Upaniṣads · Bṛhadāraṇyaka 3.9

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

Leer con significados

Bṛhadāraṇyaka 3.9.1

(शाकल्यब्राह्मणग्रन्थो वा शाकल्यब्राह्मणम्)
अथ हैनं विदग्धः शाकल्यः पप्रच्छ कति देवा याज्ञवल्क्येति ।
स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे यावन्तो वैश्वदेवस्य निविद्युच्यन्ते ।
त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
त्रयस्त्रिंशदिति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
षडिति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
त्रय इति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
द्वाविति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
अध्यर्ध इति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
एक इति ।
ओमिति होवाच ।
कतमे ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति ॥ ३.९.१ ॥

Entonces Śākalya, el sabio, le preguntó: "Yājñavalkya, ¿cuántos dioses hay?" Él respondió con la misma fórmula nivid usada para los Viśvedevas: "Trescientos tres y tres mil." "Sí." "Yājñavalkya, ¿cuántos dioses hay?" "Treinta y tres." "Sí." "Seis." "Sí." "Tres." "Sí." "Dos." "Sí." "Uno y medio." "Sí." "Uno." "Sí." Śākalya dijo: "Entonces, ¿cuáles son los trescientos tres y los tres mil?"

Bṛhadāraṇyaka 3.9.2

स होवाच महिमान एवैषामेते ।
त्रयस्त्रिंशत्त्वेव देवा इति ।
कतमे ते त्रयस्त्रिंशदिति ।
अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादित्याः त एकत्रिंशदैन्द्रश्चैव प्रजापतिश्च त्रयस्त्रिंशाविति ॥ ३.९.२ ॥

Él dijo: "Estas son solo sus glorias. Los dioses son verdaderamente treinta y tres." "¿Cuáles son esos treinta y tres?" "Los ocho Vasus, los once Rudras, los doce Ādityas —eso hace treinta y uno— e Indra y Prajāpati; estos son los treinta y tres."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.3

कतमे वसव इति ।
अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षं चादित्यश्च द्यौः च चन्द्रमाश्च नक्षत्राणि चैते वसवः ।
एतेषु हीदं सर्वं वसु हितं इति तस्माद्वसव इति ॥ ३.९.३ ॥

"¿Quiénes son los Vasus?" "El fuego, la tierra, el viento, la atmósfera, el sol, el cielo, la luna y las estrellas — estos son los Vasus. En ellos está colocada toda esta riqueza, por eso se llaman Vasus."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.4

कतमे रुद्रा इति ।
दशेमे पुरुषे प्राणा आत्मैकादशः ।
ते यदास्माच्छरीरान्मर्त्यादुत्क्रामन्त्यथ रोदयन्ति ।
तद्यद्रोदयन्ति तस्माद्रुद्रा इति ॥ ३.९.४ ॥

"¿Quiénes son los Rudras?" "En una persona están estos diez alientos vitales, y el ātman es el undécimo. Cuando se marchan de este cuerpo mortal, la gente llora. Porque hacen llorar, se llaman Rudras."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.5

कतम आदित्या इति ।
द्वादश वै मासाः संवत्सरस्यैत आदित्याः ।
एते हीदं सर्वमाददाना यन्ति ।
ते यदिदं सर्वमाददाना यन्ति तस्मादादित्या इति ॥ ३.९.५ ॥

¿Cuáles son los Ādityas? Los doce meses del año son estos Ādityas. Pues estos avanzan llevándose todo esto. Porque avanzan llevándose todo esto, por eso se llaman Ādityas.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.6

कतम इन्द्रः कतमः प्रजापतिरिति ।
स्तनयित्नुरेवेन्द्रो यज्ञः प्रजापतिरिति ।
कतमः स्तनयित्नुरिति ।
अशनिरिति ।
कतमो यज्ञ इति ।
पशव इति ॥ ३.९.६ ॥

¿Quién es Indra y quién Prajāpati? El trueno mismo es Indra; el sacrificio es Prajāpati. ¿Cuál es el trueno? El rayo. ¿Cuál es el sacrificio? Los animales.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.7

कतमे षडिति ।
अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षश्चादित्यश्च द्यौश्चैते षट् ।
एते हीदं सर्वं षडिति ॥ ३.९.७ ॥

¿Cuáles son los seis? El fuego, la tierra, el viento, la atmósfera, el sol y el cielo: estos seis. Pues estos seis son todo esto.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.8

कतमे ते त्रयो देवा इति ।
इम एव त्रयो लोकाः ।
एषु हीमे सर्वे देवा इति ।
कतमौ तौ द्वौ देवा इति ।
अन्नं चैव प्राणश्चेति ।
कतमोऽध्यर्ध इति ।
योऽयं पवत इति ॥ ३.९.८ ॥

¿Cuáles son esos tres dioses? Estos mismos tres mundos, pues en ellos están todos estos dioses. ¿Cuáles son esos dos dioses? El alimento y el aliento. ¿Cuál es el uno y medio? Este viento que sopla (pavamāna).

Bṛhadāraṇyaka 3.9.9

तदाहुर्यदयमेक इवैव पवते ।
अथ कथमध्यर्ध इति ।
यदस्मिन्निदं सर्वमध्यार्ध्नोत्तेनाध्यर्ध इति ।
कतम एको देव इति ।
प्राण इति ।
स ब्रह्म त्यदित्याचक्षते ॥ ३.९.९ ॥

Dicen: este parece soplar como si fuera uno solo. Entonces, ¿por qué 'adhyardha' (uno y medio)? Porque sostuvo todo esto en sí, por eso es 'adhyardha'. ¿Cuál es el único dios? El aliento (prāṇa). A eso lo llaman brahman, 'aquello' (tat).

Bṛhadāraṇyaka 3.9.10

पृथिव्येव यस्यायतनमग्निर्लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं शारीरः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
अमृतमिति होवाच ॥ ३.९.१० ॥

Cuyo asiento es la tierra, cuyo mundo es el fuego, cuya luz es la mente; quien conoce a ese puruṣa como el refugio supremo del ātman de todo, ese sería el conocedor. Yājñavalkya: Conozco a ese puruṣa, refugio supremo del ātman de todo, del que hablas. Es este puruṣa que habita en el cuerpo. Dime, Śākalya, ¿cuál es su deidad? Dijo: la inmortalidad.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.11

काम एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं काममयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
स्त्रिय इति होवाच ॥ ३.९.११ ॥

Cuyo asiento es el deseo, cuyo habitáculo es el corazón, cuyo mundo es la mente, cuya luz es la mente; quien conoce a ese puruṣa como el refugio supremo del ātman de todo, ese sería el conocedor. Yājñavalkya: Conozco a ese puruṣa, refugio supremo del ātman de todo, del que hablas. Es este puruṣa hecho de deseo. Dime, Śākalya, ¿cuál es su deidad? Dijo: las mujeres.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.12

रूपाण्येव यस्यायतनं चक्षुर्लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवासावादित्ये पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
सत्यमिति होवाच ॥ ३.९.१२ ॥

Cuyo asiento son las formas, cuyo habitáculo es el ojo, cuyo mundo es el ojo, cuya luz es la mente; quien conoce a ese puruṣa como el refugio supremo del ātman de todo, ese sería el conocedor. Yājñavalkya: Conozco a ese puruṣa, refugio supremo del ātman de todo, del que hablas. Es aquel puruṣa que está en el sol. Dime, Śākalya, ¿cuál es su deidad? Dijo: la verdad (satya).

Bṛhadāraṇyaka 3.9.13

आकश एव यस्यायतनं श्रोत्रं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं श्रौतः प्रातिश्रुत्कः पुरुषः स एष ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
दिश इति होवच ॥ ३.९.१३ ॥

Aquel cuyo asiento es el éter, cuyo oído, mundo, mente y luz son suyos: quien conoce a esa persona, el refugio supremo del ātman de todo, ese sí será un conocedor. Yājñavalkya: Oh Śākalya, conozco a esa persona, el refugio supremo del ātman de todo, de quien hablas. Es esta persona que resuena en el eco, la oída en el oído. Dime, Śākalya, ¿cuál es su deidad? Dijo: las direcciones.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.14

तम एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं छायामयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
मृत्युरिति होवाच ॥ ३.९.१४ ॥

Aquel cuyo asiento es la oscuridad, cuyo corazón, mundo, mente y luz son suyos: quien conoce a esa persona, el refugio supremo del ātman de todo, ese sí será un conocedor. Yājñavalkya: Oh Śākalya, conozco a esa persona, el refugio supremo del ātman de todo, de quien hablas. Es esta persona hecha de sombra. Dime, Śākalya, ¿cuál es su deidad? Dijo: la muerte.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.15

रूपाण्येव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायमादर्शे पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
सत्यमिति होवाच ॥ ३.९.१५ ॥

Aquel cuyo asiento son las formas, cuyo corazón, mundo, mente y luz son suyos: quien conoce a esa persona, el refugio supremo del ātman de todo, ese sí será un conocedor. Yājñavalkya: Oh Śākalya, conozco a esa persona, el refugio supremo del ātman de todo, de quien hablas. Es esta persona que aparece en el espejo. Dime, Śākalya, ¿cuál es su deidad? Dijo: la verdad.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.16

आप एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं अप्सु पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
वरुण इति होवाच ॥ ३.९.१६ ॥

Aquel cuyo asiento son las aguas, cuyo corazón, mundo, mente y luz son suyos: quien conoce a esa persona, el refugio supremo del ātman de todo, ese sí será un conocedor. Yājñavalkya: Oh Śākalya, conozco a esa persona, el refugio supremo del ātman de todo, de quien hablas. Es esta persona que habita en las aguas. Dime, Śākalya, ¿cuál es su deidad? Dijo: Varuṇa.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.17

रेत एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं पुत्रमयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
प्रजापतिरिति होवाच ॥ ३.९.१७ ॥

Aquel cuyo asiento es la simiente, cuyo corazón es el mundo, cuyo resplandor es la mente: a ese Puruṣa hay que conocer, el refugio supremo del ātman de todo. Él, en verdad, será un conocedor. Yājñavalkya: Conozco a ese Puruṣa, refugio supremo del ātman de todo, del que hablas. El Puruṣa hecho de hijo es, en efecto, este. Śākalya, dime, ¿cuál es su deidad? Él dijo: Prajāpati.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.18

शाकल्येति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
त्वां स्विदिमे ब्राह्मणा अङ्गारावक्षयणमक्रता३ इति ॥ ३.९.१८ ॥

Yājñavalkya dijo: "Śākalya, ¿acaso estos brahmanes te han convertido en un montón de brasas?"

Bṛhadāraṇyaka 3.9.19

याज्ञवल्क्येति होवाच शाकल्यः ।
यदिदं कुरुपञ्चालानां ब्राह्मनानत्यवादीः किं ब्रह्म विद्वानिति ।
दिशो वेद सदेवाः सप्रतिष्ठा इति ।
यद्दिशो वेत्थ सदेवाः सप्रतिष्ठाः ॥ ३.९.१९ ॥

Śākalya dijo: "Yājñavalkya, puesto que has superado a los brahmanes de los Kuru y Pañcāla, ¿conoces el brahman?" Yājñavalkya: "Conozco las direcciones junto con los dioses y sus fundamentos." Śākalya: "Si conoces las direcciones junto con los dioses y sus fundamentos…"

Bṛhadāraṇyaka 3.9.20

किंदेवतोऽस्यां प्राच्यां दिश्यसीति ।
आदित्यदेवत इति ।
स आदित्यः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
चक्षुषीति ।
कस्मिन्नु चक्षुः प्रतिष्ठितमिति ।
रूपेष्विति ।
चक्षुषा हि रूपाणि पश्यति ।
कस्मिन्नु रूपाणि प्रतिष्ठितानीति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि रूपाणि जानाति ।
हृदये ह्येव रूपाणि प्रतिष्ठितानि भवन्तीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२० ॥

"En esta dirección oriental, ¿con qué deidad estás?" "Con el sol como deidad." "¿En qué está establecido ese sol?" "En el ojo." "¿En qué está establecido el ojo?" "En las formas." "Pues por el ojo se ven las formas. ¿En qué están establecidas las formas?" Él dijo: "En el corazón. Pues por el corazón se conocen las formas, y las formas están establecidas solo en el corazón." "Así es, en verdad, Yājñavalkya."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.21

किंदेवतोऽस्यां दक्षिणायां दिश्यसीति ।
यमदेवत इति ।
स यमः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
यज्ञ इति ।
कस्मिन्नु यज्ञः प्रतिष्ठित इति ।
दक्षिणायामिति ।
कस्मिन्नु दक्षिणा प्रतिष्ठितेति ।
श्रद्धायामिति ।
यदा ह्येव श्रद्धत्तेऽथ दक्षिणां ददाति ।
श्रद्धायां ह्येव दक्षिणा प्रतिष्ठितेति ।
कस्मिन्नु श्रद्धा प्रतिष्ठितेति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि श्रद्धाम् ।
हृदये ह्येव श्रद्धा प्रतिष्ठिता भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२१ ॥

En esta región del sur, ¿con qué deidad estás? Con la deidad Yama. ¿En qué está establecido ese Yama? En el sacrificio. ¿En qué está establecido el sacrificio? En la dakṣiṇā (ofrenda). ¿En qué está establecida la dakṣiṇā? En la śraddhā (fe), pues solo cuando uno tiene fe da la ofrenda; la dakṣiṇā está establecida solo en la fe. ¿En qué está establecida la śraddhā? En el corazón, dijo, pues es por el corazón como se conoce la fe; la fe se establece solo en el corazón. Así es, oh Yājñavalkya.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.22

किंदेवतोऽस्यां प्रतीच्यां दिश्यसीति ।
वरुणदेवत इति ।
स वरुणः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
अप्स्विति ।
कस्मिन्न्वापः प्रतिष्ठिता इति ।
रेतसीति ।
कस्मिन्नु रेतः प्रतिष्ठितमिति ।
हृदय इति ।
तस्मादपि प्रतिरूपं जातमाहुर्हृदयादिव सृप्तो हृदयादिव निर्मित इति ।
हृदये ह्येव रेतः प्रतिष्ठितं भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२२ ॥

En esta región del oeste, ¿con qué deidad estás? Con la deidad Varuṇa. ¿En qué está establecido ese Varuṇa? En las aguas. ¿En qué están establecidas las aguas? En la semilla (retas). ¿En qué está establecida la semilla? En el corazón. Por eso dicen que lo nacido es semejante a su forma, como si hubiera salido del corazón, como si hubiera sido formado del corazón. La semilla se establece solo en el corazón. Así es, oh Yājñavalkya.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.23

किंदेवतोऽस्यामुदीच्यां दिश्यसीति ।
सोमदेवत इति ।
स सोमः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
दीक्षायामिति ।
कस्मिन्नु दिक्षा प्रतिष्ठितेति ।
सत्य इति ।
तस्मादपि दीक्षितमाहुः सत्यं वदेति ।
सत्ये ह्येव दीक्षा प्रतिष्ठितेति ।
कस्मिन्नु सत्यं प्रतिष्ठितमिति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि सत्यं जानाति ।
हृदये ह्येव सत्यं प्रतिष्ठितं भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२३ ॥

En esta región del norte, ¿con qué deidad estás? Con la deidad Soma. ¿En qué está establecido ese Soma? En la iniciación (dīkṣā). ¿En qué está establecida la iniciación? En la verdad, dijo. Por eso se dice al iniciado: 'Di la verdad'; pues la iniciación está establecida solo en la verdad. ¿En qué está establecida la verdad? En el corazón, dijo, pues es por el corazón como se conoce la verdad; la verdad se establece solo en el corazón. Así es, oh Yājñavalkya.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.24

किंदेवतोऽस्यां ध्रुवायां दिश्यसीति ।
अग्निदेवत इति ।
सोऽग्निः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
वाचीति ।
कस्मिन्नु वाक्प्रतिष्ठितेति ।
हृदय इति ।
कस्मिन्नु हृदयं प्रतिष्ठितमिति ॥ ३.९.२४ ॥

En esta región fija, ¿con qué deidad estás? Con la deidad Agni. ¿En qué está establecido ese Agni? En el habla (vāc). ¿En qué está establecida el habla? En el corazón. ¿En qué está establecido el corazón?

Bṛhadāraṇyaka 3.9.25

अहल्लिकेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
यत्रैतदन्यत्रास्मन्मन्यासै ।
यद्ध्येतदन्यत्रास्मत्स्याच्छ्वानो वैनदद्युर्वयांसि वैनद्विमथ्नीरन्निति ॥ ३.९.२५ ॥

Yājñavalkya dijo: "Así sea. Si consideras esto algo aparte de nosotros, entonces, si estuviera aparte de nosotros, los perros podrían devorarlo o las aves podrían desgarrarlo."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.26

कस्मिन्नु त्वं चात्मा च प्रतिष्ठितौ स्थ इति ।
प्राण इति ।
कस्मिन्नु प्राणः प्रतिष्ठित इति ।
अपान इति ।
कस्मिन्न्वपानः प्रतिष्ठित इति ।
व्यान इति ।
कस्मिन्नु व्यानः प्रतिष्ठित इति ।
उदान इति ।
कस्मिन्नूदानः प्रतिष्ठित इति ।
समान इति ।
स एष नेति नेत्यात्मा ।
अगृह्यो न हि गृह्यते ।
अशीर्यो न हि शीर्यते ।
असङ्गो न सज्यते ।
असितो न व्यथते ।
न रिष्यति ।
एतान्यष्टावायतनान्यष्टौ लोका अद्द्. अष्टौ देवा अष्टौ पुरुषाः ।
स यस्तान् पुरुषान्निरुह्य प्रत्युह्यात्यक्रामत्तं त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि ।
तं चेन्मे न विवक्ष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति ।
तं ह न मेने शाकल्यस्।
तस्य ह मूर्धा विपपात ।
अपि हास्य परिमोषिणोऽस्थीन्यपजह्रुरन्यन्मन्यमानाः ॥ ३.९.२६ ॥

"¿En qué están establecidos tú y el ātman?" "En el prāṇa." "¿En qué está establecido el prāṇa?" "En el apāna." "¿En qué el apāna?" "En el vyāna." "¿En qué el vyāna?" "En el udāna." "¿En qué el udāna?" "En el samāna." Ese ātman es 'neti, neti' (no esto, no esto). No puede ser asido, pues no es asido; no se desgasta; no se apega; no se ata; no sufre; no es dañado. Estos son los ocho soportes, los ocho mundos, los ocho dioses y las ocho personas. Pregunto por aquella persona upaniṣádica que, habiéndolas separado y apartado, las trascendió. Si no me lo dices, tu cabeza caerá." Śākalya no lo aceptó. Entonces su cabeza cayó. Los ladrones incluso se llevaron sus huesos, creyendo que eran otra cosa.