ऋग्वेद · सूक्त 10.61
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
10.61.1
इ॒दमि॒त्था रौद्रं॑ गू॒र्तव॑चा॒ ब्रह्म॒ क्रत्वा॒ शच्या॑म॒न्तरा॒जौ ।
क्रा॒णा यद॑स्य पि॒तरा॑ मंहने॒ष्ठाः पर्ष॑त्प॒क्थे अह॒न्ना स॒प्त होतॄ॑न् ॥
अशा प्रकारे उग्र, स्तुतिवचनाने स्तोता बळाने व कर्माने युद्धमध्ये ब्रह्म (मंत्र) उच्चारतो. त्याने आपल्या माता-पित्यांचा सन्मान केला तेव्हा पूज्य (देव) दिवसाच्या यज्ञात सात होत्यांना भरो.
10.61.2
स इद्दा॒नाय॒ दभ्या॑य व॒न्वञ्च्यवा॑नः॒ सूदै॑रमिमीत॒ वेदि॑म् ।
तूर्व॑याणो गू॒र्तव॑चस्तमः॒ क्षोदो॒ न रेत॑ इ॒तऊ॑ति सिञ्चत् ॥
तोच दानासाठी व शत्रुरहित दात्यासाठी इच्छा करत च्यवानाने सोमरसाच्या धारांनी वेदी मोजली. तूर्वयाण, अत्यंत स्तुतिवान, या संरक्षणासाठी वीर्यासारखा वर वर्षवो.
10.61.3
मनो॒ न येषु॒ हव॑नेषु ति॒ग्मं विपः॒ शच्या॑ वनु॒थो द्रव॑न्ता ।
आ यः शर्या॑भिस्तुविनृ॒म्णो अ॒स्याश्री॑णीता॒दिशं॒ गभ॑स्तौ ॥
मनासारख्या तीक्ष्ण आवाहनांत, प्रेरित (देवाच्या) बळाने तुम्ही दोघे धावत या. संपत्तीत बलवान तो वज्रशक्तींसह ती दिशा दोन्ही हातांत धरतो.
10.61.4
कृ॒ष्णा यद्गोष्व॑रु॒णीषु॒ सीद॑द्दि॒वो नपा॑ताश्विना हुवे वाम् ।
वी॒तं मे॑ य॒ज्ञमा ग॑तं मे॒ अन्नं॑ वव॒न्वांसा॒ नेष॒मस्मृ॑तध्रू ॥
काळ्या (रात्री) गायींमध्ये, तांबड्या (उषांमध्ये) बसतात तेव्हा, दिव्याच्या नातवांनो, अश्विनांनो, मी तुम्हा दोघांना बोलावतो. माझा यज्ञ उपभोगा, माझ्याकडे या; माझे अन्न मिळवून, विसरले न जाणारे धारक, अन्नासारखे पोषण आणा.
10.61.5
प्रथि॑ष्ट॒ यस्य॑ वी॒रक॑र्ममि॒ष्णदनु॑ष्ठितं॒ नु नर्यो॒ अपौ॑हत् ।
पुन॒स्तदा वृ॑हति॒ यत्क॒नाया॑ दुहि॒तुरा अनु॑भृतमन॒र्वा ॥
ज्याचे वीरकर्म पसरले, प्रेरकाने स्थापिलेले दूर लोटले. आता तो वीर ते पुन्हा वर आणतो, कन्येच्या कन्येकडून अनुभवलेले, अनर्वा (मानवी शक्तीपलीकडील).
10.61.6
म॒ध्या यत्कर्त्व॒मभ॑वद॒भीके॒ कामं॑ कृण्वा॒ने पि॒तरि॑ युव॒त्याम् ।
म॒ना॒नग्रेतो॑ जहतुर्वि॒यन्ता॒ सानौ॒ निषि॑क्तं सुकृ॒तस्य॒ योनौ॑ ॥
मध्यभागी कर्म घडले तेव्हा, जवळच्या पित्यामध्ये आणि तरुणीमध्ये इच्छा करत, वीर्य हलले; दोघे वेगळे होऊन वीर्य सोडले. सत्कर्माच्या गर्भात, शिखरावर ते ओतले गेले.
10.61.7
पि॒ता यत्स्वां दु॑हि॒तर॑मधि॒ष्कन्क्ष्म॒या रेतः॑ संजग्मा॒नो नि षि॑ञ्चत् ।
स्वा॒ध्यो॑ऽजनय॒न्ब्रह्म॑ दे॒वा वास्तो॒ष्पतिं॑ व्रत॒पां निर॑तक्षन् ॥
पित्याने आपल्या कन्येवर चढून पृथ्वीशी मिलन करून बीज सिंचले, तेव्हा स्वयंसिद्ध देवांनी ब्रह्म उत्पन्न केले; वास्तूचा स्वामी आणि व्रताचा रक्षक त्यांनी घडवले.
10.61.8
स ईं॒ वृषा॒ न फेन॑मस्यदा॒जौ स्मदा परै॒दप॑ द॒भ्रचे॑ताः ।
सर॑त्प॒दा न दक्षि॑णा परा॒वृक्न ता नु मे॑ पृश॒न्यो॑ जगृभ्रे ॥
तो वृषभाप्रमाणे फेस झटकतो; युद्धात इथून पुढे जातो, तेजस्वी बुद्धीचा तो दूर सरकतो; दूरून परत येणाऱ्या दानांप्रमाणे आता त्या चित्रवर्ण मरुतांनी माझ्यासाठी त्यांना धरले आहे.
10.61.9
म॒क्षू न वह्निः॑ प्र॒जाया॑ उप॒ब्दिर॒ग्निं न न॒ग्न उप॑ सीद॒दूधः॑ ।
सनि॑ते॒ध्मं सनि॑तो॒त वाजं॒ स ध॒र्ता ज॑ज्ञे॒ सह॑सा यवी॒युत् ॥
वेगवान वाहकासारखा, संततीजवळ असणारा; नग्न अग्नीप्रमाणे तो कासेजवळ बसला; इंधन देणारा, अन्न देणारा; धारक बलाने जन्मला, सदा तरुण.
10.61.10
म॒क्षू क॒नायाः॑ स॒ख्यं नव॑ग्वा ऋ॒तं वद॑न्त ऋ॒तयु॑क्तिमग्मन् ।
द्वि॒बर्ह॑सो॒ य उप॑ गो॒पमागु॑रदक्षि॒णासो॒ अच्यु॑ता दुदुक्षन् ॥
कन्येची मैत्री लवकर मिळाली; नवग्व सत्य बोलत सत्याने जोडलेल्याकडे पोहोचले; द्विबर्हिस् धारण करणारे गोपालाजवळ आले, दक्षिणेविना, ढळणार नाही अशा गायी दोहण्याची इच्छा धरून.
10.61.11
म॒क्षू क॒नायाः॑ स॒ख्यं नवी॑यो॒ राधो॒ न रेत॑ ऋ॒तमित्तु॑रण्यन् ।
शुचि॒ यत्ते॒ रेक्ण॒ आय॑जन्त सब॒र्दुघा॑याः॒ पय॑ उ॒स्रिया॑याः ॥
कन्येची मैत्री लवकर मिळाली; बीजासारखे नवे धन, सत्यालाच प्रेरणा देणारे; तुझी तेजस्वी संपत्ती पूजली गेली तेव्हा, सबर्दुघा व उस्रिया गायीच्या दुधासाठी.
10.61.12
प॒श्वा यत्प॒श्चा वियु॑ता बु॒धन्तेति॑ ब्रवीति व॒क्तरी॒ ररा॑णः ।
वसो॑र्वसु॒त्वा का॒रवो॑ऽने॒हा विश्वं॑ विवेष्टि॒ द्रवि॑ण॒मुप॒ क्षु ॥
पशूसोबत मागच्या विभक्तीत ते जागे होतात तेव्हा वक्ता असे सांगतो — धनाने धनवान कारव निष्पाप होऊन सर्व धन पहाटेस मिळवतात.
10.61.13
तदिन्न्व॑स्य परि॒षद्वा॑नो अग्मन्पु॒रू सद॑न्तो नार्ष॒दं बि॑भित्सन् ।
वि शुष्ण॑स्य॒ संग्र॑थितमन॒र्वा वि॒दत्पु॑रुप्रजा॒तस्य॒ गुहा॒ यत् ॥
सभोवती असलेले त्याला शोधण्यासाठी गेले; अद्वितीय (देवाने) बहुजात याच्या गुहेत लपलेले, शुष्णाने घट्ट बांधलेले (रहस्य) शोधून काढले.
10.61.14
भर्गो॑ ह॒ नामो॒त यस्य॑ दे॒वाः स्व॑र्ण ये त्रि॑षध॒स्थे नि॑षे॒दुः ।
अ॒ग्निर्ह॒ नामो॒त जा॒तवे॑दाः श्रु॒धी नो॑ होतर्ऋ॒तस्य॒ होता॒ध्रुक् ॥
भर्ग हेच त्याचे नाव; ज्याच्या नावाने देव त्रिस्थान स्वर्गप्रकाशात बसले. अग्नी हेच त्याचे नाव, जातवेदाही; हे होत्या, ऋताचा होता, कपटरहित, आमचे ऐक.
10.61.15
उ॒त त्या मे॒ रौद्रा॑वर्चि॒मन्ता॒ नास॑त्याविन्द्र गू॒र्तये॒ यज॑ध्यै ।
म॒नु॒ष्वद्वृ॒क्तब॑र्हिषे॒ ररा॑णा म॒न्दू हि॒तप्र॑यसा वि॒क्षु यज्यू॑ ॥
हे इंद्रा, साहाय्यासाठी आणि यज्ञासाठी ते दोघे उग्र, तेजस्वी नासत्य माझ्यासाठी; मनूप्रमाणे, दर्भ पसरलेल्या यजमानाला देत, आनंददायी, मधुर अन्नासह, लोकांमध्ये पूज्य.
10.61.16
अ॒यं स्तु॒तो राजा॑ वन्दि वे॒धा अ॒पश्च॒ विप्र॑स्तरति॒ स्वसे॑तुः ।
स क॒क्षीव॑न्तं रेजय॒त्सो अ॒ग्निं ने॒मिं न च॒क्रमर्व॑तो रघु॒द्रु ॥
हा राजा स्तुत्य आहे; वंदनीय विधाता, ज्ञानी विप्र पाणी ओलांडतो, उत्तम सेतू असलेला. तो कक्षीवानाला कंपित करतो, अग्नीलाही, वेगवान रथचक्राच्या कडेसारखा, मार्ग फोडणारा.
10.61.17
स द्वि॒बन्धु॑र्वैतर॒णो यष्टा॑ सब॒र्धुं धे॒नुम॒स्वं॑ दु॒हध्यै॑ ।
सं यन्मि॒त्रावरु॑णा वृ॒ञ्ज उ॒क्थैर्ज्येष्ठे॑भिरर्य॒मणं॒ वरू॑थैः ॥
ते द्विबंधु, दानशील यजमान, सबर्धू धेनू आणि अश्वा धेनू दोहण्यासाठी; मी मित्र आणि वरुणाला स्तोत्रांनी, सर्वोत्तमांनी आलिंगतो, अर्यमाला संरक्षणांसह.
10.61.18
तद्ब॑न्धुः सू॒रिर्दि॒वि ते॑ धियं॒धा नाभा॒नेदि॑ष्ठो रपति॒ प्र वेन॑न् ।
सा नो॒ नाभिः॑ पर॒मास्य वा॑ घा॒हं तत्प॒श्चा क॑ति॒थश्चि॑दास ॥
तो बंधू, सूरी, जो तुझ्यासाठी दिवीत धी धारण करणारा, नाभानेदिष्ठ गात गात तेजाने चमकतो. तीच आमची परम नाभी; किंवा तिची नाभी; नंतर कतिथही तोच होता.
10.61.19
इ॒यं मे॒ नाभि॑रि॒ह मे॑ स॒धस्थ॑मि॒मे मे॑ दे॒वा अ॒यम॑स्मि॒ सर्वः॑ ।
द्वि॒जा अह॑ प्रथम॒जा ऋ॒तस्ये॒दं धे॒नुर॑दुह॒ज्जाय॑माना ॥
ही माझी नाभी आहे, येथे माझे आसन आहे; ही देवता माझी आहेत, मी हेच सर्व आहे. मी द्विज आणि ऋताचा प्रथमजात आहे; जन्मताक्षणीच या धेनूने मला दूध दिले.
10.61.20
अधा॑सु म॒न्द्रो अ॑र॒तिर्वि॒भावाव॑ स्यति द्विवर्त॒निर्व॑ने॒षाट् ।
ऊ॒र्ध्वा यच्छ्रेणि॒र्न शिशु॒र्दन्म॒क्षू स्थि॒रं शे॑वृ॒धं सू॑त मा॒ता ॥
तेव्हा यांपैकी मधुर आणि तेजस्वी धावतो; वनशोधक, द्विगती तो खाली उतरतो. चढत्या शिडीवरील बाळाप्रमाणे, घरात माता लवकरच दृढ, सुखवर्धक बाळाला जन्म देते.
10.61.21
अधा॒ गाव॒ उप॑मातिं क॒नाया॒ अनु॑ श्वा॒न्तस्य॒ कस्य॑ चि॒त्परे॑युः ।
श्रु॒धि त्वं सु॑द्रविणो न॒स्त्वं या॑ळाश्व॒घ्नस्य॑ वावृधे सू॒नृता॑भिः ॥
तेव्हा गाई कण्वाच्या आतिथ्य-आमंत्रणामागे आणि कोणा श्वानस्वामीमागेही दूर गेल्या. हे उत्तम धनदात्या, ऐक; तू आमचे ऐक, कारण अश्वहंत्याच्या (समृद्धीने) सत्यवचनांनी तू वाढतोस.
10.61.22
अध॒ त्वमि॑न्द्र वि॒द्ध्य॑स्मान्म॒हो रा॒ये नृ॑पते॒ वज्र॑बाहुः ।
रक्षा॑ च नो म॒घोनः॑ पा॒हि सू॒रीन॑ने॒हस॑स्ते हरिवो अ॒भिष्टौ॑ ॥
तर तू, हे इंद्रा, आम्हाला ओळख; हे नृपते, महान धनासाठी वज्रबाहू तू आम्हाला ओळख. आमचे रक्षण कर; दात्यांच्या (धनाचे) रक्षण कर; हे हरिवान, तुझ्या आवाहनावर निष्पाप (ज्ञानी जनांचे) रक्षण कर.
10.61.23
अध॒ यद्रा॑जाना॒ गवि॑ष्टौ॒ सर॑त्सर॒ण्युः का॒रवे॑ जर॒ण्युः ।
विप्रः॒ प्रेष्ठः॒ स ह्ये॑षां ब॒भूव॒ परा॑ च॒ वक्ष॑दु॒त प॑र्षदेनान् ॥
तेव्हा दोन राजे गाईंकडे गेले असता, वनशोधक, कारूसाठी वृद्ध झालेला तो चालत राहिला. तो विप्र त्यांच्यात सर्वात प्रिय झाला; तो (गाईंना) दूर हाकत असे आणि पुन्हा वेढून आणत असे.
10.61.24
अधा॒ न्व॑स्य॒ जेन्य॑स्य पु॒ष्टौ वृथा॒ रेभ॑न्त ईमहे॒ तदू॒ नु ।
स॒र॒ण्युर॑स्य सू॒नुरश्वो॒ विप्र॑श्चासि॒ श्रव॑सश्च सा॒तौ ॥
म्हणून या जन्मलेल्याच्या पोषणासाठी आम्ही व्यर्थ स्तुती करत नाही; आता त्यालाच याचना करतो. याचा पुत्र वेगवान घोड्यासारखा आहे; आणि हे विप्रा, कीर्ती आणि धन मिळवण्यात तूही (आमच्यासोबत) आहेस.
10.61.25
यु॒वोर्यदि॑ स॒ख्याया॒स्मे शर्धा॑य॒ स्तोमं॑ जुजु॒षे नम॑स्वान् ।
वि॒श्वत्र॒ यस्मि॒न्ना गिरः॑ समी॒चीः पू॒र्वीव॑ गा॒तुर्दाश॑त्सू॒नृता॑यै ॥
तुम्हा दोघांची मैत्री आमच्या बलासाठी असेल, तर नम्र असलेल्याने ती स्तुती स्वीकारावी. ज्याच्याकडे सर्व बाजूंनी स्तुतिवाणी प्राचीन मार्गाप्रमाणे एकत्र येतात, तो सत्यवादीला मार्ग देतो.
10.61.26
स गृ॑णा॒नो अ॒द्भिर्दे॒ववा॒निति॑ सु॒बन्धु॒र्नम॑सा सू॒क्तैः ।
वर्ध॑दु॒क्थैर्वचो॑भि॒रा हि नू॒नं व्यध्वै॑ति॒ पय॑स उ॒स्रिया॑याः ॥
तो पाण्याने स्तुती करीत, देवांसह, 'इति' नावाचा उत्तम बंधू होऊन, नमस्कार आणि सुंदर सूक्तांनी वाढो. उक्थांनी आणि वचनांनी तो खरोखर आपल्या मार्गाने पुढे जातो, गाईच्या दुधाच्या प्रवाहासह.
10.61.27
त ऊ॒ षु णो॑ म॒हो य॑जत्रा भू॒त दे॑वास ऊ॒तये॑ स॒जोषाः॑ ।
ये वाजाँ॒ अन॑यता वि॒यन्तो॒ ये स्था नि॑चे॒तारो॒ अमू॑राः ॥
ते देवच, हे पूजनीयांनो, आमच्यासाठी महान व्हा; हे देवांनो, संरक्षणासाठी एकमनाने राहा. बल व धन आणलेले, विशेष दृष्टी असलेले, आणि अदृश्य होऊन उभे असलेले.