ഉപനിഷത്തുകൾ · Bṛhadāraṇyaka 3.9

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

പദാർഥങ്ങളോടെ വായിക്കുക

Bṛhadāraṇyaka 3.9.1

(शाकल्यब्राह्मणग्रन्थो वा शाकल्यब्राह्मणम्)
अथ हैनं विदग्धः शाकल्यः पप्रच्छ कति देवा याज्ञवल्क्येति ।
स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे यावन्तो वैश्वदेवस्य निविद्युच्यन्ते ।
त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
त्रयस्त्रिंशदिति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
षडिति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
त्रय इति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
द्वाविति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
अध्यर्ध इति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
एक इति ।
ओमिति होवाच ।
कतमे ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति ॥ ३.९.१ ॥

അപ്പോൾ വിദഗ്ധനായ ശാകല്യൻ അദ്ദേഹത്തോട് ചോദിച്ചു, "യാജ്ഞവൽക്യാ, ദേവന്മാർ എത്രയുണ്ട്?" വൈശ്വദേവത്തിന്റെ നിവിത് മന്ത്രത്തിൽ പറയുന്ന അതേ മറുപടി അദ്ദേഹം നൽകി: "മുന്നൂറ്റി മൂന്ന്, മൂവായിരം." "ശരി." "യാജ്ഞവൽക്യാ, ദേവന്മാർ എത്രയുണ്ട്?" "മുപ്പത്തിമൂന്ന്." "ശരി." "ആറ്." "ശരി." "മൂന്ന്." "ശരി." "രണ്ട്." "ശരി." "ഒന്നര." "ശരി." "ഒന്ന്." "ശരി." ശാകല്യൻ പറഞ്ഞു, "എങ്കിൽ ആ മുന്നൂറ്റി മൂന്നും മൂവായിരവും ഏതൊക്കെയാണ്?"

Bṛhadāraṇyaka 3.9.2

स होवाच महिमान एवैषामेते ।
त्रयस्त्रिंशत्त्वेव देवा इति ।
कतमे ते त्रयस्त्रिंशदिति ।
अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादित्याः त एकत्रिंशदैन्द्रश्चैव प्रजापतिश्च त्रयस्त्रिंशाविति ॥ ३.९.२ ॥

അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, "ഇവയെല്ലാം അവരുടെ മഹിമകളാണ്. ദേവന്മാർ യഥാർത്ഥത്തിൽ മുപ്പത്തിമൂന്ന് മാത്രമാണ്." "ആ മുപ്പത്തിമൂന്ന് ആരെല്ലാം?" "എട്ട് വസുക്കൾ, പതിനൊന്ന് രുദ്രന്മാർ, പന്ത്രണ്ട് ആദിത്യന്മാർ — അവർ മുപ്പത്തൊന്ന് — ഇന്ദ്രനും പ്രജാപതിയും; ഇവരാണ് മുപ്പത്തിമൂന്ന്."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.3

कतमे वसव इति ।
अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षं चादित्यश्च द्यौः च चन्द्रमाश्च नक्षत्राणि चैते वसवः ।
एतेषु हीदं सर्वं वसु हितं इति तस्माद्वसव इति ॥ ३.९.३ ॥

"വസുക്കൾ ആരെല്ലാം?" "അഗ്നി, ഭൂമി, വായു, അന്തരീക്ഷം, ആദിത്യൻ, ദ്യുലോകം, ചന്ദ്രൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ — ഇവരാണ് വസുക്കൾ. ഇവയിലാണ് ഈ സർവ്വവും സമ്പത്തായി നിക്ഷേപിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നത്; അതിനാൽ ഇവരെ വസുക്കൾ എന്നു വിളിക്കുന്നു."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.4

कतमे रुद्रा इति ।
दशेमे पुरुषे प्राणा आत्मैकादशः ।
ते यदास्माच्छरीरान्मर्त्यादुत्क्रामन्त्यथ रोदयन्ति ।
तद्यद्रोदयन्ति तस्माद्रुद्रा इति ॥ ३.९.४ ॥

"രുദ്രന്മാർ ആരാണ്?" "പുരുഷനിൽ ഈ പത്ത് പ്രാണന്മാരുണ്ട്; പതിനൊന്നാമത്തേത് ആത്മാവ്. ഈ മർത്യശരീരത്തിൽ നിന്ന് അവ പുറപ്പെടുമ്പോൾ ആളുകൾ കരയുന്നു. അവ കരയിക്കുന്നതിനാൽ അവരെ രുദ്രന്മാർ എന്നു വിളിക്കുന്നു."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.5

कतम आदित्या इति ।
द्वादश वै मासाः संवत्सरस्यैत आदित्याः ।
एते हीदं सर्वमाददाना यन्ति ।
ते यदिदं सर्वमाददाना यन्ति तस्मादादित्या इति ॥ ३.९.५ ॥

ആദിത്യന്മാർ ആരാണ്? സംവത്സരത്തിലെ പന്ത്രണ്ട് മാസങ്ങളാണ് ഈ ആദിത്യന്മാർ. ഇവയാണ് ഇതെല്ലാം എടുത്തുകൊണ്ട് പോകുന്നത്. ഇവ ഇതെല്ലാം എടുത്തുകൊണ്ട് പോകുന്നതിനാൽ ഇവയെ ആദിത്യന്മാർ എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.6

कतम इन्द्रः कतमः प्रजापतिरिति ।
स्तनयित्नुरेवेन्द्रो यज्ञः प्रजापतिरिति ।
कतमः स्तनयित्नुरिति ।
अशनिरिति ।
कतमो यज्ञ इति ।
पशव इति ॥ ३.९.६ ॥

ഇന്ദ്രൻ ആരാണ്, പ്രജാപതി ആരാണ്? ഇടിമുഴക്കമാണ് ഇന്ദ്രൻ; യജ്ഞമാണ് പ്രജാപതി. ഇടിമുഴക്കം എന്താണ്? മിന്നൽ വജ്രം. യജ്ഞം എന്താണ്? പശുക്കൾ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.7

कतमे षडिति ।
अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षश्चादित्यश्च द्यौश्चैते षट् ।
एते हीदं सर्वं षडिति ॥ ३.९.७ ॥

ആറ് ഏതെല്ലാം? അഗ്നി, ഭൂമി, വായു, അന്തരീക്ഷം, ആദിത്യൻ, ദ്യുലോകം — ഇവയാണ് ആറ്. ഇവയാണ് ഇതെല്ലാം ആറ്.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.8

कतमे ते त्रयो देवा इति ।
इम एव त्रयो लोकाः ।
एषु हीमे सर्वे देवा इति ।
कतमौ तौ द्वौ देवा इति ।
अन्नं चैव प्राणश्चेति ।
कतमोऽध्यर्ध इति ।
योऽयं पवत इति ॥ ३.९.८ ॥

ആ മൂന്ന് ദേവന്മാർ ആരാണ്? ഇവയാണ് മൂന്ന് ലോകങ്ങൾ; ഇവയിലാണ് ഈ ദേവന്മാരെല്ലാം. ആ രണ്ട് ദേവന്മാർ ആരാണ്? അന്നവും പ്രാണനും. ഒന്നര എന്താണ്? ഇതാ ഈ വീശുന്ന കാറ്റ് (പവമാനം).

Bṛhadāraṇyaka 3.9.9

तदाहुर्यदयमेक इवैव पवते ।
अथ कथमध्यर्ध इति ।
यदस्मिन्निदं सर्वमध्यार्ध्नोत्तेनाध्यर्ध इति ।
कतम एको देव इति ।
प्राण इति ।
स ब्रह्म त्यदित्याचक्षते ॥ ३.९.९ ॥

അവർ പറയുന്നു: ഇത് ഒന്നുപോലെയാണ് ശുദ്ധമാക്കുന്നത്. പിന്നെ എന്തുകൊണ്ട് 'അധ്യർധ' (ഒന്നരയായത്)? ഇതിൽ ഈ സർവതിനെയും അത് താങ്ങിയതിനാൽ അത് 'അധ്യർധ'. ആ ഏകദേവൻ ആര്? പ്രാണൻ. അതിനെ അവർ 'ബ്രഹ്മം', 'തത്' എന്ന് വിളിക്കുന്നു.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.10

पृथिव्येव यस्यायतनमग्निर्लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं शारीरः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
अमृतमिति होवाच ॥ ३.९.१० ॥

ഭൂമിയാണ് ആരുടെ ആയതനമോ, അഗ്നി ലോകമോ, മനസ്സ് ജ്യോതിസ്സോ, സർവ്വാത്മാവിന്റെ പരമ പരായണമായ ആ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ അവൻ തന്നെ അറിയുന്നവനാകും. യാജ്ഞവൽക്യൻ: നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ സർവ്വാത്മാവിന്റെ പരമ പരായണമായ ആ പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു. ഇവൻ തന്നെ ശരീരസ്ഥനായ പുരുഷൻ. ശാകല്യാ, അവന്റെ ദേവത ആര്? അവൻ പറഞ്ഞു: അമൃതം.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.11

काम एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं काममयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
स्त्रिय इति होवाच ॥ ३.९.११ ॥

കാമമാണ് ആരുടെ ആയതനമോ, ഹൃദയമാണ് ആയതനമോ, മനസ്സ് ജ്യോതിസ്സോ, സർവ്വാത്മാവിന്റെ പരമ പരായണമായ ആ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ അവൻ തന്നെ അറിയുന്നവനാകും. യാജ്ഞവൽക്യൻ: നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ സർവ്വാത്മാവിന്റെ പരമ പരായണമായ ആ പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു. ഇവൻ തന്നെ കാമമയനായ പുരുഷൻ. ശാകല്യാ, അവന്റെ ദേവത ആര്? അവൻ പറഞ്ഞു: സ്ത്രീകൾ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.12

रूपाण्येव यस्यायतनं चक्षुर्लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवासावादित्ये पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
सत्यमिति होवाच ॥ ३.९.१२ ॥

രൂപങ്ങളാണ് ആരുടെ ആയതനമോ, കണ്ണാണ് ആയതനമോ, മനസ്സ് ജ്യോതിസ്സോ, സർവ്വാത്മാവിന്റെ പരമ പരായണമായ ആ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ അവൻ തന്നെ അറിയുന്നവനാകും. യാജ്ഞവൽക്യൻ: നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ സർവ്വാത്മാവിന്റെ പരമ പരായണമായ ആ പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു. ആദിത്യനിലുള്ള പുരുഷൻ തന്നെയാണ് ഇവൻ. ശാകല്യാ, അവന്റെ ദേവത ആര്? അവൻ പറഞ്ഞു: സത്യം.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.13

आकश एव यस्यायतनं श्रोत्रं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं श्रौतः प्रातिश्रुत्कः पुरुषः स एष ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
दिश इति होवच ॥ ३.९.१३ ॥

ആകാശം ആയതനമായുള്ളവനും, ശ്രോത്രം, ലോകം, മനസ്സ്, ജ്യോതിസ്സ് എന്നിവ ഉള്ളവനുമായ ആ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ സർവാത്മാവിന്റെ പരമലക്ഷ്യം അറിയുന്നവനാകും. യാജ്ഞവൽക്യൻ: ഹേ ശാകൽയാ, നീ പറഞ്ഞ സർവാത്മാവിന്റെ പരമലക്ഷ്യമായ ആ പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു. ശ്രവണത്തിൽ പ്രതിധ്വനിക്കുന്ന ഈ പുരുഷനാണ് അവൻ. അവന്റെ ദേവത ആര്? പറയൂ. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: ദിക്കുകൾ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.14

तम एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं छायामयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
मृत्युरिति होवाच ॥ ३.९.१४ ॥

ഇരുട്ട് ആയതനമായുള്ളവനും, ഹൃദയം, ലോകം, മനസ്സ്, ജ്യോതിസ്സ് എന്നിവ ഉള്ളവനുമായ ആ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ സർവാത്മാവിന്റെ പരമലക്ഷ്യം അറിയുന്നവനാകും. യാജ്ഞവൽക്യൻ: ഹേ ശാകൽയാ, നീ പറഞ്ഞ സർവാത്മാവിന്റെ പരമലക്ഷ്യമായ ആ പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു. നിഴൽമയനായ ഈ പുരുഷനാണ് അവൻ. അവന്റെ ദേവത ആര്? പറയൂ. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: മൃത്യു.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.15

रूपाण्येव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायमादर्शे पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
सत्यमिति होवाच ॥ ३.९.१५ ॥

രൂപങ്ങൾ ആയതനമായുള്ളവനും, ഹൃദയം, ലോകം, മനസ്സ്, ജ്യോതിസ്സ് എന്നിവ ഉള്ളവനുമായ ആ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ സർവാത്മാവിന്റെ പരമലക്ഷ്യം അറിയുന്നവനാകും. യാജ്ഞവൽക്യൻ: ഹേ ശാകൽയാ, നീ പറഞ്ഞ സർവാത്മാവിന്റെ പരമലക്ഷ്യമായ ആ പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു. കണ്ണാടിയിൽ കാണുന്ന ഈ പുരുഷനാണ് അവൻ. അവന്റെ ദേവത ആര്? പറയൂ. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: സത്യം.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.16

आप एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं अप्सु पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
वरुण इति होवाच ॥ ३.९.१६ ॥

ജലം ആയതനമായുള്ളവനും, ഹൃദയം, ലോകം, മനസ്സ്, ജ്യോതിസ്സ് എന്നിവ ഉള്ളവനുമായ ആ പുരുഷനെ ആരറിയുന്നുവോ, അവൻ സർവാത്മാവിന്റെ പരമലക്ഷ്യം അറിയുന്നവനാകും. യാജ്ഞവൽക്യൻ: ഹേ ശാകൽയാ, നീ പറഞ്ഞ സർവാത്മാവിന്റെ പരമലക്ഷ്യമായ ആ പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു. വെള്ളത്തിൽ കാണുന്ന ഈ പുരുഷനാണ് അവൻ. അവന്റെ ദേവത ആര്? പറയൂ. അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു: വരുണൻ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.17

रेत एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं पुत्रमयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
प्रजापतिरिति होवाच ॥ ३.९.१७ ॥

ആരുടെ ആലയം വീര്യമാണോ, ഹൃദയം ലോകമാണോ, മനസ്സ് പ്രകാശമാണോ, സർവ്വാത്മാവിന്റെ പരമാശ്രയമായ ആ പുരുഷനെ അറിയണം. അവനാണ് യഥാർത്ഥ ജ്ഞാതാവ്. യാജ്ഞവൽക്യൻ: നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ സർവ്വാത്മാവിന്റെ പരമാശ്രയമായ ആ പുരുഷനെ ഞാൻ അറിയുന്നു. പുത്രമയനായ ഈ പുരുഷൻ തന്നെയാണവൻ. ശാകല്യാ, അവന്റെ ദേവത ആര്? അവൻ പറഞ്ഞു: പ്രജാപതി.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.18

शाकल्येति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
त्वां स्विदिमे ब्राह्मणा अङ्गारावक्षयणमक्रता३ इति ॥ ३.९.१८ ॥

ശാകല്യാ, എന്ന് യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു: ഈ ബ്രാഹ്മണർ നിന്നെ തീക്കനലുകളുടെ കൂനയാക്കിയോ?

Bṛhadāraṇyaka 3.9.19

याज्ञवल्क्येति होवाच शाकल्यः ।
यदिदं कुरुपञ्चालानां ब्राह्मनानत्यवादीः किं ब्रह्म विद्वानिति ।
दिशो वेद सदेवाः सप्रतिष्ठा इति ।
यद्दिशो वेत्थ सदेवाः सप्रतिष्ठाः ॥ ३.९.१९ ॥

യാജ്ഞവൽക്യാ, എന്ന് ശാകല്യൻ പറഞ്ഞു: കുരു-പഞ്ചാല ബ്രാഹ്മണരെ നീ വാദത്തിൽ മറികടന്നതുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മം അറിയുന്നവനാണോ നീ? യാജ്ഞവൽക്യൻ: ദേവതകളോടും അവയുടെ ആധാരങ്ങളോടും കൂടിയ ദിശകൾ ഞാൻ അറിയുന്നു. ശാകല്യൻ: ദേവതകളോടും ആധാരങ്ങളോടും കൂടിയ ദിശകൾ നീ അറിയുന്നുവെങ്കിൽ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.20

किंदेवतोऽस्यां प्राच्यां दिश्यसीति ।
आदित्यदेवत इति ।
स आदित्यः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
चक्षुषीति ।
कस्मिन्नु चक्षुः प्रतिष्ठितमिति ।
रूपेष्विति ।
चक्षुषा हि रूपाणि पश्यति ।
कस्मिन्नु रूपाणि प्रतिष्ठितानीति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि रूपाणि जानाति ।
हृदये ह्येव रूपाणि प्रतिष्ठितानि भवन्तीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२० ॥

ഈ കിഴക്കൻ ദിശയിൽ നീ ഏത് ദേവതയോടെയാണ് ഇരിക്കുന്നത്? ആദിത്യ ദേവതയോടെ. ആ ആദിത്യൻ എവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്? കണ്ണിൽ. കണ്ണ് എവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്? രൂപങ്ങളിൽ. കണ്ണുകൊണ്ടു തന്നെയാണ് രൂപങ്ങളെ കാണുന്നത്. രൂപങ്ങൾ എവിടെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്? അവൻ പറഞ്ഞു: ഹൃദയത്തിൽ. ഹൃദയം കൊണ്ടുതന്നെയാണ് രൂപങ്ങളെ അറിയുന്നത്; രൂപങ്ങൾ ഹൃദയത്തിൽ തന്നെയാണ് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നത്. യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇത് അങ്ങനെതന്നെ.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.21

किंदेवतोऽस्यां दक्षिणायां दिश्यसीति ।
यमदेवत इति ।
स यमः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
यज्ञ इति ।
कस्मिन्नु यज्ञः प्रतिष्ठित इति ।
दक्षिणायामिति ।
कस्मिन्नु दक्षिणा प्रतिष्ठितेति ।
श्रद्धायामिति ।
यदा ह्येव श्रद्धत्तेऽथ दक्षिणां ददाति ।
श्रद्धायां ह्येव दक्षिणा प्रतिष्ठितेति ।
कस्मिन्नु श्रद्धा प्रतिष्ठितेति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि श्रद्धाम् ।
हृदये ह्येव श्रद्धा प्रतिष्ठिता भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२१ ॥

ഈ ദക്ഷിണദിശയിൽ ഏത് ദേവതയോടുകൂടി നീ ഇരിക്കുന്നു? യമദേവതയോടുകൂടി. ആ യമൻ എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാണ്? യജ്ഞത്തിൽ. യജ്ഞം എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്? ദക്ഷിണയിൽ. ദക്ഷിണ എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്? ശ്രദ്ധയിൽ, കാരണം ശ്രദ്ധയോടെയാണ് ഒരാൾ ദക്ഷിണ നൽകുന്നത്; ശ്രദ്ധയിൽത്തന്നെയാണ് ദക്ഷിണ പ്രതിഷ്ഠിതമാകുന്നത്. ശ്രദ്ധ എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്? ഹൃദയത്തിൽ എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, കാരണം ഹൃദയത്താൽത്തന്നെയാണ് ശ്രദ്ധ അറിയപ്പെടുന്നത്; ഹൃദയത്തിൽത്തന്നെയാണ് ശ്രദ്ധ പ്രതിഷ്ഠിതമാകുന്നത്. ഓ യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇത് അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.22

किंदेवतोऽस्यां प्रतीच्यां दिश्यसीति ।
वरुणदेवत इति ।
स वरुणः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
अप्स्विति ।
कस्मिन्न्वापः प्रतिष्ठिता इति ।
रेतसीति ।
कस्मिन्नु रेतः प्रतिष्ठितमिति ।
हृदय इति ।
तस्मादपि प्रतिरूपं जातमाहुर्हृदयादिव सृप्तो हृदयादिव निर्मित इति ।
हृदये ह्येव रेतः प्रतिष्ठितं भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२२ ॥

ഈ പടിഞ്ഞാറൻ ദിശയിൽ നീ ഏത് ദേവതയോടുകൂടിയവനാണ്? വരുണദേവതയോടുകൂടി. ആ വരുണൻ എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാണ്? ജലത്തിൽ. ജലങ്ങൾ എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്? രേതസ്സിൽ. രേതസ്സ് എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്? ഹൃദയത്തിൽ. അതുകൊണ്ടാണ് ജനിക്കുന്നത് സ്വരൂപത്തിന് അനുരൂപമാണെന്ന് പറയുന്നത്; ഹൃദയത്തിൽ നിന്നെന്നപോലെ പുറപ്പെട്ടതെന്നും ഹൃദയത്തിൽ നിന്നെന്നപോലെ നിർമ്മിതമായതെന്നും. ഹൃദയത്തിൽത്തന്നെയാണ് രേതസ്സ് പ്രതിഷ്ഠിതമാകുന്നത്. ഓ യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇത് അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.23

किंदेवतोऽस्यामुदीच्यां दिश्यसीति ।
सोमदेवत इति ।
स सोमः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
दीक्षायामिति ।
कस्मिन्नु दिक्षा प्रतिष्ठितेति ।
सत्य इति ।
तस्मादपि दीक्षितमाहुः सत्यं वदेति ।
सत्ये ह्येव दीक्षा प्रतिष्ठितेति ।
कस्मिन्नु सत्यं प्रतिष्ठितमिति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि सत्यं जानाति ।
हृदये ह्येव सत्यं प्रतिष्ठितं भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२३ ॥

ഈ ഉത്തരദിശയിൽ നീ ഏത് ദേവതയോടുകൂടിയവനാണ്? സോമദേവതയോടുകൂടി. ആ സോമൻ എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാണ്? ദീക്ഷയിൽ. ദീക്ഷ എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്? സത്യത്തിൽ എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. അതുകൊണ്ടാണ് ദീക്ഷിതനോട് ആളുകൾ 'സത്യം പറയൂ' എന്ന് പറയുന്നത്; ദീക്ഷ സത്യത്തിൽത്തന്നെയാണ് പ്രതിഷ്ഠിതമായിരിക്കുന്നത്. സത്യം എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്? ഹൃദയത്തിൽ എന്ന് അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു, കാരണം ഹൃദയത്താൽത്തന്നെയാണ് സത്യം അറിയപ്പെടുന്നത്; ഹൃദയത്തിൽത്തന്നെയാണ് സത്യം പ്രതിഷ്ഠിതമാകുന്നത്. ഓ യാജ്ഞവൽക്യാ, ഇത് അങ്ങനെ തന്നെയാണ്.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.24

किंदेवतोऽस्यां ध्रुवायां दिश्यसीति ।
अग्निदेवत इति ।
सोऽग्निः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
वाचीति ।
कस्मिन्नु वाक्प्रतिष्ठितेति ।
हृदय इति ।
कस्मिन्नु हृदयं प्रतिष्ठितमिति ॥ ३.९.२४ ॥

ഈ സ്ഥിരദിശയിൽ നീ ഏത് ദേവതയോടുകൂടിയവനാണ്? അഗ്നിദേവതയോടുകൂടി. ആ അഗ്നി എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതനാണ്? വാക്കിൽ. വാക്ക് എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്? ഹൃദയത്തിൽ. ഹൃദയം എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്?

Bṛhadāraṇyaka 3.9.25

अहल्लिकेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
यत्रैतदन्यत्रास्मन्मन्यासै ।
यद्ध्येतदन्यत्रास्मत्स्याच्छ्वानो वैनदद्युर्वयांसि वैनद्विमथ्नीरन्निति ॥ ३.९.२५ ॥

യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു: "അങ്ങനെയാകട്ടെ. ഇതിനെ നിങ്ങൾ ഞങ്ങളിൽനിന്ന് വേറിട്ടതെന്ന് കരുതുന്നുവെങ്കിൽ, ഇത് ഞങ്ങളിൽനിന്ന് വേറിട്ടതായിരുന്നെങ്കിൽ നായ്ക്കൾ ഇതിനെ തിന്നുമായിരുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ പക്ഷികൾ ഇതിനെ കൊത്തിവലിക്കുമായിരുന്നു."

Bṛhadāraṇyaka 3.9.26

कस्मिन्नु त्वं चात्मा च प्रतिष्ठितौ स्थ इति ।
प्राण इति ।
कस्मिन्नु प्राणः प्रतिष्ठित इति ।
अपान इति ।
कस्मिन्न्वपानः प्रतिष्ठित इति ।
व्यान इति ।
कस्मिन्नु व्यानः प्रतिष्ठित इति ।
उदान इति ।
कस्मिन्नूदानः प्रतिष्ठित इति ।
समान इति ।
स एष नेति नेत्यात्मा ।
अगृह्यो न हि गृह्यते ।
अशीर्यो न हि शीर्यते ।
असङ्गो न सज्यते ।
असितो न व्यथते ।
न रिष्यति ।
एतान्यष्टावायतनान्यष्टौ लोका अद्द्. अष्टौ देवा अष्टौ पुरुषाः ।
स यस्तान् पुरुषान्निरुह्य प्रत्युह्यात्यक्रामत्तं त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि ।
तं चेन्मे न विवक्ष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति ।
तं ह न मेने शाकल्यस्।
तस्य ह मूर्धा विपपात ।
अपि हास्य परिमोषिणोऽस्थीन्यपजह्रुरन्यन्मन्यमानाः ॥ ३.९.२६ ॥

"നീയും ആത്മാവും എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതരായിരിക്കുന്നു?" "പ്രാണനിൽ." "പ്രാണൻ എന്തിൽ പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്?" "അപാനനിൽ." "അപാനൻ എന്തിൽ?" "വ്യാനനിൽ." "വ്യാനൻ എന്തിൽ?" "ഉദാനനിൽ." "ഉദാനൻ എന്തിൽ?" "സമാനനിൽ." ആ ആത്മാവ് 'നേതി നേതി' ആകുന്നു. അത് ഗ്രഹിക്കപ്പെടാത്തത്, കാരണം അത് ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നില്ല; അത് നശിക്കുന്നില്ല; അത് ആസക്തമാകുന്നില്ല; അത് ബന്ധിതമാകുന്നില്ല; അത് വേദനിക്കുന്നില്ല; അത് ഹാനി പ്രാപിക്കുന്നില്ല. ഇവ എട്ട് ആധാരങ്ങൾ, എട്ട് ലോകങ്ങൾ, എട്ട് ദേവന്മാർ, എട്ട് പുരുഷന്മാർ. ആ പുരുഷന്മാരെ വേർതിരിച്ച് പിന്നോട്ട് വലിച്ച് കടന്നുപോയ ആ ഔപനിഷദ പുരുഷനെക്കുറിച്ച് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു. നീ എനിക്കത് പറയുന്നില്ലെങ്കിൽ നിന്റെ തല വീഴും." ശാകല്യൻ അത് കണക്കിലെടുത്തില്ല. അപ്പോൾ അവന്റെ തല വീണു. കള്ളന്മാർ അവന്റെ അസ്ഥികളെയും മറ്റൊന്നായി കരുതി കൊണ്ടുപോയി.

Bṛhadāraṇyaka 3.9.27

अथ होवाच ब्राह्मणा भगवन्तो यो वः कामयते स मा पृच्छतु ।
सर्वे वा मा पृच्छत ।
यो वः कामयते तं वः पृच्छामि सर्वान् वा वः पृच्छामीति ।
ते ह ब्राह्मणा न दधृषुः ॥ ३.९.२७ ॥

അപ്പോൾ യാജ്ഞവൽക്യൻ പറഞ്ഞു: "പൂജ്യരായ ബ്രാഹ്മണരേ, നിങ്ങളിൽ ആരെങ്കിലും ചോദിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ അവൻ എന്നോട് ചോദിക്കട്ടെ. അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളെല്ലാവരും എന്നോട് ചോദിക്കൂ. നിങ്ങളിൽ ആരാണോ ആഗ്രഹിക്കുന്നത് അവനോട് ഞാൻ ചോദിക്കുന്നു, അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരോടും ചോദിക്കുന്നു." അപ്പോൾ ആ ബ്രാഹ്മണർ ധൈര്യപ്പെട്ടില്ല.