ਰਿਗਵੇਦ · ਸੂਕਤ 1.164
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
1.164.1
अ॒स्य वा॒मस्य॑ पलि॒तस्य॒ होतु॒स्तस्य॒ भ्राता॑ मध्य॒मो अ॒स्त्यश्नः॑ ।
तृ॒तीयो॒ भ्राता॑ घृ॒तपृ॑ष्ठो अ॒स्यात्रा॑पश्यं वि॒श्पतिं॑ स॒प्तपु॑त्रम् ॥
ਇਸ ਦੇ ਤਿੰਨ ਭਰਾ ਹਨ; ਵਿਚਕਾਰਲਾ ਅਤੇ ਘਿਓ-ਪਿੱਠ ਵਾਲਾ ਤੀਜਾ। ਇੱਥੇ ਮੈਂ ਸੱਤ ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਵਪਤੀ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ।
1.164.2
स॒प्त यु॑ञ्जन्ति॒ रथ॒मेक॑चक्र॒मेको॒ अश्वो॑ वहति स॒प्तना॑मा ।
त्रि॒नाभि॑ च॒क्रम॒जर॑मन॒र्वं यत्रे॒मा विश्वा॒ भुव॒नाधि॑ त॒स्थुः ॥
ਸੱਤ ਘੋੜੇ ਇੱਕ-ਪਹੀਏ ਵਾਲੇ ਰਥ ਨੂੰ ਜੋੜਦੇ ਹਨ; ਸੱਤ ਨਾਵਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕੋ ਘੋੜਾ ਉਸਨੂੰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ। ਤਿੰਨ ਨਾਭੀਆਂ ਵਾਲਾ, ਅਜਰ, ਅਨਸ਼ਵਰ ਚੱਕਰ; ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਇਹ ਸਭ ਭੁਵਨ ਟਿਕੇ ਹਨ।
1.164.3
इ॒मं रथ॒मधि॒ ये स॒प्त त॒स्थुः स॒प्तच॑क्रं स॒प्त व॑ह॒न्त्यश्वाः॑ ।
स॒प्त स्वसा॑रो अ॒भि सं न॑वन्ते॒ यत्र॒ गवां॒ निहि॑ता स॒प्त नाम॑ ॥
ਇਸ ਰਥ ਉੱਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਸੱਤ; ਸੱਤ ਪਹੀਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਨੂੰ ਸੱਤ ਘੋੜੇ ਢੋਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਤ ਭੈਣਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਉਸ ਵੱਲ ਚੱਲਦੀਆਂ ਹਨ; ਜਿੱਥੇ ਗਾਵਾਂ ਦੇ ਸੱਤ ਨਾਮ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ।
1.164.4
को द॑दर्श प्रथ॒मं जाय॑मानमस्थ॒न्वन्तं॒ यद॑न॒स्था बिभ॑र्ति ।
भूम्या॒ असु॒रसृ॑गा॒त्मा क्व॑ स्वि॒त्को वि॒द्वांस॒मुप॑ गा॒त्प्रष्टु॑मे॒तत् ॥
ਜਨਮ ਲੈਂਦੇ ਪਹਿਲੇ ਨੂੰ ਕਿਸ ਨੇ ਵੇਖਿਆ? ਹੱਡੀਆਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਜੋ ਹੱਡੀਆਂ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਧਾਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਕੀ ਹੈ? ਧਰਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਾਣ, ਲਹੂ, ਆਤਮਾ ਕਿੱਥੇ ਹੈ? ਇਹ ਪੁੱਛਣ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਕੋਲ ਕੌਣ ਜਾਵੇਗਾ?
1.164.5
पाकः॑ पृच्छामि॒ मन॒सावि॑जानन्दे॒वाना॑मे॒ना निहि॑ता प॒दानि॑ ।
व॒त्से ब॒ष्कयेऽधि॑ स॒प्त तन्तू॒न्वि त॑त्निरे क॒वय॒ ओत॒वा उ॑ ॥
ਨਾ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਮਨ ਨਾਲ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਇਹ ਪੈਰ ਕਿੱਥੇ ਰੱਖੇ ਗਏ? ਵੱਛੇ ਅਤੇ ਸੂਤ ਵੱਟਣ ਵਾਲੀ ਰੱਸੀ ਉੱਤੇ ਸੱਤ ਧਾਗੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਗਏ; ਕਵੀਆਂ ਨੇ ਬੁਣਨ ਲਈ ਤਾਣੇ ਤਾਣੇ।
1.164.6
अचि॑कित्वाञ्चिकि॒तुष॑श्चि॒दत्र॑ क॒वीन्पृ॑च्छामि वि॒द्मने॒ न वि॒द्वान् ।
वि यस्त॒स्तम्भ॒ षळि॒मा रजां॑सि अ॒जस्य॑ रू॒पे किमपि॑ स्वि॒देक॑म् ॥
ਇੱਥੇ ਜਾਣਦਾ ਹੋਇਆ ਵੀ ਨਾ ਜਾਣਦਾ, ਜਾਣਨ ਲਈ ਗਿਆਨੀ ਕਵੀਆਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ: ਇਹ ਛੇ ਲੋਕ ਵੱਖੋ-ਵੱਖ ਕਿਸ ਨੇ ਥੰਮ੍ਹੇ? ਅਜਨਮੇ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕੀ ਉਹ ਇੱਕ ਹੀ ਹੈ?
1.164.7
इ॒ह ब्र॑वीतु॒ य ई॑म॒ङ्ग वेदा॒स्य वा॒मस्य॒ निहि॑तं प॒दं वेः ।
शी॒र्ष्णः क्षी॒रं दु॑ह्रते॒ गावो॑ अस्य व॒व्रिं वसा॑ना उद॒कं प॒दापुः॑ ॥
ਇੱਥੇ ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਆਖੇ; ਵਾਮ ਦੇ ਪੰਛੀ ਦਾ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਿਰ ਤੋਂ ਗਾਵਾਂ ਦੁੱਧ ਚੋਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਪਰਦਾ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਪੈਰਾਂ ਨਾਲ ਪਾਣੀ ਪੀਤਾ।
1.164.8
मा॒ता पि॒तर॑मृ॒त आ ब॑भाज धी॒त्यग्रे॒ मन॑सा॒ सं हि ज॒ग्मे ।
सा बी॑भ॒त्सुर्गर्भ॑रसा॒ निवि॑द्धा॒ नम॑स्वन्त॒ इदु॑पवा॒कमी॑युः ॥
ਮਾਤਾ ਨੇ ਰਿਤ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਨਾਲ ਹਿੱਸਾ ਵੰਡਿਆ; ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ ਮਨ ਨਾਲ ਉਹ ਉਸ ਨਾਲ ਮਿਲੀ। ਉਹ ਭਿਆਨਕ, ਗਰਭ-ਰਸ ਨਾਲ ਬੱਧੀ, ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੀ ਉਪਵਾਕ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚੀ।
1.164.9
यु॒क्ता मा॒तासी॑द्धु॒रि दक्षि॑णाया॒ अति॑ष्ठ॒द्गर्भो॑ वृज॒नीष्व॒न्तः ।
अमी॑मेद्व॒त्सो अनु॒ गाम॑पश्यद्विश्वरू॒प्यं॑ त्रि॒षु योज॑नेषु ॥
ਮਾਤਾ ਦੱਖਣਾ ਦੇ ਜੂਏ ਵਿੱਚ ਜੁੜੀ ਹੋਈ ਸੀ; ਗਰਭ ਵ੍ਰਜਨੀਆਂ ਅੰਦਰ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਵੱਛੇ ਨੇ ਗਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਜਾ ਕੇ ਬਹੁਰੂਪੀ ਉਸਨੂੰ ਤਿੰਨ ਯਾਤਰਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵੇਖਿਆ।
1.164.10
ति॒स्रो मा॒तॄस्त्रीन्पि॒तॄन्बिभ्र॒देक॑ ऊ॒र्ध्वस्त॑स्थौ॒ नेमव॑ ग्लापयन्ति ।
म॒न्त्रय॑न्ते दि॒वो अ॒मुष्य॑ पृ॒ष्ठे वि॑श्व॒विदं॒ वाच॒मवि॑श्वमिन्वाम् ॥
ਤਿੰਨ ਮਾਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਪਿਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਉੱਚਾ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ; ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਨਹੀਂ ਡੇਗਦੇ। ਉਸ ਦਿਉਲੋਕ ਦੀ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ ਉਹ ਸਰਬਗਿਆ ਬਾਣੀ ਬਾਰੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ; ਅਗਿਆਨ ਬਾਣੀ ਵੀ ਉਸ ਵਿੱਚ ਹੈ।
1.164.11
द्वाद॑शारं न॒हि तज्जरा॑य॒ वर्व॑र्ति च॒क्रं परि॒ द्यामृ॒तस्य॑ ।
आ पु॒त्रा अ॑ग्ने मिथु॒नासो॒ अत्र॑ स॒प्त श॒तानि॑ विंश॒तिश्च॑ तस्थुः ॥
ਬਾਰਾਂ ਅਰਿਆਂ ਵਾਲਾ ਉਹ ਚੱਕਰ ਬੁਢਾਪੇ ਲਈ ਨਹੀਂ; ਰਿਤ ਦਾ ਚੱਕਰ ਦਿਉਲੋਕ ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇੱਥੇ ਜੋੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਪੁੱਤਰ — ਸੱਤ ਸੌ ਵੀਹ।
1.164.12
पञ्च॑पादं पि॒तरं॒ द्वाद॑शाकृतिं दि॒व आ॑हुः॒ परे॒ अर्धे॑ पुरी॒षिण॑म् ।
अथे॒मे अ॒न्य उप॑रे विचक्ष॒णं स॒प्तच॑क्रे॒ षळ॑र आहु॒रर्पि॑तम् ॥
ਪੰਜ ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਬਾਰਾਂ ਰੂਪਾਂ ਵਾਲੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ, ਦਿਉਲੋਕ ਦੇ ਦੂਰਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ ਜੋ ਹੈ, ਲੋਕ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਹੋਰ ਨੇੜਲੇ ਅੱਧ ਵਿੱਚ, ਸਰਬਦਰਸ਼ੀ, ਸੱਤ ਚੱਕਰਾਂ ਅਤੇ ਛੇ ਅਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਸਥਿਰ ਨੂੰ ਆਖਦੇ ਹਨ।
1.164.13
पञ्चा॑रे च॒क्रे प॑रि॒वर्त॑माने॒ तस्मि॒न्ना त॑स्थु॒र्भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ।
तस्य॒ नाक्ष॑स्तप्यते॒ भूरि॑भारः स॒नादे॒व न शी॑र्यते॒ सना॑भिः ॥
ਪੰਜ ਅਰਿਆਂ ਵਾਲੇ ਘੁੰਮਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਬਹੁਤ ਭਾਰ ਚੁੱਕਣ ਵਾਲੀ ਉਸਦੀ ਧੁਰੀ ਤਪਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਰਿਆਂ ਸਮੇਤ ਕਦੇ ਘਸਦੀ ਨਹੀਂ।
1.164.14
सने॑मि च॒क्रम॒जरं॒ वि वा॑वृत उत्ता॒नायां॒ दश॑ यु॒क्ता व॑हन्ति ।
सूर्य॑स्य॒ चक्षू॒ रज॑सै॒त्यावृ॑तं॒ तस्मि॒न्नार्पि॑ता॒ भुव॑नानि॒ विश्वा॑ ॥
ਕਿਨਾਰੇ ਸਮੇਤ ਅਜਰ ਚੱਕਰ ਵੱਖਰਾ ਘੁੰਮਿਆ ਹੈ; ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਇੱਕ ਉੱਤੇ ਦਸ ਜੋੜੇ ਹੋਏ (ਘੋੜੇ) ਉਸਨੂੰ ਢੋਂਦੇ ਹਨ। ਸੂਰਜ ਦੀ ਅੱਖ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਆਉਂਦੀ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਟਿਕੇ ਹਨ।
1.164.15
सा॒कं॒जानां॑ स॒प्तथ॑माहुरेक॒जं षळिद्य॒मा ऋष॑यो देव॒जा इति॑ ।
तेषा॑मि॒ष्टानि॒ विहि॑तानि धाम॒शः स्था॒त्रे रे॑जन्ते॒ विकृ॑तानि रूप॒शः ॥
ਇਕੱਠੇ ਜਨਮੇ ਹੋਇਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੱਤਵੇਂ ਨੂੰ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਇੱਕ-ਜਨਮੇ ਛੇ ਹਨ — ਯਮ ਤੇ ਰਿਸ਼ੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਤੋਂ ਜਨਮੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇੱਛਤ ਅਤੇ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਹਨ; ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਲਈ ਉਹ ਰੂਪ-ਰੂਪ ਘੜੇ ਜਾ ਕੇ ਕੰਬਦੇ ਹਨ।
1.164.16
स्त्रियः॑ स॒तीस्ताँ उ॑ मे पुं॒स आ॑हुः॒ पश्य॑दक्ष॒ण्वान्न वि चे॑तद॒न्धः ।
क॒विर्यः पु॒त्रः स ई॒मा चि॑केत॒ यस्ता वि॑जा॒नात्स पि॒तुष्पि॒तास॑त् ॥
ਮੈਂ ਇਸਤਰੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਉਹ ਮੈਨੂੰ ਪੁਰਸ਼ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਵੇਖੇ, ਪਰ ਅੰਨ੍ਹਾ ਵੱਖਰਾ ਠੀਕ ਨਾ ਸਮਝੇ। ਜੋ ਗਿਆਨੀ ਪੁੱਤਰ ਹੈ ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣ ਲਵੇ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦਾ ਵੀ ਪਿਤਾ ਹੋਵੇ।
1.164.17
अ॒वः परे॑ण प॒र ए॒नाव॑रेण प॒दा व॒त्सं बिभ्र॑ती॒ गौरुद॑स्थात् ।
सा क॒द्रीची॒ कं स्वि॒दर्धं॒ परा॑गा॒त्क्व॑ स्वित्सूते न॒हि यू॒थे अ॒न्तः ॥
ਹੇਠਾਂ ਦੂਰ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਪੈਰ ਨਾਲ, ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਚੁੱਕਦੀ ਗਾਂ ਉੱਪਰ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹੀ ਹੋਈ। ਤਿਰਛੀ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਕਿਸ ਅੱਧ ਵੱਲ ਦੂਰ ਗਈ? ਉਹ ਕਿੱਥੇ ਜਣਦੀ ਹੈ? ਝੁੰਡ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਨਹੀਂ।
1.164.18
अ॒वः परे॑ण पि॒तरं॒ यो अ॑स्यानु॒वेद॑ प॒र ए॒नाव॑रेण ।
क॒वी॒यमा॑नः॒ क इ॒ह प्र वो॑चद्दे॒वं मनः॒ कुतो॒ अधि॒ प्रजा॑तम् ॥
ਹੇਠਾਂ ਦੂਰ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਇੱਥੇ ਨੇੜੇ ਵਾਲੇ ਨਾਲ, ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕੌਣ ਹੈ? ਇੱਥੇ ਗਿਆਨੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਕੌਣ ਕਹੇਗਾ? ਮਨ ਕਿੱਥੋਂ ਜਨਮਿਆ?
1.164.19
ये अ॒र्वाञ्च॒स्ताँ उ॒ परा॑च आहु॒र्ये परा॑ञ्च॒स्ताँ उ॑ अ॒र्वाच॑ आहुः ।
इन्द्र॑श्च॒ या च॒क्रथुः॑ सोम॒ तानि॑ धु॒रा न यु॒क्ता रज॑सो वहन्ति ॥
ਜੋ ਇੱਥੇ ਹਨ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਦੇ ਆਖਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਦੂਰ ਹਨ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਦੇ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਹੇ ਸੋਮ, ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਤੁਸੀਂ ਦੋਹਾਂ ਨੇ ਜੋ ਕੀਤਾ, ਉਹ ਜੂਲੇ ਵਿੱਚ ਜੁੜੇ ਘੋੜਿਆਂ ਵਾਂਗ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਢੋਂਦਾ ਹੈ।
1.164.20
द्वा सु॑प॒र्णा स॒युजा॒ सखा॑या समा॒नं वृ॒क्षं परि॑ षस्वजाते ।
तयो॑र॒न्यः पिप्प॑लं स्वा॒द्वत्ति॒ अन॑श्नन्न॒न्यो अ॒भि चा॑कशीति ॥
ਦੋ ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ, ਇਕੱਠੇ ਜੁੜੇ ਮਿੱਤਰ, ਇੱਕੋ ਰੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਰੇ ਪਾਸਿਓਂ ਘੇਰ ਕੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਮਿੱਠਾ ਪਿੱਪਲ ਫਲ ਖਾਂਦਾ ਹੈ; ਦੂਜਾ ਨਾ ਖਾਂਦਿਆਂ ਸਿਰਫ਼ ਵੇਖਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
1.164.21
यत्रा॑ सुप॒र्णा अ॒मृत॑स्य भा॒गमनि॑मेषं वि॒दथा॑भि॒स्वर॑न्ति ।
इ॒नो विश्व॑स्य॒ भुव॑नस्य गो॒पाः स मा॒ धीरः॒ पाक॒मत्रा वि॑वेश ॥
ਜਿੱਥੇ ਸੁੰਦਰ ਪੰਛੀ ਅਮਰਤਾ ਦਾ ਭਾਗ ਬਿਨਾਂ ਝਪਕਣ ਦੇ ਸ਼ਲੋਕਾਂ ਨਾਲ ਗਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਸਾਰੇ ਭੁਵਨਾਂ ਦਾ ਰੱਖਿਅਕ ਉਹ ਧੀਰ ਮੈਨੂੰ, ਗਿਆਨੀ ਨੂੰ, ਇੱਥੇ ਪੱਕੇ ਫਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
1.164.22
यस्मि॑न्वृ॒क्षे म॒ध्वदः॑ सुप॒र्णा नि॑वि॒शन्ते॒ सुव॑ते॒ चाधि॒ विश्वे॑ ।
तस्येदा॑हुः॒ पिप्प॑लं स्वा॒द्वग्रे॒ तन्नोन्न॑श॒द्यः पि॒तरं॒ न वेद॑ ॥
ਸ਼ਹਿਦ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਪੰਛੀ ਜਿਸ ਰੁੱਖ ਉੱਤੇ ਬੈਠ ਕੇ ਫਲ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਮਿੱਠੇ ਪਿੱਪਲ ਫਲ ਨੂੰ ਹੀ ਉਹ ਆਖਦੇ ਹਨ। ਜੋ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਉਸਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਨਾ ਕਰੇ।
1.164.23
यद्गा॑य॒त्रे अधि॑ गाय॒त्रमाहि॑तं॒ त्रैष्टु॑भाद्वा॒ त्रैष्टु॑भं नि॒रत॑क्षत ।
यद्वा॒ जग॒ज्जग॒त्याहि॑तं प॒दं य इत्तद्वि॒दुस्ते अ॑मृत॒त्वमा॑नशुः ॥
ਗਾਇਤਰੀ ਵਿੱਚ ਗਾਇਤਰੀ ਟਿਕਾਈ ਗਈ ਜਦੋਂ, ਜਾਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਤੋਂ ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਕੱਢਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ; ਜਾਂ ਜਗਤੀ ਵਿੱਚ ਜਗਤੀ ਦਾ ਪੈਰ ਰੱਖਿਆ ਗਿਆ ਜਦੋਂ, ਜੋ ਇਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਉਹ ਅਮਰਤਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
1.164.24
गा॒य॒त्रेण॒ प्रति॑ मिमीते अ॒र्कम॒र्केण॒ साम॒ त्रैष्टु॑भेन वा॒कम् ।
वा॒केन॑ वा॒कं द्वि॒पदा॒ चतु॑ष्पदा॒क्षरे॑ण मिमते स॒प्त वाणीः॑ ॥
ਗਾਇਤਰੀ ਨਾਲ ਉਹ ਅਰਕ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ; ਅਰਕ ਨਾਲ ਸਾਮ ਨੂੰ; ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਨਾਲ ਵਾਕ ਨੂੰ; ਵਾਕ ਨਾਲ ਵਾਕ ਨੂੰ; ਦੋ-ਪੈਰੀ ਤੇ ਚਾਰ-ਪੈਰੀ ਅੱਖਰਾਂ ਨਾਲ ਸੱਤ ਵਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਨ।
1.164.25
जग॑ता॒ सिन्धुं॑ दि॒व्य॑स्तभायद्रथंत॒रे सूर्यं॒ पर्य॑पश्यत् ।
गा॒य॒त्रस्य॑ स॒मिध॑स्ति॒स्र आ॑हु॒स्ततो॑ म॒ह्ना प्र रि॑रिचे महि॒त्वा ॥
ਜਗਤ ਦੇ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਸਮੁੰਦਰ ਨੂੰ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਇਆ; ਰਥੰਤਰ ਵਿੱਚ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਚੌਗਿਰਦੇ ਵੇਖਿਆ। ਗਾਯਤ੍ਰੀ ਦੀਆਂ ਤਿੰਨ ਸਮਿਧਾਂ ਆਖੀਆਂ ਗਈਆਂ ਹਨ; ਉਸੇ ਤੋਂ ਆਪਣੀ ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ ਉਹ ਉੱਚਾ ਹੋਇਆ।
1.164.26
उप॑ ह्वये सु॒दुघां॑ धे॒नुमे॒तां सु॒हस्तो॑ गो॒धुगु॒त दो॑हदेनाम् ।
श्रेष्ठं॑ स॒वं स॑वि॒ता सा॑विषन्नो अ॒भी॑द्धो घ॒र्मस्तदु॒ षु प्र वो॑चम् ॥
ਚੰਗਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਇਸ ਧੇਨੂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਨੇੜੇ ਬੁਲਾਉਂਦਾ ਹਾਂ; ਹੁਨਰਮੰਦ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲਾ ਦੋਹਣ ਵਾਲਾ ਇਸਨੂੰ ਦੋਹੇ। ਸਵਿਤਾ ਸਾਨੂੰ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇਵੇ; ਮੈਂ ਬਲਦੇ ਗਰਮ ਪੇਯ ਬਾਰੇ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਆਖਾਂਗਾ।
1.164.27
हि॒ङ्कृ॒ण्व॒ती व॑सु॒पत्नी॒ वसू॑नां व॒त्समि॒च्छन्ती॒ मन॑सा॒भ्यागा॑त् ।
दु॒हाम॒श्विभ्यां॒ पयो॑ अ॒घ्न्येयं सा व॑र्धतां मह॒ते सौभ॑गाय ॥
ਡੱਕਰਦੀ ਹੋਈ, ਧਨਾਂ ਦੀ ਸੁਆਮਣੀ, ਵੱਛੇ ਨੂੰ ਮਨ ਨਾਲ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੋਈ ਉਹ ਆਈ। ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਲਈ ਉਹ ਅਵਧ ਦੁੱਧ ਦੇਵੇ; ਮਹਾਨ ਸੁਭਾਗ ਲਈ ਉਹ ਵਧੇ।
1.164.28
गौर॑मीमे॒दनु॑ व॒त्सं मि॒षन्तं॑ मू॒र्धानं॒ हिङ्ङ॑कृणो॒न्मात॒वा उ॑ ।
सृक्वा॑णं घ॒र्मम॒भि वा॑वशा॒ना मिमा॑ति मा॒युं पय॑ते॒ पयो॑भिः ॥
ਗਾਂ ਆਪਣੇ ਚੰਚਲ ਵੱਛੇ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਡੱਕਰੀ; ਸਿਰ ਨਾਲ ਹੁੰਕਾਰੀ, ਅਤੇ ਡੱਕਰਨ ਲਈ ਵੀ। ਬਲਦੇ ਚਮਕਦੇ ਗਰਮ ਪੇਯ ਵੱਲ ਉਹ ਤਾਂਘ ਨਾਲ ਡੱਕਰਦੀ ਹੈ; ਦੁੱਧਾਂ ਨਾਲ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਪੀਂਦੀ ਹੈ।
1.164.29
अ॒यं स शि॑ङ्क्ते॒ येन॒ गौर॒भीवृ॑ता॒ मिमा॑ति मा॒युं ध्व॒सना॒वधि॑ श्रि॒ता ।
सा चि॒त्तिभि॒र्नि हि च॒कार॒ मर्त्यं॑ वि॒द्युद्भव॑न्ती॒ प्रति॑ व॒व्रिमौ॑हत ॥
ਇਸ ਨਾਲ ਹੀ ਘਿਰੀ ਹੋਈ ਉਹ ਗਾਂ ਡੱਕਰਦੀ ਹੈ; ਦੋ ਧੌਂਕਣੀਆਂ ਉੱਤੇ ਟਿਕੀ ਉਹ ਹੁੰਕਾਰਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨਾਲ ਮਰਤ ਨੂੰ ਸੱਚਮੁੱਚ ਹੇਠਾਂ ਰੱਖਦੀ ਹੈ; ਚਮਕਦੀ ਬਿਜਲੀ ਬਣ ਕੇ ਉਹ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨੂੰ ਚੋਟ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
1.164.30
अ॒नच्छ॑ये तु॒रगा॑तु जी॒वमेज॑द्ध्रु॒वं मध्य॒ आ प॒स्त्या॑नाम् ।
जी॒वो मृ॒तस्य॑ चरति स्व॒धाभि॒रम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः ॥
ਉਹ ਹਿਲੇ ਬਿਨਾਂ ਪਿਆ ਹੈ; ਤੇਜ਼ ਮਾਰਗ ਵਾਲਾ ਜੀਵ, ਚਲਦਾ ਹੋਇਆ, ਸਥਿਰ ਘਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਮਰੇ ਦਾ ਜੀਵਿਤ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਤੁਰਦਾ ਹੈ; ਅਮਰ ਮਰਤ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਕੁੱਖ ਦਾ ਭਰਾ ਹੈ।
1.164.31
अप॑श्यं गो॒पामनि॑पद्यमान॒मा च॒ परा॑ च प॒थिभि॒श्चर॑न्तम् ।
स स॒ध्रीचीः॒ स विषू॑ची॒र्वसा॑न॒ आ व॑रीवर्ति॒ भुव॑नेष्व॒न्तः ॥
ਨਾ ਡਿੱਗਣ ਵਾਲੇ ਉਸ ਰਖਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਵੇਖਿਆ; ਉਹ ਰਾਹਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਉਂਦਾ-ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੋਹਾਂ ਪਾਸਿਆਂ ਵੱਲ ਫੈਲਿਆ ਵਸਤਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਘੁੰਮਦਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
1.164.32
य ईं॑ च॒कार॒ न सो अ॒स्य वे॑द॒ य ईं॑ द॒दर्श॒ हिरु॒गिन्नु तस्मा॑त् ।
स मा॒तुर्योना॒ परि॑वीतो अ॒न्तर्ब॑हुप्र॒जा निरृ॑ति॒मा वि॑वेश ॥
ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਰਚਿਆ ਉਹ ਵੀ ਇਹ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ; ਜਿਸ ਨੇ ਇਹ ਵੇਖਿਆ ਉਹ ਵੀ ਇਸ ਤੋਂ ਵੱਧ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ। ਉਹ ਮਾਤਾ ਦੀ ਕੁੱਖ ਵਿੱਚ ਲਪੇਟਿਆ ਅੰਦਰ ਹੈ; ਬਹੁਤ ਸੰਤਾਨਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਨਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ।
1.164.33
द्यौर्मे॑ पि॒ता ज॑नि॒ता नाभि॒रत्र॒ बन्धु॑र्मे मा॒ता पृ॑थि॒वी म॒हीयम् ।
उ॒त्ता॒नयो॑श्च॒म्वो॑र्योनि॑र॒न्तरत्रा॑ पि॒ता दु॑हि॒तुर्गर्भ॒माधा॑त् ॥
ਦਿਊ ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ, ਜਨਮਦਾਤਾ ਹੈ; ਇੱਥੇ ਨਾਭੀ ਹੈ। ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ, ਮੇਰੀ ਬੰਧੂ ਹੈ; ਇਹ ਮਹਾਨ ਹੈ। ਫੈਲੇ ਹੋਏ ਦੋ ਪਾਤਰਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਯੋਨੀ ਵਿੱਚ ਪਿਤਾ ਨੇ ਧੀ ਦਾ ਗਰਭ ਟਿਕਾਇਆ।
1.164.34
पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ पर॒मन्तं॑ पृथि॒व्याः पृ॒च्छामि॒ यत्र॒ भुव॑नस्य॒ नाभिः॑ ।
पृ॒च्छामि॑ त्वा॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतः॑ पृ॒च्छामि॑ वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म ॥
ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦਾ ਸਿਰਾ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਲੋਕ ਦੀ ਨਾਭੀ ਕਿੱਥੇ ਹੈ ਇਹ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ। ਬਲਦ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਬੀਜ ਤੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ; ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਰਮ ਅਕਾਸ਼ ਪੁੱਛਦਾ ਹਾਂ।
1.164.35
इ॒यं वेदिः॒ परो॒ अन्तः॑ पृथि॒व्या अ॒यं य॒ज्ञो भुव॑नस्य॒ नाभिः॑ ।
अ॒यं सोमो॒ वृष्णो॒ अश्व॑स्य॒ रेतो॑ ब्र॒ह्मायं वा॒चः प॑र॒मं व्यो॑म ॥
ਇਹ ਵੇਦੀ ਧਰਤੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਦੂਰ ਦਾ ਸਿਰਾ ਹੈ; ਇਹ ਯੱਗ ਲੋਕ ਦੀ ਨਾਭੀ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਮ ਬਲਦ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦਾ ਬੀਜ ਹੈ; ਇਹ ਬ੍ਰਹਮਾ ਬਾਣੀ ਦਾ ਪਰਮ ਅਕਾਸ਼ ਹੈ।
1.164.36
स॒प्तार्ध॑ग॒र्भा भुव॑नस्य॒ रेतो॒ विष्णो॑स्तिष्ठन्ति प्र॒दिशा॒ विध॑र्मणि ।
ते धी॒तिभि॒र्मन॑सा॒ ते वि॑प॒श्चितः॑ परि॒भुवः॒ परि॑ भवन्ति वि॒श्वतः॑ ॥
ਸੱਤ ਅਰਧਗਰਭ ਲੋਕ ਦਾ ਬੀਜ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਵਿਧਾਨ ਵਿੱਚ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ, ਮਨ ਨਾਲ, ਗਿਆਨੀ ਹੋ ਕੇ ਸਭ ਪਾਸੇ ਘੇਰਨ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
1.164.37
न वि जा॑नामि॒ यदि॑वे॒दमस्मि॑ नि॒ण्यः संन॑द्धो॒ मन॑सा चरामि ।
य॒दा माग॑न्प्रथम॒जा ऋ॒तस्यादिद्वा॒चो अ॑श्नुवे भा॒गम॒स्याः ॥
ਮੈਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ ਕਿ ਮੈਂ ਕੀ ਹਾਂ; ਲੁਕਿਆ ਹੋਇਆ, ਮਨ ਨਾਲ ਬੱਝਾ ਹੋਇਆ ਮੈਂ ਵਿਚਰਦਾ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਰਿਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਜੰਮਿਆ ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ, ਤਦ ਮੈਂ ਇਸ ਵਾਣੀ ਦਾ ਭਾਗ ਪਾਉਂਦਾ ਹਾਂ।
1.164.38
अपा॒ङ्प्राङे॑ति स्व॒धया॑ गृभी॒तो अम॑र्त्यो॒ मर्त्ये॑ना॒ सयो॑निः ।
ता शश्व॑न्ता विषू॒चीना॑ वि॒यन्ता॒ न्य॑न्यं चि॒क्युर्न नि चि॑क्युर॒न्यम् ॥
ਹੇਠਾਂ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਉਹ ਆਪਣੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਫੜਿਆ ਹੋਇਆ ਅਮਰ, ਮਰਤ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਕੁੱਖ ਦਾ। ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਸਦਾ ਚਲਦੇ, ਵੰਡੇ ਜਾਂਦੇ, ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਫਿਰ ਵੀ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ।
1.164.39
ऋ॒चो अ॒क्षरे॑ पर॒मे व्यो॑म॒न्यस्मि॑न्दे॒वा अधि॒ विश्वे॑ निषे॒दुः ।
यस्तन्न वेद॒ किमृ॒चा क॑रिष्यति॒ य इत्तद्वि॒दुस्त इ॒मे समा॑सते ॥
ਰਿਚਾ ਦੇ ਅੱਖਰ ਵਿੱਚ, ਪਰਮ ਵਿਓਮ ਵਿੱਚ, ਜਿਸ ਉੱਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਉਹ ਰਿਚਾ ਨਾਲ ਕੀ ਕਰੇਗਾ? ਜੋ ਉਸਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ, ਉਹੀ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠਦੇ ਹਨ।
1.164.40
सू॒य॒व॒साद्भग॑वती॒ हि भू॒या अथो॑ व॒यं भग॑वन्तः स्याम ।
अ॒द्धि तृण॑मघ्न्ये विश्व॒दानीं॒ पिब॑ शु॒द्धमु॑द॒कमा॒चर॑न्ती ॥
ਚੰਗੇ ਚਾਰੇ ਨਾਲ ਤੂੰ ਭਾਗਵਤੀ ਹੋ, ਅਤੇ ਅਸੀਂ ਵੀ ਭਾਗਵਾਨ ਹੋਈਏ। ਹੇ ਅਘਨਯੇ, ਸਦਾ ਘਾਹ ਖਾ; ਸਾਫ਼ ਪਾਣੀ ਪੀ ਕੇ ਵਿਚਰ।
1.164.41
गौ॒रीर्मि॑माय सलि॒लानि॒ तक्ष॑ती॒ एक॑पदी द्वि॒पदी॒ सा चतु॑ष्पदी ।
अ॒ष्टाप॑दी॒ नव॑पदी बभू॒वुषी॑ स॒हस्रा॑क्षरा पर॒मे व्यो॑मन् ॥
ਗਾਂ ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਘੜਦੀ ਹੋਈ ਗਰਜੀ; ਉਹ ਇੱਕ ਪੈਰ ਵਾਲੀ, ਦੋ ਪੈਰ ਵਾਲੀ, ਚਾਰ ਪੈਰ ਵਾਲੀ, ਅੱਠ ਪੈਰ ਵਾਲੀ, ਨੌਂ ਪੈਰ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ; ਪਰਮ ਵਿਓਮ ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਅੱਖਰਾਂ ਵਾਲੀ ਹੋ ਗਈ।
1.164.42
तस्याः॑ समु॒द्रा अधि॒ वि क्ष॑रन्ति॒ तेन॑ जीवन्ति प्र॒दिश॒श्चत॑स्रः ।
ततः॑ क्षरत्य॒क्षरं॒ तद्विश्व॒मुप॑ जीवति ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਸਮੁੰਦਰ ਵਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਸ ਨਾਲ ਚਾਰੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਜੀਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਉੱਥੋਂ ਅੱਖਰ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਅੱਖਰ ਨਾਲ ਸਾਰਾ ਜਗਤ ਜੀਂਦਾ ਹੈ।
1.164.43
श॒क॒मयं॑ धू॒ममा॒राद॑पश्यं विषू॒वता॑ प॒र ए॒नाव॑रेण ।
उ॒क्षाणं॒ पृश्नि॑मपचन्त वी॒रास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् ॥
ਦੂਰੋਂ ਮੈਂ ਉਹ ਧੂੰਆਂ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਸਰਬਵਿਆਪੀ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਉਸ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਸੀ। ਵੀਰਾਂ ਨੇ ਬਲਦ ਅਤੇ ਚਿਤਰੀ ਨੂੰ ਪਕਾਇਆ; ਉਹੀ ਪਹਿਲੇ ਧਰਮ-ਨਿਯਮ ਸਨ।
1.164.44
त्रयः॑ के॒शिन॑ ऋतु॒था वि च॑क्षते संवत्स॒रे व॑पत॒ एक॑ एषाम् ।
विश्व॒मेको॑ अ॒भि च॑ष्टे॒ शची॑भि॒र्ध्राजि॒रेक॑स्य ददृशे॒ न रू॒पम् ॥
ਤਿੰਨ ਕੇਸਧਾਰੀ ਰੁੱਤਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਦਿਸਦੇ ਹਨ; ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਬੀਜਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਸਭ ਕੁਝ ਵੇਖਦਾ ਹੈ; ਇੱਕ ਦੀ ਰੌਸ਼ਨੀ ਰੂਪ ਵਰਗੀ ਨਹੀਂ, ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
1.164.45
च॒त्वारि॒ वाक्परि॑मिता प॒दानि॒ तानि॑ विदुर्ब्राह्म॒णा ये म॑नी॒षिणः॑ ।
गुहा॒ त्रीणि॒ निहि॑ता॒ नेङ्ग॑यन्ति तु॒रीयं॑ वा॒चो म॑नु॒ष्या॑ वदन्ति ॥
ਵਾਣੀ ਦੇ ਚਾਰ ਮਾਪੇ ਹੋਏ ਪਦ ਹਨ; ਮਨੀਸ਼ੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਗੁਫਾ ਵਿੱਚ ਰੱਖੇ ਤਿੰਨ ਨਹੀਂ ਹਿਲਦੇ; ਚੌਥੇ ਨੂੰ ਮਨੁੱਖ ਬੋਲਦੇ ਹਨ।
1.164.46
इन्द्रं॑ मि॒त्रं वरु॑णम॒ग्निमा॑हु॒रथो॑ दि॒व्यः स सु॑प॒र्णो ग॒रुत्मा॑न् ।
एकं॒ सद्विप्रा॑ बहु॒धा व॑दन्ति अ॒ग्निं य॒मं मा॑त॒रिश्वा॑नमाहुः ॥
ਇੰਦਰ, ਮਿੱਤਰ, ਵਰੁਣ, ਅਗਨੀ ਆਖਦੇ ਹਨ; ਅਤੇ ਉਹ ਦਿਵ੍ਯ, ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ, ਭਾਰੇ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲਾ ਹੈ। ਸਤ ਇੱਕ ਹੈ; ਵਿਪਰ ਉਸਨੂੰ ਅਨੇਕ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ; ਅਗਨੀ, ਯਮ, ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾ ਆਖਦੇ ਹਨ।
1.164.47
कृ॒ष्णं नि॒यानं॒ हर॑यः सुप॒र्णा अ॒पो वसा॑ना॒ दिव॒मुत्प॑तन्ति ।
त आव॑वृत्र॒न्त्सद॑नादृ॒तस्यादिद्घृ॒तेन॑ पृथि॒वी व्यु॑द्यते ॥
ਕਾਲਾ ਰਾਹ-ਦਰਸ਼ਕ; ਪੀਲੇ ਫੁਰਤੀਲੇ ਪੰਛੀ, ਪਾਣੀ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ, ਅਸਮਾਨ ਵੱਲ ਉੱਡਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਰਿਤ ਦੇ ਆਸਨ ਤੋਂ ਮੁੜ ਆਏ; ਇਸ ਘਿਓ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਭਿੱਜਦੀ ਹੈ।
1.164.48
द्वाद॑श प्र॒धय॑श्च॒क्रमेकं॒ त्रीणि॒ नभ्या॑नि॒ क उ॒ तच्चि॑केत ।
तस्मि॑न्त्सा॒कं त्रि॑श॒ता न श॒ङ्कवो॑ अर्पि॒ताः ष॒ष्टिर्न च॑लाच॒लासः॑ ॥
ਬਾਰਾਂ ਅਰੇ, ਇੱਕ ਚੱਕਰ, ਤਿੰਨ ਨਾਭੀਆਂ; ਇਸ ਨੂੰ ਕੌਣ ਜਾਣਦਾ ਹੈ? ਇਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਸੌ ਕਿੱਲਾਂ ਵਾਂਗ ਇਕੱਠੇ ਗੱਡੇ ਹੋਏ ਹਨ; ਸੱਠ ਹਿਲਦੇ ਵਾਂਗ ਟਿਕੇ ਹੋਏ ਹਨ।
1.164.49
यस्ते॒ स्तनः॑ शश॒यो यो म॑यो॒भूर्येन॒ विश्वा॒ पुष्य॑सि॒ वार्या॑णि ।
यो र॑त्न॒धा व॑सु॒विद्यः सु॒दत्रः॒ सर॑स्वति॒ तमि॒ह धात॑वे कः ॥
ਹੇ ਸਰਸਵਤੀ, ਤੇਰਾ ਜੋ ਸੁੱਕਾ ਥਣ ਹੈ, ਜੋ ਸੁੱਖ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਸਾਰੀਆਂ ਚੰਗੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਲਦੀ ਹੈਂ; ਰਤਨਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਧਨ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ, ਉਦਾਰ ਦਾਤਾ ਜੋ ਹੈ, ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੇ ਪੀਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕਰ।
1.164.50
य॒ज्ञेन॑ य॒ज्ञम॑यजन्त दे॒वास्तानि॒ धर्मा॑णि प्रथ॒मान्या॑सन् ।
ते ह॒ नाकं॑ महि॒मानः॑ सचन्त॒ यत्र॒ पूर्वे॑ सा॒ध्याः सन्ति॑ दे॒वाः ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਯੱਗ ਨਾਲ ਯੱਗ ਕੀਤਾ; ਉਹੀ ਪਹਿਲੇ ਧਰਮ ਸਨ। ਉਹ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਜ਼ਰੂਰ ਸਵਰਗ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ, ਜਿੱਥੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਾਧਯ ਦੇਵਤੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ।
1.164.51
स॒मा॒नमे॒तदु॑द॒कमुच्चैत्यव॒ चाह॑भिः ।
भूमिं॑ प॒र्जन्या॒ जिन्व॑न्ति॒ दिवं॑ जिन्वन्त्य॒ग्नयः॑ ॥
ਇਹ ਪਾਣੀ ਸਭ ਲਈ ਸਾਂਝਾ ਹੈ; ਇਹ ਉੱਪਰ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਨਾਂ ਨਾਲ ਹੇਠਾਂ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਘ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਅਗਨੀਆਂ ਅਸਮਾਨ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰੇਰਦੀਆਂ ਹਨ।
1.164.52
दि॒व्यं सु॑प॒र्णं वा॑य॒सं बृ॒हन्त॑म॒पां गर्भं॑ दर्श॒तमोष॑धीनाम् ।
अ॒भी॒प॒तो वृ॒ष्टिभि॑स्त॒र्पय॑न्तं॒ सर॑स्वन्त॒मव॑से जोहवीमि ॥
ਦਿਵਯ, ਸੁੰਦਰ ਖੰਭਾਂ ਵਾਲੇ, ਮਹਾਂ-ਬਲਵਾਨ, ਜਲਾਂ ਦੇ ਗਰਭ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨੀ ਅੰਸ਼, ਜਲਾਂ ਦੇ ਸੁਆਮੀ, ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸਰਸਵੰਤ ਨੂੰ ਮੈਂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਪੁਕਾਰਦਾ ਹਾਂ।