यां निर्मन्थतामश्विनौ ।
तं ते गर्भं हवामहे दशमे मासि सूतये ।
यथाग्निगर्भा पृथिवी यथा द्यौरैन्द्रेण गर्भिणी ।
वायुर्दिशां यथा गर्भ एवं गर्भं दधामि तेऽसाविति ॥ ६.४.२२ ॥
सोनेरी अरण्या, ज्यांनी अश्विनी देवांनी मंथन केले. त्या तुझ्या गर्भाला दहाव्या महिन्यात जन्मासाठी आम्ही आवाहन करतो. पृथ्वी जशी अग्नीला गर्भात धारण करते, द्यौ जशी इंद्रामुळे गर्भवती, वायू जसा दिशांचा गर्भ, तसेच मी तुझ्यात गर्भ ठेवतो, हे अमुके.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.23
सोष्यन्तीमद्भिरभ्युक्षति
यथा वायुः पुष्करिणीं समिङ्गयति सर्वतः ।
एवा ते गर्भ एजतु सहावैतु जरायुणा ।
इन्द्रस्यायं व्रजः कृतः सार्गलः सपरिश्रयः ।
तमिन्द्र निर्जहि गर्भेण सावरां सहेति ॥ ६.४.२३ ॥
प्रसूत होणाऱ्या स्त्रीवर तो पाणी शिंपडतो. वारा जसा कमळ-तलाव सर्व बाजूंनी हलवतो, तसाच तुझा गर्भ हलो; जरायूसह बाहेर येवो. हा इंद्राने बांधलेला गोठा आहे, अर्गळा व आधारासह. हे इंद्रा, गर्भासह तो फोड, प्रसवाने तो उघडो.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.24
जातेऽग्निमुपसमाधायाङ्क आधाय कंसे पृषदाज्यं संनीय पृषदाज्यस्योपघातं जुहोति
अस्मिन्सहस्रं पुष्यासमेधमानः स्वे गृहे ।
अस्योपसन्द्यां मा छैत्सीत्प्रजया च पशुभिश्च स्वाहा ।
मयि प्राणांस्त्वयि मनसा जुहोमि स्वाहा ।
यत्कर्मणात्यरीरिचं यद्वा न्यूनमिहाकरम् ।
अग्निष्टत्स्विष्टकृद्विद्वान् स्विष्टं सुहुतं करोतु नः स्वाहेति ॥ ६.४.२४ ॥
मूल जन्मले की अग्नी जवळ ठेवून, मांडीवर ठेवून, कांस्यपात्रात पृषदाज्य मिसळून, पृषदाज्याचा थोडा भाग आहुती देतो: "या (बाळात) मी हजारपट वाढू दे, माझ्या घरात समृद्ध होत. याच्या सान्निध्यात प्रजा व पशूंपासून मला वंचित करू नको. स्वाहा. माझ्यातील प्राण तुझ्यात मनाने आहुती देतो. स्वाहा. मी केलेल्या कर्मात जे अधिक झाले किंवा येथे जे कमी केले, तो स्विष्टकृत् व विद्वान अग्नी ते आमच्यासाठी उत्तम आहुती व उत्तम यज्ञ करो. स्वाहा."
Bṛhadāraṇyaka 6.4.25
अथास्य दक्षिणं कर्णमभिनिधाय वाग्वागिति त्रिः ।
अथ दधि मधु घृतं संनीयानन्तर्हितेन जातरूपेण प्राशयति ।
भूस्ते दधामि भुवस्ते दधामि स्वस्ते दधामि भूर्भुवः स्वः सर्वं त्वयि दधामीति ॥ ६.४.२५ ॥
मग तिच्या उजव्या कानाजवळ तोंड नेऊन 'वाक्, वाक्' असे तीन वेळा म्हणतो. नंतर दही, मध व तूप एकत्र करून, अखंड सोन्याने त्याला चाटवतो आणि म्हणतो: 'मी तुझ्यामध्ये भूः ठेवतो, मी तुझ्यामध्ये भुवः ठेवतो, मी तुझ्यामध्ये स्वः ठेवतो; भूः भुवः स्वः, सर्वकाही मी तुझ्यामध्ये ठेवतो.'
Bṛhadāraṇyaka 6.4.26
अथास्य नाम करोति वेदोऽसीति ।
तदस्यैतद्गुह्यमेव नाम भवति ॥ ६.४.२६ ॥
मग त्याचे नाव ठेवतो: 'तू वेद आहेस.' हेच त्याचे गुप्त नाव होते.
Bṛhadāraṇyaka 6.4.27
अथैनं मात्रे प्रदाय स्तनं प्रयच्छति यस्ते स्तनः शशयो यो मयोभूर्यो रत्नधा वसुविद्यः सुदत्रः ।
येन विश्वा पुष्यसि वार्याणि सरस्वति तमिह धातवे करिति ॥ ६.४.२७ ॥
मग बाळाला मातेकडे देऊन तिचे स्तन त्याला देतो: 'हे सरस्वती, तुझे जे स्तन पोषक, कल्याणकारी, रत्ने धारण करणारे, धन देणारे, उत्तम दाते आहेत, ज्यांनी तू सर्व इष्ट वस्तूंचे पोषण करतेस, तेच येथे याच्या पोषणासाठी कर.'
Bṛhadāraṇyaka 6.4.28
अथास्य मातरमभिमन्त्रयते इलासि मैत्रावरुणी वीरे वीरमजीजनत् ।
सा त्वं वीरवती भव यास्मान् वीरवतोऽकरदिति ।
तं वा एतमाहुः अतिपिता बताभूः ।
अतिपितामहो बताभूः ।
परमां बत काष्ठां प्राप श्रिया यशसा ब्रह्मवर्चसेन ।
य एवंविदो ब्राह्मणस्य पुत्रो जायत इति ॥ ६.४.२८ ॥
मग त्याच्या मातेला मंत्राने संबोधतो: 'तू इळा आहेस, मैत्रावरुणी; वीरापासून वीराला जन्म दिलास. तू वीरवती हो; आम्हांला वीरवान करणारी.' याविषयी ते म्हणतात: 'तू खरोखर पित्यालाही मागे टाकलास; खरोखर पितामहालाही मागे टाकलास; खरोखर परम ध्येयापर्यंत पोहोचलास, श्री, यश व ब्रह्मवर्चसासह.' असे जाणणाऱ्या ब्राह्मणाचा पुत्र जन्मतो.