ಉಪನಿಷತ್ತುಗಳು · Bṛhadāraṇyaka 3.9

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

ಪದಾರ್ಥಗಳೊಂದಿಗೆ ಓದಿ

Bṛhadāraṇyaka 3.9.1

(शाकल्यब्राह्मणग्रन्थो वा शाकल्यब्राह्मणम्)
अथ हैनं विदग्धः शाकल्यः पप्रच्छ कति देवा याज्ञवल्क्येति ।
स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे यावन्तो वैश्वदेवस्य निविद्युच्यन्ते ।
त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
त्रयस्त्रिंशदिति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
षडिति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
त्रय इति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
द्वाविति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
अध्यर्ध इति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
एक इति ।
ओमिति होवाच ।
कतमे ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति ॥ ३.९.१ ॥

ಆಗ ವಿದಗ್ಧ ಶಾಕಲ್ಯನು ಅವನನ್ನು ಕೇಳಿದನು, "ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ದೇವತೆಗಳು ಎಷ್ಟು?" ಅವನು ವಿಶ್ವದೇವರ ನಿವಿದ್ ಮಂತ್ರದಲ್ಲಿ ಹೇಳುವ ಅದೇ ಉತ್ತರವನ್ನು ನೀಡಿದನು: "ಮುನ್ನೂರ ಮೂರು, ಮೂರು ಸಾವಿರ." "ಸರಿ." "ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ದೇವತೆಗಳು ಎಷ್ಟು?" "ಮೂವತ್ತಮೂರು." "ಸರಿ." "ಆರು." "ಸರಿ." "ಮೂರು." "ಸರಿ." "ಎರಡು." "ಸರಿ." "ಒಂದೂವರೆ." "ಸರಿ." "ಒಂದು." "ಸರಿ." ಶಾಕಲ್ಯನು ಹೇಳಿದನು, "ಹಾಗಾದರೆ ಆ ಮುನ್ನೂರ ಮೂರು ಮತ್ತು ಮೂರು ಸಾವಿರ ಯಾವವು?"

Bṛhadāraṇyaka 3.9.2

स होवाच महिमान एवैषामेते ।
त्रयस्त्रिंशत्त्वेव देवा इति ।
कतमे ते त्रयस्त्रिंशदिति ।
अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादित्याः त एकत्रिंशदैन्द्रश्चैव प्रजापतिश्च त्रयस्त्रिंशाविति ॥ ३.९.२ ॥

ಅವನು ಹೇಳಿದನು, "ಇವು ಅವರ ಮಹಿಮೆಗಳೇ. ದೇವತೆಗಳು ನಿಜವಾಗಿ ಮೂವತ್ತಮೂವರೇ." "ಆ ಮೂವತ್ತಮೂವರು ಯಾರು?" "ಎಂಟು ವಸುಗಳು, ಹನ್ನೊಂದು ರುದ್ರರು, ಹನ್ನೆರಡು ಆದಿತ್ಯರು — ಅವರು ಮೂವತ್ತೊಂದು — ಇಂದ್ರ ಮತ್ತು ಪ್ರಜಾಪತಿ; ಇವರೇ ಮೂವತ್ತಮೂವರು."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.3

कतमे वसव इति ।
अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षं चादित्यश्च द्यौः च चन्द्रमाश्च नक्षत्राणि चैते वसवः ।
एतेषु हीदं सर्वं वसु हितं इति तस्माद्वसव इति ॥ ३.९.३ ॥

"ವಸುಗಳು ಯಾರು?" "ಅಗ್ನಿ, ಪೃಥ್ವಿ, ವಾಯು, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ಆದಿತ್ಯ, ದ್ಯುಲೋಕ, ಚಂದ್ರ, ನಕ್ಷತ್ರಗಳು — ಇವೇ ವಸುಗಳು. ಇವುಗಳಲ್ಲೇ ಈ ಸರ್ವವೂ ಸಂಪತ್ತಾಗಿ ಇರಿಸಲ್ಪಟ್ಟಿದೆ; ಆದ್ದರಿಂದ ಇವರು ವಸುಗಳು ಎನಿಸುತ್ತಾರೆ."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.4

कतमे रुद्रा इति ।
दशेमे पुरुषे प्राणा आत्मैकादशः ।
ते यदास्माच्छरीरान्मर्त्यादुत्क्रामन्त्यथ रोदयन्ति ।
तद्यद्रोदयन्ति तस्माद्रुद्रा इति ॥ ३.९.४ ॥

"ರುದ್ರರು ಯಾರು?" "ಪುರುಷನಲ್ಲಿ ಈ ಹತ್ತು ಪ್ರಾಣಗಳಿವೆ; ಹನ್ನೊಂದನೆಯದು ಆತ್ಮ. ಈ ಮರ್ತ್ಯ ಶರೀರದಿಂದ ಅವು ಹೊರಹೋದಾಗ, ಜನರು ಅಳತೊಡಗುತ್ತಾರೆ. ಅವು ಅಳಿಸುವುದರಿಂದ ಇವರನ್ನು ರುದ್ರರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.5

कतम आदित्या इति ।
द्वादश वै मासाः संवत्सरस्यैत आदित्याः ।
एते हीदं सर्वमाददाना यन्ति ।
ते यदिदं सर्वमाददाना यन्ति तस्मादादित्या इति ॥ ३.९.५ ॥

ಆದಿತ್ಯರು ಯಾರು? ಸಂವತ್ಸರದ ಹನ್ನೆರಡು ತಿಂಗಳುಗಳೇ ಈ ಆದಿತ್ಯರು. ಇವೇ ಈ ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುತ್ತವೆ. ಇವು ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ ಸಾಗುವುದರಿಂದ ಇವನ್ನು ಆದಿತ್ಯರು ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.6

कतम इन्द्रः कतमः प्रजापतिरिति ।
स्तनयित्नुरेवेन्द्रो यज्ञः प्रजापतिरिति ।
कतमः स्तनयित्नुरिति ।
अशनिरिति ।
कतमो यज्ञ इति ।
पशव इति ॥ ३.९.६ ॥

ಇಂದ್ರ ಯಾರು, ಪ್ರಜಾಪತಿ ಯಾರು? ಗುಡುಗೇ ಇಂದ್ರ; ಯಜ್ಞವೇ ಪ್ರಜಾಪತಿ. ಗುಡುಗು ಯಾವುದು? ಸಿಡಿಲು. ಯಜ್ಞ ಯಾವುದು? ಪಶುಗಳು.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.7

कतमे षडिति ।
अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षश्चादित्यश्च द्यौश्चैते षट् ।
एते हीदं सर्वं षडिति ॥ ३.९.७ ॥

ಆರು ಯಾವುವು? ಅಗ್ನಿ, ಭೂಮಿ, ವಾಯು, ಅಂತರಿಕ್ಷ, ಆದಿತ್ಯ, ದ್ಯೌ — ಇವೇ ಆರು. ಇವೇ ಈ ಎಲ್ಲವೂ ಆರು.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.8

कतमे ते त्रयो देवा इति ।
इम एव त्रयो लोकाः ।
एषु हीमे सर्वे देवा इति ।
कतमौ तौ द्वौ देवा इति ।
अन्नं चैव प्राणश्चेति ।
कतमोऽध्यर्ध इति ।
योऽयं पवत इति ॥ ३.९.८ ॥

ಆ ಮೂರು ದೇವತೆಗಳು ಯಾರು? ಇವೇ ಮೂರು ಲೋಕಗಳು; ಇವುಗಳಲ್ಲೇ ಈ ಎಲ್ಲ ದೇವತೆಗಳಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಎರಡು ದೇವತೆಗಳು ಯಾರು? ಅನ್ನ ಮತ್ತು ಪ್ರಾಣ. ಒಂದೂವರೆ ಯಾವುದು? ಈ ಬೀಸುವ ಗಾಳಿ (ಪವಮಾನ).

Bṛhadāraṇyaka 3.9.9

तदाहुर्यदयमेक इवैव पवते ।
अथ कथमध्यर्ध इति ।
यदस्मिन्निदं सर्वमध्यार्ध्नोत्तेनाध्यर्ध इति ।
कतम एको देव इति ।
प्राण इति ।
स ब्रह्म त्यदित्याचक्षते ॥ ३.९.९ ॥

ಅವರು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ: ಇದು ಒಂದೇ ಎಂಬಂತೆ ಶುದ್ಧಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಹಾಗಾದರೆ 'ಅಧ್ಯರ್ಧ' (ಒಂದೂವರೆ) ಏಕೆ? ಇದರಲ್ಲಿ ಈ ಸರ್ವವನ್ನು ಅದು ಧರಿಸಿದ್ದರಿಂದ ಅದು 'ಅಧ್ಯರ್ಧ'. ಆ ಒಬ್ಬ ದೇವ ಯಾರು? ಪ್ರಾಣ. ಅದನ್ನು ಅವರು 'ಬ್ರಹ್ಮ', 'ತತ್' ಎಂದು ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.10

पृथिव्येव यस्यायतनमग्निर्लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं शारीरः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
अमृतमिति होवाच ॥ ३.९.१० ॥

ಭೂಮಿಯೇ ಯಾರ ಆಶ್ರಯವೋ, ಅಗ್ನಿಯೇ ಲೋಕವೋ, ಮನಸ್ಸೇ ಬೆಳಕೋ, ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಮ ಆಶ್ರಯವಾದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ ಅವನೇ ಜ್ಞಾತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ: ನೀವು ಹೇಳುವ ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಮ ಆಶ್ರಯವಾದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ಇವನೇ ದೇಹದಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷ. ಶಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾರು? ಅವನು ಹೇಳಿದನು: ಅಮೃತ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.11

काम एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं काममयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
स्त्रिय इति होवाच ॥ ३.९.११ ॥

ಕಾಮವೇ ಯಾರ ಆಶ್ರಯವೋ, ಹೃದಯವೇ ಆಯತನವೋ, ಮನಸ್ಸೇ ಬೆಳಕೋ, ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಮ ಆಶ್ರಯವಾದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ ಅವನೇ ಜ್ಞಾತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ: ನೀವು ಹೇಳುವ ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಮ ಆಶ್ರಯವಾದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ಇವನೇ ಕಾಮಮಯ ಪುರುಷ. ಶಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾರು? ಅವನು ಹೇಳಿದನು: ಸ್ತ್ರೀಯರು.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.12

रूपाण्येव यस्यायतनं चक्षुर्लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवासावादित्ये पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
सत्यमिति होवाच ॥ ३.९.१२ ॥

ರೂಪಗಳೇ ಯಾರ ಆಶ್ರಯವೋ, ಕಣ್ಣೇ ಆಯತನವೋ, ಮನಸ್ಸೇ ಬೆಳಕೋ, ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಮ ಆಶ್ರಯವಾದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೋ ಅವನೇ ಜ್ಞಾತನಾಗುತ್ತಾನೆ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ: ನೀವು ಹೇಳುವ ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಮ ಆಶ್ರಯವಾದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ಸೂರ್ಯನಲ್ಲಿರುವ ಪುರುಷ ಇವನೇ. ಶಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾರು? ಅವನು ಹೇಳಿದನು: ಸತ್ಯ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.13

आकश एव यस्यायतनं श्रोत्रं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं श्रौतः प्रातिश्रुत्कः पुरुषः स एष ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
दिश इति होवच ॥ ३.९.१३ ॥

ಆಕಾಶವೇ ಯಾರ ಆಯತನವೋ, ಶ್ರೋತ್ರ, ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು, ಜ್ಯೋತಿ ಯಾರದೋ — ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುವರೋ, ಅವನು ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಾಯಣವನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗುವನು. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ: ಓ ಶಾಕಲ್ಯ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಾಯಣನಾದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ಕಿವಿಯಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಧ್ವನಿಸುವ ಈ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾರು? ಹೇಳು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ದಿಕ್ಕುಗಳು.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.14

तम एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं छायामयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
मृत्युरिति होवाच ॥ ३.९.१४ ॥

ಅಂಧಕಾರವೇ ಯಾರ ಆಯತನವೋ, ಹೃದಯ, ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು, ಜ್ಯೋತಿ ಯಾರದೋ — ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುವರೋ, ಅವನು ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಾಯಣವನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗುವನು. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ: ಓ ಶಾಕಲ್ಯ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಾಯಣನಾದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ಛಾಯಾಮಯನಾದ ಈ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾರು? ಹೇಳು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ಮೃತ್ಯು.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.15

रूपाण्येव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायमादर्शे पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
सत्यमिति होवाच ॥ ३.९.१५ ॥

ರೂಪಗಳೇ ಯಾರ ಆಯತನವೋ, ಹೃದಯ, ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು, ಜ್ಯೋತಿ ಯಾರದೋ — ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುವರೋ, ಅವನು ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಾಯಣವನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗುವನು. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ: ಓ ಶಾಕಲ್ಯ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಾಯಣನಾದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ಕನ್ನಡಿಯಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಈ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾರು? ಹೇಳು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ಸತ್ಯ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.16

आप एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं अप्सु पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
वरुण इति होवाच ॥ ३.९.१६ ॥

ನೀರೇ ಯಾರ ಆಯತನವೋ, ಹೃದಯ, ಲೋಕ, ಮನಸ್ಸು, ಜ್ಯೋತಿ ಯಾರದೋ — ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ಯಾರು ತಿಳಿಯುವರೋ, ಅವನು ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಾಯಣವನ್ನು ತಿಳಿದವನಾಗುವನು. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ: ಓ ಶಾಕಲ್ಯ, ನೀನು ಹೇಳಿದ ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಾಯಣನಾದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ನೀರಿನಲ್ಲಿರುವ ಈ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾರು? ಹೇಳು. ಅವರು ಹೇಳಿದರು: ವರುಣ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.17

रेत एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं पुत्रमयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
प्रजापतिरिति होवाच ॥ ३.९.१७ ॥

ಯಾರ ವಾಸಸ್ಥಾನ ವೀರ್ಯವೋ, ಹೃದಯ ಲೋಕವೋ, ಮನಸ್ಸು ಬೆಳಕೋ, ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಮ ಆಶ್ರಯನಾದ ಆ ಪುರುಷನನ್ನು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಅವನೇ ನಿಜವಾದ ಜ್ಞಾತೃ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ: ನೀವು ಹೇಳಿದ ಸರ್ವಾತ್ಮನ ಪರಮ ಆಶ್ರಯ ಪುರುಷನನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ಪುತ್ರಮಯನಾದ ಈ ಪುರುಷನೇ ಅವನು. ಶಾಕಲ್ಯ, ಅವನ ದೇವತೆ ಯಾರು? ಅವನು ಹೇಳಿದ: ಪ್ರಜಾಪತಿ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.18

शाकल्येति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
त्वां स्विदिमे ब्राह्मणा अङ्गारावक्षयणमक्रता३ इति ॥ ३.९.१८ ॥

ಶಾಕಲ್ಯ, ಎಂದು ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಹೇಳಿದ: ಈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರು ನಿನ್ನನ್ನು ಕೆಂಡದ ರಾಶಿಯನ್ನಾಗಿ ಮಾಡಿದರೇ?

Bṛhadāraṇyaka 3.9.19

याज्ञवल्क्येति होवाच शाकल्यः ।
यदिदं कुरुपञ्चालानां ब्राह्मनानत्यवादीः किं ब्रह्म विद्वानिति ।
दिशो वेद सदेवाः सप्रतिष्ठा इति ।
यद्दिशो वेत्थ सदेवाः सप्रतिष्ठाः ॥ ३.९.१९ ॥

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಎಂದು ಶಾಕಲ್ಯ ಹೇಳಿದ: ಕುರು-ಪಂಚಾಲ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರನ್ನು ನೀನು ವಾದದಲ್ಲಿ ಮೀರಿದ್ದರಿಂದ, ಬ್ರಹ್ಮವನ್ನು ತಿಳಿದವನೇ ನೀನು? ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ: ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳ ಆಧಾರಗಳ ಸಹಿತ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನಾನು ಬಲ್ಲೆ. ಶಾಕಲ್ಯ: ದೇವತೆಗಳೊಂದಿಗೆ ಅವುಗಳ ಆಧಾರಗಳ ಸಹಿತ ದಿಕ್ಕುಗಳನ್ನು ನೀನು ಬಲ್ಲೆಯಾ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.20

किंदेवतोऽस्यां प्राच्यां दिश्यसीति ।
आदित्यदेवत इति ।
स आदित्यः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
चक्षुषीति ।
कस्मिन्नु चक्षुः प्रतिष्ठितमिति ।
रूपेष्विति ।
चक्षुषा हि रूपाणि पश्यति ।
कस्मिन्नु रूपाणि प्रतिष्ठितानीति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि रूपाणि जानाति ।
हृदये ह्येव रूपाणि प्रतिष्ठितानि भवन्तीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२० ॥

ಈ ಪೂರ್ವ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ಯಾವ ದೇವತೆಯೊಂದಿಗಿದ್ದೀಯ? ಆದಿತ್ಯ ದೇವತೆಯೊಂದಿಗೆ. ಆ ಆದಿತ್ಯ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ? ಕಣ್ಣಿನಲ್ಲಿ. ಕಣ್ಣು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ? ರೂಪಗಳಲ್ಲಿ. ಕಣ್ಣಿನಿಂದಲೇ ರೂಪಗಳನ್ನು ನೋಡುತ್ತಾನೆ. ರೂಪಗಳು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ? ಅವನು ಹೇಳಿದ: ಹೃದಯದಲ್ಲಿ. ಹೃದಯದಿಂದಲೇ ರೂಪಗಳನ್ನು ತಿಳಿಯುತ್ತಾನೆ; ರೂಪಗಳು ಹೃದಯದಲ್ಲೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿರುತ್ತವೆ. ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಇದು ಹೀಗೆಯೇ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.21

किंदेवतोऽस्यां दक्षिणायां दिश्यसीति ।
यमदेवत इति ।
स यमः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
यज्ञ इति ।
कस्मिन्नु यज्ञः प्रतिष्ठित इति ।
दक्षिणायामिति ।
कस्मिन्नु दक्षिणा प्रतिष्ठितेति ।
श्रद्धायामिति ।
यदा ह्येव श्रद्धत्तेऽथ दक्षिणां ददाति ।
श्रद्धायां ह्येव दक्षिणा प्रतिष्ठितेति ।
कस्मिन्नु श्रद्धा प्रतिष्ठितेति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि श्रद्धाम् ।
हृदये ह्येव श्रद्धा प्रतिष्ठिता भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२१ ॥

ಈ ದಕ್ಷಿಣ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ಯಾವ ದೇವತೆಯೊಂದಿಗೆ ಇದ್ದೀಯೆ? ಯಮದೇವತೆಯೊಂದಿಗೆ. ಆ ಯಮ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ? ಯಜ್ಞದಲ್ಲಿ. ಯಜ್ಞ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ? ದಕ್ಷಿಣೆಯಲ್ಲಿ. ದಕ್ಷಿಣೆ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ? ಶ್ರದ್ಧೆಯಲ್ಲಿ, ಏಕೆಂದರೆ ಶ್ರದ್ಧೆಯಿಂದಲೇ ಒಬ್ಬನು ದಕ್ಷಿಣೆ ನೀಡುತ್ತಾನೆ; ಶ್ರದ್ಧೆಯಲ್ಲಿಯೇ ದಕ್ಷಿಣೆ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಶ್ರದ್ಧೆ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ? ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಹೃದಯದಿಂದಲೇ ಶ್ರದ್ಧೆಯನ್ನು ಅರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೇ ಶ್ರದ್ಧೆ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಓ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಇದು ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.22

किंदेवतोऽस्यां प्रतीच्यां दिश्यसीति ।
वरुणदेवत इति ।
स वरुणः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
अप्स्विति ।
कस्मिन्न्वापः प्रतिष्ठिता इति ।
रेतसीति ।
कस्मिन्नु रेतः प्रतिष्ठितमिति ।
हृदय इति ।
तस्मादपि प्रतिरूपं जातमाहुर्हृदयादिव सृप्तो हृदयादिव निर्मित इति ।
हृदये ह्येव रेतः प्रतिष्ठितं भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२२ ॥

ಈ ಪಶ್ಚಿಮ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ಯಾವ ದೇವತೆಯೊಂದಿಗಿದ್ದೀಯೆ? ವರುಣದೇವತೆಯೊಂದಿಗೆ. ಆ ವರುಣ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ? ನೀರಿನಲ್ಲಿ. ನೀರುಗಳು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿವೆ? ರೇತಸ್ಸಿನಲ್ಲಿ. ರೇತಸ್ಸು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ? ಹೃದಯದಲ್ಲಿ. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ಹುಟ್ಟಿದುದು ತನ್ನ ರೂಪಕ್ಕೆ ಸದೃಶವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ; ಹೃದಯದಿಂದಲೇ ಹೊರಬಂದಂತೆ, ಹೃದಯದಿಂದಲೇ ನಿರ್ಮಿತವಾದಂತೆ. ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೇ ರೇತಸ್ಸು ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಓ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಇದು ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.23

किंदेवतोऽस्यामुदीच्यां दिश्यसीति ।
सोमदेवत इति ।
स सोमः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
दीक्षायामिति ।
कस्मिन्नु दिक्षा प्रतिष्ठितेति ।
सत्य इति ।
तस्मादपि दीक्षितमाहुः सत्यं वदेति ।
सत्ये ह्येव दीक्षा प्रतिष्ठितेति ।
कस्मिन्नु सत्यं प्रतिष्ठितमिति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि सत्यं जानाति ।
हृदये ह्येव सत्यं प्रतिष्ठितं भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२३ ॥

ಈ ಉತ್ತರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ಯಾವ ದೇವತೆಯೊಂದಿಗಿದ್ದೀಯೆ? ಸೋಮದೇವತೆಯೊಂದಿಗೆ. ಆ ಸೋಮ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ? ದೀಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ. ದೀಕ್ಷೆ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ? ಸತ್ಯದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು. ಆದ್ದರಿಂದಲೇ ದೀಕ್ಷಿತನಿಗೆ ಜನರು 'ಸತ್ಯವನ್ನು ಹೇಳು' ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ; ದೀಕ್ಷೆ ಸತ್ಯದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ. ಸತ್ಯ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ? ಹೃದಯದಲ್ಲಿ ಎಂದು ಅವರು ಹೇಳಿದರು, ಏಕೆಂದರೆ ಹೃದಯದಿಂದಲೇ ಸತ್ಯವನ್ನು ಅರಿಯಲಾಗುತ್ತದೆ; ಸತ್ಯ ಹೃದಯದಲ್ಲಿಯೇ ನೆಲೆಗೊಳ್ಳುತ್ತದೆ. ಓ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ, ಇದು ಹಾಗೆಯೇ ಇದೆ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.24

किंदेवतोऽस्यां ध्रुवायां दिश्यसीति ।
अग्निदेवत इति ।
सोऽग्निः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
वाचीति ।
कस्मिन्नु वाक्प्रतिष्ठितेति ।
हृदय इति ।
कस्मिन्नु हृदयं प्रतिष्ठितमिति ॥ ३.९.२४ ॥

ಈ ಸ್ಥಿರ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ನೀನು ಯಾವ ದೇವತೆಯೊಂದಿಗಿದ್ದೀಯೆ? ಅಗ್ನಿದೇವತೆಯೊಂದಿಗೆ. ಆ ಅಗ್ನಿ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದ್ದಾನೆ? ವಾಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ. ವಾಕ್ಕು ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ? ಹೃದಯದಲ್ಲಿ. ಹೃದಯ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ನೆಲೆಗೊಂಡಿದೆ?

Bṛhadāraṇyaka 3.9.25

अहल्लिकेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
यत्रैतदन्यत्रास्मन्मन्यासै ।
यद्ध्येतदन्यत्रास्मत्स्याच्छ्वानो वैनदद्युर्वयांसि वैनद्विमथ्नीरन्निति ॥ ३.९.२५ ॥

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಹೇಳಿದರು: "ಹಾಗೆಯೇ ಇರಲಿ. ಇದನ್ನು ನಮ್ಮಿಂದ ಬೇರೆ ಎಂದು ನೀವು ಭಾವಿಸಿದರೆ, ಇದು ನಮ್ಮಿಂದ ಬೇರೆಯಾಗಿದ್ದರೆ, ನಾಯಿಗಳು ಇದನ್ನು ತಿನ್ನುತ್ತವೆ ಅಥವಾ ಪಕ್ಷಿಗಳು ಇದನ್ನು ಹರಿದು ಹಾಕುತ್ತವೆ."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.26

कस्मिन्नु त्वं चात्मा च प्रतिष्ठितौ स्थ इति ।
प्राण इति ।
कस्मिन्नु प्राणः प्रतिष्ठित इति ।
अपान इति ।
कस्मिन्न्वपानः प्रतिष्ठित इति ।
व्यान इति ।
कस्मिन्नु व्यानः प्रतिष्ठित इति ।
उदान इति ।
कस्मिन्नूदानः प्रतिष्ठित इति ।
समान इति ।
स एष नेति नेत्यात्मा ।
अगृह्यो न हि गृह्यते ।
अशीर्यो न हि शीर्यते ।
असङ्गो न सज्यते ।
असितो न व्यथते ।
न रिष्यति ।
एतान्यष्टावायतनान्यष्टौ लोका अद्द्. अष्टौ देवा अष्टौ पुरुषाः ।
स यस्तान् पुरुषान्निरुह्य प्रत्युह्यात्यक्रामत्तं त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि ।
तं चेन्मे न विवक्ष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति ।
तं ह न मेने शाकल्यस्।
तस्य ह मूर्धा विपपात ।
अपि हास्य परिमोषिणोऽस्थीन्यपजह्रुरन्यन्मन्यमानाः ॥ ३.९.२६ ॥

"ನೀನೂ ಆತ್ಮನೂ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತರಾಗಿದ್ದೀರಿ?" "ಪ್ರಾಣದಲ್ಲಿ." "ಪ್ರಾಣ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತವಾಗಿದೆ?" "ಅಪಾನದಲ್ಲಿ." "ಅಪಾನ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ?" "ವ್ಯಾನದಲ್ಲಿ." "ವ್ಯಾನ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ?" "ಉದಾನದಲ್ಲಿ." "ಉದಾನ ಯಾವುದರಲ್ಲಿ?" "ಸಮಾನದಲ್ಲಿ." ಆ ಆತ್ಮವು 'ನೇತಿ ನೇತಿ' ಆಗಿದೆ. ಅದು ಗ್ರಹಿಸಲಾಗದ್ದು, ಏಕೆಂದರೆ ಅದು ಗ್ರಹಿಸಲ್ಪಡುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ನಾಶವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಅಂಟಿಕೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಬಂಧಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಪೀಡಿತವಾಗುವುದಿಲ್ಲ; ಅದು ಹಾನಿಗೊಳ್ಳುವುದಿಲ್ಲ. ಇವು ಎಂಟು ಆಧಾರಗಳು, ಎಂಟು ಲೋಕಗಳು, ಎಂಟು ದೇವತೆಗಳು, ಎಂಟು ಪುರುಷರು. ಆ ಪುರುಷರನ್ನು ಬೇರ್ಪಡಿಸಿ, ಹಿಂದೆ ಸೆಳೆದು, ಮೀರಿದವನಾದ ಆ ಔಪನಿಷದ ಪುರುಷನ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಕೇಳುತ್ತೇನೆ. ನೀನು ನನಗೆ ಹೇಳದಿದ್ದರೆ ನಿನ್ನ ತಲೆ ಬೀಳುತ್ತದೆ." ಶಾಕಲ್ಯನು ಅದನ್ನು ಒಪ್ಪಲಿಲ್ಲ. ಆಗ ಅವನ ತಲೆ ಬಿದ್ದುಹೋಯಿತು. ಕಳ್ಳರು ಅವನ ಮೂಳೆಗಳನ್ನೂ ಬೇರೆ ಯಾವುದೋ ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ಒಯ್ದರು.