ભગવદ્ ગીતા · અધ્યાય 8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.1
किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम ।
अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते ॥ ८.१ ॥
અર્જુને કહ્યું: હે પુરુષોત્તમ, તે બ્રહ્મ શું છે? અધ્યાત્મ શું છે? કર્મ શું છે? અધિભૂત કોને કહેવાયું છે અને અધિદૈવ કોને કહે છે?
8.2
अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन ।
प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः ॥ ८.२ ॥
હે મધુસૂદન, આ દેહમાં અધિયજ્ઞ કોણ છે અને કેવી રીતે છે? અને સંયમી ચિત્તવાળાઓ દ્વારા પ્રયાણકાળે તમે કેવી રીતે જાણવા યોગ્ય છો?
8.3
अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते ।
भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः ॥ ८.३ ॥
શ્રીભગવાને કહ્યું: પરમ અક્ષર તે બ્રહ્મ છે; તેનો સ્વભાવ અધ્યાત્મ કહેવાય છે. ભૂતોની ઉત્પત્તિ કરનાર વિસર્ગ (સર્જન) કર્મ કહેવાય છે.
8.4
अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् ।
अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर ॥ ८.४ ॥
હે દેહધારીઓમાં શ્રેષ્ઠ, નાશવંત ભાવ અધિભૂત છે, પુરુષ અધિદૈવત છે, અને આ દેહમાં અધિયજ્ઞ હું જ છું.
8.5
अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् ।
यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः ॥ ८.५ ॥
અને જે અંતકાળે મને જ સ્મરતાં દેહ છોડીને જાય છે, તે મારા ભાવને પામે છે; એમાં કોઈ સંશય નથી.
8.6
यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।
तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः ॥ ८.६ ॥
હે કૌંતેય, અંતે જે જે ભાવનું સ્મરણ કરતાં મનુષ્ય દેહ છોડે છે, સદા તે ભાવથી ભાવિત રહેવાને કારણે તે તે જ ભાવને પામે છે.
8.7
तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च ।
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयम् ॥ ८.७ ॥
તેથી સર્વ સમયે મારું સ્મરણ કર અને યુદ્ધ કર. મન અને બુદ્ધિ મને અર્પણ કરીને તું નિઃસંદેહ મને જ પામીશ.
8.8
अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना ।
परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन् ॥ ८.८ ॥
હે પાર્થ, અભ્યાસયોગથી યુક્ત અને અન્યત્ર ન જતા ચિત્તથી સતત ચિંતન કરનાર પરમ દિવ્ય પુરુષને પામે છે.
8.9
कविं पुराणमनुशासितार ।
मणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः ।
सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूप ।
मादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ॥ ८.९ ॥
જે સર્વજ્ઞ, પુરાતન, નિયંતા, અણુથી પણ સૂક્ષ્મ, સર્વના ધારક, અચિંત્ય સ્વરૂપવાળા, સૂર્ય સમાન તેજસ્વી અને અંધકારથી પર એવા પુરુષનું સ્મરણ કરે છે—
8.10
प्रयाणकाले मनसाऽचलेन ।
भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव ।
भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्यक् ।
स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ ८.१० ॥
પ્રયાણકાળે અચળ મનથી, ભક્તિ અને યોગબળથી યુક્ત થઈ, ભ્રમરોની વચ્ચે પ્રાણને સારી રીતે સ્થાપિત કરીને, તે એ પરમ દિવ્ય પુરુષને પામે છે.
8.11
यदक्षरं वेदविदो वदन्ति ।
विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः ।
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति ।
तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥ ८.११ ॥
વેદના જાણકારો જેને અક્ષર કહે છે, વીતરાગ યતિઓ જેમાં પ્રવેશે છે, જેની ઇચ્છાથી બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરે છે, તે પદ હું તને સંક્ષેપમાં કહીશ.
8.12
सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च ।
मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम् ॥ ८.१२ ॥
સર્વ દ્વારોનો સંયમ કરીને, મનને હૃદયમાં રોકીને, પોતાના પ્રાણને મસ્તકમાં સ્થાપીને, યોગધારણામાં સ્થિત થઈને—
8.13
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् ।
यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम् ॥ ८.१३ ॥
જે 'ૐ' એ એકાક્ષર બ્રહ્મનો ઉચ્ચાર કરતો અને મારું સ્મરણ કરતો દેહ છોડીને પ્રયાણ કરે છે, તે પરમ ગતિને પામે છે.
8.14
अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः ।
तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥ ८.१४ ॥
હે પાર્થ, જે અનન્ય ચિત્તે સતત નિત્ય મારું સ્મરણ કરે છે, તે નિત્યયુક્ત યોગી માટે હું સુલભ છું.
8.15
मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् ।
नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥ ८.१५ ॥
મને પામીને પરમ સિદ્ધિને પ્રાપ્ત થયેલા મહાત્માઓ દુઃખના ઘર સમા અને અશાશ્વત પુનર્જન્મને પામતા નથી.
8.16
आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन ।
मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते ॥ ८.१६ ॥
હે અર્જુન, બ્રહ્મલોક સુધીના સર્વ લોકો પુનરાવર્તી છે; પરંતુ હે કૌંતેય, મને પામ્યા પછી પુનર્જન્મ થતો નથી.
8.17
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः ।
रात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥ ८.१७ ॥
જેઓ જાણે છે કે બ્રહ્માનો દિવસ એક હજાર યુગ સુધીનો છે અને રાત્રિ પણ હજાર યુગે પૂરી થાય છે, તેઓ જ દિવસ-રાતને જાણનારા છે.
8.18
अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे ।
रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके ॥ ८.१८ ॥
દિવસના આગમને સર્વ વ્યક્ત પદાર્થો અવ્યક્તમાંથી ઉત્પન્ન થાય છે, અને રાત્રિના આગમને તે અવ્યક્ત નામના તત્ત્વમાં જ લીન થઈ જાય છે.
8.19
भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते ।
रात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे ॥ ८.१९ ॥
હે પાર્થ, આ જ ભૂતસમુદાય વારંવાર ઉત્પન્ન થઈને રાત્રિ આવતાં વિવશ થઈ લય પામે છે અને દિવસ આવતાં ફરી ઉત્પન્ન થાય છે.
8.20
परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः ।
यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति ॥ ८.२० ॥
પરંતુ તે અવ્યક્તથી પર બીજો સનાતન અવ્યક્ત ભાવ છે, જે સર્વ ભૂતોનો નાશ થવા છતાં નાશ પામતો નથી.
8.21
अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् ।
यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥ ८.२१ ॥
તે અવ્યક્તને અક્ષર કહેવામાં આવ્યો છે; તેને જ પરમ ગતિ કહે છે. જેને પામીને પાછા ફરતા નથી, તે મારું પરમ ધામ છે.
8.22
पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया ।
यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम् ॥ ८.२२ ॥
હે પાર્થ, જેની અંદર સર્વ ભૂતો રહેલાં છે અને જેનાથી આ સર્વ વ્યાપ્ત છે, તે પરમ પુરુષ અનન્ય ભક્તિથી પ્રાપ્ત થાય છે.
8.23
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः ।
प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥ ८.२३ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, જે કાળમાં દેહ છોડીને જનાર યોગીઓ પાછા ન ફરવાની ગતિને અને પાછા ફરવાની ગતિને પણ પામે છે, તે કાળ હું તને કહીશ.
8.24
अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् ।
तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥ ८.२४ ॥
અગ્નિ, જ્યોતિ, દિવસ, શુક્લ પક્ષ, ઉત્તરાયણના છ મહિના — તે માર્ગે પ્રયાણ કરનાર બ્રહ્મવેત્તા લોકો બ્રહ્મને પામે છે.
8.25
धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ।
तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते ॥ ८.२५ ॥
ધુમાડો, રાત્રિ, કૃષ્ણપક્ષ અને દક્ષિણાયનના છ મહિના — આ માર્ગે ગયેલો યોગી ચંદ્રની જ્યોતિ પામીને પાછો ફરે છે.
8.26
शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते ।
एकया यात्यनावृत्तिमन्ययाऽऽवर्तते पुनः ॥ ८.२६ ॥
જગતના આ શુક્લ અને કૃષ્ણ બે માર્ગ શાશ્વત મનાયા છે. એકથી જનાર પાછો આવતો નથી, બીજાથી જનાર ફરી પાછો આવે છે.
8.27
नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन ।
तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन ॥ ८.२७ ॥
હે પાર્થ, આ બંને માર્ગોને જાણનાર કોઈ પણ યોગી મોહ પામતો નથી. તેથી હે અર્જુન, તું સર્વ કાળમાં યોગયુક્ત થા.
8.28
वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव ।
दानेषु यत्पुण्यफलं प्रदिष्टम् ।
अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा ।
योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम् ॥ ८.२८ ॥
વેદો, યજ્ઞો, તપ અને દાનમાં જે પુણ્યફળ કહેવાયું છે, આ જાણીને યોગી તે સર્વને ઓળંગી જાય છે અને પરમ આદ્ય સ્થાનને પામે છે.