Upanisad · Bṛhadāraṇyaka 3.9
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Bṛhadāraṇyaka 3.9.1
(शाकल्यब्राह्मणग्रन्थो वा शाकल्यब्राह्मणम्)
अथ हैनं विदग्धः शाकल्यः पप्रच्छ कति देवा याज्ञवल्क्येति ।
स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे यावन्तो वैश्वदेवस्य निविद्युच्यन्ते ।
त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
त्रयस्त्रिंशदिति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
षडिति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
त्रय इति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
द्वाविति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
अध्यर्ध इति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
एक इति ।
ओमिति होवाच ।
कतमे ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति ॥ ३.९.१ ॥
Lalu Śākalya, orang bijak itu, bertanya kepadanya: "Yājñavalkya, berapa banyak dewa?" Ia menjawab dengan rumus nivid yang sama seperti yang diucapkan untuk para Viśvedeva: "Tiga ratus tiga dan tiga ribu." "Baik." "Yājñavalkya, berapa banyak dewa?" "Tiga puluh tiga." "Baik." "Enam." "Baik." "Tiga." "Baik." "Dua." "Baik." "Satu setengah." "Baik." "Satu." "Baik." Śākalya berkata: "Lalu yang mana tiga ratus tiga dan tiga ribu itu?"
Bṛhadāraṇyaka 3.9.2
स होवाच महिमान एवैषामेते ।
त्रयस्त्रिंशत्त्वेव देवा इति ।
कतमे ते त्रयस्त्रिंशदिति ।
अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादित्याः त एकत्रिंशदैन्द्रश्चैव प्रजापतिश्च त्रयस्त्रिंशाविति ॥ ३.९.२ ॥
Ia berkata: "Ini hanyalah kemuliaan mereka. Dewa sebenarnya berjumlah tiga puluh tiga." "Siapakah ketiga puluh tiga itu?" "Delapan Vasu, sebelas Rudra, dua belas Āditya — itu tiga puluh satu — serta Indra dan Prajāpati; inilah ketiga puluh tiga."
Bṛhadāraṇyaka 3.9.3
कतमे वसव इति ।
अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षं चादित्यश्च द्यौः च चन्द्रमाश्च नक्षत्राणि चैते वसवः ।
एतेषु हीदं सर्वं वसु हितं इति तस्माद्वसव इति ॥ ३.९.३ ॥
"Siapakah para Vasu itu?" "Api, bumi, angin, angkasa, matahari, langit, bulan, dan bintang-bintang — inilah para Vasu. Di dalam merekalah seluruh kekayaan ini diletakkan, maka mereka disebut Vasu."
Bṛhadāraṇyaka 3.9.4
कतमे रुद्रा इति ।
दशेमे पुरुषे प्राणा आत्मैकादशः ।
ते यदास्माच्छरीरान्मर्त्यादुत्क्रामन्त्यथ रोदयन्ति ।
तद्यद्रोदयन्ति तस्माद्रुद्रा इति ॥ ३.९.४ ॥
"Siapakah para Rudra itu?" "Dalam diri manusia terdapat sepuluh prāṇa ini, dan ātman adalah yang kesebelas. Ketika mereka meninggalkan tubuh fana ini, orang menangis. Karena mereka membuat orang menangis, mereka disebut Rudra."
Bṛhadāraṇyaka 3.9.5
कतम आदित्या इति ।
द्वादश वै मासाः संवत्सरस्यैत आदित्याः ।
एते हीदं सर्वमाददाना यन्ति ।
ते यदिदं सर्वमाददाना यन्ति तस्मादादित्या इति ॥ ३.९.५ ॥
Siapakah Ādityas itu? Dua belas bulan dalam setahun itulah Ādityas. Sebab mereka berjalan membawa semua ini. Karena mereka berjalan membawa semua ini, maka disebut Ādityas.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.6
कतम इन्द्रः कतमः प्रजापतिरिति ।
स्तनयित्नुरेवेन्द्रो यज्ञः प्रजापतिरिति ।
कतमः स्तनयित्नुरिति ।
अशनिरिति ।
कतमो यज्ञ इति ।
पशव इति ॥ ३.९.६ ॥
Siapakah Indra, dan siapakah Prajāpati? Guntur itu sendiri adalah Indra; kurban adalah Prajāpati. Apakah guntur itu? Sambaran petir. Apakah kurban itu? Hewan-hewan.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.7
कतमे षडिति ।
अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षश्चादित्यश्च द्यौश्चैते षट् ।
एते हीदं सर्वं षडिति ॥ ३.९.७ ॥
Apakah yang enam itu? Api, bumi, angin, angkasa, matahari, dan langit — inilah yang enam. Sebab keenam inilah semua ini.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.8
कतमे ते त्रयो देवा इति ।
इम एव त्रयो लोकाः ।
एषु हीमे सर्वे देवा इति ।
कतमौ तौ द्वौ देवा इति ।
अन्नं चैव प्राणश्चेति ।
कतमोऽध्यर्ध इति ।
योऽयं पवत इति ॥ ३.९.८ ॥
Siapakah ketiga dewa itu? Inilah ketiga dunia, sebab di dalamnya terdapat semua dewa ini. Siapakah kedua dewa itu? Makanan dan prāṇa. Apakah yang satu setengah itu? Angin yang berhembus ini (pavamāna).
Bṛhadāraṇyaka 3.9.9
तदाहुर्यदयमेक इवैव पवते ।
अथ कथमध्यर्ध इति ।
यदस्मिन्निदं सर्वमध्यार्ध्नोत्तेनाध्यर्ध इति ।
कतम एको देव इति ।
प्राण इति ।
स ब्रह्म त्यदित्याचक्षते ॥ ३.९.९ ॥
Mereka berkata: ini tampaknya meniup seolah-olah hanya satu. Lalu mengapa disebut 'adhyardha' (satu setengah)? Karena ia menopang semua ini di dalamnya, maka ia adalah 'adhyardha'. Siapakah dewa yang satu itu? Napas (prāṇa). Mereka menyebutnya brahman, 'itu' (tat).
Bṛhadāraṇyaka 3.9.10
पृथिव्येव यस्यायतनमग्निर्लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं शारीरः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
अमृतमिति होवाच ॥ ३.९.१० ॥
Yang tempatnya adalah bumi, yang dunianya adalah api, yang cahayanya adalah pikiran; siapa yang mengetahui puruṣa itu sebagai tempat berlindung tertinggi dari seluruh ātman, dialah yang mengetahui. Yājñavalkya: Aku mengetahui puruṣa itu, tempat berlindung tertinggi dari seluruh ātman, yang engkau sebut. Dialah puruṣa yang bersemayam dalam tubuh. Katakanlah, Śākalya, apa dewanya? Ia berkata: keabadian.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.11
काम एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं काममयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
स्त्रिय इति होवाच ॥ ३.९.११ ॥
Yang tempat tinggalnya adalah hasrat, yang rumahnya adalah hati, yang dunianya adalah pikiran, yang cahayanya adalah pikiran; siapa yang mengetahui puruṣa itu sebagai tempat berlindung tertinggi dari seluruh ātman, dialah yang mengetahui. Yājñavalkya: Aku mengetahui puruṣa itu, tempat berlindung tertinggi dari seluruh ātman, yang engkau sebut. Dialah puruṣa yang terbuat dari hasrat. Katakanlah, Śākalya, apa dewanya? Ia berkata: perempuan-perempuan.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.12
रूपाण्येव यस्यायतनं चक्षुर्लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवासावादित्ये पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
सत्यमिति होवाच ॥ ३.९.१२ ॥
Yang tempat tinggalnya adalah rupa, yang rumahnya adalah mata, yang dunianya adalah mata, yang cahayanya adalah pikiran; siapa yang mengetahui puruṣa itu sebagai tempat berlindung tertinggi dari seluruh ātman, dialah yang mengetahui. Yājñavalkya: Aku mengetahui puruṣa itu, tempat berlindung tertinggi dari seluruh ātman, yang engkau sebut. Dialah puruṣa yang ada di matahari. Katakanlah, Śākalya, apa dewanya? Ia berkata: kebenaran (satya).
Bṛhadāraṇyaka 3.9.13
आकश एव यस्यायतनं श्रोत्रं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं श्रौतः प्रातिश्रुत्कः पुरुषः स एष ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
दिश इति होवच ॥ ३.९.१३ ॥
Yang tempat tinggalnya adalah ākāśa, yang pendengaran, dunia, pikiran, dan cahayanya adalah miliknya: siapa yang mengetahui puruṣa itu, tempat berlindung tertinggi dari ātman segala sesuatu, dialah sungguh seorang pengetahu. Yājñavalkya: Wahai Śākalya, aku mengetahui puruṣa itu, tempat berlindung tertinggi dari ātman segala sesuatu, yang engkau sebutkan. Dialah puruṣa yang bergema dalam gaung, yang didengar di telinga. Katakanlah, Śākalya, apa dewatanya? Ia menjawab: arah-arah mata angin.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.14
तम एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं छायामयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
मृत्युरिति होवाच ॥ ३.९.१४ ॥
Yang tempat tinggalnya adalah kegelapan, yang hati, dunia, pikiran, dan cahayanya adalah miliknya: siapa yang mengetahui puruṣa itu, tempat berlindung tertinggi dari ātman segala sesuatu, dialah sungguh seorang pengetahu. Yājñavalkya: Wahai Śākalya, aku mengetahui puruṣa itu, tempat berlindung tertinggi dari ātman segala sesuatu, yang engkau sebutkan. Dialah puruṣa yang terbuat dari bayangan. Katakanlah, Śākalya, apa dewatanya? Ia menjawab: kematian.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.15
रूपाण्येव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायमादर्शे पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
सत्यमिति होवाच ॥ ३.९.१५ ॥
Yang tempat tinggalnya adalah rūpa, yang hati, dunia, pikiran, dan cahayanya adalah miliknya: siapa yang mengetahui puruṣa itu, tempat berlindung tertinggi dari ātman segala sesuatu, dialah sungguh seorang pengetahu. Yājñavalkya: Wahai Śākalya, aku mengetahui puruṣa itu, tempat berlindung tertinggi dari ātman segala sesuatu, yang engkau sebutkan. Dialah puruṣa yang tampak dalam cermin. Katakanlah, Śākalya, apa dewatanya? Ia menjawab: kebenaran.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.16
आप एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं अप्सु पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
वरुण इति होवाच ॥ ३.९.१६ ॥
Yang tempat tinggalnya adalah air, yang hati, dunia, pikiran, dan cahayanya adalah miliknya: siapa yang mengetahui puruṣa itu, tempat berlindung tertinggi dari ātman segala sesuatu, dialah sungguh seorang pengetahu. Yājñavalkya: Wahai Śākalya, aku mengetahui puruṣa itu, tempat berlindung tertinggi dari ātman segala sesuatu, yang engkau sebutkan. Dialah puruṣa yang berdiam dalam air. Katakanlah, Śākalya, apa dewatanya? Ia menjawab: Varuṇa.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.17
रेत एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं पुत्रमयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
प्रजापतिरिति होवाच ॥ ३.९.१७ ॥
Dia yang tempat tinggalnya adalah benih, yang hatinya adalah dunia, yang cahayanya adalah pikiran—Puruṣa itu harus diketahui, perlindungan tertinggi bagi ātman segala sesuatu. Dialah sesungguhnya yang akan menjadi pengetahu. Yājñavalkya: Aku mengetahui Puruṣa itu, perlindungan tertinggi bagi ātman segala sesuatu, yang engkau sebut. Puruṣa yang terbuat dari anak adalah dia ini. Śākalya, katakan, apa dewanya? Ia berkata: Prajāpati.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.18
शाकल्येति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
त्वां स्विदिमे ब्राह्मणा अङ्गारावक्षयणमक्रता३ इति ॥ ३.९.१८ ॥
Yājñavalkya berkata: "Śākalya, apakah para brahmana ini telah menjadikanmu tumpukan bara api?"
Bṛhadāraṇyaka 3.9.19
याज्ञवल्क्येति होवाच शाकल्यः ।
यदिदं कुरुपञ्चालानां ब्राह्मनानत्यवादीः किं ब्रह्म विद्वानिति ।
दिशो वेद सदेवाः सप्रतिष्ठा इति ।
यद्दिशो वेत्थ सदेवाः सप्रतिष्ठाः ॥ ३.९.१९ ॥
Śākalya berkata: "Yājñavalkya, karena engkau telah mengalahkan para brahmana Kuru dan Pañcāla, apakah engkau mengetahui brahman?" Yājñavalkya: "Aku mengetahui arah-arah beserta para dewa dan dasarnya." Śākalya: "Jika engkau mengetahui arah-arah beserta para dewa dan dasarnya…"
Bṛhadāraṇyaka 3.9.20
किंदेवतोऽस्यां प्राच्यां दिश्यसीति ।
आदित्यदेवत इति ।
स आदित्यः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
चक्षुषीति ।
कस्मिन्नु चक्षुः प्रतिष्ठितमिति ।
रूपेष्विति ।
चक्षुषा हि रूपाणि पश्यति ।
कस्मिन्नु रूपाणि प्रतिष्ठितानीति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि रूपाणि जानाति ।
हृदये ह्येव रूपाणि प्रतिष्ठितानि भवन्तीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२० ॥
"Di arah timur ini, dengan dewa apa engkau?" "Dengan matahari sebagai dewa." "Pada apa matahari itu berdiri?" "Pada mata." "Pada apa mata itu berdiri?" "Pada bentuk-bentuk." "Karena dengan mata orang melihat bentuk-bentuk. Pada apa bentuk-bentuk itu berdiri?" Ia berkata: "Pada hati. Karena dengan hati orang mengetahui bentuk-bentuk, dan bentuk-bentuk hanya berdiri pada hati." "Memang demikianlah, wahai Yājñavalkya."
Bṛhadāraṇyaka 3.9.21
किंदेवतोऽस्यां दक्षिणायां दिश्यसीति ।
यमदेवत इति ।
स यमः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
यज्ञ इति ।
कस्मिन्नु यज्ञः प्रतिष्ठित इति ।
दक्षिणायामिति ।
कस्मिन्नु दक्षिणा प्रतिष्ठितेति ।
श्रद्धायामिति ।
यदा ह्येव श्रद्धत्तेऽथ दक्षिणां ददाति ।
श्रद्धायां ह्येव दक्षिणा प्रतिष्ठितेति ।
कस्मिन्नु श्रद्धा प्रतिष्ठितेति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि श्रद्धाम् ।
हृदये ह्येव श्रद्धा प्रतिष्ठिता भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२१ ॥
Di arah selatan ini, engkau bersama dewa apa? Bersama dewa Yama. Di mana Yama itu berdiam? Dalam yajña (persembahan kurban). Di mana yajña berdiam? Dalam dakṣiṇā (dana kurban). Di mana dakṣiṇā berdiam? Dalam śraddhā (keyakinan), karena hanya dengan keyakinan orang memberi dana; dakṣiṇā berdiam hanya dalam keyakinan. Di mana śraddhā berdiam? Dalam hati, katanya, sebab melalui hatilah keyakinan dikenali; keyakinan berdiam hanya di dalam hati. Memang demikianlah, wahai Yājñavalkya.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.22
किंदेवतोऽस्यां प्रतीच्यां दिश्यसीति ।
वरुणदेवत इति ।
स वरुणः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
अप्स्विति ।
कस्मिन्न्वापः प्रतिष्ठिता इति ।
रेतसीति ।
कस्मिन्नु रेतः प्रतिष्ठितमिति ।
हृदय इति ।
तस्मादपि प्रतिरूपं जातमाहुर्हृदयादिव सृप्तो हृदयादिव निर्मित इति ।
हृदये ह्येव रेतः प्रतिष्ठितं भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२२ ॥
Di arah barat ini, engkau bersama dewa apa? Bersama dewa Varuṇa. Di mana Varuṇa itu berdiam? Dalam air. Di mana air berdiam? Dalam benih (retas). Di mana benih berdiam? Dalam hati. Karena itu orang berkata bahwa yang lahir serupa dengan rupanya, seolah keluar dari hati, seolah dibentuk dari hati. Benih berdiam hanya di dalam hati. Memang demikianlah, wahai Yājñavalkya.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.23
किंदेवतोऽस्यामुदीच्यां दिश्यसीति ।
सोमदेवत इति ।
स सोमः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
दीक्षायामिति ।
कस्मिन्नु दिक्षा प्रतिष्ठितेति ।
सत्य इति ।
तस्मादपि दीक्षितमाहुः सत्यं वदेति ।
सत्ये ह्येव दीक्षा प्रतिष्ठितेति ।
कस्मिन्नु सत्यं प्रतिष्ठितमिति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि सत्यं जानाति ।
हृदये ह्येव सत्यं प्रतिष्ठितं भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२३ ॥
Di arah utara ini, engkau bersama dewa apa? Bersama dewa Soma. Di mana Soma itu berdiam? Dalam dīkṣā (inisiasi). Di mana dīkṣā berdiam? Dalam kebenaran, katanya. Karena itu orang berkata kepada yang diinisiasi: 'Ucapkanlah kebenaran', sebab dīkṣā berdiam hanya dalam kebenaran. Di mana kebenaran berdiam? Dalam hati, katanya, sebab melalui hatilah kebenaran diketahui; kebenaran berdiam hanya di dalam hati. Memang demikianlah, wahai Yājñavalkya.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.24
किंदेवतोऽस्यां ध्रुवायां दिश्यसीति ।
अग्निदेवत इति ।
सोऽग्निः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
वाचीति ।
कस्मिन्नु वाक्प्रतिष्ठितेति ।
हृदय इति ।
कस्मिन्नु हृदयं प्रतिष्ठितमिति ॥ ३.९.२४ ॥
Di arah tetap ini, engkau bersama dewa apa? Bersama dewa Agni. Di mana Agni itu berdiam? Dalam ucapan (vāc). Di mana ucapan berdiam? Dalam hati. Di mana hati berdiam?
Bṛhadāraṇyaka 3.9.25
अहल्लिकेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
यत्रैतदन्यत्रास्मन्मन्यासै ।
यद्ध्येतदन्यत्रास्मत्स्याच्छ्वानो वैनदद्युर्वयांसि वैनद्विमथ्नीरन्निति ॥ ३.९.२५ ॥
Yājñavalkya berkata: "Baiklah, demikianlah. Jika kalian menganggap ini terpisah dari kami, maka jika itu terpisah dari kami, anjing-anjing mungkin memakannya, atau burung-burung mungkin mengoyaknya."
Bṛhadāraṇyaka 3.9.26
कस्मिन्नु त्वं चात्मा च प्रतिष्ठितौ स्थ इति ।
प्राण इति ।
कस्मिन्नु प्राणः प्रतिष्ठित इति ।
अपान इति ।
कस्मिन्न्वपानः प्रतिष्ठित इति ।
व्यान इति ।
कस्मिन्नु व्यानः प्रतिष्ठित इति ।
उदान इति ।
कस्मिन्नूदानः प्रतिष्ठित इति ।
समान इति ।
स एष नेति नेत्यात्मा ।
अगृह्यो न हि गृह्यते ।
अशीर्यो न हि शीर्यते ।
असङ्गो न सज्यते ।
असितो न व्यथते ।
न रिष्यति ।
एतान्यष्टावायतनान्यष्टौ लोका अद्द्. अष्टौ देवा अष्टौ पुरुषाः ।
स यस्तान् पुरुषान्निरुह्य प्रत्युह्यात्यक्रामत्तं त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि ।
तं चेन्मे न विवक्ष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति ।
तं ह न मेने शाकल्यस्।
तस्य ह मूर्धा विपपात ।
अपि हास्य परिमोषिणोऽस्थीन्यपजह्रुरन्यन्मन्यमानाः ॥ ३.९.२६ ॥
"Dalam apakah engkau dan ātman berdiam?" "Dalam prāṇa." "Dalam apakah prāṇa berdiam?" "Dalam apāna." "Dalam apakah apāna?" "Dalam vyāna." "Dalam apakah vyāna?" "Dalam udāna." "Dalam apakah udāna?" "Dalam samāna." Ātman itu adalah 'neti, neti' (bukan ini, bukan ini). Ia tidak dapat digenggam, karena ia tidak tergenggam; ia tidak hancur; ia tidak melekat; ia tidak terikat; ia tidak menderita; ia tidak terluka. Inilah delapan penopang, delapan dunia, delapan dewa, dan delapan pribadi. Aku bertanya tentang pribadi upaniṣad yang, setelah memisahkan dan menarik mundur mereka, melampaui mereka. Jika engkau tidak memberitahuku, kepalamu akan jatuh." Śākalya tidak menerimanya. Maka kepalanya jatuh. Para pencuri bahkan membawa pergi tulang-tulangnya, mengira itu benda lain.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.27
अथ होवाच ब्राह्मणा भगवन्तो यो वः कामयते स मा पृच्छतु ।
सर्वे वा मा पृच्छत ।
यो वः कामयते तं वः पृच्छामि सर्वान् वा वः पृच्छामीति ।
ते ह ब्राह्मणा न दधृषुः ॥ ३.९.२७ ॥
Kemudian Yājñavalkya berkata: "Wahai para brāhmaṇa yang mulia, siapa di antara kalian yang ingin bertanya, silakan bertanya kepadaku; atau kalian semua bertanyalah kepadaku. Aku bertanya kepada siapa di antara kalian yang menginginkannya, atau kepada kalian semua." Maka para brāhmaṇa itu tidak berani.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.29
तान् हैतैः श्लोकैः पप्रच्छ
यथा वृक्षो वनस्पतिस्तथैव पुरुषोऽमृषा ।
तस्य लोमानि पर्णानि त्वगस्योत्पाटिका बहिः ॥ ३.९.२९ ॥
Kepada mereka ia bertanya dengan syair-syair ini: "Seperti pohon, pohon hutan, demikianlah sesungguhnya pribadi itu. Rambutnya adalah daun-daunnya; kulit luarnya adalah kulit kayunya."
Bṛhadāraṇyaka 3.9.30
त्वच एवास्य रुधिरं प्रस्यन्दि त्वच उत्पटः ।
तस्मात्तदातृण्णात्प्रैति रसो वृक्षादिवाहतात् ॥ ३.९.३० ॥
Dari kulit (pohon) ini memang darah mengalir; ketika kulit pecah, darah menyembur. Maka, ketika ditebang, ia keluar seperti getah dari pohon yang dipukul.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.31
मांसान्यस्य शकराणि किनाटं स्नाव तत्स्थिरम् ।
अस्थीन्यन्तरतो दारुणि मज्जा मज्जोपमा कृता ॥ ३.९.३१ ॥
Daging (pohon) ini adalah lapisan di bawah kulitnya; kinātam adalah urat-nya, dan ia kokoh. Kayu di dalamnya adalah tulangnya, dan empulurnya adalah sumsumnya; demikianlah perbandingan dibuat.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.32
यद्वृक्षो वृक्णो रोहति मूलान्नवतरः पुनः ।
मर्त्यः स्विन्मृत्युना वृक्णः कस्मान्मूलात्प्ररोहति ॥ ३.९.३२ ॥
Ketika pohon ditebang, ia tumbuh kembali, segar, dari akarnya; dari akar manakah manusia fana bertunas kembali ketika ditebang oleh kematian?
Bṛhadāraṇyaka 3.9.33
रेतस इति मा वोचत जीवतस्तत्प्रजायते ।
धानारुह इव वै वृक्षोऽञ्जसा प्रेत्य सम्भवः ॥ ३.९.३३ ॥
Jangan katakan 'dari air mani'; dari yang hidup ia terlahir. Seperti pohon yang tumbuh dari tunas bulir, kelahiran setelah kematian terjadi dengan mudah.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.34
यत्समूलमावृहेयुर्वृक्षं न पुनराभवेत् ।
मर्त्यः स्विन्मृत्युना वृक्णः कस्मान्मूलात्प्ररोहति ॥ ३.९.३४ ॥
Jika sebuah pohon dicabut beserta akarnya, ia tidak akan tumbuh kembali. Dari akar manakah makhluk fana yang ditebang maut bertunas kembali?
Bṛhadāraṇyaka 3.9.35
जात एव न जायते को न्वेनं जनयेत्पुनः ।
विज्ञानमानन्दं ब्रह्म रातिर्दातुः परायणम् ॥ ३.९.३५ ॥
Yang telah lahir tidak lahir kembali; siapakah yang akan melahirkannya lagi? Brahman, yang adalah kesadaran dan kebahagiaan, adalah tempat perlindungan tertinggi dari pemberian sang pemberi.
Bṛhadāraṇyaka 3.9.36
जात एव न जायते को न्वेनं जनयेत्पुनः ।
विज्ञानमानन्दं ब्रह्म रातिर्दातुः परायणम् ॥
तिष्ठमानस्य तद्विद इति ॥ ३.९.३६ ॥
Yang telah lahir tidak lahir kembali; siapakah yang akan melahirkannya lagi? Brahman, yang adalah kesadaran dan kebahagiaan, adalah tempat perlindungan tertinggi dari pemberian sang pemberi. Demikianlah bagi orang yang teguh di dalamnya dan mengetahuinya.