ভগবদ্গীতা · অধ্যায় 7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.1
मय्यासक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः ।
असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु ॥ ७.१ ॥
শ্রীভগবান বললেন: হে পার্থ, আমাতে আসক্তচিত্ত হয়ে, আমার আশ্রয় নিয়ে যোগ অভ্যাস করে তুমি কীভাবে নিঃসংশয়ে আমাকে সমগ্রভাবে জানবে, তা শোনো।
7.2
ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।
यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥ ७.२ ॥
আমি তোমাকে বিজ্ঞানসহ এই জ্ঞান সম্পূর্ণরূপে বলব, যা জানলে এখানে আর কিছুই জানার বাকি থাকে না।
7.3
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।
यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥ ७.३ ॥
হাজার হাজার মানুষের মধ্যে কেউ একজন সিদ্ধির জন্য চেষ্টা করে; আর চেষ্টাকারী সিদ্ধদের মধ্যেও কেউ একজনই আমাকে তত্ত্বত জানে।
7.4
भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।
अहङ्कार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥ ७.४ ॥
ভূমি, জল, অগ্নি, বায়ু, আকাশ, মন, বুদ্ধি ও অহংকার — এই আট ভাগে বিভক্ত আমার প্রকৃতি।
7.5
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् ।
जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत् ॥ ७.५ ॥
এটি আমার অপরা প্রকৃতি; হে মহাবাহু, এর থেকে ভিন্ন আমার জীবরূপা পরা প্রকৃতিকে জানো, যার দ্বারা এই জগৎ ধারণ করা হয়।
7.6
एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय ।
अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्तथा ॥ ७.६ ॥
জেনে রাখো, সমস্ত প্রাণী এই দুই প্রকৃতি থেকেই উৎপন্ন। আমিই সমগ্র জগতের উৎপত্তি ও প্রলয়।
7.7
मत्तः परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति धनञ्जय ।
मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥ ७.७ ॥
হে ধনঞ্জয়, আমার চেয়ে শ্রেষ্ঠ আর কিছুই নেই। সুতোয় গাঁথা মণির মতো এই সবকিছু আমাতে গাঁথা রয়েছে।
7.8
रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशिसूर्ययोः ।
प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥ ७.८ ॥
হে কৌন্তেয়, আমি জলে রস, চন্দ্র ও সূর্যে প্রভা, সকল বেদে প্রণব (ওঁ), আকাশে শব্দ এবং মানুষের মধ্যে পৌরুষ।
7.9
पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ ।
जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु ॥ ७.९ ॥
আমি পৃথিবীতে পবিত্র গন্ধ এবং অগ্নিতে তেজ; আমি সকল প্রাণীতে জীবন এবং তপস্বীদের মধ্যে তপস্যা।
7.10
बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् ।
बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ॥ ७.१० ॥
হে পার্থ, আমাকে সকল প্রাণীর সনাতন বীজ বলে জেনো। আমি বুদ্ধিমানদের বুদ্ধি এবং তেজস্বীদের তেজ।
7.11
बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम् ।
धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ ॥ ७.११ ॥
হে ভরতশ্রেষ্ঠ, আমি বলবানদের কাম ও রাগবর্জিত বল, এবং প্রাণীদের মধ্যে ধর্মের অবিরোধী কাম।
7.12
ये चैव सात्त्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये ।
मत्त एवेति तान्विद्धि नत्वहं तेषु ते मयि ॥ ७.१२ ॥
আর যত সাত্ত্বিক, রাজসিক ও তামসিক ভাব আছে, সেগুলিকে আমা থেকেই জাত বলে জেনো। কিন্তু আমি সেগুলিতে নেই, সেগুলি আমাতে আছে।
7.13
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् ।
मोहितं नाभिजानाति मामेभ्यः परमव्ययम् ॥ ७.१३ ॥
এই তিন গুণময় ভাবের দ্বারা মোহিত এই সমগ্র জগৎ, এদের অতীত ও অব্যয় আমাকে জানে না।
7.14
दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया ।
मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥ ७.१४ ॥
আমার এই গুণময়ী দৈবী মায়া দুরতিক্রম্য। যারা কেবল আমারই শরণ নেয়, তারা এই মায়া অতিক্রম করে।
7.15
न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः ।
माययापहृतज्ञाना आसुरं भावमाश्रिताः ॥ ७.१५ ॥
দুষ্কৃতকারী, মূঢ়, নরাধম, মায়ার দ্বারা যাদের জ্ঞান অপহৃত এবং যারা আসুরিক ভাব আশ্রয় করেছে, তারা আমার শরণ নেয় না।
7.16
चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन ।
आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ ॥ ७.१६ ॥
হে অর্জুন, চার প্রকার পুণ্যবান মানুষ আমার ভজনা করে: আর্ত, জিজ্ঞাসু, অর্থার্থী ও জ্ঞানী, হে ভরতর্ষভ।
7.17
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते ।
प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ॥ ७.१७ ॥
তাদের মধ্যে নিত্যযুক্ত, একনিষ্ঠ ভক্তিসম্পন্ন জ্ঞানী শ্রেষ্ঠ। কারণ জ্ঞানীর কাছে আমি অত্যন্ত প্রিয়, আর সেও আমার প্রিয়।
7.18
उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् ।
आस्थितः स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिम् ॥ ७.१८ ॥
এরা সকলেই মহৎ, কিন্তু জ্ঞানী আমার আত্মাই—এই আমার মত। কারণ সেই যুক্তাত্মা সর্বোত্তম গতি আমাতেই অবস্থিত।
7.19
बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते ।
वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ॥ ७.१९ ॥
বহু জন্মের শেষে জ্ঞানবান ব্যক্তি 'বাসুদেবই সব' জেনে আমার শরণ নেয়। এমন মহাত্মা অত্যন্ত দুর্লভ।
7.20
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः ।
तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया ॥ ७.२० ॥
নানা কামনায় যাদের জ্ঞান হৃত হয়েছে, তারা নিজ নিজ স্বভাবের বশে সেই সেই নিয়ম অবলম্বন করে অন্য দেবতাদের শরণ নেয়।
7.21
यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति ।
तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम् ॥ ७.२१ ॥
যে যে ভক্ত যে যে রূপকে শ্রদ্ধার সঙ্গে পূজা করতে চায়, তার তার সেই শ্রদ্ধাকেই আমি অচল করে দিই।
7.22
स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते ।
लभते च ततः कामान्मयैव विहितान् हि तान् ॥ ७.२२ ॥
সেই শ্রদ্ধায় যুক্ত হয়ে সে তার আরাধনা করে, এবং তা থেকে তার কামনাগুলি লাভ করে — যা প্রকৃতপক্ষে আমারই বিধান করা।
7.23
अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् ।
देवान्देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि ॥ ७.२३ ॥
কিন্তু সেই অল্পবুদ্ধিদের ফল নশ্বর। দেবতাদের উপাসকেরা দেবতাদের কাছে যায়, আর আমার ভক্তেরা আমার কাছে আসে।
7.24
अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः ।
परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम् ॥ ७.२४ ॥
নির্বোধেরা আমার অব্যয় ও সর্বোত্তম পরম ভাব না জেনে, অব্যক্ত আমাকে ব্যক্তভাব প্রাপ্ত বলে মনে করে।
7.25
नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः ।
मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम् ॥ ७.२५ ॥
যোগমায়ায় আবৃত আমি সকলের কাছে প্রকাশিত নই। এই মূঢ় জগৎ অজ ও অব্যয় আমাকে জানে না।
7.26
वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन ।
भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ॥ ७.२६ ॥
হে অর্জুন, অতীত, বর্তমান ও ভবিষ্যতের সকল প্রাণীকে আমি জানি, কিন্তু আমাকে কেউ জানে না।
7.27
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत ।
सर्वभूतानि संमोहं सर्गे यान्ति परन्तप ॥ ७.२७ ॥
হে ভারত, হে পরন্তপ, ইচ্ছা ও দ্বেষ থেকে উৎপন্ন দ্বন্দ্বমোহের দ্বারা সকল প্রাণী জন্মকালেই মোহগ্রস্ত হয়।
7.28
येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् ।
ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः ॥ ७.२८ ॥
কিন্তু যে পুণ্যকর্মা মানুষদের পাপ বিনষ্ট হয়েছে, তারা দ্বন্দ্বমোহ থেকে মুক্ত হয়ে দৃঢ়ব্রত হয়ে আমার ভজনা করে।
7.29
जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये ।
ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम् ॥ ७.२९ ॥
যারা আমার আশ্রয় নিয়ে জরা ও মৃত্যু থেকে মুক্তির জন্য যত্ন করে, তারা সেই ব্রহ্ম, সমগ্র অধ্যাত্ম এবং সমস্ত কর্মকে জানে।
7.30
साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः ।
प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः ॥ ७.३० ॥
যারা আমাকে অধিভূত, অধিদৈব ও অধিযজ্ঞ সহ জানে, সেই যুক্তচিত্ত ব্যক্তিরা প্রয়াণকালেও আমাকে জানে।