ભગવદ્ ગીતા · અધ્યાય 7
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
7.1
मय्यासक्तमनाः पार्थ योगं युञ्जन्मदाश्रयः ।
असंशयं समग्रं मां यथा ज्ञास्यसि तच्छृणु ॥ ७.१ ॥
શ્રીભગવાન બોલ્યા: હે પાર્થ, મારામાં આસક્ત મનવાળો થઈને, મારો આશ્રય લઈને યોગનો અભ્યાસ કરતાં તું મને નિઃસંશય અને સમગ્ર રીતે કેવી રીતે જાણીશ, તે સાંભળ.
7.2
ज्ञानं तेऽहं सविज्ञानमिदं वक्ष्याम्यशेषतः ।
यज्ज्ञात्वा नेह भूयोऽन्यज्ज्ञातव्यमवशिष्यते ॥ ७.२ ॥
હું તને આ વિજ્ઞાન સહિત જ્ઞાન સંપૂર્ણપણે કહીશ, જે જાણ્યા પછી અહીં બીજું કંઈ જાણવાનું બાકી રહેતું નથી.
7.3
मनुष्याणां सहस्रेषु कश्चिद्यतति सिद्धये ।
यततामपि सिद्धानां कश्चिन्मां वेत्ति तत्त्वतः ॥ ७.३ ॥
હજારો મનુષ્યોમાં કોઈક જ સિદ્ધિ માટે પ્રયત્ન કરે છે; અને પ્રયત્ન કરનારા સિદ્ધોમાં પણ કોઈક જ મને તત્ત્વથી જાણે છે.
7.4
भूमिरापोऽनलो वायुः खं मनो बुद्धिरेव च ।
अहङ्कार इतीयं मे भिन्ना प्रकृतिरष्टधा ॥ ७.४ ॥
પૃથ્વી, જળ, અગ્નિ, વાયુ, આકાશ, મન, બુદ્ધિ અને અહંકાર — આ રીતે મારી પ્રકૃતિ આઠ પ્રકારે વિભક્ત છે.
7.5
अपरेयमितस्त्वन्यां प्रकृतिं विद्धि मे पराम् ।
जीवभूतां महाबाहो ययेदं धार्यते जगत् ॥ ७.५ ॥
આ મારી અપરા પ્રકૃતિ છે; હે મહાબાહો, તેનાથી ભિન્ન મારી જીવરૂપ પરા પ્રકૃતિને જાણ, જેના દ્વારા આ જગત ધારણ થાય છે.
7.6
एतद्योनीनि भूतानि सर्वाणीत्युपधारय ।
अहं कृत्स्नस्य जगतः प्रभवः प्रलयस्तथा ॥ ७.६ ॥
જાણી લે કે બધાં પ્રાણીઓ આ બે પ્રકૃતિઓમાંથી જ ઉત્પન્ન થાય છે. હું જ સમગ્ર જગતનો ઉદ્ભવ અને પ્રલય છું.
7.7
मत्तः परतरं नान्यत्किञ्चिदस्ति धनञ्जय ।
मयि सर्वमिदं प्रोतं सूत्रे मणिगणा इव ॥ ७.७ ॥
હે ધનંજય, મારાથી શ્રેષ્ઠ બીજું કંઈ જ નથી. દોરામાં પરોવેલા મણકાઓની જેમ આ બધું મારામાં પરોવાયેલું છે.
7.8
रसोऽहमप्सु कौन्तेय प्रभास्मि शशिसूर्ययोः ।
प्रणवः सर्ववेदेषु शब्दः खे पौरुषं नृषु ॥ ७.८ ॥
હે કૌંતેય, હું જળમાં રસ છું, ચંદ્ર અને સૂર્યમાં પ્રકાશ છું, સર્વ વેદોમાં પ્રણવ (ૐ), આકાશમાં શબ્દ અને મનુષ્યોમાં પુરુષત્વ છું.
7.9
पुण्यो गन्धः पृथिव्यां च तेजश्चास्मि विभावसौ ।
जीवनं सर्वभूतेषु तपश्चास्मि तपस्विषु ॥ ७.९ ॥
હું પૃથ્વીમાં પવિત્ર ગંધ અને અગ્નિમાં તેજ છું; હું સર્વ પ્રાણીઓમાં જીવન અને તપસ્વીઓમાં તપ છું.
7.10
बीजं मां सर्वभूतानां विद्धि पार्थ सनातनम् ।
बुद्धिर्बुद्धिमतामस्मि तेजस्तेजस्विनामहम् ॥ ७.१० ॥
હે પાર્થ, મને સર્વ પ્રાણીઓનું સનાતન બીજ જાણ. હું બુદ્ધિમાનોની બુદ્ધિ અને તેજસ્વીઓનું તેજ છું.
7.11
बलं बलवतां चाहं कामरागविवर्जितम् ।
धर्माविरुद्धो भूतेषु कामोऽस्मि भरतर्षभ ॥ ७.११ ॥
હે ભરતશ્રેષ્ઠ, હું બળવાનોનું કામ અને રાગથી રહિત બળ છું, અને પ્રાણીઓમાં ધર્મથી અવિરુદ્ધ કામ છું.
7.12
ये चैव सात्त्विका भावा राजसास्तामसाश्च ये ।
मत्त एवेति तान्विद्धि नत्वहं तेषु ते मयि ॥ ७.१२ ॥
અને જે સાત્ત્વિક, રાજસ અને તામસ ભાવો છે, તે મારાથી જ છે એમ જાણ. પરંતુ હું તેમનામાં નથી, તેઓ મારામાં છે.
7.13
त्रिभिर्गुणमयैर्भावैरेभिः सर्वमिदं जगत् ।
मोहितं नाभिजानाति मामेभ्यः परमव्ययम् ॥ ७.१३ ॥
આ ત્રણ ગુણમય ભાવોથી મોહિત થયેલું આ આખું જગત, તેમનાથી પર અને અવિનાશી એવા મને જાણતું નથી.
7.14
दैवी ह्येषा गुणमयी मम माया दुरत्यया ।
मामेव ये प्रपद्यन्ते मायामेतां तरन्ति ते ॥ ७.१४ ॥
મારી આ ગુણમયી દૈવી માયા દુસ્તર છે. જેઓ મારા જ શરણે આવે છે, તેઓ આ માયાને તરી જાય છે.
7.15
न मां दुष्कृतिनो मूढाः प्रपद्यन्ते नराधमाः ।
माययापहृतज्ञाना आसुरं भावमाश्रिताः ॥ ७.१५ ॥
દુષ્કર્મ કરનારા, મૂઢ, નરાધમ, માયાએ જેમનું જ્ઞાન હરી લીધું છે અને જેઓ આસુરી ભાવનો આશ્રય લે છે, તેઓ મારે શરણે આવતા નથી.
7.16
चतुर्विधा भजन्ते मां जनाः सुकृतिनोऽर्जुन ।
आर्तो जिज्ञासुरर्थार्थी ज्ञानी च भरतर्षभ ॥ ७.१६ ॥
હે અર્જુન, ચાર પ્રકારના પુણ્યશાળી લોકો મને ભજે છે: આર્ત, જિજ્ઞાસુ, અર્થાર્થી અને જ્ઞાની, હે ભરતર્ષભ.
7.17
तेषां ज्ञानी नित्ययुक्त एकभक्तिर्विशिष्यते ।
प्रियो हि ज्ञानिनोऽत्यर्थमहं स च मम प्रियः ॥ ७.१७ ॥
તેમનામાં નિત્યયુક્ત અને એકનિષ્ઠ ભક્તિવાળો જ્ઞાની શ્રેષ્ઠ છે. કારણ કે જ્ઞાનીને હું અત્યંત પ્રિય છું અને તે પણ મને પ્રિય છે.
7.18
उदाराः सर्व एवैते ज्ञानी त्वात्मैव मे मतम् ।
आस्थितः स हि युक्तात्मा मामेवानुत्तमां गतिम् ॥ ७.१८ ॥
આ બધા ઉદાર છે, પણ જ્ઞાની તો મારો આત્મા જ છે એવો મારો મત છે. કારણ કે તે યુક્તાત્મા સર્વોત્તમ ગતિરૂપ મારામાં જ સ્થિત છે.
7.19
बहूनां जन्मनामन्ते ज्ञानवान्मां प्रपद्यते ।
वासुदेवः सर्वमिति स महात्मा सुदुर्लभः ॥ ७.१९ ॥
અનેક જન્મોના અંતે જ્ઞાની પુરુષ 'વાસુદેવ જ સર્વ છે' એમ જાણીને મારી શરણે આવે છે. એવો મહાત્મા અત્યંત દુર્લભ છે.
7.20
कामैस्तैस्तैर्हृतज्ञानाः प्रपद्यन्तेऽन्यदेवताः ।
तं तं नियममास्थाय प्रकृत्या नियताः स्वया ॥ ७.२० ॥
જુદી જુદી કામનાઓથી જેમનું જ્ઞાન હરાઈ ગયું છે, તેઓ પોતાના સ્વભાવથી બંધાઈને, તે તે નિયમનું પાલન કરીને અન્ય દેવતાઓની શરણ લે છે.
7.21
यो यो यां यां तनुं भक्तः श्रद्धयार्चितुमिच्छति ।
तस्य तस्याचलां श्रद्धां तामेव विदधाम्यहम् ॥ ७.२१ ॥
જે જે ભક્ત જે જે સ્વરૂપની શ્રદ્ધાથી પૂજા કરવા ઇચ્છે છે, તે તે ભક્તની તે જ શ્રદ્ધાને હું અચળ કરું છું.
7.22
स तया श्रद्धया युक्तस्तस्याराधनमीहते ।
लभते च ततः कामान्मयैव विहितान् हि तान् ॥ ७.२२ ॥
તે શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈને તે તેની આરાધના કરે છે, અને તેનાથી પોતાની કામનાઓ પામે છે — જે ખરેખર મારા દ્વારા જ નિર્ધારિત હોય છે.
7.23
अन्तवत्तु फलं तेषां तद्भवत्यल्पमेधसाम् ।
देवान्देवयजो यान्ति मद्भक्ता यान्ति मामपि ॥ ७.२३ ॥
પરંતુ તે અલ્પબુદ્ધિવાળાઓનું તે ફળ નાશવંત હોય છે. દેવતાઓના પૂજકો દેવતાઓને પામે છે, અને મારા ભક્તો મને પામે છે.
7.24
अव्यक्तं व्यक्तिमापन्नं मन्यन्ते मामबुद्धयः ।
परं भावमजानन्तो ममाव्ययमनुत्तमम् ॥ ७.२४ ॥
અજ્ઞાની લોકો મારા અવિનાશી અને સર્વોત્તમ પરમ ભાવને ન જાણીને, અવ્યક્ત એવા મને વ્યક્ત રૂપમાં આવેલો માને છે.
7.25
नाहं प्रकाशः सर्वस्य योगमायासमावृतः ।
मूढोऽयं नाभिजानाति लोको मामजमव्ययम् ॥ ७.२५ ॥
યોગમાયાથી ઢંકાયેલો હું સૌને પ્રગટ થતો નથી. આ મૂઢ જગત મને અજન્મા અને અવિનાશીને જાણતું નથી.
7.26
वेदाहं समतीतानि वर्तमानानि चार्जुन ।
भविष्याणि च भूतानि मां तु वेद न कश्चन ॥ ७.२६ ॥
હે અર્જુન, ભૂતકાળના, વર્તમાનના અને ભવિષ્યના સર્વ જીવોને હું જાણું છું, પરંતુ મને કોઈ જાણતું નથી.
7.27
इच्छाद्वेषसमुत्थेन द्वन्द्वमोहेन भारत ।
सर्वभूतानि संमोहं सर्गे यान्ति परन्तप ॥ ७.२७ ॥
હે ભારત, હે પરંતપ, ઇચ્છા અને દ્વેષથી ઉત્પન્ન દ્વંદ્વમોહથી સર્વ પ્રાણીઓ જન્મ સમયે જ મોહને પામે છે.
7.28
येषां त्वन्तगतं पापं जनानां पुण्यकर्मणाम् ।
ते द्वन्द्वमोहनिर्मुक्ता भजन्ते मां दृढव्रताः ॥ ७.२८ ॥
પરંતુ જે પુણ્યકર્મી લોકોનું પાપ નષ્ટ થયું છે, તેઓ દ્વંદ્વમોહથી મુક્ત થઈને દૃઢ વ્રત સાથે મને ભજે છે.
7.29
जरामरणमोक्षाय मामाश्रित्य यतन्ति ये ।
ते ब्रह्म तद्विदुः कृत्स्नमध्यात्मं कर्म चाखिलम् ॥ ७.२९ ॥
જેઓ મારો આશ્રય લઈને જરા અને મરણમાંથી મુક્તિ માટે પ્રયત્ન કરે છે, તેઓ તે બ્રહ્મને, સંપૂર્ણ અધ્યાત્મને અને સમગ્ર કર્મને જાણે છે.
7.30
साधिभूताधिदैवं मां साधियज्ञं च ये विदुः ।
प्रयाणकालेऽपि च मां ते विदुर्युक्तचेतसः ॥ ७.३० ॥
જેઓ મને અધિભૂત, અધિદૈવ અને અધિયજ્ઞ સહિત જાણે છે, તે યુક્તચિત્ત લોકો પ્રયાણકાળે પણ મને જાણે છે.