ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ · ਅਧਿਆਇ 8
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
8.1
किं तद्ब्रह्म किमध्यात्मं किं कर्म पुरुषोत्तम ।
अधिभूतं च किं प्रोक्तमधिदैवं किमुच्यते ॥ ८.१ ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਪੁਰਸ਼ੋਤਮ, ਉਹ ਬ੍ਰਹਮ ਕੀ ਹੈ? ਅਧਿਆਤਮ ਕੀ ਹੈ? ਕਰਮ ਕੀ ਹੈ? ਅਧਿਭੂਤ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਅਧਿਦੈਵ ਕਿਸ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ?
8.2
अधियज्ञः कथं कोऽत्र देहेऽस्मिन्मधुसूदन ।
प्रयाणकाले च कथं ज्ञेयोऽसि नियतात्मभिः ॥ ८.२ ॥
ਹੇ ਮਧੂਸੂਦਨ, ਇਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਅਧਿਯੱਗ ਕੌਣ ਹੈ ਅਤੇ ਕਿਵੇਂ ਹੈ? ਅਤੇ ਸੰਜਮੀ ਮਨ ਵਾਲੇ ਮੌਤ ਦੇ ਸਮੇਂ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਿਵੇਂ ਜਾਣਦੇ ਹਨ?
8.3
अक्षरं ब्रह्म परमं स्वभावोऽध्यात्ममुच्यते ।
भूतभावोद्भवकरो विसर्गः कर्मसंज्ञितः ॥ ८.३ ॥
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਪਰਮ ਅਕਸ਼ਰ (ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ) ਬ੍ਰਹਮ ਹੈ; ਉਸ ਦਾ ਸੁਭਾਅ ਅਧਿਆਤਮ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੀਵਾਂ ਦੀ ਉਤਪਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਵਿਸਰਗ (ਸਿਰਜਣਾ) ਕਰਮ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
8.4
अधिभूतं क्षरो भावः पुरुषश्चाधिदैवतम् ।
अधियज्ञोऽहमेवात्र देहे देहभृतां वर ॥ ८.४ ॥
ਹੇ ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਨਾਸ਼ਵਾਨ ਭਾਵ ਅਧਿਭੂਤ ਹੈ, ਪੁਰਖ ਅਧਿਦੈਵਤ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਅਧਿਯੱਗ ਮੈਂ ਹੀ ਹਾਂ।
8.5
अन्तकाले च मामेव स्मरन्मुक्त्वा कलेवरम् ।
यः प्रयाति स मद्भावं याति नास्त्यत्र संशयः ॥ ८.५ ॥
ਅਤੇ ਜੋ ਅੰਤ ਸਮੇਂ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਛੱਡ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਮੇਰੇ ਭਾਵ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸ਼ੱਕ ਨਹੀਂ।
8.6
यं यं वापि स्मरन्भावं त्यजत्यन्ते कलेवरम् ।
तं तमेवैति कौन्तेय सदा तद्भावभावितः ॥ ८.६ ॥
ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖ ਜਿਸ ਜਿਸ ਭਾਵ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਸਰੀਰ ਛੱਡਦਾ ਹੈ, ਸਦਾ ਉਸ ਭਾਵ ਵਿੱਚ ਰੰਗਿਆ ਰਹਿਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਸੇ ਉਸੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
8.7
तस्मात्सर्वेषु कालेषु मामनुस्मर युध्य च ।
मय्यर्पितमनोबुद्धिर्मामेवैष्यस्यसंशयम् ॥ ८.७ ॥
ਇਸ ਲਈ ਹਰ ਸਮੇਂ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਕਰ। ਮਨ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਮੈਨੂੰ ਅਰਪਣ ਕਰਕੇ ਤੂੰ ਬਿਨਾਂ ਸ਼ੱਕ ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਂਗਾ।
8.8
अभ्यासयोगयुक्तेन चेतसा नान्यगामिना ।
परमं पुरुषं दिव्यं याति पार्थानुचिन्तयन् ॥ ८.८ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਅਭਿਆਸ-ਯੋਗ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਨਾ ਭਟਕਣ ਵਾਲੇ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਲਗਾਤਾਰ ਚਿੰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
8.9
कविं पुराणमनुशासितार ।
मणोरणीयांसमनुस्मरेद्यः ।
सर्वस्य धातारमचिन्त्यरूप ।
मादित्यवर्णं तमसः परस्तात् ॥ ८.९ ॥
ਜੋ ਸਰਬ-ਗਿਆਤਾ, ਪੁਰਾਤਨ, ਸਭ ਦੇ ਨਿਯੰਤਾ, ਅਣੂ ਤੋਂ ਵੀ ਸੂਖਮ, ਸਭ ਦੇ ਧਾਰਕ, ਅਚਿੰਤ ਰੂਪ ਵਾਲੇ, ਸੂਰਜ ਵਰਗੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਅਤੇ ਹਨੇਰੇ ਤੋਂ ਪਰੇ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ—
8.10
प्रयाणकाले मनसाऽचलेन ।
भक्त्या युक्तो योगबलेन चैव ।
भ्रुवोर्मध्ये प्राणमावेश्य सम्यक् ।
स तं परं पुरुषमुपैति दिव्यम् ॥ ८.१० ॥
ਸਰੀਰ ਛੱਡਣ ਦੇ ਸਮੇਂ ਅਡੋਲ ਮਨ ਨਾਲ, ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਯੋਗ-ਬਲ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ, ਭਰਵੱਟਿਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਉਹ ਉਸ ਪਰਮ ਦਿਵ੍ਯ ਪੁਰਖ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
8.11
यदक्षरं वेदविदो वदन्ति ।
विशन्ति यद्यतयो वीतरागाः ।
यदिच्छन्तो ब्रह्मचर्यं चरन्ति ।
तत्ते पदं संग्रहेण प्रवक्ष्ये ॥ ८.११ ॥
ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰ ਜਿਸਨੂੰ ਅਵਿਨਾਸ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਮੋਹ-ਰਹਿਤ ਯਤੀ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਜਿਸਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਸ ਪਦ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਸੰਖੇਪ ਵਿੱਚ ਦੱਸਾਂਗਾ।
8.12
सर्वद्वाराणि संयम्य मनो हृदि निरुध्य च ।
मूर्ध्न्याधायात्मनः प्राणमास्थितो योगधारणाम् ॥ ८.१२ ॥
ਸਾਰੇ ਦੁਆਰਾਂ ਨੂੰ ਸੰਜਮ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ, ਮਨ ਨੂੰ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਰੋਕ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਸਿਰ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਯੋਗ-ਧਾਰਨਾ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੋ ਕੇ—
8.13
ओमित्येकाक्षरं ब्रह्म व्याहरन्मामनुस्मरन् ।
यः प्रयाति त्यजन्देहं स याति परमां गतिम् ॥ ८.१३ ॥
ਜੋ 'ਓਮ' ਇਸ ਇਕ-ਅੱਖਰੀ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਗਤੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
8.14
अनन्यचेताः सततं यो मां स्मरति नित्यशः ।
तस्याहं सुलभः पार्थ नित्ययुक्तस्य योगिनः ॥ ८.१४ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜੋ ਅਨੰਨ ਚਿੱਤ ਨਾਲ ਸਦਾ ਲਗਾਤਾਰ ਮੈਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਨਿਤ-ਜੁੜੇ ਯੋਗੀ ਲਈ ਮੈਂ ਸੌਖਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹਾਂ।
8.15
मामुपेत्य पुनर्जन्म दुःखालयमशाश्वतम् ।
नाप्नुवन्ति महात्मानः संसिद्धिं परमां गताः ॥ ८.१५ ॥
ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਪਰਮ ਸਿੱਧੀ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ ਮਹਾਤਮਾ ਦੁੱਖਾਂ ਦੇ ਘਰ ਅਤੇ ਅਨਿੱਤ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ।
8.16
आब्रह्मभुवनाल्लोकाः पुनरावर्तिनोऽर्जुन ।
मामुपेत्य तु कौन्तेय पुनर्जन्म न विद्यते ॥ ८.१६ ॥
ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਬ੍ਰਹਮਲੋਕ ਤੱਕ ਦੇ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਮੁੜ ਪਰਤਣ ਵਾਲੇ ਹਨ; ਪਰ ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋ ਕੇ ਪੁਨਰਜਨਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
8.17
सहस्रयुगपर्यन्तमहर्यद्ब्रह्मणो विदुः ।
रात्रिं युगसहस्रान्तां तेऽहोरात्रविदो जनाः ॥ ८.१७ ॥
ਜੋ ਲੋਕ ਜਾਣਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦਾ ਦਿਨ ਇਕ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਤੱਕ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰਾਤ ਵੀ ਹਜ਼ਾਰ ਯੁੱਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮੁੱਕਦੀ ਹੈ, ਉਹੀ ਦਿਨ ਅਤੇ ਰਾਤ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਹਨ।
8.18
अव्यक्ताद्व्यक्तयः सर्वाः प्रभवन्त्यहरागमे ।
रात्र्यागमे प्रलीयन्ते तत्रैवाव्यक्तसंज्ञके ॥ ८.१८ ॥
ਦਿਨ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਸਾਰੇ ਪ੍ਰਗਟ ਪਦਾਰਥ ਅਪ੍ਰਗਟ ਤੋਂ ਉਪਜਦੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਰਾਤ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਉਸੇ ਅਪ੍ਰਗਟ ਕਹੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
8.19
भूतग्रामः स एवायं भूत्वा भूत्वा प्रलीयते ।
रात्र्यागमेऽवशः पार्थ प्रभवत्यहरागमे ॥ ८.१९ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹੀ ਜੀਵ-ਸਮੂਹ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਕੇ ਰਾਤ ਆਉਣ ਤੇ ਬੇਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਲੀਨ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦਿਨ ਆਉਣ ਤੇ ਫਿਰ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
8.20
परस्तस्मात्तु भावोऽन्योऽव्यक्तोऽव्यक्तात्सनातनः ।
यः स सर्वेषु भूतेषु नश्यत्सु न विनश्यति ॥ ८.२० ॥
ਪਰ ਉਸ ਅਵਿਅਕਤ ਤੋਂ ਪਰੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਸਨਾਤਨ ਅਵਿਅਕਤ ਭਾਵ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਨਾਸ਼ ਹੋਣ ਤੇ ਵੀ ਨਾਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ।
8.21
अव्यक्तोऽक्षर इत्युक्तस्तमाहुः परमां गतिम् ।
यं प्राप्य न निवर्तन्ते तद्धाम परमं मम ॥ ८.२१ ॥
ਉਸ ਅਵਿਅਕਤ ਨੂੰ ਅਕਸ਼ਰ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਸੇ ਨੂੰ ਪਰਮ ਗਤੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਮੁੜ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਉਹ ਮੇਰਾ ਪਰਮ ਧਾਮ ਹੈ।
8.22
पुरुषः स परः पार्थ भक्त्या लभ्यस्त्वनन्यया ।
यस्यान्तःस्थानि भूतानि येन सर्वमिदं ततम् ॥ ८.२२ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਜਿਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਾਰੇ ਜੀਵ ਸਥਿਤ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਨਾਲ ਇਹ ਸਭ ਵਿਆਪਤ ਹੈ, ਉਹ ਪਰਮ ਪੁਰਖ ਅਨੰਨ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
8.23
यत्र काले त्वनावृत्तिमावृत्तिं चैव योगिनः ।
प्रयाता यान्ति तं कालं वक्ष्यामि भरतर्षभ ॥ ८.२३ ॥
ਹੇ ਭਰਤ-ਸ੍ਰੇਸ਼ਟ, ਜਿਸ ਸਮੇਂ ਸਰੀਰ ਤਿਆਗ ਕੇ ਗਏ ਯੋਗੀ ਨਾ ਮੁੜਨ ਵਾਲੀ ਅਤੇ ਮੁੜਨ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਮਾਂ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਦੱਸਾਂਗਾ।
8.24
अग्निर्ज्योतिरहः शुक्लः षण्मासा उत्तरायणम् ।
तत्र प्रयाता गच्छन्ति ब्रह्म ब्रह्मविदो जनाः ॥ ८.२४ ॥
ਅਗਨੀ, ਜੋਤ, ਦਿਨ, ਸ਼ੁਕਲ ਪੱਖ, ਉੱਤਰਾਇਣ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ — ਉਸ ਮਾਰਗ ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਬ੍ਰਹਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
8.25
धूमो रात्रिस्तथा कृष्णः षण्मासा दक्षिणायनम् ।
तत्र चान्द्रमसं ज्योतिर्योगी प्राप्य निवर्तते ॥ ८.२५ ॥
ਧੂੰਆਂ, ਰਾਤ, ਹਨੇਰਾ ਪੱਖ ਅਤੇ ਦੱਖਣਾਇਣ ਦੇ ਛੇ ਮਹੀਨੇ — ਇਸ ਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਗਿਆ ਯੋਗੀ ਚੰਦਰਮਾ ਦੀ ਜੋਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਕੇ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
8.26
शुक्लकृष्णे गती ह्येते जगतः शाश्वते मते ।
एकया यात्यनावृत्तिमन्ययाऽऽवर्तते पुनः ॥ ८.२६ ॥
ਸੰਸਾਰ ਦੇ ਇਹ ਚਾਨਣਾ ਅਤੇ ਹਨੇਰਾ — ਦੋ ਮਾਰਗ ਸਦੀਵੀ ਮੰਨੇ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਨਾਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ, ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਫਿਰ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।
8.27
नैते सृती पार्थ जानन्योगी मुह्यति कश्चन ।
तस्मात्सर्वेषु कालेषु योगयुक्तो भवार्जुन ॥ ८.२७ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਇਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਮਾਰਗਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ ਕੋਈ ਵੀ ਯੋਗੀ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ। ਇਸ ਲਈ ਹੇ ਅਰਜੁਨ, ਹਰ ਸਮੇਂ ਯੋਗ ਵਿੱਚ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿ।
8.28
वेदेषु यज्ञेषु तपःसु चैव ।
दानेषु यत्पुण्यफलं प्रदिष्टम् ।
अत्येति तत्सर्वमिदं विदित्वा ।
योगी परं स्थानमुपैति चाद्यम् ॥ ८.२८ ॥
ਵੇਦਾਂ, ਯੱਗਾਂ, ਤਪਾਂ ਅਤੇ ਦਾਨਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋ ਪੁੰਨ-ਫਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਯੋਗੀ ਉਸ ਸਭ ਤੋਂ ਪਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਰਮ ਆਦਿ ਸਥਾਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।