ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ · ਅਧਿਆਇ 14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.1
परं भूयः प्रवक्ष्यामि ज्ञानानां ज्ञानमुत्तमम् ।
यज्ज्ञात्वा मुनयः सर्वे परां सिद्धिमितो गताः ॥ १४.१ ॥
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਸਾਰੇ ਗਿਆਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉੱਤਮ ਉਹ ਪਰਮ ਗਿਆਨ ਮੈਂ ਫਿਰ ਦੱਸਾਂਗਾ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਸਾਰੇ ਮੁਨੀ ਇੱਥੋਂ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਏ।
14.2
इदं ज्ञानमुपाश्रित्य मम साधर्म्यमागताः ।
सर्गेऽपि नोपजायन्ते प्रलये न व्यथन्ति च ॥ १४.२ ॥
ਇਸ ਗਿਆਨ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਜੋ ਮੇਰੇ ਸਮਾਨ ਸੁਭਾਅ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਗਏ ਹਨ, ਉਹ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਸਮੇਂ ਵੀ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੇ ਅਤੇ ਪਰਲੋ ਸਮੇਂ ਵੀ ਦੁਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
14.3
मम योनिर्महद्ब्रह्म तस्मिन् गर्भं दधाम्यहम् ।
संभवः सर्वभूतानां ततो भवति भारत ॥ १४.३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮ ਮੇਰੀ ਜੋਨੀ ਹੈ; ਉਸ ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਗਰਭ ਧਾਰਦਾ ਹਾਂ। ਉਸ ਤੋਂ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
14.4
सर्वयोनिषु कौन्तेय मूर्तयः सम्भवन्ति याः ।
तासां ब्रह्म महद्योनिरहं बीजप्रदः पिता ॥ १४.४ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਸਾਰੀਆਂ ਜੋਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਵੀ ਰੂਪ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੋਨੀ ਮਹਾਨ ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ ਅਤੇ ਮੈਂ ਬੀਜ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਪਿਤਾ ਹਾਂ।
14.5
सत्त्वं रजस्तम इति गुणाः प्रकृतिसंभवाः ।
निबध्नन्ति महाबाहो देहे देहिनमव्ययम् ॥ १४.५ ॥
ਹੇ ਮਹਾਬਾਹੋ, ਪ੍ਰਕਿਰਤੀ ਤੋਂ ਉਪਜੇ ਸਤੋ, ਰਜੋ ਅਤੇ ਤਮੋ — ਇਹ ਗੁਣ ਅਬਿਨਾਸ਼ੀ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਬੰਨ੍ਹਦੇ ਹਨ।
14.6
तत्र सत्त्वं निर्मलत्वात्प्रकाशकमनामयम् ।
सुखसङ्गेन बध्नाति ज्ञानसङ्गेन चानघ ॥ १४.६ ॥
ਹੇ ਨਿਸ਼ਪਾਪ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸਤੋਗੁਣ ਨਿਰਮਲ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਚਾਨਣ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਵਿਕਾਰ-ਰਹਿਤ ਹੈ; ਇਹ ਸੁਖ ਦੇ ਮੋਹ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ।
14.7
रजो रागात्मकं विद्धि तृष्णासङ्गसमुद्भवम् ।
तन्निबध्नाति कौन्तेय कर्मसङ्गेन देहिनम् ॥ १४.७ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਰਜੋਗੁਣ ਨੂੰ ਰਾਗ-ਰੂਪ ਅਤੇ ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਤੇ ਮੋਹ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਜਾਣ। ਇਹ ਦੇਹਧਾਰੀ ਨੂੰ ਕਰਮਾਂ ਦੇ ਮੋਹ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ।
14.8
तमस्त्वज्ञानजं विद्धि मोहनं सर्वदेहिनाम् ।
प्रमादालस्यनिद्राभिस्तन्निबध्नाति भारत ॥ १४.८ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤਮੋਗੁਣ ਨੂੰ ਅਗਿਆਨ ਤੋਂ ਜੰਮਿਆ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰਮਾਉਣ ਵਾਲਾ ਜਾਣ। ਇਹ ਗ਼ਫ਼ਲਤ, ਆਲਸ ਅਤੇ ਨੀਂਦ ਨਾਲ ਬੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ।
14.9
सत्त्वं सुखे सञ्जयति रजः कर्मणि भारत ।
ज्ञानमावृत्य तु तमः प्रमादे सञ्जयत्युत ॥ १४.९ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਸਤੋਗੁਣ ਸੁਖ ਵਿੱਚ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਰਜੋਗੁਣ ਕਰਮ ਵਿੱਚ; ਪਰ ਤਮੋਗੁਣ ਗਿਆਨ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਗ਼ਫ਼ਲਤ ਵਿੱਚ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ।
14.10
रजस्तमश्चाभिभूय सत्त्वं भवति भारत ।
रजः सत्त्वं तमश्चैव तमः सत्त्वं रजस्तथा ॥ १४.१० ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਰਜ ਅਤੇ ਤਮ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਸਤ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਤ ਅਤੇ ਤਮ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਰਜ, ਅਤੇ ਸਤ ਅਤੇ ਰਜ ਨੂੰ ਦਬਾ ਕੇ ਤਮ ਪ੍ਰਬਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.11
सर्वद्वारेषु देहेऽस्मिन्प्रकाश उपजायते ।
ज्ञानं यदा तदा विद्याद्विवृद्धं सत्त्वमित्युत ॥ १४.११ ॥
ਜਦੋਂ ਇਸ ਦੇਹ ਦੇ ਸਾਰੇ ਦੁਆਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਿਆਨ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਜਾਣਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਤੋਗੁਣ ਵਧਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
14.12
लोभः प्रवृत्तिरारम्भः कर्मणामशमः स्पृहा ।
रजस्येतानि जायन्ते विवृद्धे भरतर्षभ ॥ १४.१२ ॥
ਹੇ ਭਰਤਰਿਸ਼ਭ, ਰਜੋਗੁਣ ਦੇ ਵਧਣ ਤੇ ਲੋਭ, ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ, ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਆਰੰਭ, ਬੇਚੈਨੀ ਅਤੇ ਲਾਲਸਾ — ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
14.13
अप्रकाशोऽप्रवृत्तिश्च प्रमादो मोह एव च ।
तमस्येतानि जायन्ते विवृद्धे कुरुनन्दन ॥ १४.१३ ॥
ਹੇ ਕੁਰੂਨੰਦਨ, ਤਮੋਗੁਣ ਦੇ ਵਧਣ ਨਾਲ ਹਨੇਰਾ, ਨਿਸ਼ਕਿਰਿਆਤਾ, ਲਾਪਰਵਾਹੀ ਅਤੇ ਮੋਹ, ਇਹ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
14.14
यदा सत्त्वे प्रवृद्धे तु प्रलयं याति देहभृत् ।
तदोत्तमविदां लोकानमलान्प्रतिपद्यते ॥ १४.१४ ॥
ਜਦੋਂ ਸਤੋਗੁਣ ਵਧਿਆ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਦੇਹਧਾਰੀ ਮਰ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਤਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਨਿਰਮਲ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
14.15
रजसि प्रलयं गत्वा कर्मसङ्गिषु जायते ।
तथा प्रलीनस्तमसि मूढयोनिषु जायते ॥ १४.१५ ॥
ਰਜੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਮਰ ਕੇ ਉਹ ਕਰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਮੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਮਰ ਕੇ ਉਹ ਮੂੜ੍ਹ ਜੂਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
14.16
कर्मणः सुकृतस्याहुः सात्त्विकं निर्मलं फलम् ।
रजसस्तु फलं दुःखमज्ञानं तमसः फलम् ॥ १४.१६ ॥
ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਚੰਗੇ ਕਰਮ ਦਾ ਫਲ ਸਾਤਵਿਕ ਅਤੇ ਨਿਰਮਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਰਜੋਗੁਣ ਦਾ ਫਲ ਦੁੱਖ ਹੈ ਅਤੇ ਤਮੋਗੁਣ ਦਾ ਫਲ ਅਗਿਆਨ ਹੈ।
14.17
सत्त्वात्सञ्जायते ज्ञानं रजसो लोभ एव च ।
प्रमादमोहौ तमसो भवतोऽज्ञानमेव च ॥ १४.१७ ॥
ਸਤੋਗੁਣ ਤੋਂ ਗਿਆਨ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਜੋਗੁਣ ਤੋਂ ਲੋਭ; ਤਮੋਗੁਣ ਤੋਂ ਲਾਪਰਵਾਹੀ, ਮੋਹ ਅਤੇ ਅਗਿਆਨ ਵੀ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
14.18
ऊर्ध्वं गच्छन्ति सत्त्वस्था मध्ये तिष्ठन्ति राजसाः ।
जघन्यगुणवृत्तिस्था अधो गच्छन्ति तामसाः ॥ १४.१८ ॥
ਸਤੋਗੁਣ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਲੋਕ ਉੱਪਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਸੀ ਲੋਕ ਵਿਚਕਾਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਨੀਵੇਂ ਗੁਣ ਦੀ ਬਿਰਤੀ ਵਿੱਚ ਟਿਕੇ ਤਾਮਸੀ ਲੋਕ ਹੇਠਾਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
14.19
नान्यं गुणेभ्यः कर्तारं यदा द्रष्टानुपश्यति ।
गुणेभ्यश्च परं वेत्ति मद्भावं सोऽधिगच्छति ॥ १४.१९ ॥
ਜਦੋਂ ਦ੍ਰਸ਼ਟਾ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਨੂੰ ਕਰਤਾ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਮੇਰੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
14.20
गुणानेतानतीत्य त्रीन्देही देहसमुद्भवान् ।
जन्ममृत्युजरादुःखैर्विमुक्तोऽमृतमश्नुते ॥ १४.२० ॥
ਦੇਹ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਦੇ ਕਾਰਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਕੇ, ਦੇਹਧਾਰੀ ਜਨਮ, ਮੌਤ, ਬੁਢਾਪੇ ਅਤੇ ਦੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
14.21
कैर्लिंगैस्त्रीन्गुणानेतानतीतो भवति प्रभो ।
किमाचारः कथं चैतांस्त्रीन्गुणानतिवर्तते ॥ १४.२१ ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪ੍ਰਭੂ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋਇਆ ਮਨੁੱਖ ਕਿਹੜੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਪਛਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ? ਉਸ ਦਾ ਆਚਰਣ ਕਿਹੋ ਜਿਹਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਿੰਨ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਪਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ?
14.22
प्रकाशं च प्रवृत्तिं च मोहमेव च पाण्डव ।
न द्वेष्टि सम्प्रवृत्तानि न निवृत्तानि काङ्क्षति ॥ १४.२२ ॥
ਸ਼੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪਾਂਡਵ, ਪ੍ਰਕਾਸ਼, ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਉਪਜਣ ਤੇ ਉਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਵੈਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਟ ਜਾਣ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ।
14.23
उदासीनवदासीनो गुणैर्यो न विचाल्यते ।
गुणा वर्तन्त इत्येव योऽवतिष्ठति नेङ्गते ॥ १४.२३ ॥
ਉਹ ਉਦਾਸੀਨ ਵਾਂਗ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਗੁਣ ਉਸ ਨੂੰ ਡੁਲਾ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ; "ਗੁਣ ਹੀ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਨ" ਇਹ ਜਾਣ ਕੇ ਉਹ ਅਡੋਲ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਡੋਲਦਾ ਨਹੀਂ।
14.24
समदुःखसुखः स्वस्थः समलोष्टाश्मकाञ्चनः ।
तुल्यप्रियाप्रियो धीरस्तुल्यनिन्दात्मसंस्तुतिः ॥ १४.२४ ॥
ਉਹ ਦੁੱਖ ਅਤੇ ਸੁੱਖ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ, ਆਤਮਾ ਵਿੱਚ ਟਿਕਿਆ ਹੋਇਆ; ਮਿੱਟੀ ਦਾ ਢੇਲਾ, ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਸੋਨਾ ਉਸ ਲਈ ਬਰਾਬਰ; ਪਿਆਰੇ ਅਤੇ ਅਪਿਆਰੇ ਵਿੱਚ ਸਮਾਨ, ਧੀਰਜਵਾਨ, ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨਿੰਦਾ ਤੇ ਉਸਤਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
14.25
मानापमानयोस्तुल्यस्तुल्यो मित्रारिपक्षयोः ।
सर्वारम्भपरित्यागी गुणातीतः स उच्यते ॥ १४.२५ ॥
ਜੋ ਮਾਣ ਅਤੇ ਅਪਮਾਨ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਮਿੱਤਰ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੈ, ਅਤੇ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਰੇ ਆਰੰਭ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੇ ਹਨ, ਉਹ ਗੁਣਾਤੀਤ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.26
मां च योऽव्यभिचारेण भक्तियोगेन सेवते ।
स गुणान्समतीत्यैतान् ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥ १४.२६ ॥
ਅਤੇ ਜੋ ਅਡੋਲ ਭਗਤੀ ਯੋਗ ਨਾਲ ਮੇਰੀ ਸੇਵਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗੁਣਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਾਰ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਹਮ ਹੋਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
14.27
ब्रह्मणो हि प्रतिष्ठाऽहममृतस्याव्ययस्य च ।
शाश्वतस्य च धर्मस्य सुखस्यैकान्तिकस्य च ॥ १४.२७ ॥
ਕਿਉਂਕਿ ਅਮਰ ਅਤੇ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ, ਸਦੀਵੀ ਧਰਮ ਦਾ ਅਤੇ ਪਰਮ ਸੁਖ ਦਾ ਆਧਾਰ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।