ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · ଅଧ୍ୟାୟ 14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.1
परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥ १४.१ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ସମସ୍ତ ଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ସେହି ପରମ ଜ୍ଞାନ ମୁଁ ପୁଣି କହିବି, ଯାହାକୁ ଜାଣି ସମସ୍ତ ମୁନି ଏଠାରୁ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।
14.2
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥ १४.२ ॥
ଏହି ଜ୍ଞାନର ଆଶ୍ରୟ ନେଇ ଯେଉଁମାନେ ମୋର ସମାନ ସ୍ୱଭାବ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେମାନେ ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନିଅନ୍ତି ନାହିଁ ଏବଂ ପ୍ରଳୟ ସମୟରେ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟଥିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
14.3
मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन् गर्भं दधाम्यहम् ।
संभवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥ १४.३ ॥
ହେ ଭାରତ, ମହଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ମୋର ଯୋନି; ସେଥିରେ ମୁଁ ଗର୍ଭ ସ୍ଥାପନ କରେ। ତାହାଠାରୁ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ହୁଏ।
14.4
सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः सम्भवन्ति याः ।
तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥ १४.४ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ସମସ୍ତ ଯୋନିରେ ଯେଉଁ ରୂପସବୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେମାନଙ୍କର ଯୋନି ମହଦ୍ବ୍ରହ୍ମ ଏବଂ ମୁଁ ବୀଜ ଦେଉଥିବା ପିତା।
14.5
सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः ।
निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥ १४.५ ॥
ହେ ମହାବାହୁ, ପ୍ରକୃତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ଓ ତମ — ଏହି ଗୁଣସବୁ ଅବିନାଶୀ ଦେହୀକୁ ଦେହରେ ବାନ୍ଧନ୍ତି।
14.6
तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् ।
सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥ १४.६ ॥
ହେ ନିଷ୍ପାପ, ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସତ୍ତ୍ୱ ନିର୍ମଳ ହୋଇଥିବାରୁ ପ୍ରକାଶକ ଓ ନିର୍ବିକାର; ଏହା ସୁଖର ଆସକ୍ତି ଓ ଜ୍ଞାନର ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧେ।
14.7
रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।
तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥ १४.७ ॥
ହେ କୌନ୍ତେୟ, ରଜୋଗୁଣକୁ ରାଗାତ୍ମକ ଏବଂ ତୃଷ୍ଣା ଓ ଆସକ୍ତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ବୋଲି ଜାଣ। ତାହା ଦେହଧାରୀକୁ କର୍ମର ଆସକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧେ।
14.8
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।
प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥ १४.८ ॥
ହେ ଭାରତ, ତମୋଗୁଣକୁ ଅଜ୍ଞାନରୁ ଜାତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଦେହଧାରୀଙ୍କୁ ମୋହିତ କରୁଥିବା ବୋଲି ଜାଣ। ତାହା ପ୍ରମାଦ, ଆଳସ୍ୟ ଓ ନିଦ୍ରା ଦ୍ୱାରା ବାନ୍ଧେ।
14.9
सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत ।
ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥ १४.९ ॥
ହେ ଭାରତ, ସତ୍ତ୍ୱ ସୁଖରେ ଆସକ୍ତ କରାଏ, ରଜ କର୍ମରେ; କିନ୍ତୁ ତମ ଜ୍ଞାନକୁ ଆବୃତ କରି ପ୍ରମାଦରେ ଆସକ୍ତ କରାଏ।
14.10
रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।
रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥ १४.१० ॥
ହେ ଭାରତ, ରଜ ଓ ତମକୁ ଦମନ କରି ସତ୍ତ୍ୱ ପ୍ରବଳ ହୁଏ; ସେହିପରି ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ତମକୁ ଦମନ କରି ରଜ, ଏବଂ ସତ୍ତ୍ୱ ଓ ରଜକୁ ଦମନ କରି ତମ ପ୍ରବଳ ହୁଏ।
14.11
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते ।
ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥ १४.११ ॥
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଦେହର ସମସ୍ତ ଦ୍ୱାରରେ ଜ୍ଞାନର ପ୍ରକାଶ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ସେତେବେଳେ ଜାଣିବା ଉଚିତ ଯେ ସତ୍ତ୍ୱ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଛି।
14.12
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥ १४.१२ ॥
ହେ ଭରତର୍ଷଭ, ରଜୋଗୁଣ ବୃଦ୍ଧି ପାଇଲେ ଲୋଭ, ପ୍ରବୃତ୍ତି, କର୍ମର ଆରମ୍ଭ, ଅଶାନ୍ତି ଓ ଲାଳସା — ଏସବୁ ଜାତ ହୁଏ।
14.13
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।
तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥ १४.१३ ॥
ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ, ତମୋଗୁଣ ବଢ଼ିଲେ ଅନ୍ଧକାର, ନିଷ୍କ୍ରିୟତା, ପ୍ରମାଦ ଓ ମୋହ, ଏସବୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
14.14
यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।
तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ १४.१४ ॥
ସତ୍ତ୍ୱଗୁଣ ବଢ଼ିଥିବା ବେଳେ ଦେହଧାରୀ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ, ସେ ଉତ୍ତମ ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିଥିବା ଲୋକଙ୍କ ନିର୍ମଳ ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
14.15
रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते ।
तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥ १४.१५ ॥
ରଜୋଗୁଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ ସେ କର୍ମାସକ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଜନ୍ମ ନିଏ; ସେହିପରି ତମୋଗୁଣରେ ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଲେ ମୂଢ଼ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମ ନିଏ।
14.16
कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।
रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥ १४.१६ ॥
କୁହାଯାଏ, ସତ୍କର୍ମର ଫଳ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଓ ନିର୍ମଳ; ରଜୋଗୁଣର ଫଳ ଦୁଃଖ ଏବଂ ତମୋଗୁଣର ଫଳ ଅଜ୍ଞାନ।
14.17
सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।
प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥ १४.१७ ॥
ସତ୍ତ୍ୱରୁ ଜ୍ଞାନ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ ଏବଂ ରଜରୁ ଲୋଭ; ତମରୁ ପ୍ରମାଦ, ମୋହ ଓ ଅଜ୍ଞାନ ମଧ୍ୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ।
14.18
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥ १४.१८ ॥
ସତ୍ତ୍ୱରେ ସ୍ଥିତ ଲୋକେ ଉପରକୁ ଯାଆନ୍ତି, ରାଜସିକ ଲୋକେ ମଧ୍ୟରେ ରହନ୍ତି, ଏବଂ ନିକୃଷ୍ଟ ଗୁଣର ବୃତ୍ତିରେ ସ୍ଥିତ ତାମସିକ ଲୋକେ ତଳକୁ ଯାଆନ୍ତି।
14.19
नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति ।
गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥ १४.१९ ॥
ଯେତେବେଳେ ଦ୍ରଷ୍ଟା ଗୁଣମାନଙ୍କ ବ୍ୟତୀତ ଅନ୍ୟ କାହାକୁ କର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଦେଖେ ନାହିଁ ଏବଂ ଗୁଣମାନଙ୍କ ଊର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ ଥିବା ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଜାଣେ, ସେତେବେଳେ ସେ ମୋ ଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
14.20
गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् ।
जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥ १४.२० ॥
ଦେହର ଉତ୍ପତ୍ତିର କାରଣ ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ଦେହୀ ଜନ୍ମ, ମୃତ୍ୟୁ, ଜରା ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଅମୃତ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
14.21
कैर्लिंगैस्त्रीन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो ।
किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥ १४.२१ ॥
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି କେଉଁ ଲକ୍ଷଣରେ ଜଣାପଡ଼େ? ତାଙ୍କର ଆଚରଣ କିପରି, ଏବଂ ସେ କିପରି ଏହି ତିନି ଗୁଣକୁ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି?
14.22
प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव ।
न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ १४.२२ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ହେ ପାଣ୍ଡବ, ପ୍ରକାଶ, ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ମୋହ ଉପୁଜିଲେ ସେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦ୍ୱେଷ କରେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସେଗୁଡ଼ିକ ନିବୃତ୍ତ ହେଲେ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ ନାହିଁ।
14.23
उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते ।
गुणा वर्तन्त इत्येव योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥ १४.२३ ॥
ସେ ଉଦାସୀନ ପରି ରହେ, ଗୁଣମାନେ ତାକୁ ବିଚଳିତ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ; "ଗୁଣମାନେ ହିଁ କାର୍ଯ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି" ଏହା ଜାଣି ସେ ସ୍ଥିର ରହେ ଏବଂ ଟଳେ ନାହିଁ।
14.24
समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ १४.२४ ॥
ସେ ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖରେ ସମାନ, ସ୍ୱସ୍ଥ; ମାଟିଢେଲା, ପଥର ଓ ସୁନା ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସମାନ; ପ୍ରିୟ ଓ ଅପ୍ରିୟରେ ତୁଲ୍ୟ, ଧୀର, ଏବଂ ନିଜର ନିନ୍ଦା ଓ ସ୍ତୁତିରେ ସମାନ।
14.25
मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ १४.२५ ॥
ଯିଏ ମାନ ଓ ଅପମାନରେ ସମାନ, ମିତ୍ର ଓ ଶତ୍ରୁ ପକ୍ଷରେ ସମାନ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଆରମ୍ଭ ତ୍ୟାଗ କରିଛି, ତାକୁ ଗୁଣାତୀତ କୁହାଯାଏ।
14.26
मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते ।
स गुणान्समतीत्यैतान् ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.२६ ॥
ଏବଂ ଯିଏ ଅବ୍ୟଭିଚାରୀ ଭକ୍ତିଯୋଗରେ ମୋର ସେବା କରେ, ସେ ଏହି ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅତିକ୍ରମ କରି ବ୍ରହ୍ମଭାବର ଯୋଗ୍ୟ ହୁଏ।
14.27
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाऽहममृतस्याव्ययस्य च ।
शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ १४.२७ ॥
କାରଣ ଅମୃତ ଓ ଅବ୍ୟୟ ବ୍ରହ୍ମର, ଶାଶ୍ୱତ ଧର୍ମର ଏବଂ ଐକାନ୍ତିକ ସୁଖର ଆଧାର ମୁଁ ହିଁ।