اپنشد · Bṛhadāraṇyaka 3.9

हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย

معانی کے ساتھ پڑھیں

Bṛhadāraṇyaka 3.9.1

(शाकल्यब्राह्मणग्रन्थो वा शाकल्यब्राह्मणम्)
अथ हैनं विदग्धः शाकल्यः पप्रच्छ कति देवा याज्ञवल्क्येति ।
स हैतयैव निविदा प्रतिपेदे यावन्तो वैश्वदेवस्य निविद्युच्यन्ते ।
त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
त्रयस्त्रिंशदिति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
षडिति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
त्रय इति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
द्वाविति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
अध्यर्ध इति ।
ओमिति होवाच ।
कत्येव देवा याज्ञवल्क्येति ।
एक इति ।
ओमिति होवाच ।
कतमे ते त्रयश्च त्री च शता त्रयश्च त्री च सहस्रेति ॥ ३.९.१ ॥

تب وِدَگْدھ شاکلیہ نے ان سے پوچھا، "یاجنیہ ولکیہ، دیوتا کتنے ہیں؟" انہوں نے وشودیوؤں کے نِوِدْ منتر میں مذکور وہی جواب دیا: "تین سو تین اور تین ہزار۔" "ٹھیک۔" "یاجنیہ ولکیہ، دیوتا کتنے ہیں؟" "تینتیس۔" "ٹھیک۔" "چھ۔" "ٹھیک۔" "تین۔" "ٹھیک۔" "دو۔" "ٹھیک۔" "ڈیڑھ۔" "ٹھیک۔" "ایک۔" "ٹھیک۔" شاکلیہ نے کہا، "تو وہ تین سو تین اور تین ہزار کون سے ہیں؟"

Bṛhadāraṇyaka 3.9.2

स होवाच महिमान एवैषामेते ।
त्रयस्त्रिंशत्त्वेव देवा इति ।
कतमे ते त्रयस्त्रिंशदिति ।
अष्टौ वसव एकादश रुद्रा द्वादशादित्याः त एकत्रिंशदैन्द्रश्चैव प्रजापतिश्च त्रयस्त्रिंशाविति ॥ ३.९.२ ॥

انہوں نے کہا، "یہ سب ان کی عظمتیں ہی ہیں۔ دیوتا درحقیقت تینتیس ہی ہیں۔" "وہ تینتیس کون ہیں؟" "آٹھ وسو، گیارہ رودر، بارہ آدتیہ — وہ اکتیس — اور اندر اور پرجاپتی؛ یہی تینتیس ہیں۔"

Bṛhadāraṇyaka 3.9.3

कतमे वसव इति ।
अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षं चादित्यश्च द्यौः च चन्द्रमाश्च नक्षत्राणि चैते वसवः ।
एतेषु हीदं सर्वं वसु हितं इति तस्माद्वसव इति ॥ ३.९.३ ॥

"وسو کون ہیں؟" "اگنی، زمین، ہوا، فضا، آدتیہ، آسمان، چاند اور ستارے — یہی وسو ہیں۔ انہی میں یہ سارا دھن رکھا گیا ہے؛ اسی لیے انہیں وسو کہا جاتا ہے۔"

Bṛhadāraṇyaka 3.9.4

कतमे रुद्रा इति ।
दशेमे पुरुषे प्राणा आत्मैकादशः ।
ते यदास्माच्छरीरान्मर्त्यादुत्क्रामन्त्यथ रोदयन्ति ।
तद्यद्रोदयन्ति तस्माद्रुद्रा इति ॥ ३.९.४ ॥

"رُدر کون ہیں؟" "انسان میں یہ دس پران ہیں؛ گیارہواں آتمن۔ جب وہ اس فانی جسم سے نکلتے ہیں تو لوگ رونے لگتے ہیں۔ چونکہ وہ رُلاتے ہیں، اس لیے انہیں رُدر کہا جاتا ہے۔"

Bṛhadāraṇyaka 3.9.5

कतम आदित्या इति ।
द्वादश वै मासाः संवत्सरस्यैत आदित्याः ।
एते हीदं सर्वमाददाना यन्ति ।
ते यदिदं सर्वमाददाना यन्ति तस्मादादित्या इति ॥ ३.९.५ ॥

آدتیہ کون ہیں؟ سال کے بارہ مہینے ہی یہ آدتیہ ہیں۔ یہی سب کچھ لیتے ہوئے چلتے ہیں۔ چونکہ یہ سب کچھ لیتے ہوئے چلتے ہیں، اس لیے انہیں آدتیہ کہا جاتا ہے۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.6

कतम इन्द्रः कतमः प्रजापतिरिति ।
स्तनयित्नुरेवेन्द्रो यज्ञः प्रजापतिरिति ।
कतमः स्तनयित्नुरिति ।
अशनिरिति ।
कतमो यज्ञ इति ।
पशव इति ॥ ३.९.६ ॥

اندر کون ہے اور پرجاپتی کون ہے؟ گرج ہی اندر ہے؛ یज्ञ ہی پرجاپتی ہے۔ گرج کیا ہے؟ بجلی کا کڑکا۔ یज्ञ کیا ہے؟ جانور۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.7

कतमे षडिति ।
अग्निश्च पृथिवी च वायुश्चान्तरिक्षश्चादित्यश्च द्यौश्चैते षट् ।
एते हीदं सर्वं षडिति ॥ ३.९.७ ॥

چھ کون سے ہیں؟ اگنی، زمین، ہوا، فضا، آفتاب اور آسمان — یہ چھ ہیں۔ یہی یہ سب چھ ہیں۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.8

कतमे ते त्रयो देवा इति ।
इम एव त्रयो लोकाः ।
एषु हीमे सर्वे देवा इति ।
कतमौ तौ द्वौ देवा इति ।
अन्नं चैव प्राणश्चेति ।
कतमोऽध्यर्ध इति ।
योऽयं पवत इति ॥ ३.९.८ ॥

وہ تین دیوتا کون ہیں؟ یہی تین عالم ہیں، کیونکہ انہی میں یہ سب دیوتا ہیں۔ وہ دو دیوتا کون ہیں؟ انّ اور پران۔ ڈیڑھ کیا ہے؟ یہ جو ہوا بہتی ہے (پوامان)۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.9

तदाहुर्यदयमेक इवैव पवते ।
अथ कथमध्यर्ध इति ।
यदस्मिन्निदं सर्वमध्यार्ध्नोत्तेनाध्यर्ध इति ।
कतम एको देव इति ।
प्राण इति ।
स ब्रह्म त्यदित्याचक्षते ॥ ३.९.९ ॥

وہ کہتے ہیں: یہ گویا ایک ہی پاک کرتا ہے۔ تو پھر 'اَدھیردھ' (ڈیڑھ) کیوں؟ کیونکہ اس میں اس نے یہ سب کچھ سنبھالا، اس لیے یہ 'اَدھیردھ' ہے۔ وہ ایک دیوتا کون ہے؟ پران۔ اسے وہ 'برہمن'، 'تت' کہتے ہیں۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.10

पृथिव्येव यस्यायतनमग्निर्लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं शारीरः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
अमृतमिति होवाच ॥ ३.९.१० ॥

زمین ہی جس کا مسکن ہے، آگ جس کا عالم ہے، من جس کی روشنی ہے، جو اس پُرش کو جانتا ہے جو تمام آتما کا اعلیٰ پناہ ہے، وہی جاننے والا ہوگا۔ یاجنیہ ولکیہ: جس تمام آتما کے اعلیٰ پناہ پُرش کا آپ ذکر کرتے ہیں، میں اسے جانتا ہوں۔ جو جسم میں بسنے والا پُرش ہے، وہی یہ ہے۔ شاکلیہ، اس کا دیوتا کون ہے؟ اس نے کہا: امرت۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.11

काम एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं काममयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
स्त्रिय इति होवाच ॥ ३.९.११ ॥

خواہش ہی جس کا مسکن ہے، دل جس کا مکان ہے، من جس کی روشنی ہے، جو اس پُرش کو جانتا ہے جو تمام آتما کا اعلیٰ پناہ ہے، وہی جاننے والا ہوگا۔ یاجنیہ ولکیہ: جس تمام آتما کے اعلیٰ پناہ پُرش کا آپ ذکر کرتے ہیں، میں اسے جانتا ہوں۔ جو خواہش سے بنا پُرش ہے، وہی یہ ہے۔ شاکلیہ، اس کا دیوتا کون ہے؟ اس نے کہا: عورتیں۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.12

रूपाण्येव यस्यायतनं चक्षुर्लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवासावादित्ये पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
सत्यमिति होवाच ॥ ३.९.१२ ॥

صورتیں ہی جس کا مسکن ہیں، آنکھ جس کا مکان ہے، من جس کی روشنی ہے، جو اس پُرش کو جانتا ہے جو تمام آتما کا اعلیٰ پناہ ہے، وہی جاننے والا ہوگا۔ یاجنیہ ولکیہ: جس تمام آتما کے اعلیٰ پناہ پُرش کا آپ ذکر کرتے ہیں، میں اسے جانتا ہوں۔ جو سورج میں پُرش ہے، وہی یہ ہے۔ شاکلیہ، اس کا دیوتا کون ہے؟ اس نے کہا: ستیہ۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.13

आकश एव यस्यायतनं श्रोत्रं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं श्रौतः प्रातिश्रुत्कः पुरुषः स एष ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
दिश इति होवच ॥ ३.९.१३ ॥

آکاش ہی جس کا آیتن ہے، سماعت، عالم، ذہن اور نور جس کے ہیں، اس پرُش کو جو جانتا ہے جو سب کی روح کا اعلیٰ ملجا ہے، وہی حقیقی عالم ہوگا۔ یاجنوَلکیہ: اے شاکلیہ، تم نے جس سب کی روح کے اعلیٰ ملجا پرُش کا ذکر کیا، میں اسے جانتا ہوں۔ سماعت میں گونجنے والا یہی پرُش وہ ہے۔ اس کا دیوتا کون ہے؟ بتاؤ۔ انہوں نے کہا: سمتیں۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.14

तम एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं छायामयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
मृत्युरिति होवाच ॥ ३.९.१४ ॥

اندھیرا ہی جس کا آیتن ہے، دل، عالم، ذہن اور نور جس کے ہیں، اس پرُش کو جو جانتا ہے جو سب کی روح کا اعلیٰ ملجا ہے، وہی حقیقی عالم ہوگا۔ یاجنوَلکیہ: اے شاکلیہ، تم نے جس سب کی روح کے اعلیٰ ملجا پرُش کا ذکر کیا، میں اسے جانتا ہوں۔ سایہ سے بنا یہی پرُش وہ ہے۔ اس کا دیوتا کون ہے؟ بتاؤ۔ انہوں نے کہا: موت۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.15

रूपाण्येव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायमादर्शे पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
सत्यमिति होवाच ॥ ३.९.१५ ॥

صورتیں ہی جس کا آیتن ہیں، دل، عالم، ذہن اور نور جس کے ہیں، اس پرُش کو جو جانتا ہے جو سب کی روح کا اعلیٰ ملجا ہے، وہی حقیقی عالم ہوگا۔ یاجنوَلکیہ: اے شاکلیہ، تم نے جس سب کی روح کے اعلیٰ ملجا پرُش کا ذکر کیا، میں اسے جانتا ہوں۔ آئینے میں نظر آنے والا یہی پرُش وہ ہے۔ اس کا دیوتا کون ہے؟ بتاؤ۔ انہوں نے کہا: سچ۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.16

आप एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं अप्सु पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
वरुण इति होवाच ॥ ३.९.१६ ॥

پانی ہی جس کا آیتن ہے، دل، عالم، ذہن اور نور جس کے ہیں، اس پرُش کو جو جانتا ہے جو سب کی روح کا اعلیٰ ملجا ہے، وہی حقیقی عالم ہوگا۔ یاجنوَلکیہ: اے شاکلیہ، تم نے جس سب کی روح کے اعلیٰ ملجا پرُش کا ذکر کیا، میں اسے جانتا ہوں۔ پانی میں رہنے والا یہی پرُش وہ ہے۔ اس کا دیوتا کون ہے؟ بتاؤ۔ انہوں نے کہا: ورُن۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.17

रेत एव यस्यायतनं हृदयं लोको मनो ज्योतिर्यो वै तं पुरुषं विद्यात्सर्वस्यात्मनः परायणं स वै वेदिता स्यात् ।
याज्ञवल्क्य वेद वा अहं तं पुरुषं सर्वस्यात्मनः परायणं यमात्थ ।
य एवायं पुत्रमयः पुरुषः स एषः ।
वदैव शाकल्य तस्य का देवतेति ।
प्रजापतिरिति होवाच ॥ ३.९.१७ ॥

جس کا مسکن نطفہ ہے، دل جس کا عالم ہے، ذہن جس کی روشنی ہے، اس پُرُش کو جاننا چاہیے جو سب کی روح کا آخری پناہ گاہ ہے۔ وہی حقیقی جاننے والا ہوگا۔ یاجنوَلکیہ: جس سب کی روح کے آخری پناہ گاہ پُرُش کا آپ نے ذکر کیا، میں اسے جانتا ہوں۔ جو یہ پُترمے پُرُش ہے، وہی یہ ہے۔ شاکلیہ، اس کا دیوتا کون ہے؟ اُس نے کہا: پرجاپتی۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.18

शाकल्येति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
त्वां स्विदिमे ब्राह्मणा अङ्गारावक्षयणमक्रता३ इति ॥ ३.९.१८ ॥

شاکلیہ، یہ کہہ کر یاجنوَلکیہ نے فرمایا: کیا ان برہمنوں نے تمہیں انگاروں کا ڈھیر بنا دیا ہے؟

Bṛhadāraṇyaka 3.9.19

याज्ञवल्क्येति होवाच शाकल्यः ।
यदिदं कुरुपञ्चालानां ब्राह्मनानत्यवादीः किं ब्रह्म विद्वानिति ।
दिशो वेद सदेवाः सप्रतिष्ठा इति ।
यद्दिशो वेत्थ सदेवाः सप्रतिष्ठाः ॥ ३.९.१९ ॥

یاجنوَلکیہ، یوں شاکلیہ نے کہا: چونکہ تم نے کُرُو-پنچال کے برہمنوں کو بحث میں مات دے دی، تو کیا تم برہمن کو جاننے والے ہو؟ یاجنوَلکیہ: میں دیوتاؤں اور ان کی بنیادوں کے ساتھ سمتوں کو جانتا ہوں۔ شاکلیہ: اگر تم دیوتاؤں اور ان کی بنیادوں کے ساتھ سمتوں کو جانتے ہو۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.20

किंदेवतोऽस्यां प्राच्यां दिश्यसीति ।
आदित्यदेवत इति ।
स आदित्यः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
चक्षुषीति ।
कस्मिन्नु चक्षुः प्रतिष्ठितमिति ।
रूपेष्विति ।
चक्षुषा हि रूपाणि पश्यति ।
कस्मिन्नु रूपाणि प्रतिष्ठितानीति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि रूपाणि जानाति ।
हृदये ह्येव रूपाणि प्रतिष्ठितानि भवन्तीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२० ॥

اس مشرقی سمت میں تم کس دیوتا کے ساتھ ہو؟ آدتیہ دیوتا کے ساتھ۔ وہ آدتیہ کس میں قائم ہے؟ آنکھ میں۔ آنکھ کس میں قائم ہے؟ صورتوں میں۔ آنکھ ہی سے صورتیں دیکھتا ہے۔ صورتیں کس میں قائم ہیں؟ اس نے کہا: دل میں۔ دل ہی سے صورتوں کو جانتا ہے، اور صورتیں دل ہی میں قائم ہوتی ہیں۔ یاجنوَلکیہ، یہ ایسا ہی ہے۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.21

किंदेवतोऽस्यां दक्षिणायां दिश्यसीति ।
यमदेवत इति ।
स यमः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
यज्ञ इति ।
कस्मिन्नु यज्ञः प्रतिष्ठित इति ।
दक्षिणायामिति ।
कस्मिन्नु दक्षिणा प्रतिष्ठितेति ।
श्रद्धायामिति ।
यदा ह्येव श्रद्धत्तेऽथ दक्षिणां ददाति ।
श्रद्धायां ह्येव दक्षिणा प्रतिष्ठितेति ।
कस्मिन्नु श्रद्धा प्रतिष्ठितेति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि श्रद्धाम् ।
हृदये ह्येव श्रद्धा प्रतिष्ठिता भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२१ ॥

اس جنوبی سمت میں تم کس دیوتا کے ساتھ ہو؟ یم دیوتا کے ساتھ۔ وہ یم کس میں قائم ہے؟ یज्ञ میں۔ یज्ञ کس میں قائم ہے؟ دکشنا میں۔ دکشنا کس میں قائم ہے؟ شraddhā میں، کیونکہ شraddhā ہو تبھی انسان دکشنا دیتا ہے؛ شraddhā میں ہی دکشنا قائم ہے۔ شraddhā کس میں قائم ہے؟ دل میں، یوں انہوں نے کہا، کیونکہ دل ہی سے شraddhā جانی جاتی ہے؛ دل میں ہی شraddhā قائم ہوتی ہے۔ اے یاجنیavalkya، یہ یوں ہی ہے۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.22

किंदेवतोऽस्यां प्रतीच्यां दिश्यसीति ।
वरुणदेवत इति ।
स वरुणः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
अप्स्विति ।
कस्मिन्न्वापः प्रतिष्ठिता इति ।
रेतसीति ।
कस्मिन्नु रेतः प्रतिष्ठितमिति ।
हृदय इति ।
तस्मादपि प्रतिरूपं जातमाहुर्हृदयादिव सृप्तो हृदयादिव निर्मित इति ।
हृदये ह्येव रेतः प्रतिष्ठितं भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२२ ॥

اس مغربی سمت میں تم کس دیوتا کے ساتھ ہو؟ ورن دیوتا کے ساتھ۔ وہ ورن کس میں قائم ہے؟ پانیوں میں۔ پانی کس میں قائم ہیں؟ رئیتس میں۔ رئیتس کس میں قائم ہے؟ دل میں۔ اسی لیے کہتے ہیں کہ جو پیدا ہوتا ہے وہ اپنی صورت کے مطابق ہوتا ہے، گویا دل ہی سے نکلا ہو، گویا دل ہی سے بنایا گیا ہو۔ دل میں ہی رئیتس قائم ہوتا ہے۔ اے یاجنیavalkya، یہ یوں ہی ہے۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.23

किंदेवतोऽस्यामुदीच्यां दिश्यसीति ।
सोमदेवत इति ।
स सोमः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
दीक्षायामिति ।
कस्मिन्नु दिक्षा प्रतिष्ठितेति ।
सत्य इति ।
तस्मादपि दीक्षितमाहुः सत्यं वदेति ।
सत्ये ह्येव दीक्षा प्रतिष्ठितेति ।
कस्मिन्नु सत्यं प्रतिष्ठितमिति ।
हृदय इति होवाच ।
हृदयेन हि सत्यं जानाति ।
हृदये ह्येव सत्यं प्रतिष्ठितं भवतीति ।
एवमेवैतद्याज्ञवल्क्य ॥ ३.९.२३ ॥

اس شمالی سمت میں تم کس دیوتا کے ساتھ ہو؟ سوم دیوتا کے ساتھ۔ وہ سوم کس میں قائم ہے؟ دیکشا میں۔ دیکشا کس میں قائم ہے؟ سچ میں، یوں انہوں نے کہا۔ اسی لیے دیکشا والے سے لوگ کہتے ہیں 'سچ بولو'؛ کیونکہ دیکشا سچ ہی میں قائم ہے۔ سچ کس میں قائم ہے؟ دل میں، یوں انہوں نے کہا، کیونکہ دل ہی سے سچ جانا جاتا ہے؛ سچ دل ہی میں قائم ہوتا ہے۔ اے یاجنیavalkya، یہ یوں ہی ہے۔

Bṛhadāraṇyaka 3.9.24

किंदेवतोऽस्यां ध्रुवायां दिश्यसीति ।
अग्निदेवत इति ।
सोऽग्निः कस्मिन् प्रतिष्ठित इति ।
वाचीति ।
कस्मिन्नु वाक्प्रतिष्ठितेति ।
हृदय इति ।
कस्मिन्नु हृदयं प्रतिष्ठितमिति ॥ ३.९.२४ ॥

اس ثابت سمت میں تم کس دیوتا کے ساتھ ہو؟ اگنی دیوتا کے ساتھ۔ وہ اگنی کس میں قائم ہے؟ واک میں۔ واک کس میں قائم ہے؟ دل میں۔ دل کس میں قائم ہے؟

Bṛhadāraṇyaka 3.9.25

अहल्लिकेति होवाच याज्ञवल्क्यः ।
यत्रैतदन्यत्रास्मन्मन्यासै ।
यद्ध्येतदन्यत्रास्मत्स्याच्छ्वानो वैनदद्युर्वयांसि वैनद्विमथ्नीरन्निति ॥ ३.९.२५ ॥

याज्ञवल्क्य نے کہا: "اچھا، ایسا ہی ہو۔ اگر تم اسے ہم سے الگ سمجھتے ہو، تو اگر یہ ہم سے جدا ہوتا تو کتے اسے کھا جاتے یا پرندے اسے نوچ ڈالتے۔"

Bṛhadāraṇyaka 3.9.26

कस्मिन्नु त्वं चात्मा च प्रतिष्ठितौ स्थ इति ।
प्राण इति ।
कस्मिन्नु प्राणः प्रतिष्ठित इति ।
अपान इति ।
कस्मिन्न्वपानः प्रतिष्ठित इति ।
व्यान इति ।
कस्मिन्नु व्यानः प्रतिष्ठित इति ।
उदान इति ।
कस्मिन्नूदानः प्रतिष्ठित इति ।
समान इति ।
स एष नेति नेत्यात्मा ।
अगृह्यो न हि गृह्यते ।
अशीर्यो न हि शीर्यते ।
असङ्गो न सज्यते ।
असितो न व्यथते ।
न रिष्यति ।
एतान्यष्टावायतनान्यष्टौ लोका अद्द्. अष्टौ देवा अष्टौ पुरुषाः ।
स यस्तान् पुरुषान्निरुह्य प्रत्युह्यात्यक्रामत्तं त्वौपनिषदं पुरुषं पृच्छामि ।
तं चेन्मे न विवक्ष्यसि मूर्धा ते विपतिष्यतीति ।
तं ह न मेने शाकल्यस्।
तस्य ह मूर्धा विपपात ।
अपि हास्य परिमोषिणोऽस्थीन्यपजह्रुरन्यन्मन्यमानाः ॥ ३.९.२६ ॥

"تم اور آتما کس میں قائم ہو؟" "پران میں۔" "پران کس میں قائم ہے؟" "اپان میں۔" "اپان کس میں؟" "ویان میں۔" "ویان کس میں؟" "ادان میں۔" "ادان کس میں؟" "سمان میں۔" وہ آتما 'نیتی نیتی' ہے۔ وہ گرفت میں نہیں آتا، کیونکہ وہ گرفت میں نہیں آتا؛ وہ فنا نہیں ہوتا؛ وہ وابستہ نہیں ہوتا؛ وہ بندھتا نہیں؛ وہ تکلیف نہیں پاتا؛ وہ نقصان نہیں اٹھاتا۔ یہ آٹھ ٹھکانے، آٹھ لوک، آٹھ دیوتا، آٹھ پرش ہیں۔ جس نے ان پرشوں کو الگ کر کے، پیچھے کھینچ کر پار کر لیا، اس اوپنشدک پرش کے بارے میں میں پوچھتا ہوں۔ اگر تم مجھے وہ نہ بتاؤ گے تو تمہارا سر گر پڑے گا۔" شاکلیہ نے اسے نہ مانا۔ تب اس کا سر گر پڑا۔ چور اس کی ہڈیاں بھی کچھ اور سمجھ کر لے گئے۔