ऋग्वेद · सूक्त 6.47
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
6.47.1
स्वा॒दुष्किला॒यं मधु॑माँ उ॒तायं ती॒व्रः किला॒यं रस॑वाँ उ॒तायम् ।
उ॒तो न्व॑स्य प॑पि॒वांस॒मिन्द्रं॒ न कश्च॒न स॑हत आह॒वेषु॑ ॥
हा सोम गोड आहे, मधुयुक्त आहे, तीव्र आहे, रसयुक्त आहे. हा प्यालेल्या इंद्राला युद्धांत कोणीही हरवू शकत नाही.
6.47.2
अ॒यं स्वा॒दुरि॒ह मदि॑ष्ठ आस॒ यस्येन्द्रो॑ वृत्र॒हत्ये॑ म॒माद॑ ।
पु॒रूणि॒ यश्च्यौ॒त्ना शम्ब॑रस्य॒ वि न॑व॒तिं नव॑ च दे॒ह्यो॑ हन् ॥
हा गोड सोम येथे अत्यंत आनंददायक होता; वृत्रवधात इंद्र याने आनंदित झाला. ज्याने शंबराचे अनेक किल्ले, नव्याण्णव, फोडून पाडले.
6.47.3
अ॒यं मे॑ पी॒त उदि॑यर्ति॒ वाच॑म॒यं म॑नी॒षामु॑श॒तीम॑जीगः ।
अ॒यं षळु॒र्वीर॑मिमीत॒ धीरो॒ न याभ्यो॒ भुव॑नं॒ कच्च॒नारे ॥
मी प्यालेला हा सोम वाणीला प्रेरित करतो; इच्छिणारी मनीषाही जागवतो. ज्ञानी प्रमाणे तो सहा विशाल लोक मोजतो; त्याच्यासाठी दूर असे कोणतेही जग नाही.
6.47.4
अ॒यं स यो व॑रि॒माणं॑ पृथि॒व्या व॒र्ष्माणं॑ दि॒वो अकृ॑णोद॒यं सः ।
अ॒यं पी॒यूषं॑ ति॒सृषु॑ प्र॒वत्सु॒ सोमो॑ दाधारो॒र्व॑न्तरि॑क्षम् ॥
पृथ्वीचा विस्तार आणि आकाशाचे महान रूप ज्याने घडवले, तोच हा; हाच तो. हा अमृत सोम तीन प्रवाहांत आहे; सोमाने विशाल अंतरिक्ष धारण केले.
6.47.5
अ॒यं वि॑दच्चित्र॒दृशी॑क॒मर्णः॑ शु॒क्रस॑द्मनामु॒षसा॒मनी॑के ।
अ॒यं म॒हान्म॑ह॒ता स्कम्भ॑ने॒नोद्द्याम॑स्तभ्नाद्वृष॒भो म॒रुत्वा॑न् ॥
याने त्या अद्भुत रूपाच्या जलप्रवाहाला प्राप्त केले, जो शुक्रनिवासी उषांच्या सान्निध्यात आहे. हा महान आहे; आपल्या महिमेने व स्तंभबलाने आकाश वर धरतो; हा वृषभ मरुतांसह आहे.
6.47.6
धृ॒षत्पि॑ब क॒लशे॒ सोम॑मिन्द्र वृत्र॒हा शू॑र सम॒रे वसू॑नाम् ।
माध्यं॑दिने॒ सव॑न॒ आ वृ॑षस्व रयि॒स्थानो॑ र॒यिम॒स्मासु॑ धेहि ॥
हे इंद्रा, वृत्रहंता वीरा, निर्भयपणे कलशात सोम पी. हे वीरा, युद्धात धनासाठी मध्याह्न सवनात पुढे होऊन वीर्यवान हो; धनदात्या, आमच्यात धन स्थापन कर.
6.47.7
इन्द्र॒ प्र णः॑ पुरए॒तेव॑ पश्य॒ प्र नो॑ नय प्रत॒रं वस्यो॒ अच्छ॑ ।
भवा॑ सुपा॒रो अ॑तिपार॒यो नो॒ भवा॒ सुनी॑तिरु॒त वा॒मनी॑तिः ॥
हे इंद्रा, आमच्यासमोर चालणाऱ्या नेत्याप्रमाणे पाहा; आम्हाला संपत्तीकडे अधिक पुढे न्या. आमचे उत्तम रक्षक आणि पार नेणारे व्हा; उत्तम मार्गदर्शक आणि नेता व्हा.
6.47.8
उ॒रुं नो॑ लो॒कमनु॑ नेषि वि॒द्वान्त्स्व॑र्व॒ज्ज्योति॒रभ॑यं स्व॒स्ति ।
ऋ॒ष्वा त॑ इन्द्र॒ स्थवि॑रस्य बा॒हू उप॑ स्थेयाम शर॒णा बृ॒हन्ता॑ ॥
ज्ञानी होऊन तू आम्हाला विस्तीर्ण लोकाकडे नेतोस; सूर्यप्रकाशासह ज्योती, निर्भयता आणि कल्याण. हे इंद्रा, त्या प्राचीन, महान तुझ्या दोन बाहूंजवळ आम्ही उभे राहो; ते आश्रय आहेत.
6.47.9
वरि॑ष्ठे न इन्द्र व॒न्धुरे॑ धा॒ वहि॑ष्ठयोः शताव॒न्नश्व॑यो॒रा ।
इष॒मा व॑क्षी॒षां वर्षि॑ष्ठां॒ मा न॑स्तारीन्मघव॒न्रायो॑ अ॒र्यः ॥
हे इंद्रा, आम्हाला विस्तीर्ण रथदंडावर ठेव, उत्तम दोन वाहक घोड्यांमध्ये. हे शतधना, अन्न आण; सर्वात विपुल अन्न आण. हे दात्या, शत्रूचे धन आम्हाला ओलांडू देऊ नकोस.
6.47.10
इन्द्र॑ मृ॒ळ मह्यं॑ जी॒वातु॑मिच्छ चो॒दय॒ धिय॒मय॑सो॒ न धारा॑म् ।
यत्किं चा॒हं त्वा॒युरि॒दं वदा॑मि॒ तज्जु॑षस्व कृ॒धि मा॑ दे॒वव॑न्तम् ॥
हे इंद्रा, माझ्यावर कृपा कर; जीवनाची इच्छा कर, लोखंडाच्या धारेसारख्या विचाराला प्रेरित कर. तुला इच्छून मी येथे जे काही सांगतो ते स्वीकार; मला देवांनी युक्त कर.
6.47.11
त्रा॒तार॒मिन्द्र॑मवि॒तार॒मिन्द्रं॒ हवे॑हवे सु॒हवं॒ शूर॒मिन्द्र॑म् ।
ह्वया॑मि श॒क्रं पु॑रुहू॒तमिन्द्रं॑ स्व॒स्ति नो॑ म॒घवा॑ धा॒त्विन्द्रः॑ ॥
रक्षक इंद्राला, सहाय्यक इंद्राला, प्रत्येक हाकेला सहज बोलावला जाणाऱ्या वीर इंद्राला मी बोलावतो. सामर्थ्यवान, अनेकदा आवाहिलेल्या इंद्राला मी बोलावतो; धनवान इंद्र आम्हाला कल्याण देवो.
6.47.12
इन्द्रः॑ सु॒त्रामा॒ स्ववाँ॒ अवो॑भिः सुमृळी॒को भ॑वतु वि॒श्ववे॑दाः ।
बाध॑तां॒ द्वेषो॒ अभ॑यं कृणोतु सु॒वीर्य॑स्य॒ पत॑यः स्याम ॥
इंद्र तारणारा, उत्तम साहाय्य असलेला, सहज कृपाळू, सर्वज्ञ होवो; त्याने द्वेष दूर करावा आणि निर्भयता निर्माण करावी. उत्तम वीरत्व असलेल्याचे आम्ही स्वामी होवो.
6.47.13
तस्य॑ व॒यं सु॑म॒तौ य॒ज्ञिय॒स्यापि॑ भ॒द्रे सौ॑मन॒से स्या॑म ।
स सु॒त्रामा॒ स्ववाँ॒ इन्द्रो॑ अ॒स्मे आ॒राच्चि॒द्द्वेषः॑ सनु॒तर्यु॑योतु ॥
त्या यज्ञयोग्य देवाच्या कृपेत आणि शुभ सौमनस्यात आम्ही राहो. सुत्रामा, धनवान इंद्र दुरूनच आमच्यापासून द्वेष पूर्णपणे दूर करो.
6.47.14
अव॒ त्वे इ॑न्द्र प्र॒वतो॒ नोर्मिर्गिरो॒ ब्रह्मा॑णि नि॒युतो॑ धवन्ते ।
उ॒रू न राधः॒ सव॑ना पु॒रूणि॑ अ॒पो गा व॑ज्रिन्युवसे॒ समिन्दू॑न् ॥
हे इंद्रा, तुझ्याकडे प्रवाहातून लाटेसारखी स्तोत्रे व मंत्र घोड्यांच्या थव्यासारखे धावतात. हे वज्रधारी, विशाल संपत्तीप्रमाणे अनेक यज्ञांनी तू पाणी, गायी आणि सोमबिंदू एकत्र करतोस.
6.47.15
क ईं॑ स्तव॒त्कः पृ॑णा॒त्को य॑जाते॒ यदु॒ग्रमिन्म॒घवा॑ वि॒श्वहावे॑त् ।
पादा॑विव प्र॒हर॑न्न॒न्यम॑न्यं कृ॒णोति॒ पूर्व॒मप॑रं॒ शची॑भिः ॥
त्या उग्र, मघवान इंद्राची स्तुती कोण करील, कोण तृप्त करील, कोण पूजन करील? तो सदैव रक्षण करतो. दोन पायांनी प्रहार करणाऱ्यासारखा तो आपल्या शक्तींनी आधीचे मागे आणि मागचे पुढे करतो.
6.47.16
शृ॒ण्वे वी॒र उ॒ग्रमु॑ग्रं दमा॒यन्न॒न्यम॑न्यमतिनेनी॒यमा॑नः ।
ए॒ध॒मा॒न॒द्विळु॒भय॑स्य॒ राजा॑ चोष्कू॒यते॒ विश॒ इन्द्रो॑ मनु॒ष्या॑न् ॥
वीर इंद्र, जो उग्रांना एकामागून एक दमन करत पुढे नेला जातो, त्याची कीर्ती ऐकली जाते. शत्रूंना वाढवणारा, दोन्ही बाजूंचा राजा इंद्र मानवी लोकांमध्ये बोलावला जातो.
6.47.17
परा॒ पूर्वे॑षां स॒ख्या वृ॑णक्ति वि॒तर्तु॑राणो॒ अप॑रेभिरेति ।
अना॑नुभूतीरवधून्वा॒नः पू॒र्वीरिन्द्रः॑ श॒रद॑स्तर्तरीति ॥
पूर्वजांची मैत्री तो तोडतो; पार जाण्याच्या इच्छेने तो नंतरच्यांसह जातो. अननुभवी गोष्टी झटकून इंद्र अनेक वर्षे पार करतो.
6.47.18
रू॒पंरू॑पं॒ प्रति॑रूपो बभूव॒ तद॑स्य रू॒पं प्र॑ति॒चक्ष॑णाय ।
इन्द्रो॑ मा॒याभिः॑ पुरु॒रूप॑ ईयते यु॒क्ता ह्य॑स्य॒ हर॑यः श॒ता दश॑ ॥
रूपामागून रूप तो प्रतिरूप झाला; त्याचे ते रूप पाहण्यासाठी. इंद्र आपल्या मायेने अनेक रूपांनी चालतो, कारण त्याच्या रथाला शंभर आणि दहा हरी घोडे जुंपलेले आहेत.
6.47.19
यु॒जा॒नो ह॒रिता॒ रथे॒ भूरि॒ त्वष्टे॒ह रा॑जति ।
को वि॒श्वाहा॑ द्विष॒तः पक्ष॑ आसत उ॒तासी॑नेषु सू॒रिषु॑ ॥
येथे त्वष्टा रथात दोन हिरवे घोडे जुंपून अत्यंत तेजस्वी दिसतो. शत्रूंची कोणती बाजू सदैव राहील, आणि निष्क्रिय बसलेल्यांमध्ये व आश्रयदात्यांमध्ये कोण राहील?
6.47.20
अ॒ग॒व्यू॒ति क्षेत्र॒माग॑न्म देवा उ॒र्वी स॒ती भूमि॑रंहूर॒णाभू॑त् ।
बृह॑स्पते॒ प्र चि॑कित्सा॒ गवि॑ष्टावि॒त्था स॒ते ज॑रि॒त्र इ॑न्द्र॒ पन्था॑म् ॥
हे देवांनो, आम्ही गोचराच्या क्षेत्रात आलो आहोत; ही विस्तीर्ण भूमी अडथळ्याविना झाली आहे. हे बृहस्पते, गोसंपन्नासाठी नीट विचार कर; हे इंद्रा, गायकासाठी असाच मार्ग कर.
6.47.21
दि॒वेदि॑वे स॒दृशी॑र॒न्यमर्धं॑ कृ॒ष्णा अ॑सेध॒दप॒ सद्म॑नो॒ जाः ।
अह॑न्दा॒सा वृ॑ष॒भो व॑स्न॒यन्तो॒दव्र॑जे व॒र्चिनं॒ शम्ब॑रं च ॥
दिवसेंदिवस सारख्याच दिसणाऱ्या (उषांच्या) दुसऱ्या भागाला तो पुढे ढकलतो; काळ्या शक्तींना त्यांच्या वस्तीतून हाकलतो. वृषभ इंद्राने मेघजल सोडण्याच्या वेळी तहानलेल्या दोन दासांना ठार केले, तसेच तेजस्वी शंबराला ठार केले.
6.47.22
प्र॒स्तो॒क इन्नु राध॑सस्त इन्द्र॒ दश॒ कोश॑यी॒र्दश॑ वा॒जिनो॑ऽदात् ।
दिवो॑दासादतिथि॒ग्वस्य॒ राधः॑ शाम्ब॒रं वसु॒ प्रत्य॑ग्रभीष्म ॥
हे इंद्रा, तुझ्या दानातील लहानसा भागही निश्चित मिळाला; तू दहा पात्रे आणि दहा बलवान घोडे दिलेस. दिवोदासाकडून, अतिथिग्वाच्या दानाच्या रूपात, आम्ही शंबराची संपत्ती प्राप्त केली.
6.47.23
दशाश्वा॒न्दश॒ कोशा॒न्दश॒ वस्त्राधि॑भोजना ।
दशो॑ हिरण्यपि॒ण्डान्दिवो॑दासादसानिषम् ॥
दहा घोडे, दहा पात्रे, आच्छादनांसह दहा वस्त्रे आणि दहा सोन्याच्या चकत्या—हे सर्व मला दिवोदासाकडून मिळाले.
6.47.24
दश॒ रथा॒न्प्रष्टि॑मतः श॒तं गा अथ॑र्वभ्यः ।
अ॒श्व॒थः पा॒यवे॑ऽदात् ॥
सुसज्ज दहा रथ आणि शंभर गायी अथर्वांना दिल्या; अश्वत्थाने पायूला दान दिले.
6.47.25
महि॒ राधो॑ वि॒श्वज॑न्यं॒ दधा॑नान् ।
भ॒रद्वा॑जान्त्सार्ञ्ज॒यो अ॒भ्य॑यष्ट ॥
सर्व लोकांना हितकारक असे महान धन देत, सृंजयाने भरद्वाजांना यज्ञाने सन्मानित केले.
6.47.26
वन॑स्पते वी॒ड्व॑ङ्गो॒ हि भू॒या अ॒स्मत्स॑खा प्र॒तर॑णः सु॒वीरः॑ ।
गोभिः॒ संन॑द्धो असि वी॒ळय॑स्वास्था॒ता ते॑ जयतु॒ जेत्वा॑नि ॥
हे वनस्पती, तू खरोखर वीड्वङ्ग आहेस; आमचा मित्र, पार नेणारा आणि उत्तम वीरांनी समृद्ध हो. गायींनी (किरणांनी) सज्ज होऊन तू तेजस्वी आहेस; स्थिर उभा राहणारा तुझ्यासाठी जिंको, विजय मिळोत.
6.47.27
दि॒वस्पृ॑थि॒व्याः पर्योज॒ उद्भृ॑तं॒ वन॒स्पति॑भ्यः॒ पर्याभृ॑तं॒ सहः॑ ।
अ॒पामो॒ज्मानं॒ परि॒ गोभि॒रावृ॑त॒मिन्द्र॑स्य॒ वज्रं॑ ह॒विषा॒ रथं॑ यज ॥
द्युलोक व पृथ्वीवरून उंचावलेले बळ, वनस्पतींपासून आणलेली शक्ती; पाण्यांच्या बलवानाला, गायींनी वेढलेल्याला — इंद्राचे वज्र व रथ हविषाने यज्ञ कर.
6.47.28
इन्द्र॑स्य॒ वज्रो॑ म॒रुता॒मनी॑कं मि॒त्रस्य॒ गर्भो॒ वरु॑णस्य॒ नाभिः॑ ।
सेमां नो॑ ह॒व्यदा॑तिं जुषा॒णो देव॑ रथ॒ प्रति॑ ह॒व्या गृ॑भाय ॥
इंद्राचे वज्र, मरुतांची सेना, मित्राचा गर्भ, वरुणाची नाभी — तोच आमचे हे हविर्दान स्वीकारत, हे देवा, हे रथा, आमची हविर्द्रव्ये ग्रहण कर.
6.47.29
उप॑ श्वासय पृथि॒वीमु॒त द्यां पु॑रु॒त्रा ते॑ मनुतां॒ विष्ठि॑तं॒ जग॑त् ।
स दु॑न्दुभे स॒जूरिन्द्रे॑ण दे॒वैर्दू॒राद्दवी॑यो॒ अप॑ सेध॒ शत्रू॑न् ॥
पृथ्वी व आकाश गुंजवून सोड; अनेक ठिकाणी तुझ्यासाठी स्थिर जग विचार करो. हे दुंदुभी, इंद्र व देवांसह मिळून दुरूनच शत्रूंना पळवून लाव.
6.47.30
आ क्र॑न्दय॒ बल॒मोजो॑ न॒ आ धा॒ नि ष्ट॑निहि दुरि॒ता बाध॑मानः ।
अप॑ प्रोथ दुन्दुभे दु॒च्छुना॑ इ॒त इन्द्र॑स्य मु॒ष्टिर॑सि वी॒ळय॑स्व ॥
बळ व ओजाने गर्जना कर; आम्हाला शक्ती दे. पापांना दूर पळवत गडगडाट कर. हे दुंदुभी, दुष्ट शत्रूंना येथून ढकलून दे; तू इंद्राची मूठ आहेस — वीर हो.
6.47.31
आमूर॑ज प्र॒त्याव॑र्तये॒माः के॑तु॒मद्दु॑न्दु॒भिर्वा॑वदीति ।
समश्व॑पर्णा॒श्चर॑न्ति नो॒ नरो॑ अ॒स्माक॑मिन्द्र र॒थिनो॑ जयन्तु ॥
त्या (शत्रूंना) मागे फिरव; हे ध्वजांकित दुंदुभी निनादत आहेत. हे इंद्रा, अश्वपर्ण ध्वजा असलेले आमचे रथी वीर एकत्र पुढे जाऊन जिंकोत.