ભગવદ્ ગીતા · અધ્યાય 16
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
16.1
अभयं सत्त्वसंशुद्धिः ज्ञानयोगव्यवस्थितिः ।
दानं दमश्च यज्ञश्च स्वाध्यायस्तप आर्जवम् ॥ १६.१ ॥
શ્રીભગવાન બોલ્યા: નિર્ભયતા, અંતઃકરણની શુદ્ધિ, જ્ઞાનયોગમાં દૃઢ સ્થિતિ, દાન, ઇન્દ્રિયસંયમ, યજ્ઞ, સ્વાધ્યાય, તપ અને સરળતા,
16.2
अहिंसा सत्यमक्रोधस्त्यागः शान्तिरपैशुनम् ।
दया भूतेष्वलोलुप्त्वं मार्दवं ह्रीरचापलम् ॥ १६.२ ॥
અહિંસા, સત્ય, ક્રોધનો અભાવ, ત્યાગ, શાંતિ, ચાડી ન કરવી, પ્રાણીઓ પ્રત્યે દયા, લોભનો અભાવ, કોમળતા, લજ્જા અને ચંચળતાનો અભાવ,
16.3
तेजः क्षमा धृतिः शौचमद्रोहो नातिमानिता ।
भवन्ति सम्पदं दैवीमभिजातस्य भारत ॥ १६.३ ॥
તેજ, ક્ષમા, ધૈર્ય, શુદ્ધિ, દ્રોહનો અભાવ અને અતિ અભિમાનનો અભાવ — હે ભારત, આ દૈવી સંપત્તિ લઈને જન્મેલાના ગુણો છે.
16.4
दम्भो दर्पोऽभिमानश्च क्रोधः पारुष्यमेव च ।
अज्ञानं चाभिजातस्य पार्थ सम्पदमासुरीम् ॥ १६.४ ॥
હે પાર્થ, દંભ, ઘમંડ, અભિમાન, ક્રોધ, કઠોરતા અને અજ્ઞાન — આ આસુરી સંપત્તિ લઈને જન્મેલાનાં લક્ષણો છે.
16.5
दैवी सम्पद्विमोक्षाय निबन्धायासुरी मता ।
मा शुचः सम्पदं दैवीमभिजातोऽसि पाण्डव ॥ १६.५ ॥
દૈવી સંપત્તિ મોક્ષ માટે અને આસુરી સંપત્તિ બંધન માટે મનાય છે. હે પાંડવ, શોક ન કર; તું દૈવી સંપત્તિ લઈને જન્મ્યો છે.
16.6
द्वौ भूतसर्गौ लोकेऽस्मिन् दैव आसुर एव च ।
दैवो विस्तरशः प्रोक्त आसुरं पार्थ मे शृणु ॥ १६.६ ॥
આ લોકમાં પ્રાણીઓની સૃષ્ટિ બે પ્રકારની છે — દૈવી અને આસુરી. દૈવીનું વર્ણન વિસ્તારથી થયું; હે પાર્થ, હવે મારી પાસેથી આસુરી વિશે સાંભળ.
16.7
प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च जना न विदुरासुराः ।
न शौचं नापि चाचारो न सत्यं तेषु विद्यते ॥ १६.७ ॥
આસુરી સ્વભાવના લોકો પ્રવૃત્તિ અને નિવૃત્તિ બંનેને જાણતા નથી. તેમનામાં શુદ્ધિ નથી, સદાચાર નથી અને સત્ય પણ નથી.
16.8
असत्यमप्रतिष्ठं ते जगदाहुरनीश्वरम् ।
अपरस्परसम्भूतं किमन्यत्कामहैतुकम् ॥ १६.८ ॥
તેઓ કહે છે કે આ જગત અસત્ય, આધારહીન અને ઈશ્વરરહિત છે; તે પરસ્પર સંયોગથી ઉત્પન્ન થયું છે, કામ સિવાય તેનું બીજું શું કારણ?
16.9
एतां दृष्टिमवष्टभ्य नष्टात्मानोऽल्पबुद्धयः ।
प्रभवन्त्युग्रकर्माणः क्षयाय जगतोऽहिताः ॥ १६.९ ॥
આ દૃષ્ટિને પકડીને, નષ્ટ આત્માવાળા, અલ્પબુદ્ધિ, ઉગ્ર કર્મ કરનારા તેઓ જગતના અહિતકારી બનીને તેના વિનાશ માટે ઉત્પન્ન થાય છે.
16.10
काममाश्रित्य दुष्पूरं दम्भमानमदान्विताः ।
मोहाद्गृहीत्वासद्ग्राहान्प्रवर्तन्तेऽशुचिव्रताः ॥ १६.१० ॥
કદી ન પૂરી થતી કામનાનો આશ્રય લઈને, દંભ, માન અને મદથી યુક્ત, મોહથી ખોટી ધારણાઓ ગ્રહણ કરીને, અશુદ્ધ વ્રતોવાળા તેઓ પ્રવૃત્ત થાય છે.
16.11
चिन्तामपरिमेयां च प्रलयान्तामुपाश्रिताः ।
कामोपभोगपरमा एतावदिति निश्चिताः ॥ १६.११ ॥
મૃત્યુ સુધી રહેનારી અપાર ચિંતાઓનો આશ્રય લઈને, કામભોગને જ પરમ માનીને, બસ આટલું જ છે એવો તેમનો નિશ્ચય હોય છે.
16.12
आशापाशशतैर्बद्धाः कामक्रोधपरायणाः ।
ईहन्ते कामभोगार्थमन्यायेनार्थसञ्चयान् ॥ १६.१२ ॥
આશાના સેંકડો પાશોથી બંધાયેલા, કામ અને ક્રોધમાં પરાયણ, તેઓ કામભોગ માટે અન્યાયથી ધનસંચય કરવાની ચેષ્ટા કરે છે.
16.13
इदमद्य मया लब्धमिमं प्राप्स्ये मनोरथम् ।
इदमस्तीदमपि मे भविष्यति पुनर्धनम् ॥ १६.१३ ॥
આજે મેં આ મેળવ્યું છે, આ મનોરથ પણ પૂરો કરીશ. આ ધન મારી પાસે છે, અને આ પણ ફરી મારું થશે.
16.14
असौ मया हतः शत्रुर्हनिष्ये चापरानपि ।
ईश्वरोऽहमहं भोगी सिद्धोऽहं बलवान्सुखी ॥ १६.१४ ॥
તે શત્રુને મેં મારી નાખ્યો, અને બીજાઓને પણ મારીશ. હું ઈશ્વર છું, હું ભોગી છું, હું સિદ્ધ, બળવાન અને સુખી છું.
16.15
आढ्योऽभिजनवानस्मि कोऽन्योऽस्ति सदृशो मया ।
यक्ष्ये दास्यामि मोदिष्य इत्यज्ञानविमोहिताः ॥ १६.१५ ॥
હું ધનવાન અને કુલીન છું; મારા જેવો બીજો કોણ છે? હું યજ્ઞ કરીશ, દાન આપીશ, આનંદ કરીશ — એમ તેઓ અજ્ઞાનથી મોહિત રહે છે.
16.16
अनेकचित्तविभ्रान्ता मोहजालसमावृताः ।
प्रसक्ताः कामभोगेषु पतन्ति नरकेऽशुचौ ॥ १६.१६ ॥
અનેક વિચારોથી ભ્રમિત ચિત્તવાળા, મોહજાળથી ઘેરાયેલા અને કામભોગોમાં આસક્ત તેઓ અપવિત્ર નરકમાં પડે છે.
16.17
आत्मसम्भाविताः स्तब्धा धनमानमदान्विताः ।
यजन्ते नामयज्ञैस्ते दम्भेनाविधिपूर्वकम् ॥ १६.१७ ॥
પોતાને જ શ્રેષ્ઠ માનનારા, અક્કડ, ધન અને માનના મદથી યુક્ત તેઓ દંભથી, વિધિ વિના, માત્ર નામના યજ્ઞો કરે છે.
16.18
अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं च संश्रिताः ।
मामात्मपरदेहेषु प्रद्विषन्तोऽभ्यसूयकाः ॥ १६.१८ ॥
અહંકાર, બળ, દર્પ, કામ અને ક્રોધનો આશ્રય લઈને, તે ઈર્ષાળુ લોકો પોતાના અને બીજાના દેહોમાં રહેલા મારો દ્વેષ કરે છે.
16.19
तानहं द्विषतः क्रूरान्संसारेषु नराधमान् ।
क्षिपाम्यजस्रमशुभानासुरीष्वेव योनिषु ॥ १६.१९ ॥
તે દ્વેષ કરનારા, ક્રૂર, અશુભ નરાધમોને હું સંસારમાં નિરંતર આસુરી યોનિઓમાં જ નાખું છું.
16.20
असुरीं योनिमापन्ना मूढा जन्मनि जन्मनि ।
मामप्राप्यैव कौन्तेय ततो यान्त्यधमां गतिम् ॥ १६.२० ॥
હે કૌંતેય, આસુરી યોનિને પ્રાપ્ત થયેલા તે મૂઢો જન્મોજન્મ મને પામ્યા વિના, તેનાથી પણ અધમ ગતિને પામે છે.
16.21
त्रिविधं नरकस्येदं द्वारं नाशनमात्मनः ।
कामः क्रोधस्तथा लोभस्तस्मादेतत्त्रयं त्यजेत् ॥ १६.२१ ॥
કામ, ક્રોધ અને લોભ — આ નરકનું ત્રણ પ્રકારનું દ્વાર આત્માનો નાશ કરનારું છે. તેથી આ ત્રણેયનો ત્યાગ કરવો જોઈએ.
16.22
एतैर्विमुक्तः कौन्तेय तमोद्वारैस्त्रिभिर्नरः ।
आचरत्यात्मनः श्रेयस्ततो याति परां गतिम् ॥ १६.२२ ॥
હે કૌંતેય, અંધકારનાં આ ત્રણ દ્વારોથી મુક્ત થયેલો મનુષ્ય પોતાનું કલ્યાણ આચરે છે અને પછી પરમ ગતિને પામે છે.
16.23
यः शास्त्रविधिमुत्सृज्य वर्तते कामकारतः ।
न स सिद्धिमवाप्नोति न सुखं न परां गतिम् ॥ १६.२३ ॥
જે શાસ્ત્રવિધિ છોડીને કામનાથી મનમાન્યું આચરણ કરે છે, તે ન સિદ્ધિ પામે છે, ન સુખ, ન પરમ ગતિ.
16.24
तस्माच्छास्त्रं प्रमाणं ते कार्याकार्यव्यवस्थितौ ।
ज्ञात्वा शास्त्रविधानोक्तं कर्म कर्तुमिहार्हसि ॥ १६.२४ ॥
તેથી શું કરવું અને શું ન કરવું તેના નિર્ણયમાં શાસ્ત્ર જ તારું પ્રમાણ છે. શાસ્ત્રવિધાનમાં કહેલું કર્મ જાણીને તારે અહીં કર્મ કરવું જોઈએ.