ऋग्वेद · सूक्त 9.96
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
9.96.1
प्र से॑ना॒नीः शूरो॒ अग्रे॒ रथा॑नां ग॒व्यन्ने॑ति॒ हर्ष॑ते अस्य॒ सेना॑ ।
भ॒द्रान्कृ॒ण्वन्नि॑न्द्रह॒वान्त्सखि॑भ्य॒ आ सोमो॒ वस्त्रा॑ रभ॒सानि॑ दत्ते ॥
सोम, सेनांचा वीर नेता, रथांच्या पुढे गायींच्या शोधार्थ पुढे जातो; त्याचे सैन्य आनंदित होते. इंद्राला आवाहन करणारा सोम मित्रांसाठी कल्याणकारी गोष्टी घडवत वेगवान वस्त्रे स्वीकारतो.
9.96.2
सम॑स्य॒ हरिं॒ हर॑यो मृजन्ति अश्वह॒यैरनि॑शितं॒ नमो॑भिः ।
आ ति॑ष्ठति॒ रथ॒मिन्द्र॑स्य॒ सखा॑ वि॒द्वाँ ए॑ना सुम॒तिं या॒त्यच्छ॑ ॥
त्याचे तपकिरी घोडे त्याला एकत्र शुद्ध करतात; नमस्कारांनी न धारदार झालेला तो आहे. इंद्राचा मित्र सोम रथावर उभा राहतो; ज्ञानी होऊन या शुभ विचाराने तो पुढे जातो.
9.96.3
स नो॑ देव दे॒वता॑ते पवस्व म॒हे सो॑म॒ प्सर॑स इन्द्र॒पानः॑ ।
कृ॒ण्वन्न॒पो व॒र्षय॒न्द्यामु॒तेमामु॒रोरा नो॑ वरिवस्या पुना॒नः ॥
हे देवा, तू आमच्यासाठी दैवी मार्गासाठी वाहून शुद्ध हो; महत्तेसाठी, हे सोमा, वाहणारा इंद्रपान होऊन. पाणी निर्माण करून, आकाश आणि ही पृथ्वी पावसाने भरवत, विशाल स्थानातून आम्हाला विशाल धन दे, पवित्र करत.
9.96.4
अजी॑त॒येऽह॑तये पवस्व स्व॒स्तये॑ स॒र्वता॑तये बृह॒ते ।
तदु॑शन्ति॒ विश्व॑ इ॒मे सखा॑य॒स्तद॒हं व॑श्मि पवमान सोम ॥
हे सोमा, अजितासाठी, अहतासाठी वाहून शुद्ध हो; कल्याणासाठी, सर्वांच्या कल्याणासाठी, महानांसाठी. हेच हे सर्व मित्र म्हणतात; तेच मीही इच्छितो, हे पवमान सोमा.
9.96.5
सोमः॑ पवते जनि॒ता म॑ती॒नां ज॑नि॒ता दि॒वो ज॑नि॒ता पृ॑थि॒व्याः ।
ज॒नि॒ताग्नेर्ज॑नि॒ता सूर्य॑स्य जनि॒तेन्द्र॑स्य जनि॒तोत विष्णोः॑ ॥
सोम वाहतो; तो विचारांचा जनक, आकाशाचा जनक, पृथ्वीचा जनक; अग्नीचा जनक, सूर्याचा जनक, इंद्राचा जनक आणि विष्णूचाही जनक आहे.
9.96.6
ब्र॒ह्मा दे॒वानां॑ पद॒वीः क॑वी॒नामृषि॒र्विप्रा॑णां महि॒षो मृ॒गाणा॑म् ।
श्ये॒नो गृध्रा॑णां॒ स्वधि॑ति॒र्वना॑नां॒ सोमः॑ प॒वित्र॒मत्ये॑ति॒ रेभ॑न् ॥
देवांचा ब्रह्म, कवींचा मार्गदर्शक, विप्रांचा ऋषी, मृगांचा महिष, गिधांचा श्येन, अरण्यांची कुऱ्हाड — सोम पवित्र गाळणीतून गर्जत पुढे जातो.
9.96.7
प्रावी॑विपद्वा॒च ऊ॒र्मिं न सिन्धु॒र्गिरः॒ सोमः॒ पव॑मानो मनी॒षाः ।
अ॒न्तः पश्य॑न्वृ॒जने॒माव॑राणि॒ आ ति॑ष्ठति वृष॒भो गोषु॑ जा॒नन् ॥
पवमान सोम, वाणीच्या लाटेप्रमाणे, नदीप्रमाणे, स्तोत्रे आणि मनीषा-वचने प्रवाहित करतो; आतून दोन लोकांकडे पाहत तो खालच्या व वरच्या सर्व स्थानी उभा राहतो; तो वृषभ गाईंमध्ये उत्पन्न होऊन विराजमान आहे.
9.96.8
स म॑त्स॒रः पृ॒त्सु व॒न्वन्नवा॑तः स॒हस्र॑रेता अ॒भि वाज॑मर्ष ।
इन्द्रा॑येन्दो॒ पव॑मानो मनी॒षी अं॒शोरू॒र्मिमी॑रय॒ गा इ॑ष॒ण्यन् ॥
तो मत्सर सोम युद्धांत विजय मिळवणारा, अडथळाविना, सहस्र-धारांचा होऊन बक्षिसाकडे धावो. हे इंदो, इंद्रासाठी पवमान आणि मनीषी होऊन रसाची लाट गतिमान कर; गाई मिळवत पुढे चल.
9.96.9
परि॑ प्रि॒यः क॒लशे॑ दे॒ववा॑त॒ इन्द्रा॑य॒ सोमो॒ रण्यो॒ मदा॑य ।
स॒हस्र॑धारः श॒तवा॑ज॒ इन्दु॑र्वा॒जी न सप्तिः॒ सम॑ना जिगाति ॥
प्रिय, देवांनी पाठवलेला सोम इंद्राच्या आनंदासाठी कलशाभोवती आहे, रमणीय आहे; सहस्र-धारा, शत-बक्षिसे देणारा, इंदू, वाजीप्रमाणे, समान मनाच्या घोडीप्रमाणे पुढे जातो.
9.96.10
स पू॒र्व्यो व॑सु॒विज्जाय॑मानो मृजा॒नो अ॒प्सु दु॑दुहा॒नो अद्रौ॑ ।
अ॒भि॒श॒स्ति॒पा भुव॑नस्य॒ राजा॑ वि॒दद्गा॒तुं ब्रह्म॑णे पू॒यमा॑नः ॥
तो प्राचीन, धन आणणारा, जन्मलेला, पाण्यात शुद्ध होणारा, दगडावर पिळला जाणारा, निंदेपासून रक्षण करणारा, भुवनाचा राजा आहे; पवित्र होत असताना तो ब्रह्म्यासाठी (पुरोहितासाठी) मार्ग मिळवतो.
9.96.11
त्वया॒ हि नः॑ पि॒तरः॑ सोम॒ पूर्वे॒ कर्मा॑णि च॒क्रुः प॑वमान॒ धीराः॑ ।
व॒न्वन्नवा॑तः परि॒धीँरपो॑र्णु वी॒रेभि॒रश्वै॑र्म॒घवा॑ भवा नः ॥
तुझ्यामुळेच आमच्या पूर्वजांनी, हे सोमा, प्राचीन काळी कर्मे केली; हे पवमाना, धीर पुरुषांनी कर्मे केली. वारंवार जिंकून कुंपणे उघड; वीरांसह आणि अश्वांसह, हे सोमा, आमच्यासाठी धनवान हो.
9.96.12
यथाप॑वथा॒ मन॑वे वयो॒धा अ॑मित्र॒हा व॑रिवो॒विद्ध॒विष्मा॑न् ।
ए॒वा प॑वस्व॒ द्रवि॑णं॒ दधा॑न॒ इन्द्रे॒ सं ति॑ष्ठ ज॒नयायु॑धानि ॥
तू मनूसाठी पवित्र झालास तसाच, आयुष्य देणारा, शत्रुसंहारक, धन शोधणारा, हविर्युक्त होऊन; तसाच धन धारण करत पवित्र हो; इंद्रात एकत्र उभा राहा आणि शस्त्रे निर्माण कर.
9.96.13
पव॑स्व सोम॒ मधु॑माँ ऋ॒तावा॒पो वसा॑नो॒ अधि॒ सानो॒ अव्ये॑ ।
अव॒ द्रोणा॑नि घृ॒तवा॑न्ति सीद म॒दिन्त॑मो मत्स॒र इ॑न्द्र॒पानः॑ ॥
हे सोमा, मधुर आणि ऋताचे रक्षक, लोकरीच्या गाळणीवर पाणी धारण करीत वाहा. तुपाने भरलेल्या लाकडी कुंडांत बस; हे अत्यंत आनंददायी हर्षक सोमा, इंद्राचे पेय.
9.96.14
वृ॒ष्टिं दि॒वः श॒तधा॑रः पवस्व सहस्र॒सा वा॑ज॒युर्दे॒ववी॑तौ ।
सं सिन्धु॑भिः क॒लशे॑ वावशा॒नः समु॒स्रिया॑भिः प्रति॒रन्न॒ आयुः॑ ॥
आकाशाचा पाऊस वर्षवत शंभर धारांनी, सहस्रांना जिंकणारा, धनाची इच्छा धरून, देवांच्या कृपेत वाहा. कलशात नद्यांसह गाळला जाऊन, नद्यांसह आमचे आयुष्य पुढे नेई.
9.96.15
ए॒ष स्य सोमो॑ म॒तिभिः॑ पुना॒नो अत्यो॒ न वा॒जी तर॒तीदरा॑तीः ।
पयो॒ न दु॒ग्धमदि॑तेरिषि॒रमु॒र्वि॑व गा॒तुः सु॒यमो॒ न वोळ्हा॑ ॥
हाच तो सोम, प्रार्थनांनी शुद्ध होत, धावणाऱ्या घोड्याप्रमाणे शत्रूंना ओलांडतो. अदितीच्या दुधाच्या धारेसारखा पोषक; विस्तीर्ण मार्गासारखा, उत्तम मार्गदर्शक वाहकासारखा आहे.
9.96.16
स्वा॒यु॒धः सो॒तृभिः॑ पू॒यमा॑नो अ॒भ्य॑र्ष॒ गुह्यं॒ चारु॒ नाम॑ ।
अ॒भि वाजं॒ सप्ति॑रिव श्रव॒स्याभि वा॒युम॒भि गा दे॑व सोम ॥
उत्तम आयुधे असलेल्या सोमा, पिळणाऱ्यांनी शुद्ध होत, गुप्त सुंदर नावाकडे धाव. बक्षिसासाठी घोड्याप्रमाणे, इष्ट तेजस्वीप्रमाणे जा; वायूकडे, गाईंकडे जा, हे देव सोमा.
9.96.17
शिशुं॑ जज्ञा॒नं ह॑र्य॒तं मृ॑जन्ति शु॒म्भन्ति॒ वह्निं॑ म॒रुतो॑ ग॒णेन॑ ।
क॒विर्गी॒र्भिः काव्ये॑ना क॒विः सन्त्सोमः॑ प॒वित्र॒मत्ये॑ति॒ रेभ॑न् ॥
बाळासारखा जन्मलेल्या सोनेरी सोमाला लोक शुद्ध करतात; मरुतांच्या गणांसह त्याला सजवतात. कवी होऊन, गीतांनी, काव्याने, कवी असून सोम गाळणीवरून गर्जना करीत जातो.
9.96.18
ऋषि॑मना॒ य ऋ॑षि॒कृत्स्व॒र्षाः स॒हस्र॑णीथः पद॒वीः क॑वी॒नाम् ।
तृ॒तीयं॒ धाम॑ महि॒षः सिषा॑स॒न्त्सोमो॑ वि॒राज॒मनु॑ राजति॒ ष्टुप् ॥
ऋषीचे मन असलेला, ऋषींची निर्मिती करणारा, स्वर्गप्रकाश देणारा, सहस्र मार्गदर्शनांचा, कवींचा मार्ग — तिसरे धाम मिळवू इच्छिणारा, बलवान सोम विराज छंदामागे तळपतो, स्तुप छंदासह.
9.96.19
च॒मू॒षच्छ्ये॒नः श॑कु॒नो वि॒भृत्वा॑ गोवि॒न्दुर्द्र॒प्स आयु॑धानि॒ बिभ्र॑त् ।
अ॒पामू॒र्मिं सच॑मानः समु॒द्रं तु॒रीयं॒ धाम॑ महि॒षो वि॑वक्ति ॥
कलशात बसलेला, पंख धारण करणाऱ्या गरुडासारखा, गायींचा शोध घेणारा, शस्त्रे धारण करणारा थेंब जलतरंगाशी जोडून समुद्राकडे जातो; चौथ्या धामात महिषरूपी सोम गर्जतो.
9.96.20
मर्यो॒ न शु॒भ्रस्त॒न्वं॑ मृजा॒नो अत्यो॒ न सृत्वा॑ स॒नये॒ धना॑नाम् ।
वृषे॑व यू॒था परि॒ कोश॒मर्ष॒न्कनि॑क्रदच्च॒म्वो॑रा वि॑वेश ॥
तरुणासारखा तेजस्वी सोम आपले शरीर शुद्ध करीत, धन मिळविण्यासाठी घोड्यासारखा धावतो; वृषभासारखा कळपांसह कलशाभोवती वाहतो आणि गर्जत दोन पात्रांत प्रवेश करतो.
9.96.21
पव॑स्वेन्दो॒ पव॑मानो॒ महो॑भिः॒ कनि॑क्रद॒त्परि॒ वारा॑ण्यर्ष ।
क्रीळ॑ञ्च॒म्वो॑रा वि॑श पू॒यमा॑न॒ इन्द्रं॑ ते॒ रसो॑ मदि॒रो म॑मत्तु ॥
हे सोम बिंदो, आपल्या बलाने पवित्र होत गर्जत प्रवाहांभोवती वाहा; खेळत दोन पात्रांत प्रवेश करून, पवित्र होऊन तुझा मादक रस इंद्राला आनंदित करो.
9.96.22
प्रास्य॒ धारा॑ बृह॒तीर॑सृग्रन्न॒क्तो गोभिः॑ क॒लशाँ॒ आ वि॑वेश ।
साम॑ कृ॒ण्वन्त्सा॑म॒न्यो॑ विप॒श्चित्क्रन्द॑न्नेत्य॒भि सख्यु॒र्न जा॒मिम् ॥
याच्या मोठ्या धारा वाहू लागल्या; पवित्र सोम गाईंच्या दुधाने ओलाचिंब होऊन कलशांत प्रवेश करतो; गीत रचत, सामगान करीत, ज्ञानी सोम गर्जत जातो, जसा मित्र आपल्या नातेवाईक स्त्रीकडे जातो.
9.96.23
अ॒प॒घ्नन्ने॑षि पवमान॒ शत्रू॑न्प्रि॒यां न जा॒रो अ॒भिगी॑त॒ इन्दुः॑ ।
सीद॒न्वने॑षु शकु॒नो न पत्वा॒ सोमः॑ पुना॒नः क॒लशे॑षु॒ सत्ता॑ ॥
शत्रूंना हाकलत तू जातोस, हे पवित्र करणाऱ्या सोमा; प्रिय प्रियकरासारखा स्तुत केलेला सोमबिंदू; वनात बसलेल्या पक्ष्यासारखा, पवित्र होणारा सोम कलशांत विश्रांती घेतो.
9.96.24
आ ते॒ रुचः॒ पव॑मानस्य सोम॒ योषे॑व यन्ति सु॒दुघाः॑ सुधा॒राः ।
हरि॒रानी॑तः पुरु॒वारो॑ अ॒प्सु अचि॑क्रदत्क॒लशे॑ देवयू॒नाम् ॥
हे सोमा, तुझे तेज पवित्र होणाऱ्या सोमाकडे जाते, सहज दुभणाऱ्या गाई उत्तम धारांसह येतात तसे; अत्यंत इच्छित हरी सोम पाण्यात आणला जाऊन, कलशात देवमित्रासाठी गर्जतो.