ภควัทคีตา · อัธยายะ 14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.1
परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥ १४.१ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า เราจะกล่าวความรู้อันสูงสุดยิ่งกว่าความรู้ทั้งปวงอีกครั้ง ความรู้ที่รู้แล้ว ฤๅษีทั้งปวงได้ไปถึงความสำเร็จสูงสุดจากที่นี่
14.2
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥ १४.२ ॥
ผู้ที่ยึดความรู้นี้เป็นที่พึ่งและได้ธรรมชาติเช่นเรา แม้ในการสร้างก็ไม่เกิดอีก และแม้ในการดับก็ไม่หวั่นไหว
14.3
मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन् गर्भं दधाम्यहम् ।
संभवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥ १४.३ ॥
มดลูกของเราคือพรหมันอันยิ่งใหญ่ ในนั้นเราวางเมล็ดพันธุ์ไว้ จากนั้นภารตะ การกำเนิดของสรรพสัตว์ทั้งปวงก็เกิดขึ้น
14.4
सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः सम्भवन्ति याः ।
तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥ १४.४ ॥
รูปใดก็ตามที่เกิดขึ้นในทุกครรภ์ กุนตีบุตร พรหมันอันยิ่งใหญ่เป็นมดลูกของรูปเหล่านั้น และเราเป็นบิดาผู้ให้เมล็ดพันธุ์
14.5
सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः ।
निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥ १४.५ ॥
สัตตวะ รชะ และตมะ คุณทั้งสามนี้เกิดจากประกฤติ ย่อมผูกผู้มีร่างอันไม่เสื่อมสลายไว้กับร่าง ผู้มีแขนทรงพลัง
14.6
तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् ।
सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥ १४.६ ॥
ในบรรดาคุณเหล่านั้น สัตตวะเพราะความบริสุทธิ์จึงส่องสว่างและปราศจากโทษ มันผูกไว้ด้วยความยึดติดในความสุขและความยึดติดในความรู้ ผู้ไร้บาป
14.7
रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।
तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥ १४.७ ॥
จงรู้เถิดว่ารชะมีลักษณะของราคะ เกิดจากตัณหาและความยึดติด กุนตีบุตร มันผูกผู้มีร่างไว้ด้วยความยึดติดในการกระทำ
14.8
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।
प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥ १४.८ ॥
ส่วนตมะนั้น จงรู้ว่าเกิดจากอวิชชา ทำให้สรรพสัตว์ผู้มีร่างทั้งปวงหลงไป มันผูกไว้ด้วยความประมาท ความเกียจคร้านและการนอนหลับ ภารตะ
14.9
सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत ।
ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥ १४.९ ॥
สัตตวะผูกคนไว้กับความสุข รชะผูกไว้กับการกระทำ ภารตะ ส่วนตมะปิดบังความรู้ ผูกไว้กับความประมาท
14.10
रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।
रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥ १४.१० ॥
ภารตะ เมื่อสัตตวะเอาชนะรชะและตมะได้ สัตตวะก็เป็นใหญ่ เมื่อรชะเอาชนะสัตตวะและตมะได้ รชะก็เป็นใหญ่ และเมื่อตมะเอาชนะสัตตวะและรชะได้ ตมะก็เป็นใหญ่
14.11
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते ।
ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥ १४.११ ॥
เมื่อแสงแห่งความรู้เกิดขึ้นทุกประตูในร่างนี้ ก็พึงรู้เถิดว่าสัตตวะได้เจริญขึ้น
14.12
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥ १४.१२ ॥
ความโลภ ความดิ้นรนขวนขวาย การเริ่มทำการงาน ความไม่สงบ และความทะยานอยาก เหล่านี้เกิดขึ้นเมื่อรชะเจริญขึ้น ภรตรรษภะ
14.13
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।
तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥ १४.१३ ॥
ความมืด ความเฉื่อยชา ความประมาท และความหลง เหล่านี้เกิดขึ้นเมื่อตมะเจริญขึ้น กุรุนันทนะ
14.14
यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।
तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ १४.१४ ॥
แต่เมื่อผู้มีร่างตายลงขณะสัตตวะเจริญ เขาย่อมไปถึงโลกอันบริสุทธิ์ของผู้รู้สิ่งสูงสุด
14.15
रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते ।
तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥ १४.१५ ॥
ผู้ตายลงในรชะ ย่อมเกิดในหมู่ผู้ยึดติดกับการกระทำ ในทำนองเดียวกัน ผู้ตายลงในตมะ ย่อมเกิดในครรภ์ของผู้หลงงมงาย
14.16
कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।
रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥ १४.१६ ॥
ผลของการกระทำที่ดีงาม กล่าวกันว่าเป็นสาตวิกะและบริสุทธิ์ ส่วนผลของรชะคือความทุกข์ และผลของตมะคืออวิชชา
14.17
सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।
प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥ १४.१७ ॥
จากสัตตวะเกิดความรู้ และจากรชะเกิดความโลภ จากตมะเกิดความประมาทและความหลง และยังเกิดอวิชชาด้วย
14.18
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥ १४.१८ ॥
ผู้ตั้งอยู่ในสัตตวะย่อมขึ้นสูง ผู้เป็นราชสิกะตั้งอยู่ในท่ามกลาง ผู้เป็นตามสิกะซึ่งดำรงในวิถีของคุณต่ำสุด ย่อมลงสู่ที่ต่ำ
14.19
नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति ।
गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥ १४.१९ ॥
เมื่อผู้เห็นแจ้งมองไม่เห็นผู้กระทำอื่นใดนอกจากคุณทั้งหลาย และรู้สิ่งที่ยิ่งกว่าคุณเหล่านั้น เขาย่อมบรรลุสภาวะของเรา
14.20
गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् ।
जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥ १४.२० ॥
เมื่อข้ามพ้นคุณทั้งสามที่ก่อให้เกิดร่างกายนี้แล้ว ผู้มีร่างย่อมหลุดพ้นจากการเกิด ความตาย ความชรา และความทุกข์ และบรรลุอมตภาพ
14.21
कैर्लिंगैस्त्रीन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो ।
किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥ १४.२१ ॥
อรชุนกล่าวว่า ข้าแต่พระผู้เป็นเจ้า ผู้ที่ก้าวล่วงคุณทั้งสามนี้แล้วนั้นจะรู้จักได้ด้วยลักษณะเช่นไร ความประพฤติของเขาเป็นอย่างไร และเขาข้ามพ้นคุณทั้งสามนี้ไปได้อย่างไร
14.22
प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव ।
न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ १४.२२ ॥
พระผู้เป็นเจ้าตรัสว่า ปาณฑพเอ๋ย ผู้นั้นไม่เกลียดชังความสว่าง กิจกรรม หรือโมหะ เมื่อมันเกิดขึ้น และไม่ปรารถนามันเมื่อมันดับไป
14.23
उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते ।
गुणा वर्तन्त इत्येव योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥ १४.२३ ॥
เขานั่งเฉยเหมือนผู้วางเฉย คุณทั้งหลายไม่ทำให้เขาหวั่นไหว เขารู้ว่า คุณทั้งหลายเท่านั้นที่ทำหน้าที่ จึงตั้งมั่นอยู่และไม่สั่นคลอน
14.24
समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ १४.२४ ॥
เขาเสมอกันในทุกข์และสุข ดำรงอยู่ในตน ก้อนดิน ก้อนหิน และทองคำเป็นสิ่งเดียวกันสำหรับเขา เขาเสมอต่อสิ่งที่น่ารักและไม่น่ารัก มั่นคง และเสมอกันทั้งในการถูกติและการถูกสรรเสริญต่อตนเอง
14.25
मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ १४.२५ ॥
ผู้ที่เสมอกันทั้งในเกียรติและความอัปยศ เสมอต่อฝ่ายมิตรและฝ่ายศัตรู และละทิ้งความขวนขวายทั้งปวง ท่านกล่าวว่าเป็นผู้ก้าวล่วงคุณแล้ว
14.26
मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते ।
स गुणान्समतीत्यैतान् ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.२६ ॥
และผู้ใดที่รับใช้เราด้วยโยคะแห่งภักดีโดยไม่คลาดเคลื่อน ผู้นั้นก้าวล่วงคุณทั้งสามนี้ไปโดยสมบูรณ์ และย่อมสมควรที่จะเป็นพรหมัน
14.27
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाऽहममृतस्याव्ययस्य च ।
शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ १४.२७ ॥
เพราะเราเป็นที่ตั้งของพรหมัน ผู้ไม่รู้ตายและไม่เสื่อมสลาย เป็นที่ตั้งของธรรมอันนิรันดร์ และของความสุขสมบูรณ์