ઋગ્વેદ · સૂક્ત 1.164
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.164.1
अ॒स्य वा॒मस्य॑ पलि॒तस्य॒ होतु॒स्तस्य॒ भ्राता॑ मध्य॒मो अ॒स्त्यश्नः॑ ।
तृ॒तीयो॒ भ्राता॑ घृ॒तपृ॑ष्ठो अ॒स्यात्रा॑पश्यं वि॒श्पतिं॑ स॒प्तपु॑त्रम् ॥
તેના ત્રણ ભાઈઓ છે; વચલો અને ઘીની પીઠવાળો ત્રીજો. અહીં સાત પુત્રોવાળા વિશ્વપતિને મેં જોયો.
1.164.2
स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒ अश्वो॑ वहति स॒प्तना॑मा ।
त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुः ॥
સાત ઘોડા એકચક્ર રથને જોડે છે; સાત નામવાળો એક ઘોડો તેને ખેંચે છે. ત્રણ નાભિવાળું, અજર, અનશ્વર ચક્ર; જેના પર આ બધાં ભુવનો સ્થિર છે.
1.164.3
इ॒मं रथ॒मधि॒ ये स॒प्त त॒स्थुः स॒प्तच॑क्रं स॒प्त व॑ह॒न्त्यश्वाः॑ ।
स॒प्त स्वसा॑रो अ॒भि सं न॑वन्ते॒ यत्र॒ गवां॒ निहि॑ता स॒प्त नाम॑ ॥
આ રથ પર ઊભેલા સાત; સાત ચક્રવાળા રથને સાત ઘોડા વહન કરે છે. સાત બહેનો એકસાથે તેની તરફ ચાલે છે; જ્યાં ગાયોનાં સાત નામ મૂકેલાં છે.
1.164.4
को द॑दर्श प्रथ॒मं जाय॑मानमस्थ॒न्वन्तं॒ यद॑न॒स्था बिभ॑र्ति ।
भूम्या॒ असु॒रसृ॑गा॒त्मा क्व॑ स्वि॒त्को वि॒द्वांस॒मुप॑ गा॒त्प्रष्टु॑मे॒तत् ॥
જન્મતા પહેલાને કોણે જોયું? અસ્થિહીન જે અસ્થિવાળાને ધારણ કરે છે તે શું? પૃથ્વીનો પ્રાણ, રક્ત, આત્મા ક્યાં છે? આ પૂછવા જ્ઞાનીની પાસે કોણ જશે?
1.164.5
पाकः॑ पृच्छामि॒ मन॒सावि॑जानन्दे॒वाना॑मे॒ना निहि॑ता प॒दानि॑ ।
व॒त्से ब॒ष्कयेऽधि॑ स॒प्त तन्तू॒न्वि त॑त्निरे क॒वय॒ ओत॒वा उ॑ ॥
ન જાણતો હું મનથી પૂછું છું: દેવોનાં આ પગલાં ક્યાં મૂકાયાં? વાછરડા પર અને સૂતર વણવાની દોરી પર સાત દોરા બાંધાયા; કવિઓએ વણાટ માટે તાંતણા ફેલાવ્યા.
1.164.6
अचि॑कित्वाञ्चिकि॒तुष॑श्चि॒दत्र॑ क॒वीन्पृ॑च्छामि वि॒द्मने॒ न वि॒द्वान् ।
वि यस्त॒स्तम्भ॒ षळि॒मा रजां॑सि अ॒जस्य॑ रू॒पे किमपि॑ स्वि॒देक॑म् ॥
અહીં જાણતો હોવા છતાં ન જાણનારો હું, જાણવા જ્ઞાની કવિઓને પૂછું છું: આ છ લોકોને જુદા જુદા ધારણ કરનાર કોણ? અજન્માના રૂપમાં શું તે એક જ છે?
1.164.7
इ॒ह ब्र॑वीतु॒ य ई॑म॒ङ्ग वेदा॒स्य वा॒मस्य॒ निहि॑तं प॒दं वेः ।
शी॒र्ष्णः क्षी॒रं दु॑ह्रते॒ गावो॑ अस्य व॒व्रिं वसा॑ना उद॒कं प॒दापुः॑ ॥
અહીં આ જાણનારો કહે; વામના પક્ષીનું પદ મૂકેલું છે. માથાથી ગાયો દૂધ દોહે છે; આવરણ પહેરીને તેઓ પગે પાણી પીધું.
1.164.8
मा॒ता पि॒तर॑मृ॒त आ ब॑भाज धी॒त्यग्रे॒ मन॑सा॒ सं हि ज॒ग्मे ।
सा बी॑भ॒त्सुर्गर्भ॑रसा॒ निवि॑द्धा॒ नम॑स्वन्त॒ इदु॑पवा॒कमी॑युः ॥
માતાએ ઋતમાં પિતાને વહેંચ્યા; આરંભમાં મન અને બુદ્ધિથી તે તેમની સાથે મળી. તે ભયાનક, ગર્ભરસથી બંધાયેલી, નમસ્કાર કરતી ઉપવાક પાસે પહોંચી.
1.164.9
यु॒क्ता मा॒तासी॑द्धु॒रि दक्षि॑णाया॒ अति॑ष्ठ॒द्गर्भो॑ वृज॒नीष्व॒न्तः ।
अमी॑मेद्व॒त्सो अनु॒ गाम॑पश्यद्विश्वरू॒प्यं॑ त्रि॒षु योज॑नेषु ॥
માતા દક્ષિણાના ધૂંસરામાં જોડાયેલી હતી; ગર્ભ વૃજનીઓની અંદર ઊભો રહ્યો. વાછરડું ગાયની પાછળ જઈ અનેક રૂપવાળી તેને ત્રણ પ્રવાસમાં જોઈ.
1.164.10
ति॒स्रो मा॒तॄस्त्रीन्पि॒तॄन्बिभ्र॒देक॑ ऊ॒र्ध्वस्त॑स्थौ॒ नेमव॑ ग्लापयन्ति ।
म॒न्त्रय॑न्ते दि॒वो अ॒मुष्य॑ पृ॒ष्ठे वि॑श्व॒विदं॒ वाच॒मवि॑श्वमिन्वाम् ॥
ત્રણ માતાઓ અને ત્રણ પિતાઓને ધારણ કરનાર એક ઊંચે ઊભો છે; તેઓ તેને નીચે પાડતા નથી. તે દ્યુલોકની પીઠ પર સર્વજ્ઞ વાણી વિશે પરસ્પર બોલે છે; અજ્ઞાન વાણી પણ તેમાં છે.
1.164.11
द्वाद॑शारं न॒हि तज्जरा॑य॒ वर्व॑र्ति च॒क्रं परि॒ द्यामृ॒तस्य॑ ।
आ पु॒त्रा अ॑ग्ने मिथु॒नासो॒ अत्र॑ स॒प्त श॒तानि॑ विंश॒तिश्च॑ तस्थुः ॥
બાર આરાવાળું તે ચક્ર જરા માટે નથી; ઋતનું ચક્ર દ્યુલોકની આસપાસ ફરે છે. હે અગ્નિ, અહીં જોડામાં ઊભેલા પુત્રો — સાતસો વીસ.
1.164.12
पञ्च॑पादं पि॒तरं॒ द्वाद॑शाकृतिं दि॒व आ॑हुः॒ परे॒ अर्धे॑ पुरी॒षिण॑म् ।
अथे॒मे अ॒न्य उप॑रे विचक्ष॒णं स॒प्तच॑क्रे॒ षळ॑र आहु॒रर्पि॑तम् ॥
પાંચ પગ અને બાર રૂપવાળા પિતાને, દ્યુલોકના દૂરના અર્ધમાં રહેલાને, લોકો કહે છે; બીજા નજીકના અર્ધમાં સર્વદર્શી, સાત ચક્ર ને છ આરાવાળા સ્થિરને કહે છે.
1.164.13
पञ्चा॑रे च॒क्रे प॑रि॒वर्त॑माने॒ तस्मि॒न्ना त॑स्थु॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ।
तस्य॒ नाक्ष॑स्तप्यते॒ भूरि॑भारः स॒नादे॒व न शी॑र्यते॒ सना॑भिः ॥
પાંચ આરાવાળા ફરતા ચક્રમાં સર્વ લોકો સ્થિત છે. અનેક ભાર વહન કરતી તેની ધરી તપે છે; છતાં તે પોતાના આરાઓ સહિત કદી ઘસાતી નથી.
1.164.14
सने॑मि च॒क्रम॒जरं॒ वि वा॑वृत उत्ता॒नायां॒ दश॑ यु॒क्ता व॑हन्ति ।
सूर्य॑स्य॒ चक्षू॒ रज॑सै॒त्यावृ॑तं॒ तस्मि॒न्नार्पि॑ता॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥
કિનારી સહિતનું અજર ચક્ર અલગ થઈ ફર્યું છે; વિસ્તરેલા એક પર જોડાયેલા દસ (અશ્વો) તેને વહન કરે છે. સૂર્યની આંખ પ્રકાશથી આવૃત થઈને આવે છે; તેમાં સર્વ લોકો અર્પિત છે.
1.164.15
सा॒कं॒जानां॑ स॒प्तथ॑माहुरेक॒जं षळिद्य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ ।
तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒शः स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः ॥
સાથે જન્મેલાઓમાં સાતમાને તેઓ કહે છે; એક જન્મના છ છે — યમો અને ઋષિઓ, દેવોથી ઉત્પન્ન. તેમનાં ઇષ્ટ અને વિહિત કર્મો સ્થળસ્થળે છે; સ્થિર માટે તેઓ રૂપરૂપે ઘડાઈ કંપે છે.
1.164.16
स्त्रियः॑ स॒तीस्ताँ उ॑ मे पुं॒स आ॑हुः॒ पश्य॑दक्ष॒ण्वान्न वि चे॑तद॒न्धः ।
क॒विर्यः पु॒त्रः स ई॒मा चि॑केत॒ यस्ता वि॑जा॒नात्स पि॒तुष्पि॒तास॑त् ॥
હું સ્ત્રી છું છતાં તેઓ મને પુરુષ કહે છે; આંખ વિનાનો જુએ, પણ આંધળો અલગ બરાબર ન સમજે. જે બુદ્ધિમાન પુત્ર છે તે તે સારી રીતે જાણે છે; જે તેમને જાણે તે પિતાનો પણ પિતા થાય.
1.164.17
अ॒वः परे॑ण प॒र ए॒नाव॑रेण प॒दा व॒त्सं बिभ्र॑ती॒ गौरुद॑स्थात् ।
सा क॒द्रीची॒ कं स्वि॒दर्धं॒ परा॑गा॒त्क्व॑ स्वित्सूते न॒हि यू॒थे अ॒न्तः ॥
નીચે દૂરના દ્વારા, અહીં નજીકના દ્વારા, પગ દ્વારા, વાછરડાને ધારણ કરતી ગાય ઊંચી ઊભી થઈ. વાંકી થઈ તે કયા અર્ધભાગ તરફ દૂર ગઈ? તે ક્યાં પ્રસવે છે? ટોળામાં તો નહીં.
1.164.18
अ॒वः परे॑ण पि॒तरं॒ यो अ॑स्यानु॒वेद॑ प॒र ए॒नाव॑रेण ।
क॒वी॒यमा॑नः॒ क इ॒ह प्र वो॑चद्दे॒वं मनः॒ कुतो॒ अधि॒ प्रजा॑तम् ॥
નીચે દૂરના દ્વારા, અહીં નજીકના દ્વારા, પિતાને જાણનાર કોણ? અહીં બુદ્ધિમાન થઈને તે દેવને કોણ કહેશે? મન ક્યાંથી જન્મ્યું?
1.164.19
ये अ॒र्वाञ्च॒स्ताँ उ॒ परा॑च आहु॒र्ये परा॑ञ्च॒स्ताँ उ॑ अ॒र्वाच॑ आहुः ।
इन्द्र॑श्च॒ या च॒क्रथुः॑ सोम॒ तानि॑ धु॒रा न यु॒क्ता रज॑सो वहन्ति ॥
જેઓ અહીં છે તેઓ તેમને દૂરના કહે છે, અને જેઓ દૂર છે તેઓ તેમને અહીંના કહે છે. હે સોમ, ઇન્દ્ર સાથે તમે બંનેએ જે કર્યું, તે ધૂંસરીએ જોડાયેલા ઘોડાની જેમ અંતરિક્ષને વહન કરે છે.
1.164.20
द्वा सु॑प॒र्णा स॒युजा॒ सखा॑या समा॒नं वृ॒क्षं परि॑ षस्वजाते ।
तयो॑र॒न्यः पिप्प॑लं स्वा॒द्वत्ति॒ अन॑श्नन्न॒न्यो अ॒भि चा॑कशीति ॥
બે સુંદર પાંખવાળાં પક્ષીઓ, સાથે જોડાયેલા મિત્રો, એક જ વૃક્ષને ચારે બાજુથી વળગી રહે છે. તેમાંથી એક મીઠું પીપળાનું ફળ ખાય છે; બીજું ખાધા વિના જુએ છે.
1.164.21
यत्रा॑ सुप॒र्णा अ॒मृत॑स्य भा॒गमनि॑मेषं वि॒दथा॑भि॒स्वर॑न्ति ।
इ॒नो विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः स मा॒ धीरः॒ पाक॒मत्रा वि॑वेश ॥
જ્યાં સુંદર પક્ષીઓ અમરત્વનો ભાગ અનિમેષ રીતે સ્તોત્રોથી ગાય છે, ત્યાં સર્વ ભુવનોનો રક્ષક તે ધીર મને, જ્ઞાનીને, અહીં પાકેલા ફળમાં પ્રવેશ કરાવે છે.
1.164.22
यस्मि॑न्वृ॒क्षे म॒ध्वदः॑ सुप॒र्णा नि॑वि॒शन्ते॒ सुव॑ते॒ चाधि॒ विश्वे॑ ।
तस्येदा॑हुः॒ पिप्प॑लं स्वा॒द्वग्रे॒ तन्नोन्न॑श॒द्यः पि॒तरं॒ न वेद॑ ॥
મધ પીનારાં પક્ષીઓ જે વૃક્ષ પર બેસીને ફળ ઉત્પન્ન કરે છે, તેના પહેલા મીઠા પીપળાના ફળને જ તેઓ કહે છે. પિતાને ન જાણનાર તેનો નાશ ન કરે.
1.164.23
यद्गा॑य॒त्रे अधि॑ गाय॒त्रमाहि॑तं॒ त्रैष्टु॑भाद्वा॒ त्रैष्टु॑भं नि॒रत॑क्षत ।
यद्वा॒ जग॒ज्जग॒त्याहि॑तं प॒दं य इत्तद्वि॒दुस्ते अ॑मृत॒त्वमा॑नशुः ॥
ગાયત્રીમાં ગાયત્રી સ્થાપિત થઈ ત્યારે, અથવા ત્રિષ્ટુભમાંથી ત્રિષ્ટુભ કાઢવામાં આવ્યું ત્યારે; અથવા જગતીમાં જગતીનું પદ મૂકાયું ત્યારે, જેઓ તે જાણે છે તેઓ અમરત્વ પામ્યા.
1.164.24
गा॒य॒त्रेण॒ प्रति॑ मिमीते अ॒र्कम॒र्केण॒ साम॒ त्रैष्टु॑भेन वा॒कम् ।
वा॒केन॑ वा॒कं द्वि॒पदा॒ चतु॑ष्पदा॒क्षरे॑ण मिमते स॒प्त वाणीः॑ ॥
ગાયત્રીથી તેઓ અર્કને માપે છે; અર્કથી સામને; ત્રિષ્ટુભથી વાકને; વાકથી વાકને; દ્વિપદા અને ચતુષ્પદા અક્ષરથી સાત વાણીઓને માપે છે.
1.164.25
जग॑ता॒ सिन्धुं॑ दि॒व्य॑स्तभायद्रथंत॒रे सूर्यं॒ पर्य॑पश्यत् ।
गा॒य॒त्रस्य॑ स॒मिध॑स्ति॒स्र आ॑हु॒स्ततो॑ म॒ह्ना प्र रि॑रिचे महि॒त्वा ॥
જગત સાથે તેણે આકાશમાં સમુદ્રને ધારણ કર્યો; રથંતરમાં સૂર્યને ચોતરફ જોયો. ગાયત્રીની ત્રણ સમિધાઓ કહેવામાં આવી છે; તેમાંથી પોતાની મહિમાથી તે અધિક શ્રેષ્ઠ બન્યો.
1.164.26
उप॑ ह्वये सु॒दुघां॑ धे॒नुमे॒तां सु॒हस्तो॑ गो॒धुगु॒त दो॑हदेनाम् ।
श्रेष्ठं॑ स॒वं स॑वि॒ता सा॑विषन्नो अ॒भी॑द्धो घ॒र्मस्तदु॒ षु प्र वो॑चम् ॥
સારું દૂધ આપનારી આ ગાયને હું નજીક બોલાવું છું; કુશળ હાથવાળો દોહનાર તેને દોહે. સવિતા અમને શ્રેષ્ઠ પ્રેરણા આપે; પ્રજ્વલિત ગરમ પેયની વાત હું સારી રીતે કહીશ.
1.164.27
हि॒ङ्कृ॒ण्व॒ती व॑सु॒पत्नी॒ वसू॑नां व॒त्समि॒च्छन्ती॒ मन॑सा॒भ्यागा॑त् ।
दु॒हाम॒श्विभ्यां॒ पयो॑ अ॒घ्न्येयं सा व॑र्धतां मह॒ते सौभ॑गाय ॥
ભાંભરતી, ધનની સ્વામિની, વાછરડાને મનથી ઇચ્છતી તે આવી. અશ્વિનો માટે તે અવધ્ય દૂધ દોહાવે; મહાન સૌભાગ્ય માટે તે વૃદ્ધિ પામે.
1.164.28
गौर॑मीमे॒दनु॑ व॒त्सं मि॒षन्तं॑ मू॒र्धानं॒ हिङ्ङ॑कृणो॒न्मात॒वा उ॑ ।
सृक्वा॑णं घ॒र्मम॒भि वा॑वशा॒ना मिमा॑ति मा॒युं पय॑ते॒ पयो॑भिः ॥
ગાય પોતાના ચંચળ વાછરડા પાછળ ભાંભરી; માથાથી હુંકાર કર્યો, અને ભાંભરવા પણ. બળતા ચમકતા ગરમ પેય તરફ તે આતુર થઈ ભાંભરે છે; દૂધો સાથે દૂધ આપનારને તે પીએ છે.
1.164.29
अ॒यं स शि॑ङ्क्ते॒ येन॒ गौर॒भीवृ॑ता॒ मिमा॑ति मा॒युं ध्व॒सना॒वधि॑ श्रि॒ता ।
सा चि॒त्तिभि॒र्नि हि च॒कार॒ मर्त्यं॑ वि॒द्युद्भव॑न्ती॒ प्रति॑ व॒व्रिमौ॑हत ॥
આના દ્વારા જ ઘેરાયેલી તે ગાય ભાંભરે છે; બે ધમણો પર ઊભી રહી તે હુંકાર કરે છે. તે વિચારોથી મર્ત્યને ખરેખર નીચે રાખે છે; ચમકતી વીજળી બની તે વિશાળને પ્રહાર કરે છે.
1.164.30
अ॒नच्छ॑ये तु॒रगा॑तु जी॒वमेज॑द्ध्रु॒वं मध्य॒ आ प॒स्त्या॑नाम् ।
जी॒वो मृ॒तस्य॑ चरति स्व॒धाभि॒रम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः ॥
તે ચાલ્યા વિના સૂતો છે; ઝડપી માર્ગવાળો જીવ, ચાલતો, સ્થિર ઘરોની વચ્ચે પહોંચે છે. મૃતનો જીવંત પોતાની શક્તિઓથી ચાલે છે; અમર્ત્ય મર્ત્ય સાથે એક જ ગર્ભનો ભાઈ છે.
1.164.31
अप॑श्यं गो॒पामनि॑पद्यमान॒मा च॒ परा॑ च प॒थिभि॒श्चर॑न्तम् ।
स स॒ध्रीचीः॒ स विषू॑ची॒र्वसा॑न॒ आ व॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तः ॥
ક્યારેય ન પડનારા એ રક્ષકને મેં જોયો; તે માર્ગો દ્વારા આવે-જાય છે. બંને દિશાઓ તરફ ફેલાયેલું વસ્ત્ર પહેરીને તે લોકોની વચ્ચે ફરતો રહે છે.
1.164.32
य ईं॑ च॒कार॒ न सो अ॒स्य वे॑द॒ य ईं॑ द॒दर्श॒ हिरु॒गिन्नु तस्मा॑त् ।
स मा॒तुर्योना॒ परि॑वीतो अ॒न्तर्ब॑हुप्र॒जा निरृ॑ति॒मा वि॑वेश ॥
જેણે આ બનાવ્યું તે પણ આ જાણતો નથી; જેણે આ જોયું તે પણ આનાથી વધુ જાણતો નથી. તે માતાના ગર્ભમાં લપેટાઈને અંદર છે; બહુસંતાનવાળો થઈને તે વિનાશમાં પ્રવેશ્યો.
1.164.33
द्यौर्मे॑ पि॒ता ज॑नि॒ता नाभि॒रत्र॒ बन्धु॑र्मे मा॒ता पृ॑थि॒वी म॒हीयम् ।
उ॒त्ता॒नयो॑श्च॒म्वो॑र्योनि॑र॒न्तरत्रा॑ पि॒ता दु॑हि॒तुर्गर्भ॒माधा॑त् ॥
દ્યૌ મારો પિતા, જનક છે; અહીં નાભિ છે. પૃથિવી મારી માતા, મારી બંધુ છે; આ મહાન છે. પહોળાયેલા બે પાત્રોની વચ્ચેની યોનિમાં પિતાએ પુત્રીનો ગર્ભ સ્થાપ્યો.
1.164.34
पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ यत्र॒ भुव॑नस्य॒ नाभिः॑ ।
पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतः॑ पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म ॥
પૃથ્વીનો સૌથી દૂરનો છેડો હું તને પૂછું છું; વિશ્વની નાભિ ક્યાં છે તે પૂછું છું. બળદ અને અશ્વનું બીજ હું તને પૂછું છું; વાણીનું પરમ આકાશ પૂછું છું.
1.164.35
इ॒यं वेदिः॒ परो॒ अन्तः॑ पृथि॒व्या अ॒यं य॒ज्ञो भुव॑नस्य॒ नाभिः॑ ।
अ॒यं सोमो॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतो॑ ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म ॥
આ વેદી પૃથ્વીનો સૌથી દૂરનો છેડો છે; આ યજ્ઞ વિશ્વની નાભિ છે. આ સોમ બળદ અને અશ્વનું બીજ છે; આ બ્રહ્મા વાણીનું પરમ આકાશ છે.
1.164.36
स॒प्तार्ध॑ग॒र्भा भुव॑नस्य॒ रेतो॒ विष्णो॑स्तिष्ठन्ति प्र॒दिशा॒ विध॑र्मणि ।
ते धी॒तिभि॒र्मन॑सा॒ ते वि॑प॒श्चितः॑ परि॒भुवः॒ परि॑ भवन्ति वि॒श्वतः॑ ॥
સાત અર્ધગર્ભ વિશ્વનું બીજ છે; વિષ્ણુના વિધાનમાં દિશાઓમાં ઊભા રહે છે. તેઓ બુદ્ધિથી, મનથી, જ્ઞાની થઈને ચોતરફ વ્યાપનારા થાય છે.
1.164.37
न वि जा॑नामि॒ यदि॑वे॒दमस्मि॑ नि॒ण्यः संन॑द्धो॒ मन॑सा चरामि ।
य॒दा माग॑न्प्रथम॒जा ऋ॒तस्यादिद्वा॒चो अ॑श्नुवे भा॒गम॒स्याः ॥
હું સ્પષ્ટ જાણતો નથી કે હું શું છું; છુપાયેલો, મનથી બંધાયેલો હું વિચરું છું. જ્યારે ઋતનો પ્રથમજાત મારી પાસે આવ્યો, ત્યારે હું આ વાણીનો ભાગ પ્રાપ્ત કરું છું.
1.164.38
अपा॒ङ्प्राङे॑ति स्व॒धया॑ गृभी॒तो अम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः ।
ता शश्व॑न्ता विषू॒चीना॑ वि॒यन्ता॒ न्य॑न्यं चि॒क्युर्न नि चि॑क्युर॒न्यम् ॥
નીચે અને આગળ તે પોતાની શક્તિથી જાય છે; પકડાયેલો અમર, મર્ત્ય સાથે એક જ ગર્ભનો. આ બંને સદા ગતિશીલ, જુદા થઈ વિભાજિત થતા, એકબીજાને ઓળખે છે, છતાં એકબીજાને ઓળખતા નથી.
1.164.39
ऋ॒चो अ॒क्षरे॑ पर॒मे व्यो॑म॒न्यस्मि॑न्दे॒वा अधि॒ विश्वे॑ निषे॒दुः ।
यस्तन्न वेद॒ किमृ॒चा क॑रिष्यति॒ य इत्तद्वि॒दुस्त इ॒मे समा॑सते ॥
ઋચાના અક્ષરમાં, પરમ વ્યોમમાં, જેના પર સર્વ દેવો બેઠા છે. જે તેને જાણતો નથી તે ઋચાથી શું કરશે? જે તેને જાણે છે, તેઓ જ અહીં સાથે બેસે છે.
1.164.40
सू॒य॒व॒साद्भग॑वती॒ हि भू॒या अथो॑ व॒यं भग॑वन्तः स्याम ।
अ॒द्धि तृण॑मघ्न्ये विश्व॒दानीं॒ पिब॑ शु॒द्धमु॑द॒कमा॒चर॑न्ती ॥
સારા ઘાસથી તું ભાગ્યશાળી થા, અને અમે પણ ભાગ્યવાન થઈએ. હે અઘ્ન્યા, સદા ઘાસ ખા; શુદ્ધ જળ પીતી વિચર.
1.164.41
गौ॒रीर्मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॑ती॒ एक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी ।
अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी॑ स॒हस्रा॑क्षरा पर॒मे व्यो॑मन् ॥
ગાય પાણીને આકાર આપતી ગર્જી; તે એક પગવાળી, બે પગવાળી, ચાર પગવાળી, આઠ પગવાળી, નવ પગવાળી થઈ; પરમ વ્યોમમાં હજાર અક્ષરવાળી થઈ.
1.164.42
तस्याः॑ समु॒द्रा अधि॒ वि क्ष॑रन्ति॒ तेन॑ जीवन्ति प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः ।
ततः॑ क्षरत्य॒क्षरं॒ तद्विश्व॒मुप॑ जीवति ॥
તેમાંથી સમુદ્રો વહે છે; તેનાથી ચાર દિશાઓ જીવે છે. ત્યાંથી અક્ષર વહે છે; તે અક્ષરથી સર્વ જીવે છે.
1.164.43
श॒क॒मयं॑ धू॒ममा॒राद॑पश्यं विषू॒वता॑ प॒र ए॒नाव॑रेण ।
उ॒क्षाणं॒ पृश्नि॑मपचन्त वी॒रास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् ॥
દૂરથી મેં તે ધુમાડો જોયો, જે એક બાજુ સર્વવ્યાપી અને બીજી બાજુ તેનાથી નીચે હતો. વીરોએ વૃષભ અને ચિત્રિતને રાંધ્યા; તે જ પ્રથમ ધર્મનિયમો હતા.
1.164.44
त्रयः॑ के॒शिन॑ ऋतु॒था वि च॑क्षते संवत्स॒रे व॑पत॒ एक॑ एषाम् ।
विश्व॒मेको॑ अ॒भि च॑ष्टे॒ शची॑भि॒र्ध्राजि॒रेक॑स्य ददृशे॒ न रू॒पम् ॥
ત્રણ કેશધારી ઋતુ પ્રમાણે દેખાય છે; વર્ષમાં તેમાંથી એક વાવે છે. એક જ પોતાની શક્તિઓથી બધું જુએ છે; એકનો પ્રકાશ રૂપ જેવો નહિ, પ્રગટ થાય છે.
1.164.45
च॒त्वारि॒ वाक्परि॑मिता प॒दानि॒ तानि॑ विदुर्ब्राह्म॒णा ये म॑नी॒षिणः॑ ।
गुहा॒ त्रीणि॒ निहि॑ता॒ नेङ्ग॑यन्ति तु॒रीयं॑ वा॒चो म॑नु॒ष्या॑ वदन्ति ॥
વાણીનાં ચાર માપેલાં પદ છે; તેમને મનીષી બ્રાહ્મણો જાણે છે. ગુફામાં મૂકેલાં ત્રણ હલતાં નથી; ચોથાને મનુષ્યો બોલે છે.
1.164.46
इन्द्रं॑ मि॒त्रं वरु॑णम॒ग्निमा॑हु॒रथो॑ दि॒व्यः स सु॑प॒र्णो ग॒रुत्मा॑न् ।
एकं॒ सद्विप्रा॑ बहु॒धा व॑दन्ति अ॒ग्निं य॒मं मा॑त॒रिश्वा॑नमाहुः ॥
ઇન્દ્ર, મિત્ર, વરુણ, અગ્નિ એમ તેઓ કહે છે; અને તે દિવ્ય, સુંદર પાંખોવાળો, ભારે પાંખોવાળો છે. સત્ એક છે; વિપ્રો તેને અનેક રીતે કહે છે; અગ્નિ, યમ, માતરિશ્વા કહે છે.
1.164.47
कृ॒ष्णं नि॒यानं॒ हर॑यः सुप॒र्णा अ॒पो वसा॑ना॒ दिव॒मुत्प॑तन्ति ।
त आव॑वृत्र॒न्त्सद॑नादृ॒तस्यादिद्घृ॒तेन॑ पृथि॒वी व्यु॑द्यते ॥
કાળો માર્ગદર્શક; પીળાશ પડતાં ઝડપી પક્ષીઓ, પાણીથી ઢંકાયેલાં, આકાશ તરફ ઊડે છે. તેઓ ઋતના આસનથી પાછા ફર્યા; આ ઘીથી પૃથ્વી ભીંજાય છે.
1.164.48
द्वाद॑श प्र॒धय॑श्च॒क्रमेकं॒ त्रीणि॒ नभ्या॑नि॒ क उ॒ तच्चि॑केत ।
तस्मि॑न्त्सा॒कं त्रि॑श॒ता न श॒ङ्कवो॑ अर्पि॒ताः ष॒ष्टिर्न च॑लाच॒लासः॑ ॥
બાર આરા, એક ચક્ર, ત્રણ નાભિ; તેને કોણ જાણે છે? તેમાં ત્રણસો ખીલાની જેમ એકસાથે જડેલા છે; સાઠ ચાલતા છતાં સ્થિર છે.
1.164.49
यस्ते॒ स्तनः॑ शश॒यो यो म॑यो॒भूर्येन॒ विश्वा॒ पुष्य॑सि॒ वार्या॑णि ।
यो र॑त्न॒धा व॑सु॒विद्यः सु॒दत्रः॒ सर॑स्वति॒ तमि॒ह धात॑वे कः ॥
હે સરસ્વતી, તારું જે સુકાયેલું સ્તન છે, જે સુખદાયી છે, જેના વડે તું સર્વ ઇચ્છિત વસ્તુઓનું પોષણ કરે છે; રત્નધારી, ધન શોધનારું, ઉદાર દાત્રી એવું તે અહીં પીવા માટે બનાવ.
1.164.50
य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् ।
ते ह॒ नाकं॑ महि॒मानः॑ सचन्त॒ यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्याः सन्ति॑ दे॒वाः ॥
દેવોએ યજ્ઞ વડે યજ્ઞ કર્યો; એ જ પ્રથમ ધર્મો હતા. તે મહિમાવાન લોકો નિશ્ચે સ્વર્ગને પામ્યા, જ્યાં પૂર્વના સાધ્ય દેવો રહે છે.
1.164.51
स॒मा॒नमे॒तदु॑द॒कमुच्चैत्यव॒ चाह॑भिः ।
भूमिं॑ प॒र्जन्या॒ जिन्व॑न्ति॒ दिवं॑ जिन्वन्त्य॒ग्नयः॑ ॥
આ જળ સૌ માટે સમાન છે; તે ઉપર ઊઠે છે અને દિવસો સાથે નીચે પણ આવે છે. મેઘ પૃથ્વીને તૃપ્ત કરે છે; અગ્નિઓ આકાશને પણ પ્રેરે છે.
1.164.52
दि॒व्यं सु॑प॒र्णं वा॑य॒सं बृ॒हन्त॑म॒पां गर्भं॑ दर्श॒तमोष॑धीनाम् ।
अ॒भी॒प॒तो वृ॒ष्टिभि॑स्त॒र्पय॑न्तं॒ सर॑स्वन्त॒मव॑से जोहवीमि ॥
દિવ્ય, સુંદર પાંખોવાળા, મહાબલી, જળોના ગર્ભ અને ઔષધિઓના દર્શનીય અંશરૂપ, જળોના સ્વામી, વર્ષાઓથી તૃપ્ત કરનાર સરસ્વતને હું રક્ષણ માટે બોલાવું છું.