Upaniṣads · Maitrāyaṇī 6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 6.1
द्विधा वा एष आत्मानं बिभर्त्ययं यः प्राणो यश्चासा आदित्योऽथ द्वौ वा एता अस्य पन्थाना अन्तर्बहिश्चाहोरात्रेणैतौ व्यावर्तेते असौ वा आदित्यो बहिरात्मान्तरात्मा प्राणोऽतो बहिरात्मक्या गत्यान्तरात्मनोऽनुमीयते गतिरित्येवं हि आहाथ यः कश्चिद्विद्वानपहतपाप्माऽक्षाध्यक्षोऽवदातमनास्तन्निष्ठ आवृत्तचक्षुः सो अन्तरात्मक्या गत्या बहिरात्मनोऽनुमीयते गतिरित्येवं ह आह अथ य एषोऽन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषो यः पश्यतीमां हिरण्यवस्थात् स एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति ॥ ६.१ ॥
Este ātman se sostiene a sí mismo de dos maneras: este prāṇa y aquel Āditya. Tiene dos caminos, interior y exterior; el día y la noche regresan y van a lo largo de estos dos. Aquel sol es el ātman exterior, y el prāṇa es el ātman interior. Así, el ātman interior se infiere del movimiento del exterior; el movimiento es así, según se dice. Quien es conocedor, libre de mal, señor de los sentidos, de mente pura, firme en ello, con los ojos vueltos hacia dentro, infiere el ātman exterior del movimiento del interior; el movimiento es así, según se dice. Ahora, el puruṣa dorado dentro del sol, que contempla esta morada dorada, es el que, reposando en el loto del corazón, come el alimento.
Maitrāyaṇī 6.2
अथ य एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति स एषोऽग्निर्दिवि श्रितः सौरः कालाख्योऽदृश्यः सर्वभूतान्यन्नमत्तीति। कः पुष्करः किंमयो वेति। इदं वाव तत्पुष्करं योऽयमाकाशोऽस्येमाः चतस्रो दिशश्चतस्र उपदिशो दलसंस्था आसम्। अर्वाग्विचरत एतौ प्राणादित्या एता उपासीतोमित्येतदक्षरेण व्याहृतिभिः सावित्र्या चेति ॥ ६.२ ॥
Entonces, el que reposa en el loto del corazón y come el alimento es este fuego, establecido en el cielo, solar, llamado Tiempo, invisible; todos los seres comen el alimento. ¿Qué es aquel loto, y de qué está hecho? Este mismo espacio es aquel loto, cuyas cuatro direcciones y cuatro direcciones intermedias están como sus pétalos. Estos dos que se mueven hacia abajo, prāṇa y sol, deben meditarse con la sílaba om, con las vyāhṛtis y con el verso de Sāvitrī, así se dice.
Maitrāyaṇī 6.3
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे मूर्तं चामूर्तं च । अथ यन्मूर्तं तदसत्यम् यदमूर्तं तत्सत्यम् तद्ब्रह्म तज्ज्योतिः यज्ज्योतिः स आदित्यः स वा एष ओमित्येतदात्माभवत् स त्रेधात्मानं व्याकुरुत ओमिति तिस्रो मात्रा एताभिः सर्वमिदमोतं प्रोतं चैवास्मीति एवं ह्याहैतद्वा आदित्य ओमित्येवं ध्यायत आत्मानं युञ्जीतेति ॥ ६.३ ॥
Brahman tiene dos formas: la corpórea y la incorpórea. Lo que es corpóreo es irreal; lo que es incorpóreo es real. Eso es Brahman, eso es la luz; y lo que es luz, eso es el sol. Este mismo sol se convirtió en ātman bajo el nombre de om. Se manifestó de tres maneras. En om hay tres medidas; por ellas todo esto está tejido y entretejido, y dijo: yo soy precisamente eso. Así, para quien medita que el sol es om, el ātman debe ser unido, así se dice.
Maitrāyaṇī 6.4
अथान्यत्रापि उक्तमथ खलु य उद्गीथः स प्रणवो यः प्रणवः स उद्गीथ इति असौ वा आदित्य उद्गीथ एष प्रणवा इति । एवं ह्याहोद्गीथं प्रणवाख्यं प्रणेतारं भारूपं विगतनिद्रं विजरं विमृत्युं त्रिपदं त्र्यक्षरं पुनः पञ्चधा ज्ञेयं निहितं गुहायामित्येवं ह्याहोर्ध्वमूलं त्रिपाद्ब्रह्म शाखा आकाश वाय्वग्न्युदकभूम्यादय एकोऽश्वत्थनामैतद्ब्रह्मैतस्यैतत्तेजो यदसा आदित्यः ओमित्येतदक्षरस्य चैतत्तस्मादोमित्यनेनैतदुपासीताजस्रमित्येकोऽस्य सम्बोधयितेत्येवं ह्याह ः एतदेवाक्षरं पुण्यमेतदेवाक्षरं परम् । एतदेवाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥ ॥ ६.४ ॥
Se dice también en otro lugar: lo que es el udgītha es el praṇava, y lo que es el praṇava es el udgītha. Este sol es el udgītha; este es el praṇava. Así habla del udgītha, llamado praṇava, el guía, de forma luminosa, libre del sueño, libre de la vejez, libre de la muerte, de tres pies, de tres sílabas, que debe conocerse además de cinco maneras y que está colocado en la cueva. Así dice: el brahman tiene la raíz arriba y tres pies; sus ramas son el espacio, el aire, el fuego, el agua, la tierra y lo demás. Este uno se llama el árbol aśvattha; este es el brahman, y su resplandor es aquel sol. Oṃ es esta sílaba, y esto le pertenece; por tanto, uno debe meditar en esto mediante esta sílaba oṃ sin cesar. Este uno es su despertador. Así dice: esta sílaba sola es auspiciosa, esta sílaba sola es suprema. Quien conoce esta sílaba sola obtiene lo que desea.
Maitrāyaṇī 6.5
अथान्यत्राप्युक्तं स्वनवत्येषास्यस्तनुर्या ओमिति स्त्रीपुंनपुंसकेति लिङ्गवती एषाऽथाग्निर्वायुरादित्य इति भास्वति एषा अथ ब्रह्म रुद्रो विष्णुरित्यधिपतिवती एषाऽथ गार्हपत्यो दक्षिणाग्निराहवनीया इति मुखवती एषाऽथ ऋग्यजुःसामेति विज्ञानवती एषा भूर्भुवःस्वरिति लोकवती एषाऽथ भूतं भव्यं भविष्यदिति कालवती एषाऽथ प्राणोऽग्निः सूर्य इति प्रतापवती एषाऽथान्नमापश्चन्द्रमा इत्याप्यायनवती एषाऽथ बुद्धिर्मनोऽहङ्कारा इति चेतनवती एषाऽथ प्राणोऽपानो व्यान इति प्राणवती एषेति अत ओमित्युक्तेनैताः प्रस्तुता अर्चिता अर्पिता भवन्तीति एवं ह्याहैतद्वै सत्यकाम परां चापरां च ब्रह्म यदोमित्येतदक्षरमिति ॥ ६.५ ॥
Se dice también en otro lugar: su cuerpo, de nueve sonidos, es lo que es oṃ. Está dotado de los géneros femenino, masculino y neutro. Brilla como fuego, aire y sol. Está dotado de dominio: brahmā, rudra y viṣṇu. Tiene como rostros el fuego del hogar, el fuego del sur y el fuego de la ofrenda. Está dotado de conocimiento: ṛg, yajus y sāman. Está dotado de mundos: bhūḥ, bhuvaḥ y svaḥ. Está dotado de tiempo: pasado, presente y futuro. Está dotado de calor: aliento, fuego y sol. Está dotado de nutrición: alimento, aguas y luna. Está dotado de conciencia: intelecto, mente y ego. Está dotado de aliento: prāṇa, apāna y vyāna. Por tanto, al decir oṃ, estos son alabados, adorados y ofrecidos. Así dice: oh Satyakāma, este es en verdad el brahman superior e inferior, que es esta sílaba oṃ.
Maitrāyaṇī 6.6
अथाव्याहृतं वा इदमासीत् स सत्यं प्रजापतिस्तपस्तप्त्वाऽनुव्याहरद्भूर्भुवःस्वरिति । एषैवास्य प्रजापतेः स्थविष्ठा तनुर्या लोकवतीति स्वरित्यस्याः शिरो नाभिर्भुवो भूः पादा आदित्यश्चक्षुः चक्षुरायता हि पुरुषस्य महती मात्रा चक्षुषा ह्ययं मात्राश्चरति सत्यं वै चक्षुः अक्षिण्यवस्थितो हि पुरुषः सर्वार्थेषु चरति एतस्माद्भूर्भुवःस्वरित्युपासीतानेन हि प्रजापतिर्विश्वात्मा विश्वचक्षुरिवोपासितो भवतीति एवं ह्याहैषा वै प्रजापतेर्विश्वभृत्तनुरेतस्यामिदं सर्वमन्तर्हितमस्मिन् च सर्वस्मिन्नेषा अन्तर्हितेति तस्मादेषोपासीता ॥ ६.६ ॥
Al principio esto era no proferido. Aquel verdadero Prajāpati practicó la austeridad y, habiéndola practicado, pronunció: «bhūr bhuvaḥ svaḥ». Este es, en verdad, el cuerpo más extenso de Prajāpati, que consta de los mundos. «Svaḥ» es su cabeza, «bhuvaḥ» su ombligo, «bhūḥ» sus pies, y el sol su ojo. Se llama ojo porque la medida de la persona es extensa; por el ojo esta persona se mueve a través de las medidas. El ojo es la verdad, pues la persona, establecida en el ojo, se mueve en todos los asuntos. Por eso se debe meditar en ello como «bhūr bhuvaḥ svaḥ», pues por ello es venerado Prajāpati, el ātman de todo y el ojo de todo. Así se dice: este es el cuerpo que sostiene todo de Prajāpati; en él está contenido todo esto, y en todo esto está contenido él. Por tanto, se debe meditar en esto.
Maitrāyaṇī 6.7
तत्सवितुर्वरेण्यमित्यसौ वा आदित्यः सविता स वा एवं प्रवरणीय आत्मकामेनेत्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ भर्गो देवस्य धीमहीति सविता वै देवस्ततो योऽस्य भर्गाख्यस्तं चिन्तयामीत्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ धियो यो नः प्रचोदयादिति बुद्धयो वै धियस्तायोऽस्माकं प्रचोदयादित्याहुर्ब्रह्मवादिनः अथ भर्गा इति यो ह वा अमुष्मिन्नादित्ये निहितस्तारकोऽक्षिणि वैष भर्गाख्यः भाभिर्गतिरस्य हीति भर्गः भर्जयतीति वैष भर्ग इति रुद्रो ब्रह्मवादिनोऽथ भ इति भासयतीमान् लोकान् र इति रंजयतीमानि भूतानि ग इति गच्च्हन्त्यस्मिन्नागच्च्हन्त्यस्मादिमाः प्रजास्तस्माद्भरगत्वाद्भर्गः शाश्वत् सूयमानात् सूर्यः सवनात् सविताऽदानात् आदित्यः पवनात्पावनोऽथापोप्यायनादित्येवं ह्याह खल्वात्मनोऽत्मा नेतामृताख्यश्चेता मन्ता गन्तोत्सृष्टानन्दयिता कर्ता वक्ता रसयिता घ्राता द्रष्टा श्रोता स्पृशति च विभुर्विग्रहे सन्निविष्टा इत्येवं ह्याह अथ यत्र द्वैतीभूतं विज्ञानं तत्र हि शृणोति पश्यति जिघ्रति रसयति चैव स्पर्शयति सर्वमात्मा जानीतेति यत्राद्वैतीभूतं विज्ञानं कार्यकारणकर्मनिर्मुक्तं निर्वचनमनौपम्यं निरुपाख्यां किं तदवाच्यम् ॥ ६.७ ॥
El resplandor excelente de Savitṛ es el propio sol Savitṛ, así elegido por quien desea el ātman, dicen los expositores de brahman. Luego: «Meditamos en el resplandor del dios»: el dios es Savitṛ, y meditamos en lo que se llama resplandor, dicen los expositores de brahman. Luego: «quien impulse nuestros intelectos»: los intelectos (dhiyaḥ) son los pensamientos, y quien los extiende impulsa los nuestros, dicen los expositores de brahman. Los resplandores (bhargāḥ) son la estrella situada en aquel sol, que también está en el ojo; esto es lo llamado resplandor. Su curso es por las luces, de ahí el resplandor. Lo que quema es el resplandor, dice el expositor de brahman sobre Rudra. Con «bha» ilumina estos mundos; con «ra» deleita a estos seres; con «ga» ellos van hacia él y estas criaturas vienen de él. Por eso el resplandor es eterno; por ser impulsado, sol; por impulsar, Savitṛ; por tomar, Āditya; por purificar, el purificador; y por nutrir. Así dice: el ātman del ātman, guía, llamado inmortal, perceptor, pensador, el que va, dador de la dicha liberada, hacedor, orador, gustador, olfateador, vidente, oyente, tocador, omnipresente, entrado en el cuerpo. Así dice: donde la conciencia se vuelve dual, allí se oye, se ve, se huele, se gusta, se toca; el ātman lo conoce todo. Donde la conciencia se ha vuelto no dual, libre de efecto, causa y acción, indescriptible, incomparable, sin designación, ¿qué es eso? Es inefable.
Maitrāyaṇī 6.8
एष हि खल्वात्मेशानः शम्भुर्भवो रुद्रः प्रजापतिर्विश्वसृक् हिरण्यगर्भः सत्यं प्राणो हंसः शास्ता विष्णुर्नारायणोऽर्कः सविता धाता विधाता सम्राडिन्द्र इन्दुरिति य एष तपत्यग्निरिवाग्निना पिहितः सहस्राक्षेण हिरण्मयेनाण्डेन एष वा जिज्ञासितव्योऽन्वेष्टव्यः सर्वभूतेभ्योऽभयं दत्वारण्यं गत्वाथ बहिःकृत्वीन्द्रियार्थान्स्वाच्च्हरीरादुपलभेत एनमिति । विश्वरूपं हरिणं जातवेदसं परायणं ज्योतिरेकं तपन्तम् । सहस्ररश्मिः शतधा वर्तमानः प्राणः प्रजानामुदयत्येष सूर्यः ॥ ॥ ६.८ ॥
En verdad este ātman es llamado Īśāna, Śambhu, Bhava, Rudra, Prajāpati, creador de todo, Hiraṇyagarbha, Verdad, Prāṇa, Haṃsa, el Gobernante, Viṣṇu, Nārāyaṇa, Arka, Savitṛ, Dhātṛ, Vidhātṛ, Samrāṭ, Indra e Indu. Este arde como fuego, como si estuviera cubierto por fuego dentro de un huevo dorado de mil ojos. Es esto lo que debe ser indagado y buscado. Habiendo dado seguridad a todos los seres, habiendo ido al bosque y apartado los objetos de los sentidos, uno puede percibirlo dentro de su propio cuerpo. Aquel cuya forma es todo, de color dorado, conocedor de todo, la meta suprema, la luz única, ardiente. El de mil rayos, que permanece de cien maneras, es este prāṇa, que se eleva para las criaturas como este sol.
Maitrāyaṇī 6.9
तस्माद्वा एष उभयात्मैवं विदात्मन्येवाभिध्यायत्यात्मन्येव यजतीति ध्यानं प्रयोगस्थं मनो विद्वद्भिष्टुतं मनःपूतिमुच्छिष्टोपहतमित्यनेन तत्पावयेत् मन्त्रं पठति उच्छिष्टोच्छिष्टोपहितं यच्च पापेन दत्तं मृतसूतकाद्वा वसोः पवित्रमग्निः सवितुश्च रश्मयः पुनन्त्वन्नं मम दुष्कृतं च यदन्यत् अद्भिः पुरस्तात्परिदधाति प्राणाय स्वाहापानाय स्वाहा व्यानाय स्वाहा समानाय स्वाहोदानाय स्वाहेति पञ्चभिरभिजुहोति अथावाशिष्टं यतवागश्नात्यतोऽद्भिर्भूय एवोपरिष्टात्परिदधात्याचान्तो भूत्वात्मेज्यानः प्राणोऽग्निर्विश्वोऽसीति च द्वाभ्यामात्मानमभिध्यायेत् प्राणोऽग्निः परमात्मा वै पञ्चवायुः समाश्रितः स प्रीतः प्रीणातु विश्वं विश्वभुक् विश्वोऽसि वैश्वानरोऽसि विश्वं त्वया धार्यते जायमानम् विशन् तु त्वामाहुतयश्च सर्वाः प्रजास्तत्र यत्र विश्वामृतोऽसीति एवं न विधिना खल्वनेनात्तानत्वं पुनरुपैति ॥ ६.९ ॥
Por tanto, este de ambos ātmanes, quien así conoce, medita únicamente en su propio ātman y sacrifica únicamente en su propio ātman. La meditación de la mente que permanece en el rito, alabada por los conocedores, se purifica con la mente y se mancha con los restos; por tanto, debe purificarse con esto. Recita el mantra: lo que sea resto sobre resto, dado por el pecado, o por impureza de muerte, que el fuego purificador de los Vasus y los rayos de Savitṛ lo purifiquen, mi alimento y cualquier otra falta. Tras rodear primero con agua, ofrece cinco oblaciones con las palabras svāhā a prāṇa, svāhā a apāna, svāhā a vyāna, svāhā a samāna, svāhā a udāna. Luego come lo que queda, en silencio. Después, de nuevo rodea por arriba con agua, habiendo bebido agua, honrando al ātman, y con los dos versos, 'Tú eres prāṇa, fuego, tú eres todo', debe meditar en el ātman. Prāṇa, el fuego, el ātman supremo, en verdad reposa sobre los cinco vientos. Que él, complacido, complazca a todos, el que todo lo disfruta. Tú eres todo, eres Vaiśvānara; todo lo que nace es sostenido por ti. Entrando en ti, las ofrendas y todas las criaturas están allí donde tú eres el todo-inmortal. Así, no por regla, sino por este estado de ser comido, vuelve de nuevo.
Maitrāyaṇī 6.10
अथापरं वेदितव्यमुत्तरो विकारोऽस्यात्मयज्ञस्य यथान्नमन्नादश्चेति अस्योपव्याख्यानं पुरुषश्चेता प्रधानान्तःस्थः स एव भोक्ता प्राकृतमन्नं भुङ्क्त इति तस्यायं भूतात्मा ह्यन्नमस्यकर्ता प्रधानः तस्मात्त्रिगुणं भोज्यं भोक्ता पुरुषोऽन्तस्थः अत्र दृष्टं नाम प्रत्ययम् यस्माद्बीजसम्भवा हि पशवस्तस्माद्बीजं भोज्यमनेनैव प्रधानस्य भोज्यत्वं व्याख्यातं तस्माद्भोक्ता पुरुषो भोज्या प्रकृतिस्तत्स्थो भुङ्क्त इति प्राकृतमन्नं त्रिगुणभेदपरिणमत्वान्महदाद्यं विशेषान्तं लिङ्गमनेनैव चतुर्दशविधस्य मार्गस्य व्याख्या कृता भवति सुखदुःखमोहसंज्ञं ह्यन्नभूतमिदं जगत् न हि बीजस्य स्वादुपरिग्रहोऽस्तीति यावन्नप्रसूतिः तस्याप्येवं तिसृष्ववस्थास्वन्नत्वं भवति कौमारं यौवनं जरा परिणमत्वातत्दन्नत्वमेवं प्रधानस्य व्यक्ततां गतस्योपलब्धिर्भवति तत्र बुद्ध्यादीनि स्वादुनि भवन्त्यध्यवसायसङ्कल्पाभिमाना इति अथेन्द्रियार्थान् पञ्चस्वादुनि भवन्ति एवं सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि एवं व्यक्तमन्नमव्यक्तमन्नम् अस्य निर्गुणो भोक्ता भोक्तृत्वाच्चैतन्यं प्रसिद्धं तस्य यथाग्निर्वै देवानामन्नदः सोमोऽन्नमग्निनैवान्नमित्येवंवित् सोमसंज्ञोऽयंभूतत्माऽग्निसंज्ञोऽप्यव्यक्तमुखा इति वचनात्पुरुषो ह्यव्यक्तमुखेन त्रिगुणं भुङ्क्त इति यो हैवं वेद संन्यासी योगी चात्मयाजी चेति अथ यद्वन्न कश्चिच्च्हून्यागारे कामिन्यः प्रविष्टाः स्पृशतीन्द्रियार्थान् तद्वद् यो न स्पृशति प्रविष्टान् संन्यासी योगी चात्मयाजी चेति ॥ ६.१० ॥
A continuación, lo que debe saberse: esta es una modificación posterior del sacrificio del yo, como la comida y quien come la comida. Su explicación: la persona consciente (puruṣa) mora dentro de la materia primordial (pradhāna); ciertamente él es el disfrutador, que consume la comida material. Este ser-yo es en sí mismo la comida, y la materia primordial es su no-hacedor. Por tanto, lo compuesto por los tres guṇas es lo disfrutado, y la persona que mora dentro es el disfrutador. Aquí se ve una inferencia: las criaturas nacen de la semilla, por tanto la semilla es lo disfrutado. Por esto mismo se explica la disfrutabilidad de la materia primordial. Así, la persona es el disfrutador, la naturaleza lo disfrutado, y morando en ella disfruta. La comida material, que se transforma según las diferencias de los tres guṇas, es el cuerpo sutil que comienza con el gran principio y termina en los particulares. Por esto mismo se hace la explicación del camino de catorce formas. Este mundo, llamado placer, dolor y engaño, es en verdad de naturaleza alimenticia. La semilla no recibe sabor hasta la producción de la comida. También ella es alimento en estas tres etapas: infancia, juventud y vejez, debido a la transformación. Así, la alimenticidad de la materia primordial, al manifestarse, es percibida. Allí el intelecto y lo demás son agradables: la determinación, la intención y el amor propio. Luego los cinco objetos de los sentidos son agradables. Asimismo, todas las acciones de los sentidos y las acciones del aliento. Así hay comida manifiesta y comida no manifiesta. Su disfrutador carece de cualidades, y por su disfrutar se conoce la conciencia. Como el fuego es el comedor de alimento de los dioses, y Soma es el alimento, y el alimento es por el fuego, quien así conoce, este ser-yo llamado Soma es también llamado Agni y tiene lo no manifiesto como boca, según dice el texto; la persona consume los tres guṇas por la boca de lo no manifiesto. Quien esto conoce es un renunciante, un yogui y quien sacrifica el yo. Así como, en una casa vacía, las mujeres entran y tocan los objetos de los sentidos, así quien no toca a los que han entrado es un renunciante, un yogui y quien sacrifica el yo.
Maitrāyaṇī 6.11
परं वा एतदात्मनो रूपं यदन्नमन्नमयो ह्ययं प्राणोऽथ न यद्यश्नात्यमन्ताऽश्रोताऽस्प्रष्टाऽद्रष्टाऽवक्ताऽघ्रातारसयिता भवति प्राणांश्चोत्सृजतीति एवं ह्याहाथ यदि खल्वश्नाति प्राणसमृद्धो भूत्वा मन्ता भवति श्रोता भवति स्प्रष्टा भवति वक्ता भवति रसयिता भवति घ्राता भवति द्रष्टा भवतीति एवं ह्याह अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते याः कश्चित्पृथिवीशृताः । अतोऽन्नेनैव जीवन्ति अथैतदपि यन्ति अन्ततः ॥ ६.११ ॥
Esta es la forma suprema del ātman, que está hecho de alimento, pues este prāṇa también está hecho de alimento. Si no come, se vuelve quien no piensa, no oye, no toca, no ve, no habla, no huele ni saborea, y abandona los alientos vitales. Así dicen. Pero si come, lleno de prāṇa se vuelve quien piensa, oye, toca, habla, saborea, huele y ve. Así dicen. De la comida nacen las criaturas que habitan la tierra; por eso viven de la comida y al final regresan a ella.
Maitrāyaṇī 6.12
अथान्यत्रापि उक्तम् सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्यहरहः प्रपतन्त्यन्नमभिजिघृक्षमाणानि सूर्यो रश्मिभिराददात्यन्नं तेनासौ तपत्यन्नेनाभिषिक्ताः पचन्तीमे प्राणा अग्निर्वा अन्नेनोज्ज्वलत्यन्नकामेनेदं प्रकल्पितं ब्रह्मणा अतोऽन्नमात्मेत्युपासीतेत्वेयं ह्याह । अनाद्भूतानि जायन्ते जातान्यन्नेन वर्धन्ते अद्यतेऽत्ति च भूतानि तस्मादन्नं तदुच्यते ॥ ६.१२ ॥
También en otro lugar se dice: todos estos seres surgen cada día, deseando alcanzar el alimento. El sol toma el alimento con sus rayos, y por eso brilla. Ungidos con alimento, estos prāṇas cocinan; con el alimento arde el fuego. Para quien desea alimento, brahman lo ha formado. Por tanto, se debe meditar en el alimento como ātman. Así dicen: de la comida nacen los seres; nacidos, crecen con la comida. Son comidos, y los seres también comen. Por eso se llama alimento.
Maitrāyaṇī 6.13
अथान्यत्रापि उक्तम् विश्वभृद्वै नामैषा तनुर्भगवतो विष्णोर्यदिदमन्नं प्राणो वा अन्नस्य रसो मनः प्राणस्य विज्ञानं मनस आनन्दं विज्ञानस्येति अन्नवान् प्राणवान् मनश्वान् विज्ञानवान् आनन्दवान् च भवति यो हैवं वेद यावान्तीह वै भूतान्यन्नमदन्ति तावत्स्वन्तस्थोऽन्नमत्ति यो हैवंवेद । अन्नमेव विजरन्नमन्नं संवननं स्मृतम् । अन्नं पशूनां प्राणोऽन्नं ज्येष्ठमन्नं भिषक् स्मृतम् ॥ ६.१३ ॥
También en otro lugar se dice: este cuerpo del bienaventurado Viṣṇu se llama Viśvabhṛt, el sustentador del universo, y es este alimento. El aliento es la esencia del alimento, la mente es el conocimiento del aliento, y el conocimiento es la dicha. Quien así lo sabe se vuelve poseedor de alimento, de aliento, de mente, de conocimiento y de dicha. Cuanto comen aquí los seres, tanto come él, morando en sí mismo, quien así lo sabe. El alimento es ciertamente inmortal; el alimento es recordado como lo que nutre. El alimento es el aliento de los animales; el alimento es lo primero; el alimento es recordado como el médico.
Maitrāyaṇī 6.14
अथान्यात्रप्युक्तम् अन्नं वा अस्य सर्वस्य योनिः कालश्चान्नस्य सूर्यो योनिः कालस्य तस्यैतद्रूपं यन् निमेषादिकालात्सम्भृतं द्वादशात्मकं वत्सरमेतस्याग्नेयमर्धमर्धं वारुणं मघाद्यं श्रविष्ठार्धमाग्नेयं क्रमेणोत्क्रमेण सार्पाद्यं श्रविष्ठार्धान्तं सौम्यम् तत्रैकैकमात्मनो नवांशकं सचारकविधम् सौक्ष्म्यत्वादेतत्प्रमाणमनेनैव प्रमीयते हि कालः न विना प्रमाणेन प्रमेयस्योपलब्धिः प्रमेयोऽपि प्रमाणतां पृथक्त्वादुपैत्यात्मसम्बोधनार्थमित्येवं ह्याह । यावत्यो वै कालस्य कलास्तावतीषु चरत्यसौ यः कालं ब्रह्मेत्युपासीत कालस्तस्यातिदूरमपसरतीति एवं ह्याह कालात्स्रवन्ति भूतानि कालाद्वृद्धिं प्रयान्ति च । काले चास्तं नियच्च्हन्ति कालो मूर्तिरमूर्तिमान् ॥ ॥ ६.१४ ॥
Ahora también se dice otra cosa: el alimento es el origen de todo esto, el tiempo es el origen del alimento, y el sol es el origen del tiempo. Esta es su forma: el año de doce aspectos, reunido desde el tiempo que comienza con el parpadeo. Su mitad es el lado de Agni y la mitad el lado de Varuṇa; desde Maghā hasta la mitad de Śraviṣṭhā es el lado de Agni, y en orden y en orden inverso, desde Āśleṣā hasta la mitad de Śraviṣṭhā es el lado de Soma. Allí cada uno, con sus nueve partes y sus reglas de movimiento, está presente. Por su sutileza esta es la medida, y solo por ella se mide el tiempo, pues sin un medio de conocimiento no hay aprehensión de lo que ha de conocerse. Lo que ha de conocerse también alcanza la condición de medio de conocimiento por su separación, para despertar al ātman; así se dice. Tantas como son las partes del tiempo, tantas recorre él; quien venera al tiempo como brahman, el tiempo se aleja mucho de él, así se dice. De él fluyen los seres, por el tiempo crecen, y en el tiempo van al reposo en su fin. El tiempo es con forma y sin forma.
Maitrāyaṇī 6.15
द्वे वाव ब्रह्मणो रुपे कालश्चाकालश्चाथ यः प्रागादित्यात्सोऽकालोऽकालोऽथ य आदित्याद्यः स कालः सकलः सकलस्य वा एतद्रूपं यत्संवत्सरः संवत्सरात्खल्वेवेमाः प्रजाः प्रजायन्ते संवत्सरेणेह वै जाता विवर्धन्ते संवत्सरे प्रत्यस्तं यन्ति तस्मात्संवत्सरो वै प्रजापतिः कालोऽन्नं ब्रह्मनीडमात्मा चेत्येवं ह्याह कालः पचति भूतानि सर्वाण्येव महात्मनि । यस्मिन् तु पच्यते कालो यस्तं वेद स वेदवित् ॥ ॥ ६.१५ ॥
Brahman tiene dos formas: el tiempo y lo atemporal. Lo que está antes del sol es lo atemporal, en verdad lo atemporal; y lo que procede del sol es el tiempo, que tiene partes. Esta es la forma de aquel que tiene partes, a saber, el año. Ciertamente de este año nacen estas criaturas; aquí, nacidas por el año, crecen; en el año van hacia su ocaso. Por eso el año es en verdad Prajāpati; tiempo, alimento, el nido de Brahman y el ātman, así se dice. El tiempo cocina a todos los seres en el gran ātman. Aquel en quien el tiempo es cocido, quien lo conoce, ese es un conocedor del Veda.
Maitrāyaṇī 6.16
विग्रहवानेष कालः सिन्धुराजः प्रजानाम् एष तत्स्थः सविताख्यो यस्मादेवेमे चन्द्रर्क्षग्रह संवत्सरादयः सूयन्ते अथैभ्यः सर्वमिदमत्र वा यत्किञ्चित्शुभाशुभं दृश्यन्तेह लोके तदेतेभ्यस्तस्मादादित्यात्मा ब्रह्माथ कालसंज्ञमादित्यमुपासीतादित्यो ब्रह्मेत्येकेऽथ एवं ह्याह । होता भोक्ता हविर्मन्त्रो यज्ञो विष्णुः प्रजापतिः । सर्वः कश्चित्प्रभुः साक्षी योऽमुष्मिन्भाति मण्डले ॥ ॥ ६.१६ ॥
Este tiempo es con forma, el señor del mar, el rey de las criaturas; residiendo en él está quien se llama Savitṛ, de quien en verdad proceden la luna, las constelaciones, los planetas, los años y lo demás. Después, de estos surge todo lo auspicioso y lo inauspicioso que se ve aquí en el mundo; por eso aquel cuyo ātman es el sol es brahman. Entonces debe venerarse al sol llamado tiempo; algunos dicen que el sol es brahman. Y así se dice: el oferente, el que disfruta, la oblación y el mantra, el sacrificio, Viṣṇu, Prajāpati, todo, cierto señor, el testigo, que brilla en aquel orbe.
Maitrāyaṇī 6.17
ब्रह्म ह वा इदमग्र आसीत् एकोऽनन्तः प्रागनन्तो दक्षिणोऽनन्तः प्रतीच्यनन्त उदीच्यनन्त ऊर्ध्वान् चाऽवान् च सर्वतोऽनन्तः न ह्यास्य प्राच्यादि दिशः कल्पन्तेऽथ तिर्यग्वान् चोर्ध्वं वा अनूह्य एष परमात्माऽपरिमितोऽतर्क्योऽचिन्त्य एष आकाशात्मा एवैष कृत्स्नक्षय एको जागर्तीति एतस्मादाकाशादेष खल्विदं चेतामात्रं बोधयति अनेनैव चेदम् ध्यायते अस्मिन् च प्रत्यस्तं याति अस्यैतद्भास्वरं रूपं यदमुष्मिन्नादित्ये तपति अग्नौ चाधुमके यज्ज्योतिश्चित्रतरमुदरस्तोऽथ वा यः पचत्यन्नम् इत्येवं ह्याह यश्चैषोऽग्नौ यश्चायं हृदये यश्चासावादित्ये स एष एका इत्येकस्य हैकत्वमेति य एवं वेद ॥ ६.१७ ॥
En el principio esto era solo Brahman, uno e infinito: infinito al este, infinito al sur, infinito al oeste, infinito al norte, infinito arriba y abajo, infinito por todos lados. Para él no se aplican las direcciones este y las demás. Debe inferirse hacia los lados y hacia arriba. Este ātman supremo es inmensurable, más allá del razonamiento, impensable. Este ātman cuyo ser es el espacio es el único destructor de todo, y solo él permanece despierto. Desde este espacio, como pura conciencia, despierta este mundo; solo por él se medita, y en él se retira. Su forma radiante que brilla en aquel sol, en el fuego y en la luz sin humo, la luz maravillosa del fuego que digiere en el vientre, es esa misma forma. Así se dice: el que está en el fuego, el que está en el corazón y el que está en aquel sol, es este uno. Quien así conoce alcanza la unidad con el Uno.
Maitrāyaṇī 6.18
तथा तत्प्रयोगकल्पः प्राणायामः प्रत्याहारो ध्यानं धारणा तर्कः समाधिः षडङ्गा इत्युच्यते योगः अनेन यदा पश्यन्पश्यति रुक्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् तदा विद्वान्पुण्यपापे विहाय परेऽव्यये सर्वमेकीकरोति एवं ह्याह यथा पर्वतमादीप्तं नाश्रयन्ति मृगद्विजाः । तद्वद्ब्रह्मविदो दोषा नाश्रयन्ति कदाचन ॥ ॥ ६.१८ ॥
Asimismo, el método de su práctica se llama yoga de seis miembros: control del aliento, retirada de los sentidos, meditación, concentración, indagación contemplativa y absorción. Cuando con esto se ve al de color dorado, al hacedor, al señor, a la persona, la fuente de Brahman, entonces el conocedor, dejando el mérito y el demérito, hace uno todo en lo supremo e imperecedero. Así se dice: como las bestias y las aves no se refugian en una montaña en llamas, así las faltas nunca se refugian en quien conoce a Brahman.
Maitrāyaṇī 6.19
अथान्यत्राप्युक्तम् यदा वै बहिर्विद्वान्मनो नियम्येन्द्रियार्थान् च प्राणो निवेशयित्वा निःसङ्कल्पस्ततस्तिष्ठेत् अप्राणादिह यस्मात्सम्भूतः प्राणसंज्ञको जीवस्तस्मात्प्राणो वै तुर्याख्ये धारयेत्प्राणम् इत्येवं ह्याह अचित्तं चित्तमध्यस्तमचिन्त्यं गुह्यमुत्तमम् । तत्र चित्तं निधायेत तच्च लिङ्गं निराश्रयम् ॥ ॥ ६.१९ ॥
Ahora también se dice en otro lugar: cuando el conocedor, habiendo dominado la mente exterior y los objetos de los sentidos, ha asentado el aliento y permanece libre de deseo, entonces debe sostener el aliento en el estado llamado turya, porque de este no-aliento surge el ser vivo llamado prāṇa. Así se dice: lo no-mente, superpuesto a la mente, impensable, secreto, supremo; allí debe colocarse la mente, y ese signo carece de soporte.
Maitrāyaṇī 6.20
अथान्यत्राप्युक्तम् अतः परास्य धारणा तालुरसनाग्रनिपीडना द्वाङ्मनःप्राणनिरोधनाद्ब्रह्म तर्केण पश्यति यदात्मनाऽऽत्मान मणोरणीयांसं द्योतमानं मनःक्षयात्पश्यति तदात्मनात्मानं दृष्ट्वा निरात्मा भवति निरात्मकत्वादसङ्ख्योऽयोनिश्चिन्त्यो मोक्षलक्षणमित्येतत्परं रहस्यम् इत्येवं ह्याह चित्तस्य हि प्रसादेन हन्ति कर्म शुभाशुभम् । प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुता इति ॥ ॥ ६.२० ॥
También se dice en otro lugar: su suprema dhāraṇā es presionar el paladar con la punta de la lengua, reteniendo los sentidos, la mente y el prāṇa. Por el razonamiento se ve a brahman. Cuando, por el ātman, se ve al ātman, más sutil que un átomo y resplandeciente, con el cese de la mente, habiéndose visto el ātman por el ātman, se vuelve sin identidad de yo. Por carecer de identidad de yo, se vuelve incontable, sin origen, inconcebible, caracterizado por la liberación; este es el supremo secreto. Así se dice: por la serenidad de la mente se destruye la acción buena y mala. Habiendo permanecido en el ātman, de ātman sereno, alcanza la felicidad imperecedera.
Maitrāyaṇī 6.21
अथान्यत्राप्युक्तम् ऊर्ध्वगा नाडी सुषुम्नाख्या प्राणसञ्चारिणी ताल्वन्तर्विच्च्हिन्ना तया प्राणोङ्कारमनोयुक्तयोर्ध्वमुत्क्रमेत् ताल्वध्याग्रं परिवर्त्य इन्द्रियाण्यसंयोज्य महिमा महिमानं निरीक्षेता ततो निरात्वकमेति निरात्मकत्वान्न सुखदुःखभाग्भवति केवलत्वं लभता इत्येवं ह्याह परः पूर्वं प्रतिष्ठाप्य निगृहीतानिलं ततः । तीर्त्वा पारमपारेण पश्चाद्युञ्जीत मूर्ध्वनि ॥ ॥ ६.२१ ॥
También se dice en otro lugar: el canal ascendente llamado suṣumnā, que transporta el prāṇa, está interrumpido dentro del paladar. Uniéndolo con el prāṇa, oṃ y la mente, se debe ascender hacia arriba. Girando la punta superior del paladar, sin unir los sentidos, se debe contemplar la grandeza. Entonces va al estado sin identidad de yo; por carecer de identidad de yo no comparte el placer ni el dolor, y alcanza la soledad. Así se dice: habiendo establecido primero lo supremo, con el viento retenido, habiendo cruzado lo supremo por lo no supremo, después se debe unir en la coronilla.
Maitrāyaṇī 6.22
अथान्यत्राप्युक्तम् द्वे वा व ब्रह्मणी अभिध्येये शब्दश्चाशब्दश्च अथ शब्देनैवाशब्दमाविष्क्रियते अथ तत्र ओमिति शब्दोऽनेनोर्ध्वमुत्क्रान्तोऽशब्दे निधनमेति अथाहैषा गतिरेतदमृतम् अतत्सायुज्यत्वम् निर्वृतत्वम् तथा चेति अथ यथोर्णनाभिस्तन्तुनोर्ध्वमुत्क्रान्तोऽवकाशं लभतीत्येवं वा व खल्वासावभिध्याता ओमित्यनेनोर्ध्वमुत्क्रान्तः स्वातन्त्र्यं लभते अन्यथा परे शब्दवादिनः श्रवणाङ्गुष्ठयोगेनान्तर्हृदयाकाशशब्दमाकर्णयन्ति सप्तविधेयं तस्योपमा यथा नद्यः किङ्किणी कांस्यचक्रकभेक विःकृन्दिका वृष्टिर्निवाते वदतीति तं पृथग्लक्षणमतीत्य परेऽशब्देऽव्यक्ते ब्रह्मण्यस्तं गताः तत्र तेऽपृथग्धर्मिणोऽपृथग्विवेक्या यथा सम्पन्ना मधुत्वं नानारसा इत्येवं ह्याह द्वे ब्रह्मणि वेदितव्ये शब्दब्रह्म परां च यत् । शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ ॥ ६.२२ ॥
También se dice en otro lugar: dos formas de brahman deben ser objeto de meditación, el sonido y el no-sonido. Por el sonido se revela el no-sonido. Allí, la sílaba sonora 'Om', al elevarse por ella, se disuelve en el no-sonido. Este es el camino, este es lo inmortal, esta es la unión con aquello y el estado de bienaventuranza. Así como la araña asciende por su hilo y alcanza el espacio, así también aquel en quien se medita, al elevarse por Om, obtiene la independencia. Otros que hablan del sonido escuchan el sonido en el espacio interior del corazón uniendo el oído y el pulgar. Sus símiles son sietes: como los ríos, como pequeñas campanillas, como platillos de bronce, como una rana, como la lluvia que suena en un lugar sin viento. Tras pasar más allá de esas marcas distintas, reposan en el brahman supremo, no sonoro e no manifestado. De naturaleza indivisa, no son distinguibles por separado, como los diversos sabores mezclados en la dulzura. Así, en verdad, se dice: dos brahman deben conocerse, el brahman-sonido y el supremo. Quien es diestro en el brahman-sonido alcanza el brahman supremo.
Maitrāyaṇī 6.23
अथान्यत्राप्युक्तम् यः शब्दस्तदोमित्येतदक्षरम् यदस्याग्रं तच्च्हान्तमशब्दमभयमशोकमानन्दं तृप्तं स्थिरमचलममृतमच्युतं ध्रुवं विष्णुसंज्ञितं सर्वापरत्वाय तदेता उपसीतेत्येवं ह्याह योऽसौ परापरो देवा ॐकारो नाम नामतः । निःशब्दः शून्यभूतस्तु मूर्ध्नि स्थाने ततोऽभ्यसेत् ॥ ॥ ६.२३ ॥
También se dice en otro lugar: el sonido que es 'tat Om' es esta sílaba; su extremo tiene un fin. Es sin sonido, sin temor, sin dolor, dicha, contento, firme, inmóvil, inmortal, imperecedero, estable, y se le llama Viṣṇu. Debe ser objeto de meditación para llegar a ser el supremo de todos. Así, en verdad, se dice: el dios que es superior e inferior, llamado Oṃkāra por nombre, sin sonido y convertido en vacío, está en el lugar de la coronilla; desde allí se debe practicar.
Maitrāyaṇī 6.24
अथान्यत्राप्युक्तम् धनुः शरीरम् ओमित्येतच्छरः शिखास्य मनः तमोलक्षणं भित्वा तमोऽतमाविष्टमागच्छति अथाविष्टं भित्वाऽलातचक्रमिव स्फुरन्तमादित्यवर्णमूर्जस्वन्तं ब्रह्म तमसः पर्यमपश्यद्यदमुष्मिन्नादित्येऽथ सोमेऽग्नौ विद्युति विभाति अथ खल्वेनं दृष्ट्वाऽमृतत्वं गच्छतीत्येवं ह्याह ध्यानमन्तःपरे तत्त्वे लक्ष्येषु च निधीयते । अतोऽविशेषविज्ञानं विशेषमुपगच्छति ॥ मानसे च विलीने तु यत्सुखं चात्मसाक्षिकम् । तद्ब्रह्म चामृतं शुक्रं सा गतिर्लोक एव सः ॥ ॥ ६.२४ ॥
También se dice en otro lugar: el cuerpo es el arco, om es la flecha, y la mente su punta. Atravesando las marcas de la oscuridad, entra en lo no oscuro. Entonces, habiendo entrado, ve a brahman, que brilla como una rueda de brasas encendidas, del color del sol, lleno de vigor, más allá de la oscuridad, que resplandece en aquel sol, luego en la luna, en el fuego y en el relámpago. Habiéndolo visto, en verdad alcanza la inmortalidad, así se dice. La meditación se fija en el principio supremo interior y en los objetivos. Por ello, el conocimiento indiferenciado alcanza la distinción. Cuando la mente se disuelve, la dicha testificada por el ātman, eso es brahman, eso es inmortal y puro; esa es la meta en el mundo.
Maitrāyaṇī 6.25
अथान्यत्राप्युक्तम् निद्रेवान्तर्हितेन्द्रियः शुद्धितमया धिया स्वप्न इव यः पश्यतीन्द्रियबिलेऽविवशः प्रणवाख्यं प्रणेतारं भारूपं विगतनिद्रं विजरं विमृत्युं विशोकं च सोऽपि प्रणवाख्यः प्रणेता भारूपः विगत निद्रः विजरः विमृत्युर्विशोको भवतीत्येवं ह्याह एवं प्राणमथोङ्कारं यस्मात्सर्वमनेकधा । युनक्ति युञ्जते वापि यस्माद्योग इति स्मृतः ॥ एकत्वं प्राणमनसोरिन्द्रियाणां तथैव च । सर्वभावपरित्यागो योग इत्यभिधीयते ॥ ॥ ६.२५ ॥
También se dice en otro lugar: quien, con los sentidos recogidos hacia dentro y con la intuición más pura, ve, como en sueños, como en un sueño, sin estar sometido, dentro de la cavidad de los sentidos, al llamado praṇava, el guía, de forma luminosa, libre de sueño, libre de vejez, libre de muerte, libre de dolor; él mismo se convierte en el llamado praṇava, el guía, de forma luminosa, libre de sueño, libre de vejez, libre de muerte, libre de dolor, así se dice. Así, porque une todas las cosas de muchas maneras, y porque los yoguis se unen a él, se recuerda como yoga, el aliento y la sílaba om. La unidad del aliento y la mente, igualmente la unidad de los sentidos, y el abandono de todos los estados, esto se llama yoga.
Maitrāyaṇī 6.26
अथान्यत्राप्युक्तम् यथा वाप्सु चारिणः शाकुनिकः सूत्रयन्त्रेणोद्धृत्योदरेऽग्नौ जुहोत्येवं वा व खल्विमान्प्राणानोमित्यनेनोद्धृत्यानामयेऽग्नौ जुहोति अतस्तप्तोर्विवसोऽथ यथा तप्तोर्वि सार्पिस्तृणकाष्ठसंस्पर्शे नोज्ज्वलतीत्येवं वा व खल्वसावप्राणाख्यः प्राणसंस्पर्शेनोज्ज्वलति अथ यदुज्ज्वलत्येतद्ब्रह्मणो रूपं चैतद्विष्णोः परमं पदम् चैतद्रुद्रस्य रुद्रत्वमेतत्तदपरिमितधा चात्मानं विभज्य पूरयतीमां लोकानित्येवं ह्याह वह्नेश्च यद्वत्खलु विस्फुलिङ्गाः सूर्यान्मयूखाश्च तथैव तस्य प्राणादयो वै पुनरेव तस्माद् अभ्युच्चरन्तीह यथाक्रमेण ॥ ॥ ६.२६ ॥
También se dice en otro lugar: así como un cazador de pájaros, moviéndose en el agua, saca el ave con un mecanismo de hilo y la ofrece al vientre y al fuego, así también él saca estos alientos mediante om y los ofrece al fuego sano. Por eso, así como la mantequilla clarificada calentada y desnuda no arde al tocar hierba y leña, así aquel principio llamado no-aliento arde al contacto del aliento. Y lo que arde, esa es la forma de brahman, esta es la morada suprema de Viṣṇu, esta es la condición de Rudra de Rudra; esto mismo se divide en múltiples formas inconmensurables y llena estos mundos, así se dice. Como las chispas del fuego y los rayos del sol, así sus alientos y demás vuelven a surgir de él en orden.
Maitrāyaṇī 6.27
अथान्यत्राप्युक्तम् ब्रह्मणो वा वैतत्तेजः परस्यामृतस्याशरीरस्य यच्छरीरस्यौष्ण्यमस्यैतद् घृतमथाविः सन् नभसि निहितं वैतदेकाग्रेणैवमन्तर्हृदयाकाशं विनुदन्ति यत्तस्य ज्योतिरिव सम्पद्यतीति अतस्तद्भावम् अचिरेणैति भूमावयस्पिण्डं निहितं यथाऽचिरेणैति भूमित्वम् मृद्वत्संस्थमयस्पिण्डं यथाग्न्ययस्कारादयो नाभिभवन्ति प्रणश्यति चित्तं तथाश्रयेण सहैवमित्येवं ह्याह हृद्याकाशमयं कोशमानन्दं परमालयम् । स्वं योगश्च ततोऽस्माकं तेजश्चैवाग्निसूर्ययोः ॥ ॥ ६.२७ ॥
Se dice también en otro lugar: esta es la luz de brahman, suprema, inmortal, sin cuerpo, y el calor del cuerpo es también ella. Esta es la manteca clarificada, que, una vez manifiesta, está puesta en el cielo. Quienes la baten así, con mente concentrada, dentro del espacio del corazón, encuentran que su luz se vuelve como una llama. Por ello uno alcanza rápidamente ese estado, como un trozo de hierro puesto en la tierra toma pronto la naturaleza de la tierra, o como un trozo de hierro puesto en arcilla blanda, que ni los herreros pueden vencer, se destruye. Así la mente perece junto con su apoyo. Así se dice: la vaina hecha del espacio del corazón, llena de dicha, la morada suprema. Su propia unión, y de ella nuestro resplandor, y el resplandor del fuego y del sol.
Maitrāyaṇī 6.28
अथान्यत्राप्युक्तम् भूतेन्द्रियार्थानतिक्रम्य ततः प्रव्रज्याज्यं धृतिदण्डं धनुर्गृहीत्वाऽनभिमानमयेन चैवेषुणा तं ब्रह्म द्वारपारं निहत्याद्यं संमोहमौली तृष्णेर्ष्याकुण्डली तन्द्रीराघवेत्र्यभिमानाध्यक्षः क्रोधज्यं प्रलोभदण्डं धनुर्गृहीत्वेच्च्हामयेन चैवेषुणेमानि खलु भूतानि हन्ति तं हत्वोंकारप्लवेनान्तर्हृदयाकाशस्य पारं तीर्त्वाविर्भूते अन्तराकाशे शनकैरवटैवावटकृद्धातुकामः संविशत्येवं ब्रह्मशालां विशेत् ततश्चतुर्जालं ब्रह्मकोशं प्रणुदेत् गुर्वागमेनेति अतः शुद्धः पूतः शून्यः शान्तोऽप्राणो निरात्माऽनन्तोऽक्षय्यः स्थिरः शाश्वतोऽजः स्वतन्त्रः स्वे महिम्नि तिष्ठति अतः स्वे महिम्नि तिष्ठमानम् दृष्ट्वाऽवृत्तचक्रमिव सञ्चारचक्रमालोकयति इत्येवं ह्याह षड्भिर्मासैस्तु युक्तस्य नित्यमुक्तस्य देहिनः
अनन्तः परमो गुह्यः सम्यग्योगः प्रवर्तते ॥
रजस्तमोभ्यां विद्धस्य सुसमिद्धस्य देहिनः
पुत्रदारकुटुम्बेषु सक्तस्य न कदाचन ॥ ॥ ६.२८ ॥
Se dice en otro lugar: habiendo trascendido los elementos, los sentidos y sus objetos, habiendo entonces adoptado la vida de renuncia, con el ghee como ofrenda, un bastón de firmeza y un arco cuya flecha es de no-egoísmo, habiendo matado al primer guardián de brahman, el coronado de delirio, que lleva los pendientes de la sed y la envidia, que porta el bastón de la pereza y la letargia, el señor del orgullo, y habiendo tomado el arco cuya cuerda es la ira y cuyo bastón es la codicia, con la flecha hecha de deseo y enfermedad, en verdad se matan a estos seres. Habiéndolo matado, por la balsa de Om, habiendo cruzado a la orilla opuesta del espacio del corazón, uno entra poco a poco en el espacio interior manifestado, como un cavador de hoyos que desea el elemento. Así debe entrar uno en la sala de brahman. Luego, por la enseñanza del maestro, debe apartar la red cuádruple y la vaina de brahman. Por tanto él es puro, purificado, vacío, tranquilo, sin aliento, sin yo, infinito, imperecedero, firme, eterno, no nacido, independiente, y mora en su propia grandeza. Por tanto, viendo que mora en su propia grandeza, contempla la rueda del transmigrar como si fuera una rueda que no gira. Así se dice: para el ser encarnado que está unido durante seis meses y es eternamente libre, surge la unión correcta, infinita, suprema y secreta. Para el ser encarnado traspasado por la pasión y la oscuridad, bien encendido, apegado a hijos, esposa y familia, nunca.
Maitrāyaṇī 6.29
एवमुक्त्वाऽन्तर्हृदयः शकायन्यस्तस्मै नमस्कृत्वाऽनया ब्रह्मविद्यया राजन् ब्रह्मणः पन्थानमारूढाः पुत्राः प्रजापतेरिति सन्तोषं द्वन्द्वतितिक्षां शान्तत्वं योगाभ्यासादवाप्नोतीति एतद्गुह्यतमं नापुत्राय नाशिष्याय नाशान्ताय कीर्तयेदिति अनन्यभक्ताय सर्वगुणसम्पन्नाय दद्यात् ॥ ॥ ६.२९ ॥
Habiendo dicho esto, Śakāyanya, con el corazón vuelto hacia dentro, le hizo una reverencia. Oh rey, por medio de este conocimiento de brahman, los hijos de Prajāpati ascendieron al camino de brahman. La satisfacción, la resistencia a los pares de opuestos y la serenidad se alcanzan mediante la práctica del yoga, así se dice. Esto es lo más secreto; no debe recitarse a quien no tiene hijo, a quien no tiene discípulo, ni a quien no está en calma. Debe darse a quien tiene una devoción sin divisiones y está dotado de todas las buenas cualidades.
Maitrāyaṇī 6.30
ॐ शुचौ देशे शुचिः सत्त्वस्थः सदधीयानः सद्वादी सद्ध्यायी सद्याजी स्यादिति । अतः सद्ब्रह्मणि सत्यभिलाषिणि निर्वृत्त्योऽनस्तत्फलच्च्हिन्नपाशो निराशः परेष्वात्मवद्विगतभयो निष्कामोऽक्षय्यमपरिमितं सुखमाक्रम्य तिष्ठति । परमं वै शेवधेरिव परस्योद्धरणं यन्निष्कामत्वम् । स हि सर्वकाममयः पुरुषोऽध्यवसायसङ्कल्पाभिमानलिङ्गो बद्दः । अतस्तद्विपरीतो मुक्तः । अत्रैक आहुर्गुणः प्रकृतिभेदवशासध्यवसायात्मबन्धमुपागतो। अध्यवसायस्य दोषक्षयाद्धि मोक्षः मनसा ह्येव पश्यति मनसा शृणोति कामः सङ्कल्पो विचिकित्सा श्रद्धाऽश्रद्धा धृतिरधृतिर्ह्रीर्धीर्भीरित्येतत्सर्वं मन एव गुणौघैरुह्यमानः कलुषीकृतश्चास्थिरश्चलो लुप्यमानः सस्पृहो व्यग्रश्चाभिमानित्वं प्रयात इति अहं सो ममेदमित्येवं मन्यमानो निबध्नात्यात्मनात्मानं जालेनेव खेचरः । अतः पुरुषोऽध्यावसायसङ्कल्पाबिमानलिङ्गो बद्दः अतस्तद्विपरीतो मुक्तः तस्मान्निरध्यवसायो निःसङ्कल्पो निरभिमानस्तिष्ठेत् एतन्मोक्षलक्षणम् एषात्र ब्रह्मपदवी एषोऽत्र द्वारविवरोऽनेनास्य तमसः पारं गमिष्यति । अत्र हि सर्वे कामाः समाहिता इत्यत्रोदाहरन्ति यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह । बुद्धिश न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ॥ एतदुक्त्वान्तर्हृदयः शाकायन्यस्तस्मै नमस्कृत्वा यथावदुपचारी कृतकृत्यो मरुदुत्तरायणं गतो न ह्यत्रोद्वर्त्मना गतिः एषोऽत्र ब्रह्मपथः सौरं स्द्वारं भित्त्वोर्द्ध्वेन विनिर्गता इत्यत्रोदाहरन्ति अनन्ता रश्मयस्तस्य दीपवद्यः स्थितो हृदि । सितासिताः कद्रुनीलाः कपिला मृदुलोहिताः ॥ ऊर्ध्वमेकः स्थितस्तेषां यो भिभित्वा सूर्यमण्डलम् । ब्रह्मलोकमतिक्रम्य तेन यान्ति परां गतिम् ॥ यदस्यान्यद्रश्मिशतमूर्ध्वमेव व्यवस्थितम् । तेन देवनिकायानां स्वधामानि प्रपद्यते ॥ ये नैकरूपाश्चाधस्ताद्रश्मयोऽस्य मृदुप्रभाः । इह कर्मोपभोगाय तैः संसरति सोऽवषः । तस्मात्सर्गस्वर्गापवर्गहेतुर्भगवानसावादित्य इति ॥ ॥ ६.३० ॥
Om. En un lugar puro, puro y firme en la bondad, uno debe llegar a ser estudiante de lo bueno, hablar lo bueno, meditar en lo bueno y ofrecer sacrificio a lo bueno. Por tanto, quien desea el verdadero brahman, liberado del fruto de la acción, con los lazos cortados, sin esperanza, obrando hacia los demás como hacia sí mismo, sin temor y sin deseo, alcanza una felicidad imperecedera e ilimitada y permanece en ella. La ausencia de deseo es la suprema recuperación de aquel tesoro, como la recuperación de un tesoro oculto. Esa persona está hecha de todos los deseos, marcada por la resolución, la intención y la vanidad, y está atada. Por tanto, lo contrario de eso está liberado. Aquí algunos dicen: la cualidad, por el poder de la división de prakṛti, alcanza la atadura del ser en forma de resolución. La liberación viene de la destrucción de los defectos de la resolución. Pues uno ve solo con la mente, oye con la mente; el deseo, la intención, la duda, la fe, la falta de fe, la firmeza, la inestabilidad, la modestia, la comprensión, el miedo, todo esto es solo la mente. Arrastrada por las corrientes de las cualidades, vuelta impura, inestable, agitada, quebrantada, llena de anhelo y turbada, la mente llega a la vanidad, y pensando 'Yo soy eso, esto es mío', se ata a sí misma, como un pájaro atrapado en una red. Por tanto, la persona marcada por la resolución, la intención y la vanidad está atada; lo contrario de eso está liberado. Por tanto, uno debe permanecer sin resolución, sin intención, sin vanidad; esta es la marca de la liberación. Este es aquí el estado de brahman; esta es la abertura de la puerta; por ella irá más allá de esta oscuridad. Aquí se reúnen todos los deseos, como citan en este asunto: cuando los cinco sentidos del conocimiento permanecen con la mente y el intelecto no se mueve, a eso llaman la meta suprema. Dicho esto, Śākāyanya, cuyo corazón estaba vuelto hacia dentro, se inclinó ante él, cumplió debidamente los ritos y, habiendo realizado su tarea, partió por el viento hacia el curso norte del sol. Aquí no hay camino ascendente. Este es aquí el camino de brahman, que atraviesa la puerta solar y sale hacia arriba, como citan en este asunto: innumerables son sus rayos, que están en el corazón como una lámpara: blancos y negros, leonados y azules, pardo-rojizos, rojo suave. Uno de ellos se alza hacia arriba, el cual, atravesando el disco solar y pasando el mundo de brahman, lo recorren hasta la meta suprema. Los otros cien rayos suyos se extienden hacia arriba; por ellos se llega a las moradas propias de las huestes de los dioses. Los rayos de suave resplandor de muchas formas que hay abajo, por ellos él vaga aquí, impotente, para disfrutar de las acciones. Por tanto, este bendito sol es la causa de la creación, del cielo y de la liberación.
Maitrāyaṇī 6.31
किमात्मकानि वा एतानीन्द्रियाणि प्रचरन्त्युद्गन्ता चैतेषामिह को नियन्ता वेत्याह । प्रत्याहात्मात्मकानीत्यात्मा ह्येषामुद्गन्ता वाप्सरसो भानवीयाश्च मरीचयो नाम अथ पञ्चभिः रश्मिभिर्विषयानत्ति कतम आत्मेति योऽयं शुद्धः पूतः शून्यः शान्तादिलक्षणोक्तः स्वकैर्लिङ्गैरुपगृह्यः तस्यैतल्लिङ्गमलिङ्गस्याग्नेर्यदौष्ण्यमाविष्टं चापां यः शिवतमोरस इत्येके । अथ वाक्ष्रोत्रं चक्षुर्मनः प्राण इत्येके, अथ बुद्धिर्धृतिः स्मृतिः प्रज्ञा तदित्येके अथ ते एतस्यैवं यथैवेह बीजस्याङ्कुरावाथधूमार्चिर्विष्फुलिङ्गा इवाग्नेश्चेति अत्रोदाहरन्ति वह्नेश्च यद्वत्खलु विष्फुलिङ्गाः सूर्यान्मयूखाश्च तथैव तस्य । प्राणादयो वै पुनरेव तस्मादभ्युच्चरन्तीह यथाक्रमेण ॥ ॥ ६.३१ ॥
¿De qué naturaleza son estos sentidos que se mueven, y quién, aquí, es su impulsor y controlador? La respuesta: se mueven teniendo el ātman como naturaleza, pues el ātman es su impulsor. O bien, los rayos solares llamados apsaras los despiertan. Luego, con cinco rayos, consume los objetos. '¿Qué ātman?' Es aquel que se describe como puro, purificado, vacío, caracterizado por la paz y lo demás; ha de ser captado por sus propias marcas. La marca de este sin marca es el calor del fuego que penetra el agua, la esencia más auspiciosa, dicen algunos. Luego el habla, el oído, la vista, la mente y el prāṇa, dicen algunos; luego el intelecto, la firmeza, la memoria y la sabiduría, dicen otros. Como del germen brotan los brotes, y del fuego el humo, la llama y las chispas, así de él surgen el prāṇa y lo demás en orden.
Maitrāyaṇī 6.32
तस्माद्वा एतस्मादात्मनि सर्वे प्राणाः सर्वे लोकाः सर्वे वेदाः सर्वे देवाः सर्वाणि च भूतान्युच्चरन्ति तस्योपनिषत्सत्यस्य सत्यमिति अथ यथार्द्रैधाग्नेरभ्याहितस्य पृथग्धूमा निश्चरन्त्येवं वा एतस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरसा इतिहासः पुराणम् विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्यानान्यस्यैवैतानि विश्वा भूतानि ॥ ६.३२ ॥
De este mismo ātman surgen todos los prāṇas, todos los mundos, todos los Vedas, todos los dioses y todos los seres. Su enseñanza secreta es «la verdad de la verdad». Como de un fuego encendido con leña húmeda salen humos separados, así es este el aliento de este gran ser: el Ṛg Veda, el Yajur Veda, el Sāma Veda, el Atharva-Aṅgiras, la historia, la antigua tradición, las ciencias, las Upaniṣads, versos, aforismos, comentarios y explicaciones: todo esto es suyo, y también lo son todos los seres del universo.
Maitrāyaṇī 6.33
पञ्चेष्टको वा एषोऽग्निः संवत्सरः तस्येमा इष्टका यो वसन्तो ग्रीष्मो वर्षाः शरद्धेमन्तः स शिरःपक्षसीपृच्च्हपृष्टवान् एषोऽग्निः पुरुषविदः सेयं प्रजापतेः प्रथमा चितिः करैर्यजमानमन्तरिक्षमुत्क्षिओप्त्वा वायवे प्रायच्च्हत् प्राणो वै वायुः प्राणोऽग्निस्तस्येमा इष्टका यः प्राणो व्यानोऽपानः समान उदानः स शिरःपक्षसीपृष्ठपुच्च्हवानेषोऽग्निः पुरुषविदस्तदिदमन्तरिक्षं प्रजापतेर्द्वितीया चितिः करैर्यजमानं दिवमुत्क्षिप्तेन्द्राय प्रायच्च्हत् असौ वा आदित्य इन्द्रः सैषोऽग्निः तस्येमा इष्टका यदृग्यजुः सामाथर्वाङ्गिरसा इतिहासं पुराणं स शिरःपक्षसीपुच्च्हपृष्ठवानेषोऽग्निः पुरुषविदः सैषा द्यौः प्रजापतेस्तृतीया चितिः करैर्यजमानस्यात्मविदेऽवदानं करोति यथात्मविदुत्क्षिप्य ब्रह्मणे प्रायच्च्हत् तत्रानन्दी मोदी भवति ॥ ६.३३ ॥
Este fuego es el fuego de cinco ladrillos, o es el año. Sus ladrillos son la primavera, el verano, las lluvias, el otoño y el invierno. Tiene cabeza, dos alas, costados, cola y espalda; para quien conoce al hombre es el fuego. Esta es la primera capa de Prajāpati. Con sus manos, habiendo elevado al sacrificador hacia la atmósfera, lo entregó a Vāyu. El prāṇa es en verdad el viento, y el prāṇa es el fuego. Sus ladrillos son prāṇa, vyāna, apāna, samāna y udāna; tiene cabeza, alas, costados, espalda y cola; este es el fuego del conocedor del hombre. Esta atmósfera es la segunda capa de Prajāpati. Con sus manos, habiendo elevado al sacrificador al cielo, lo entregó a Indra. Aquel sol es en verdad Indra, y él es este fuego. Sus ladrillos son los Vedas Ṛg, Yajur, Sāma y Atharva-Aṅgiras, la historia épica y las antiguas tradiciones; tiene cabeza, alas, costados, cola y espalda; este es el fuego del conocedor del hombre. Este cielo es la tercera capa de Prajāpati. Con sus manos hace una ofrenda por el sacrificador al conocedor del ātman; como, habiendo elevado al conocedor del ātman, lo entregó a Brahman, allí se vuelve gozoso y regocijado.
Maitrāyaṇī 6.34
पृथिवीगार्हपत्योऽन्तरिक्षं दक्षिणाग्निर्द्यौराहवनीयः तत एव पवमानपावकशुचय आविष्कृतमेतेनास्य यज्ञम् यतः पवमानपावकशुचिसंघातो हि जाठरः तस्मादग्निर्यष्टव्यः चेतव्यः स्तोतव्योऽभिध्यातव्यः यजमानो हविर्गृहीत्वा देवताभिध्यानमिच्छति हिरण्यवर्णः शकुनो हृद्यादित्ये प्रतिष्ठितः मद्गुर्हंसस्तेजोवृषः सोऽस्मिन्नग्नौ यजामहे इति चापि मन्त्रार्थं विचिनोति । तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोऽस्याभिध्येयं यो बुद्ध्यन्तस्थो ध्यायीह मनःशान्तिपदमनुसरत्यात्मन्येव धत्तेऽत्रेमे श्लोका भवन्ति १ यथा निरिन्धनो वह्निः स्वयोनावुपशाम्यते तथा वृत्तिक्षयाच्चित्तं स्वयोनावुपशाम्यते । २ स्वयोनावुपशान्तस्य मनसः सत्यकामतः इन्द्रियार्थविमूढस्यानृताः कर्मवशानुगाः । ३ चित्तमेव हि संसारम् तत्प्रयत्नेन शोधयेत् यच्चित्तस्तन्मयो भवति गुह्यमेतत्सनातनम् । ४ चित्तस्य हि प्रसादेन हन्ति कर्म शुभाशुभम् प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुते । ५ समासक्तं यथा चित्तं जन्तोर्विषयगोचरे यद्येवं ब्रह्मणि स्यात्तत्को न मुच्येत बन्धनात् । ६ मनो हि द्विविधं प्रोक्तं शुद्धं चाशुद्धमेव च अशुद्धं कामसम्पर्कात् शुद्धं कामविवर्जितम् । ७ लय विक्षेपरहितं मनः कृत्वा सुनिश्चलम् यदा यात्यमनीभावं तदा तत्परमं पदम् । ८ तावन्मनो निरोद्धव्यं हृदि यावत्क्षयं गतम् एतज्ज्ञानं च मोक्षं च शेषान्ये ग्रन्थविस्तराः । ९ समाधिनिर्धौतमलस्य चेतसो निवेशितस्यात्मनि यत्सुखं भवेत् न शक्यते वर्णयितुं गिरा तदा स्वयं तदन्तःकरणेन गृह्यते । १० अपामापोऽग्निरग्नौ वा व्योम्नि व्योम न लक्षयेत् एवमन्तर्गतं यस्य मनः स परिमुच्यते । ११ मन एव मनुष्याणं कारणं बन्धमोक्षयोः बन्धाय विषयासंगिं मोक्षो निर्विषयं स्मृतम् । अतोऽनग्निहोत्र्यनग्निचिदज्ञानभिध्यायिनां ब्राह्मणः पदव्योमानुस्मरणं विरुद्धम् तस्मादग्निर्यष्टव्यः चेतव्यः स्तोतव्योऽभिध्यातव्यः ॥ ६.३४ ॥
La tierra es el fuego del cabeza de familia, la atmósfera es el fuego del sur, el cielo es el fuego de la ofrenda. Solo de estos surgieron los fuegos purificador, purificante y claro, y por ellos se manifestó este sacrificio; pues el conjunto de los fuegos purificador, purificante y claro es el fuego digestivo. Por tanto, el fuego debe ser adorado, conocido, alabado y meditado. El sacrificador, tomando la oblación, desea la meditación sobre la deidad. 'El pájaro de color dorado, establecido en el corazón y en el sol; el cisne, el toro de esplendor: en este fuego adoramos' — así considera el significado del mantra. Aquel resplandor adorable de Savitṛ, que reside dentro del intelecto, debe ser meditado. El meditador que aquí sigue el estado de paz mental lo sostiene en el propio ātman. Sobre esto hay estos versos: 1. Como el fuego sin combustible se apacigua en su propia fuente, así la mente se apacigua en su propia fuente por el cese de sus fluctuaciones. 2. Para quien tiene la mente apaciguada en su propia fuente y carece de deseo verdadero, pero está confundido por los objetos sensoriales, los deseos son falsos y siguen el poder de la acción. 3. La mente misma es saṃsāra; debe purificarse con esfuerzo. Uno llega a ser lo que es su mente — esta es la verdad eterna y secreta. 4. Por la serenidad de la mente se destruyen las acciones buenas y malas; el de ātman claro, establecido en el ātman, alcanza la felicidad imperecedera. 5. Como la mente de un ser vivo está profundamente apegada al ámbito de los objetos, si así estuviera en brahman, ¿quién no sería liberado de la ligadura? 6. La mente se declara doble, pura e impura; impura por el contacto con el deseo, pura cuando está libre de deseo. 7. Cuando la mente, libre de letargo y distracción, se hace perfectamente firme y alcanza el estado de no-mente, ese es el estado supremo. 8. La mente debe ser contenida en el corazón hasta que llegue a su disolución; esto es conocimiento y liberación, lo demás son extensos tratados. 9. La felicidad que surge cuando la mente, purificada de impurezas por la absorción, se fija en el ātman no puede describirse con palabras; es percibida por el propio órgano interior. 10. Como no se percibe agua en el agua, fuego en el fuego, espacio en el espacio, así quien tiene la mente interiormente absorbida queda completamente liberado. 11. La mente es la única causa de la ligadura y la liberación humanas; el apego a los objetos es para la ligadura, el estar libre de objetos se recuerda como liberación. Por tanto, para quienes no realizan el agnihotra, que no han construido el altar del fuego y son ignorantes, recordar el camino celeste del brahmán es contrario. Por tanto, el fuego debe ser adorado, conocido, alabado y meditado.
Maitrāyaṇī 6.35
नमोऽग्नये पृथिवी क्षिते लोकस्मृते लोकम्स्मै यजमानाय धेहि नमो वायवेऽन्तरिक्षक्षिते लोकस्मृते लकमस्मै यजमानाय धेहि नम आदित्याय दिविक्षिते लोकस्मृते लोकमस्मै यजमानाय धेहि नमो ब्रह्मणे सर्वक्षिते सर्वस्मृते सर्वमस्मै यजमानाय धेहि हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् तत्त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय विष्णवे योऽसा आदित्ये पुरुषः सोऽसा अहम् एष ह वै सत्यधर्मो यदादित्यस्य आदित्यत्वं तच्च्हुक्लम् पुरुषम् अलिङ्गम् नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोंऽशमात्रमेतद्यदादित्यस्य मध्य इवेत्य् अक्षिण्यग्नौ चैतद्ब्रह्मैतदमृतमेतद्भर्गः एतत्सत्यधर्मो नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोंऽशमात्रमेतद्यदादित्यस्य मध्ये अमृतं यस्य हि सोमः प्राणा वा अप्ययंकुरा एतक़्द्ब्रह्मैतदमृतमेतद्भर्गः एतत्सत्यधर्मो नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोऽंशमात्रम् एतद्यदादित्यस्य मध्ये यजुर्दीप्यत्यौमापोज्योतिरसोऽमृतंब्रह्म भूर्भुवः स्वरोम् । अष्टपादं शुचिं हंसं त्रिसूत्रमणुमव्ययम् द्विधर्मोऽन्धं तेजसेन्धं सर्वं पश्यन्पश्यति नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोऽन्शमात्रमेतद्यदादित्यस्य मध्ये उदित्वा मयूखे भवत एतत्सवित्सत्यधर्म एतद्यजुरेतत्तप एतदग्निरेतद्वायुरेतत्प्राण एतदाप एतच्चन्द्रमा एतच्च्हुक्रमेतदमृतमेतद्ब्रह्मविषयमेतद्भानुरर्णवस्तस्मिन्नेव यजमानः सैन्धव इव व्लीयन्त एषा वै ब्रह्मैकतात्र हि सर्वे कामाः समाहिता इत्यत्रोदाहरन्ति -- अंशुधारय इवाणुवातेरितः संस्फुरत्यसावन्तर्गः सुराणाम्। यो हैवंवित्स सवित् स द्वैतवित् सैकधामेतः स्यात्तदात्मकश्च । ये विन्दव इवाभ्युच्चरन्त्यजस्रम् विद्युदिवाभ्रार्चिषः परमे व्योमन् । तेऽर्चिषो वै यशस आश्रयवशाज्जटाभिरूपा इव कृष्णवर्त्मनः ॥ ६.३५ ॥
Homenaje a Agni, que habita en la tierra y es recordado como el mundo; concede a este sacrificador un mundo. Homenaje a Vāyu, que habita en la atmósfera y es recordado como el mundo; concede a este sacrificador un mundo. Homenaje a Āditya, que habita en el cielo y es recordado como el mundo; concede a este sacrificador un mundo. Homenaje a Brahman, que habita en todo y es recordado como el todo; concede a este sacrificador el todo. El rostro de la verdad está cubierto por un vaso de oro; Pūṣan, descúbrelo, para Viṣṇu cuya ley es la verdad. La persona que está en el sol, ese soy yo. Esta es, en verdad, la ley de la verdad: la solaridad del sol es aquella persona brillante, sin marca, solo una porción de la luz dentro del cielo, que está en medio del sol, en el ojo y en el fuego. Esto es Brahman, esto es lo inmortal, esto es el resplandor, esta es la ley de la verdad. Solo una porción de la luz dentro del cielo es esto, lo inmortal en medio del sol, en el que Soma y los alientos tienen su lugar de reposo. Esto es Brahman, esto es lo inmortal, esto es el resplandor, esta es la ley de la verdad. Solo una porción de la luz dentro del cielo es esto; la fórmula sacrificial brilla en medio del sol: Aumā, aguas, luz, esencia, Brahman inmortal; bhūḥ, bhuvaḥ, svaḥ, om. El cisne de ocho pies, puro, de tres hilos, sutil e imperecedero, de naturaleza doble, ciego, encendido por la luz, viendo todo, ve. Solo una porción de la luz dentro del cielo es esto, que al surgir en medio del sol se convierte en los rayos. Este es Savitṛ, la ley de la verdad; esta es la fórmula sacrificial, esta es la austeridad, este es el fuego, este es el viento, este es el aliento, esta es el agua, esta es la luna, este es el brillante, esto es lo inmortal, esto es el objeto de Brahman; esto es el sol, el océano. En él el sacrificador se disuelve como la sal marina. Esta es la unidad de Brahman; aquí se reúnen todos los deseos, como se ilustra aquí: como los hilos de rayos agitados por un viento sutil centellean, así él centellea dentro de los dioses. Quien esto conoce es Savitṛ; es conocedor de la dualidad, y desde aquí se hace uno con una sola morada y de esa naturaleza. Las gotas que se elevan sin cesar, como el relámpago de las llamas de las nubes en el espacio supremo, esas llamas, por razón de su sostén en la gloria, toman la forma de cabelleras enmarañadas y avanzan por el camino oscuro.
Maitrāyaṇī 6.36
द्वे वाव खल्वेते ब्रह्मज्योतिषो रूपके शान्तमेकं समृद्धं चैकम् । अथ यच्छान्तं तस्याऽऽधारं खम् अथ यत्समृद्धमिदं तस्यान्नम् तस्मान्मन्त्रौषधाज्यामिषपुरोडाशस्थालीपाकादिभिर्यष्टव्यमन्तर्वेद्याम्। आस्न्यवशिष्टैरन्नपानैश्चाऽऽस्यमाहवनीयमिति मत्वा तेजसः समृद्ध्यै पुण्यलोकविजित्यर्थायामृतत्वाय चात्रोदाहरन्ति - अग्निहोत्रं जुहुयात्स्वर्गकामो यमराज्यमग्निष्टोमेनाभियजति सोमराज्यमुक्थेन सूर्यराज्यं षोडशिना स्वाराज्यमतिरात्रेण प्राजापत्यमासहस्रसंवत्सरान्तक्रतुनेति । वर्त्याधारस्नेहयोगाद्यथा दीपस्य संस्थितिः । अन्तर्याण्डोपयोगादिमौ स्थितावात्मशुची तथा ॥ ॥ ६.३६ ॥
Estas son las dos formas de la luz de brahman: una quieta y otra próspera. El sostén de lo quieto es el espacio, y lo que prospera es su alimento. Por eso se debe ofrecer en el recinto del sacrificio con mantras, hierbas, ghee, ofrendas, tortas y arroz cocido en olla. Tomando la boca, con la comida y bebida que quedan en ella, como el fuego āhavanīya, citan estos ejemplos para la prosperidad del brillo, la conquista del mundo del mérito y la inmortalidad: quien desea el cielo debe ofrecer el agnihotra; por el agniṣṭoma se alcanza el reino de Yama, por el uktha el reino de Soma, por el ṣoḍaśin el reino del sol, por el atirātra el autogobierno, y por un rito de mil años el reino de Prajāpati. Como una lámpara se mantiene firme por la unión de mecha, soporte y aceite, así, por el uso del recipiente interior, estos dos, el ātman y lo puro, permanecen.
Maitrāyaṇī 6.37
तस्मादोमित्यनेनैतदुपासीतापरिमितं तेजस्तत्त्रेधभिहितमग्नावादित्ये प्राणेऽथैषा नाड्यन्नबहुमित्येषाग्नौ हुतमादित्यं गमयति अतो यो रसोऽस्रवत् स उद्गीथं वर्षति तेनेमे प्राणाः प्राणेभ्यः प्रजा इत्यत्रोदाहरन्ति -- यद्धविरग्नौ हूयते तदादित्यं गमयति तत्सूर्यो रश्मिभिर्वर्षति तेनान्नं भवति अन्नाद्भूतानामुत्पत्तिरित्येवं ह्याह । अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥ ॥ ६.३७ ॥
Por tanto, con om se debe meditar en este resplandor inconmensurable, que se declara triple: en el fuego, en el sol y en el aliento. Este canal está lleno de alimento; lo que se ofrece en el fuego lo lleva al sol. De ahí que la esencia que fluye haga llover el udgītha, y por ello surgen estos alientos, y de los alientos las criaturas. Sobre esto citan ejemplos: la oblación ofrecida al fuego es llevada al sol; el sol llueve con sus rayos, y con ello hay alimento; del alimento el origen de los seres, así dice. La oblación arrojada al fuego llega correctamente al sol. Del sol viene la lluvia, de la lluvia el alimento, y de él las criaturas.
Maitrāyaṇī 6.38
अग्निहोत्रं जुह्वानो लोभजालं भिनत्ति अतः संमोहं छित्वा न क्रोधान्स्तुनष्वानः काममभिध्यायमानस्ततश्चतुर्जालं ब्रह्मकोशं भिन्ददतः परमाकाशमत्र हि सौर सौम्याग्नेयसात्विकानि मण्डलानि भित्त्वा ततः शुद्धः सत्त्वान्तरस्थमचलममृतमच्युतं ध्रुवं विष्णुसंज्ञितम् सर्वापरं धाम सत्यकामसर्वज्ञत्वसंयुक्तम् स्वतन्त्रम् चैतन्यम् स्वे महिम्नि तिष्ठमानं पश्यति अत्रोदाहरन्ति -- रविमध्ये स्थितः सोमः सोममध्ये हुताशनः । तेजोमध्ये स्थितं सत्त्वं सत्त्वमध्ये स्थितोऽच्युतः ॥ शरीरप्रादेशाङ्गुष्ठमात्रमणोरप्यणुं ध्यात्वाऽतः परमतां गच्छति अत्र हि सर्वे कामाः समाहिता इति अत्रोदाहरन्ति -- अङ्गुष्ठप्रादेशशरीरमात्रं प्रदीपप्रतापवद्द्विस्त्रिधा हि। तद्ब्रह्माभिष्टूयमानं महो देवो भुवनान्याविवेश । ॐ नमो ब्रह्मणे नमः ॥ ॥ ६.३८ ॥
Quien ofrece oblaciones en el agnihotra rompe la red de la codicia. Así, habiendo cortado la ilusión, no con ira sino alabando y meditando en el deseo, y luego atravesando la red cuádruple y la envoltura de brahman, alcanza el espacio supremo. Aquí, tras atravesar las esferas solar, lunar, ígnea y sáttvica, purificado, contempla lo inmóvil, inmortal, imperecedero y fijo llamado Viṣṇu, la morada suprema de todo, dotado de deseo verdadero y omnisciencia, independiente, conciencia, que permanece en su propia grandeza, situado dentro de sattva. Aquí se cita este verso: La luna reside en medio del sol, el fuego en medio de la luna; sattva reside en medio de la luz, y lo imperecedero reside en medio de sattva. Habiendo meditado en el ātman del tamaño de un pulgar en el cuerpo, y en lo más pequeño que el átomo, va más allá de esto. Aquí todos los deseos están reunidos. También aquí se cita: El brahman, del tamaño de un pulgar en el cuerpo, como el resplandor de una lámpara, de dos y tres formas, siendo alabado, el dios radiante entró en los mundos. Oṃ. Homenaje a brahman. Homenaje.