Bhagavad Gītā · Capítulo 14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.1
परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥ १४.१ ॥
El Señor dijo: Volveré a exponer el conocimiento supremo, el más alto de todos los conocimientos, conociendo el cual todos los sabios han alcanzado desde aquí la perfección suprema.
14.2
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥ १४.२ ॥
Quienes, apoyándose en este conocimiento, han alcanzado una naturaleza semejante a la mía, no nacen ni siquiera en la creación ni se perturban en la disolución.
14.3
मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन् गर्भं दधाम्यहम् ।
संभवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥ १४.३ ॥
Mi matriz es el gran Brahman; en ella deposito el germen. De ello, Bhārata, surge el nacimiento de todos los seres.
14.4
सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः सम्भवन्ति याः ।
तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥ १४.४ ॥
Cualesquiera formas que nazcan en todos los vientres, Kaunteya, el gran Brahman es su matriz y yo soy el padre que da la semilla.
14.5
सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः ।
निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥ १४.५ ॥
Sattva, rajas y tamas, las guṇas nacidas de prakṛti, atan al cuerpo al encarnado imperecedero, oh el de poderosos brazos.
14.6
तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् ।
सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥ १४.६ ॥
De ellas, sattva, por ser puro, es luminoso y libre de aflicción; ata mediante el apego a la felicidad y el apego al conocimiento, oh intachable.
14.7
रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।
तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥ १४.७ ॥
Sabe que rajas es de la naturaleza de la pasión, nacido del anhelo y del apego, Kaunteya. Ata al ser encarnado mediante el apego a la acción.
14.8
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।
प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥ १४.८ ॥
Pero sabe que tamas nace de la ignorancia y engaña a todos los seres encarnados. Ata, Bhārata, mediante la negligencia, la pereza y el sueño.
14.9
सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत ।
ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥ १४.९ ॥
Sattva ata a la felicidad, rajas a la acción, Bhārata; pero tamas, velando el conocimiento, ata a la negligencia.
14.10
रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।
रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥ १४.१० ॥
Dominando a rajas y tamas, prevalece sattva, Bhārata; del mismo modo rajas prevalece sobre sattva y tamas, y tamas sobre sattva y rajas.
14.11
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते ।
ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥ १४.११ ॥
Cuando la luz del conocimiento surge en todas las puertas de este cuerpo, entonces debe saberse que sattva ha crecido.
14.12
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥ १४.१२ ॥
Codicia, actividad, emprendimiento de acciones, inquietud y anhelo: estos surgen cuando crece rajas, Bharatarṣabha.
14.13
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।
तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥ १४.१३ ॥
Oscuridad, inercia, negligencia y engaño: estos surgen cuando aumenta tamas, Kurunandana.
14.14
यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।
तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ १४.१४ ॥
Pero cuando el ser encarnado muere mientras predomina sattva, alcanza los mundos puros de quienes conocen lo más alto.
14.15
रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते ।
तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥ १४.१५ ॥
Quien muere en rajas nace entre los apegados a la acción; del mismo modo, quien muere en tamas nace en vientres de seres ofuscados.
14.16
कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।
रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥ १४.१६ ॥
Dicen que el fruto de la buena acción es sáttvico y puro; el fruto de rajas es el dolor, y el fruto de tamas, la ignorancia.
14.17
सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।
प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥ १४.१७ ॥
De sattva nace el conocimiento, y de rajas la codicia; de tamas surgen la negligencia y el engaño, y también la ignorancia.
14.18
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥ १४.१८ ॥
Los establecidos en sattva ascienden; los rajásicos permanecen en el medio; los tamásicos, que se mueven en la modalidad de la guṇa más baja, descienden.
14.19
नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति ।
गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥ १४.१९ ॥
Cuando el que ve no percibe otro agente que los guṇas y conoce lo que está más allá de los guṇas, alcanza mi ser.
14.20
गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् ।
जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥ १४.२० ॥
Habiendo trascendido estos tres guṇas, que dan origen al cuerpo, el encarnado, libre del nacimiento, la muerte, la vejez y el dolor, alcanza la inmortalidad.
14.21
कैर्लिंगैस्त्रीन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो ।
किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥ १४.२१ ॥
Arjuna dijo: ¿Por qué señales se reconoce, oh Señor, a quien ha trascendido estos tres guṇas? ¿Cuál es su conducta, y cómo va más allá de estos tres guṇas?
14.22
प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव ।
न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ १४.२२ ॥
El Señor dijo: Pāṇḍava, no aborrece la claridad, la actividad ni el engaño cuando surgen, ni los anhela cuando cesan.
14.23
उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते ।
गुणा वर्तन्त इत्येव योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥ १४.२३ ॥
Permanece como indiferente y no es perturbado por los guṇas; sabiendo que «solo los guṇas actúan», se mantiene firme y no vacila.
14.24
समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ १४.२४ ॥
Es igual en el dolor y el placer, asentado en sí mismo; para él un terrón, una piedra y el oro son lo mismo; es ecuánime ante lo agradable y lo desagradable, firme, e igual ante el reproche y la alabanza de sí mismo.
14.25
मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ १४.२५ ॥
Quien es igual en el honor y en la deshonra, igual ante el bando del amigo y del enemigo, y ha renunciado a toda empresa, de ese se dice que ha trascendido los guṇas.
14.26
मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते ।
स गुणान्समतीत्यैतान् ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.२६ ॥
Y quien me sirve con el yoga de la devoción inquebrantable, trascendiendo por completo estos guṇas, se vuelve apto para llegar a ser Brahman.
14.27
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाऽहममृतस्याव्ययस्य च ।
शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ १४.२७ ॥
Pues yo soy el fundamento de Brahman, lo inmortal e imperecedero, del dharma eterno y de la felicidad absoluta.