ഉപനിഷത്തുകൾ · Maitrāyaṇī 6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 6.1
द्विधा वा एष आत्मानं बिभर्त्ययं यः प्राणो यश्चासा आदित्योऽथ द्वौ वा एता अस्य पन्थाना अन्तर्बहिश्चाहोरात्रेणैतौ व्यावर्तेते असौ वा आदित्यो बहिरात्मान्तरात्मा प्राणोऽतो बहिरात्मक्या गत्यान्तरात्मनोऽनुमीयते गतिरित्येवं हि आहाथ यः कश्चिद्विद्वानपहतपाप्माऽक्षाध्यक्षोऽवदातमनास्तन्निष्ठ आवृत्तचक्षुः सो अन्तरात्मक्या गत्या बहिरात्मनोऽनुमीयते गतिरित्येवं ह आह अथ य एषोऽन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषो यः पश्यतीमां हिरण्यवस्थात् स एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति ॥ ६.१ ॥
ഈ ആത്മാവ് തന്നെ രണ്ടു വിധത്തിൽ ധരിക്കുന്നു: ഈ പ്രാണനും, ആ ആദിത്യനും. ഇതിന് അകത്തും പുറത്തും എന്ന രണ്ടു വഴികളുണ്ട്; പകലും രാത്രിയും ഇവയിലൂടെ മടങ്ങിവരുന്നു. ആ ആദിത്യൻ ബാഹ്യാത്മാവും പ്രാണൻ ആന്തരാത്മാവുമാണ്. അതിനാൽ ബാഹ്യാത്മാവിന്റെ ഗതിയിൽ നിന്ന് ആന്തരാത്മാവിന്റെ ഗതി ഊഹിക്കപ്പെടുന്നു; ഗതി ഇങ്ങനെയാണെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. പാപരഹിതനും ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ അധ്യക്ഷനും ശുദ്ധമനസ്സുള്ളവനും അതിൽത്തന്നെ സ്ഥിതനും കണ്ണുകൾ അകത്തേക്ക് തിരിച്ചവനുമായ ജ്ഞാനി ആന്തരാത്മാവിന്റെ ഗതിയിൽനിന്ന് ബാഹ്യാത്മാവിനെ ഊഹിക്കുന്നു. പിന്നെ ആദിത്യനകത്തുള്ള സ്വർണമയനായ പുരുഷൻ ഈ സ്വർണവാസത്തെ കാണുന്നവനാണ്; അവൻ തന്നെ ഹൃദയകമലത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് അന്നം ഭുജിക്കുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.2
अथ य एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति स एषोऽग्निर्दिवि श्रितः सौरः कालाख्योऽदृश्यः सर्वभूतान्यन्नमत्तीति। कः पुष्करः किंमयो वेति। इदं वाव तत्पुष्करं योऽयमाकाशोऽस्येमाः चतस्रो दिशश्चतस्र उपदिशो दलसंस्था आसम्। अर्वाग्विचरत एतौ प्राणादित्या एता उपासीतोमित्येतदक्षरेण व्याहृतिभिः सावित्र्या चेति ॥ ६.२ ॥
അതിനുശേഷം ഹൃദയകമലത്തിൽ ആശ്രയിച്ച് അന്നം ഭുജിക്കുന്നവൻ തന്നെയാണ് ഈ അഗ്നി; ഇവൻ ദ്യുലോകത്തിൽ സ്ഥിതനും സൗരനും കാലം എന്ന പേരുള്ളവനും അദൃശ്യനുമാണ്; സർവഭൂതങ്ങളും അന്നം ഭുജിക്കുന്നു. ആ പുഷ്കരം ഏതാണ്, അത് എന്തിനാൽ നിർമിതമാണ്? ഈ ആകാശം തന്നെയാണ് ആ പുഷ്കരം; ഇതിന്റെ നാല് ദിശകളും നാല് ഉപദിശകളും ഇതളുകളായി സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. താഴേക്ക് ചലിക്കുന്ന ഈ രണ്ടു, പ്രാണനും ആദിത്യനും; ഇവയെ 'ഓം' എന്ന അക്ഷരം കൊണ്ടും വ്യാഹൃതികൾ കൊണ്ടും സാവിത്രീമന്ത്രം കൊണ്ടും ഉപാസിക്കണമെന്ന് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.3
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे मूर्तं चामूर्तं च । अथ यन्मूर्तं तदसत्यम् यदमूर्तं तत्सत्यम् तद्ब्रह्म तज्ज्योतिः यज्ज्योतिः स आदित्यः स वा एष ओमित्येतदात्माभवत् स त्रेधात्मानं व्याकुरुत ओमिति तिस्रो मात्रा एताभिः सर्वमिदमोतं प्रोतं चैवास्मीति एवं ह्याहैतद्वा आदित्य ओमित्येवं ध्यायत आत्मानं युञ्जीतेति ॥ ६.३ ॥
ബ്രഹ്മത്തിന് രണ്ടു രൂപങ്ങളുണ്ട്: മൂർത്തവും അമൂർത്തവും. ഏതു മൂർത്തമോ അത് അസത്യം; ഏതു അമൂർത്തമോ അത് സത്യം. അതാണ് ബ്രഹ്മം, അതാണ് ജ്യോതിസ്; ഏതു ജ്യോതിസോ അതാണ് ആദിത്യൻ. അവൻ തന്നെയാണ് ഈ 'ഓം' എന്ന പേരിൽ ആത്മാവായത്. അവൻ തന്നെ മൂന്നു വിധത്തിൽ സ്വയം വ്യക്തമാക്കി. 'ഓം' എന്നതിൽ മൂന്നു മാത്രകളുണ്ട്; ഇവയാൽ ഇതെല്ലാം നെയ്തിരിക്കുന്നു, കോർക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു, ഞാൻ തന്നെയാണ് എന്ന് അവൻ പറഞ്ഞു. ഇങ്ങനെ ആദിത്യനെയാണ് ഓം എന്ന് ധ്യാനിക്കുന്നവൻ ആത്മാവിനോട് യോജിക്കണം എന്ന് പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.4
अथान्यत्रापि उक्तमथ खलु य उद्गीथः स प्रणवो यः प्रणवः स उद्गीथ इति असौ वा आदित्य उद्गीथ एष प्रणवा इति । एवं ह्याहोद्गीथं प्रणवाख्यं प्रणेतारं भारूपं विगतनिद्रं विजरं विमृत्युं त्रिपदं त्र्यक्षरं पुनः पञ्चधा ज्ञेयं निहितं गुहायामित्येवं ह्याहोर्ध्वमूलं त्रिपाद्ब्रह्म शाखा आकाश वाय्वग्न्युदकभूम्यादय एकोऽश्वत्थनामैतद्ब्रह्मैतस्यैतत्तेजो यदसा आदित्यः ओमित्येतदक्षरस्य चैतत्तस्मादोमित्यनेनैतदुपासीताजस्रमित्येकोऽस्य सम्बोधयितेत्येवं ह्याह ः एतदेवाक्षरं पुण्यमेतदेवाक्षरं परम् । एतदेवाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥ ॥ ६.४ ॥
മറ്റൊരിടത്തും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ഏതാണോ ഉദ്ഗീഥം അതുതന്നെ പ്രണവം; ഏതാണോ പ്രണവം അതുതന്നെ ഉദ്ഗീഥം. ഈ ആദിത്യൻതന്നെ ഉദ്ഗീഥം; ഇതുതന്നെ പ്രണവം. ഇപ്രകാരം അദ്ദേഹം ഉദ്ഗീഥത്തെ, പ്രണവമെന്ന പേരുള്ളതും നയിക്കുന്നവനും പ്രകാശരൂപിയും ഉറക്കമില്ലാത്തവനും ജരയില്ലാത്തവനും മൃത്യുവില്ലാത്തവനും മൂന്നു പാദങ്ങളുള്ളവനും മൂന്നക്ഷരമുള്ളവനും പിന്നെ അഞ്ചു വിധത്തിൽ അറിയേണ്ടവനും ഗുഹയിൽ സ്ഥിതനായവനുമായി പറയുന്നു. ഇപ്രകാരം അദ്ദേഹം പറയുന്നു: മുകളിൽ വേരുള്ള, മൂന്നു പാദമുള്ള ബ്രഹ്മം; അതിന്റെ ശാഖകൾ ആകാശം, വായു, അഗ്നി, ജലം, ഭൂമി തുടങ്ങിയവ. ഇത് ഒന്നുതന്നെ അശ്വത്ഥം എന്ന പേരുള്ളത്; ഇതാണ് ബ്രഹ്മം, ഇതിന്റെ തേജസ്സ് ആ ആദിത്യൻ. 'ഓം' എന്നത് ഈ അക്ഷരം, ഇതും അതിന്റേതുതന്നെ. അതിനാൽ 'ഓം' എന്ന ഈ അക്ഷരംകൊണ്ട് ഇതിനെ ഇടവിടാതെ ഉപാസിക്കണം. ഇവൻതന്നെ ഇതിനെ ഉണർത്തുന്നവൻ. ഇപ്രകാരം അദ്ദേഹം പറയുന്നു: ഇതുതന്നെ പുണ്യമായ അക്ഷരം, ഇതുതന്നെ പരമമായ അക്ഷരം. ഈ അക്ഷരം അറിഞ്ഞവൻ എന്തെല്ലാം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവോ അതെല്ലാം അവന് ലഭിക്കുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.5
अथान्यत्राप्युक्तं स्वनवत्येषास्यस्तनुर्या ओमिति स्त्रीपुंनपुंसकेति लिङ्गवती एषाऽथाग्निर्वायुरादित्य इति भास्वति एषा अथ ब्रह्म रुद्रो विष्णुरित्यधिपतिवती एषाऽथ गार्हपत्यो दक्षिणाग्निराहवनीया इति मुखवती एषाऽथ ऋग्यजुःसामेति विज्ञानवती एषा भूर्भुवःस्वरिति लोकवती एषाऽथ भूतं भव्यं भविष्यदिति कालवती एषाऽथ प्राणोऽग्निः सूर्य इति प्रतापवती एषाऽथान्नमापश्चन्द्रमा इत्याप्यायनवती एषाऽथ बुद्धिर्मनोऽहङ्कारा इति चेतनवती एषाऽथ प्राणोऽपानो व्यान इति प्राणवती एषेति अत ओमित्युक्तेनैताः प्रस्तुता अर्चिता अर्पिता भवन्तीति एवं ह्याहैतद्वै सत्यकाम परां चापरां च ब्रह्म यदोमित्येतदक्षरमिति ॥ ६.५ ॥
മറ്റൊരിടത്തും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ഒമ്പത് ശബ്ദങ്ങളുള്ള ഇതിന്റെ ശരീരം ഏതാണോ അതാണ് 'ഓം'. ഇത് സ്ത്രീ, പുരുഷൻ, നപുംസകം എന്നീ ലിംഗങ്ങളുള്ളതാണ്. ഇത് അഗ്നി, വായു, ആദിത്യൻ എന്ന നിലയിൽ പ്രകാശിക്കുന്നു. ഇത് ബ്രഹ്മാവ്, രുദ്രൻ, വിഷ്ണു എന്നീ അധിപതികളുള്ളതാണ്. ഇത് ഗാർഹപത്യം, ദക്ഷിണാഗ്നി, ആഹവനീയം എന്നീ മുഖങ്ങളുള്ളതാണ്. ഇത് ഋക്, യജുസ്, സാമം എന്ന വിജ്ഞാനമുള്ളതാണ്. ഇത് ഭൂഃ, ഭുവഃ, സ്വഃ എന്നീ ലോകങ്ങളുള്ളതാണ്. ഇത് ഭൂതം, ഭവ്യം, ഭവിഷ്യത് എന്ന കാലമുള്ളതാണ്. ഇത് പ്രാണൻ, അഗ്നി, സൂര്യൻ എന്ന പ്രതാപമുള്ളതാണ്. ഇത് അന്നം, ജലം, ചന്ദ്രൻ എന്ന പോഷണമുള്ളതാണ്. ഇത് ബുദ്ധി, മനസ്സ്, അഹങ്കാരം എന്ന ചേതനയുള്ളതാണ്. ഇത് പ്രാണൻ, അപാനൻ, വ്യാനൻ എന്ന പ്രാണമുള്ളതാണ്. അതിനാൽ 'ഓം' എന്ന് പറയുന്നതിലൂടെ ഇവയെല്ലാം സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നു, പൂജിക്കപ്പെടുന്നു, അർപ്പിക്കപ്പെടുന്നു. ഇപ്രകാരം അദ്ദേഹം പറയുന്നു: സത്യകാമാ, ഇതുതന്നെയാണ് പരബ്രഹ്മവും അപരബ്രഹ്മവും; അത് 'ഓം' എന്ന ഈ അക്ഷരം.
Maitrāyaṇī 6.6
अथाव्याहृतं वा इदमासीत् स सत्यं प्रजापतिस्तपस्तप्त्वाऽनुव्याहरद्भूर्भुवःस्वरिति । एषैवास्य प्रजापतेः स्थविष्ठा तनुर्या लोकवतीति स्वरित्यस्याः शिरो नाभिर्भुवो भूः पादा आदित्यश्चक्षुः चक्षुरायता हि पुरुषस्य महती मात्रा चक्षुषा ह्ययं मात्राश्चरति सत्यं वै चक्षुः अक्षिण्यवस्थितो हि पुरुषः सर्वार्थेषु चरति एतस्माद्भूर्भुवःस्वरित्युपासीतानेन हि प्रजापतिर्विश्वात्मा विश्वचक्षुरिवोपासितो भवतीति एवं ह्याहैषा वै प्रजापतेर्विश्वभृत्तनुरेतस्यामिदं सर्वमन्तर्हितमस्मिन् च सर्वस्मिन्नेषा अन्तर्हितेति तस्मादेषोपासीता ॥ ६.६ ॥
ആദിയിൽ ഇത് അവ്യാഹൃതമായിരുന്നു. ആ സത്യപ്രജാപതി തപസ്സു ചെയ്തു; തപസ്സു ചെയ്ത ശേഷം 'ഭൂഃ ഭുവഃ സ്വഃ' എന്ന് ഉച്ചരിച്ചു. ഇതുതന്നെയാണ് പ്രജാപതിയുടെ ഏറ്റവും വിശാലമായ ശരീരം, ഇത് ലോകങ്ങളോടു കൂടിയതാണ്. 'സ്വഃ' അവന്റെ ശിരസ്സാണ്, 'ഭുവഃ' നാഭിയാണ്, 'ഭൂഃ' പാദങ്ങളാണ്, ആദിത്യൻ അവന്റെ കണ്ണാണ്. കണ്ണ് എന്തുകൊണ്ടെന്നാൽ പുരുഷന്റെ അളവ് വിസ്തൃതമാണ്; കണ്ണിനാൽത്തന്നെ ഈ പുരുഷൻ അളവുകളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നു. കണ്ണ് സത്യമാണ്, കാരണം പുരുഷൻ കണ്ണിൽ സ്ഥിതനായി എല്ലാ കാര്യങ്ങളിലും സഞ്ചരിക്കുന്നു. അതിനാൽ 'ഭൂഃ ഭുവഃ സ്വഃ' എന്ന് ഉപാസിക്കണം; ഇതിലൂടെ വിശ്വാത്മാവും വിശ്വചക്ഷുസ്സുമായ പ്രജാപതി ഉപാസിക്കപ്പെടുന്നു. ഇപ്രകാരം പറയപ്പെടുന്നു: ഇത് പ്രജാപതിയുടെ വിശ്വം താങ്ങുന്ന ശരീരമാണ്; ഇതിൽ ഇവയെല്ലാം അന്തർഹിതമാണ്, ഇത് എല്ലാറ്റിലും അന്തർഹിതമാണ്. അതിനാൽ ഇതിനെ ഉപാസിക്കണം.
Maitrāyaṇī 6.7
तत्सवितुर्वरेण्यमित्यसौ वा आदित्यः सविता स वा एवं प्रवरणीय आत्मकामेनेत्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ भर्गो देवस्य धीमहीति सविता वै देवस्ततो योऽस्य भर्गाख्यस्तं चिन्तयामीत्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ धियो यो नः प्रचोदयादिति बुद्धयो वै धियस्तायोऽस्माकं प्रचोदयादित्याहुर्ब्रह्मवादिनः अथ भर्गा इति यो ह वा अमुष्मिन्नादित्ये निहितस्तारकोऽक्षिणि वैष भर्गाख्यः भाभिर्गतिरस्य हीति भर्गः भर्जयतीति वैष भर्ग इति रुद्रो ब्रह्मवादिनोऽथ भ इति भासयतीमान् लोकान् र इति रंजयतीमानि भूतानि ग इति गच्च्हन्त्यस्मिन्नागच्च्हन्त्यस्मादिमाः प्रजास्तस्माद्भरगत्वाद्भर्गः शाश्वत् सूयमानात् सूर्यः सवनात् सविताऽदानात् आदित्यः पवनात्पावनोऽथापोप्यायनादित्येवं ह्याह खल्वात्मनोऽत्मा नेतामृताख्यश्चेता मन्ता गन्तोत्सृष्टानन्दयिता कर्ता वक्ता रसयिता घ्राता द्रष्टा श्रोता स्पृशति च विभुर्विग्रहे सन्निविष्टा इत्येवं ह्याह अथ यत्र द्वैतीभूतं विज्ञानं तत्र हि शृणोति पश्यति जिघ्रति रसयति चैव स्पर्शयति सर्वमात्मा जानीतेति यत्राद्वैतीभूतं विज्ञानं कार्यकारणकर्मनिर्मुक्तं निर्वचनमनौपम्यं निरुपाख्यां किं तदवाच्यम् ॥ ६.७ ॥
സവിതൃവിന്റെ വരേണ്യം എന്നത് ആദിത്യനായ സവിതാവ് തന്നെ; ആത്മകാമനാൽ ഇപ്രകാരം വരണീയൻ എന്ന് ബ്രഹ്മവാദികൾ പറയുന്നു. 'ദേവസ്യ ഭർഗഃ' — സവിതാവായ ദേവന്റെ ഭർഗത്തെ ധ്യാനിക്കുന്നു എന്ന് ബ്രഹ്മവാദികൾ പറയുന്നു. 'ധിയോ യോ നഃ പ്രചോദയാത്' — ബുദ്ധികളാണ് ധികൾ; നമ്മുടെ ബുദ്ധികളെ പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവൻ എന്ന് ബ്രഹ്മവാദികൾ പറയുന്നു. ഭർഗങ്ങൾ എന്നത് ഈ ആദിത്യനിൽ നിലകൊള്ളുന്ന താരകമാണ്; കണ്ണിലും അത് ഉണ്ട്; അതാണ് ഭർഗം. അതിന്റെ ഗതി പ്രകാശങ്ങളാലാണ് അതിനാൽ ഭർഗം. ചുട്ടുകളയുന്നവനാണ് ഭർഗം എന്ന് രുദ്രനെക്കുറിച്ച് ബ്രഹ്മവാദികൾ പറയുന്നു. 'ഭ'യാൽ ലോകങ്ങളെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു, 'ര'യാൽ ഭൂതങ്ങളെ രസിപ്പിക്കുന്നു, 'ഗ'യാൽ ഇതിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു, ഇതിൽ നിന്ന് ഈ പ്രജകൾ വരുന്നു. അതിനാൽ ഭർഗം ശാശ്വതം; പ്രേരിപ്പിക്കപ്പെടുന്നതിനാൽ സൂര്യൻ, പ്രേരിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ സവിതാവ്, ഗ്രഹിക്കുന്നതിനാൽ ആദിത്യൻ, ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതിനാൽ പാവനൻ, പോഷിപ്പിക്കുന്നതിനാൽ അപോപ്യായനൻ. ആത്മാവിന്റെ ആത്മാവ്, നേതാവ്, അമൃതം എന്ന് പേരുള്ളവൻ, ചേതാവ്, മന്താവ്, ഗന്താവ്, ആനന്ദം നൽകുന്നവൻ, കർത്താവ്, വക്താവ്, രസയിതാവ്, ഘ്രാതാവ്, ദ്രഷ്ടാവ്, ശ്രോതാവ്, സ്പർശിക്കുന്നവൻ, വിഭു; ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചിരിക്കുന്നവൻ എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. വിജ്ഞാനം ദ്വൈതഭൂതമാകുമ്പോൾ കേൾക്കുന്നു, കാണുന്നു, മണക്കുന്നു, രുചിക്കുന്നു, സ്പർശിക്കുന്നു; ആത്മാവ് എല്ലാം അറിയുന്നു. വിജ്ഞാനം അദ്വൈതഭൂതമായി, കാര്യ-കാരണ-കർമ്മങ്ങളിൽ നിന്ന് മുക്തമായി, വിവരിക്കാനാകാത്തതും അനുപമവും നിരുപാഖ്യവുമാകുമ്പോൾ അത് എന്താണ്? അത് അവാച്യം.
Maitrāyaṇī 6.8
एष हि खल्वात्मेशानः शम्भुर्भवो रुद्रः प्रजापतिर्विश्वसृक् हिरण्यगर्भः सत्यं प्राणो हंसः शास्ता विष्णुर्नारायणोऽर्कः सविता धाता विधाता सम्राडिन्द्र इन्दुरिति य एष तपत्यग्निरिवाग्निना पिहितः सहस्राक्षेण हिरण्मयेनाण्डेन एष वा जिज्ञासितव्योऽन्वेष्टव्यः सर्वभूतेभ्योऽभयं दत्वारण्यं गत्वाथ बहिःकृत्वीन्द्रियार्थान्स्वाच्च्हरीरादुपलभेत एनमिति । विश्वरूपं हरिणं जातवेदसं परायणं ज्योतिरेकं तपन्तम् । सहस्ररश्मिः शतधा वर्तमानः प्राणः प्रजानामुदयत्येष सूर्यः ॥ ॥ ६.८ ॥
യഥാർത്ഥത്തിൽ ഈ ആത്മാവ് തന്നെയാണ് ഈശാനൻ, ശംഭു, ഭവൻ, രുദ്രൻ, പ്രജാപതി, വിശ്വസൃക്, ഹിരണ്യഗർഭൻ, സത്യം, പ്രാണൻ, ഹംസൻ, ശാസ്താ, വിഷ്ണു, നാരായണൻ, അർക്കൻ, സവിതാവ്, ധാതാവ്, വിധാതാവ്, സമ്രാട്, ഇന്ദ്രൻ, ഇന്ദു എന്നെല്ലാം വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. ആയിരം കണ്ണുകളുള്ള സ്വർണ്ണ അണ്ഡത്തിൽ അഗ്നിയാൽ മറയ്ക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ഇവൻ അഗ്നിപോലെ ജ്വലിക്കുന്നു. ഇവനെയാണ് അറിയേണ്ടത്, അന്വേഷിക്കേണ്ടത്. എല്ലാ ജീവികൾക്കും അഭയം നൽകി, കാട്ടിലേക്ക് പോയി, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ പുറത്തുവെച്ച്, സ്വന്തം ശരീരത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ഇവനെ പ്രാപിക്കാം. വിശ്വരൂപനും ഹരിണനും ജാതവേദസ്സും പരമലക്ഷ്യവും ഏകമായ ജ്യോതിസ്സും ജ്വലിക്കുന്നവനുമായവൻ. ആയിരം രശ്മികളുള്ളവനും നൂറുവിധത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനുമായ ഈ പ്രാണൻ പ്രജകൾക്കായി സൂര്യനായി ഉദിക്കുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.9
तस्माद्वा एष उभयात्मैवं विदात्मन्येवाभिध्यायत्यात्मन्येव यजतीति ध्यानं प्रयोगस्थं मनो विद्वद्भिष्टुतं मनःपूतिमुच्छिष्टोपहतमित्यनेन तत्पावयेत् मन्त्रं पठति उच्छिष्टोच्छिष्टोपहितं यच्च पापेन दत्तं मृतसूतकाद्वा वसोः पवित्रमग्निः सवितुश्च रश्मयः पुनन्त्वन्नं मम दुष्कृतं च यदन्यत् अद्भिः पुरस्तात्परिदधाति प्राणाय स्वाहापानाय स्वाहा व्यानाय स्वाहा समानाय स्वाहोदानाय स्वाहेति पञ्चभिरभिजुहोति अथावाशिष्टं यतवागश्नात्यतोऽद्भिर्भूय एवोपरिष्टात्परिदधात्याचान्तो भूत्वात्मेज्यानः प्राणोऽग्निर्विश्वोऽसीति च द्वाभ्यामात्मानमभिध्यायेत् प्राणोऽग्निः परमात्मा वै पञ्चवायुः समाश्रितः स प्रीतः प्रीणातु विश्वं विश्वभुक् विश्वोऽसि वैश्वानरोऽसि विश्वं त्वया धार्यते जायमानम् विशन् तु त्वामाहुतयश्च सर्वाः प्रजास्तत्र यत्र विश्वामृतोऽसीति एवं न विधिना खल्वनेनात्तानत्वं पुनरुपैति ॥ ६.९ ॥
അതിനാൽ ഈ ഉഭയാത്മാവ്, ഇപ്രകാരം അറിയുന്നവൻ, തന്റെ ആത്മാവിൽത്തന്നെ ധ്യാനിക്കുന്നു, തന്റെ ആത്മാവിൽത്തന്നെ യജിക്കുന്നു. വിദ്വാന്മാർ പ്രശംസിച്ച, കർമ്മത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മനസ്സിന്റെ ധ്യാനം, മനസ്സിനാൽ ശുദ്ധമായതും, എച്ചിലിനാൽ ദൂഷിതമായതുമാണ്; അതിനാൽ ഇതിനാൽ അതിനെ ശുദ്ധമാക്കണം. അവൻ മന്ത്രം ചൊല്ലുന്നു: എച്ചിലിന്മേൽ എച്ചിലായി ചേർന്നതും, പാപത്താൽ നൽകപ്പെട്ടതും, മൃതസൂതകത്താൽ വന്നതുമായ എന്തുണ്ടോ, വസുവിന്റെ പവിത്രമാക്കുന്ന അഗ്നിയും സവിതാവിന്റെ രശ്മികളും അതിനെ ശുദ്ധമാക്കട്ടെ, എന്റെ അന്നവും മറ്റു ദുഷ്കൃതവും. വെള്ളത്താൽ ആദ്യം ചുറ്റി, പ്രാണന് സ്വാഹാ, അപാനന് സ്വാഹാ, വ്യാനന് സ്വാഹാ, സമാനന് സ്വാഹാ, ഉദാനന് സ്വാഹാ എന്ന് അഞ്ച് ആഹുതികൾ നൽകുന്നു. പിന്നെ ശേഷിച്ചതു മൗനമായി ഭക്ഷിക്കുന്നു. പിന്നെയും വെള്ളത്താൽ മുകളിൽ ചുറ്റി, ആചമനം ചെയ്ത്, ആത്മയജ്ഞം ചെയ്ത്, 'നീ പ്രാണനാണ്, അഗ്നിയാണ്, സർവ്വമാണ്' എന്ന രണ്ടു മന്ത്രങ്ങളാൽ ആത്മാവിനെ ധ്യാനിക്കണം. പ്രാണൻ, അഗ്നി, പരമാത്മാവ്, തീർച്ചയായും പഞ്ചവായുക്കളിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നു. അവൻ പ്രീതനായി എല്ലാത്തിനെയും പ്രീതിപ്പെടുത്തട്ടെ, സർവ്വഭോക്താവേ. നീ സർവ്വമാണ്, വൈശ്വാനരനാണ്, ജനിക്കുന്നതെല്ലാം നിന്നാൽ ധരിക്കപ്പെടുന്നു. ആഹുതികളും എല്ലാ പ്രജകളും നിന്നിൽ പ്രവേശിച്ച്, നീ വിശ്വാമൃതനായിരിക്കുന്നിടത്ത് ഉണ്ട്. ഇങ്ങനെ വിധിയാൽ അല്ല, ഈ ഭക്ഷ്യഭാവത്താൽ അവൻ വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.10
अथापरं वेदितव्यमुत्तरो विकारोऽस्यात्मयज्ञस्य यथान्नमन्नादश्चेति अस्योपव्याख्यानं पुरुषश्चेता प्रधानान्तःस्थः स एव भोक्ता प्राकृतमन्नं भुङ्क्त इति तस्यायं भूतात्मा ह्यन्नमस्यकर्ता प्रधानः तस्मात्त्रिगुणं भोज्यं भोक्ता पुरुषोऽन्तस्थः अत्र दृष्टं नाम प्रत्ययम् यस्माद्बीजसम्भवा हि पशवस्तस्माद्बीजं भोज्यमनेनैव प्रधानस्य भोज्यत्वं व्याख्यातं तस्माद्भोक्ता पुरुषो भोज्या प्रकृतिस्तत्स्थो भुङ्क्त इति प्राकृतमन्नं त्रिगुणभेदपरिणमत्वान्महदाद्यं विशेषान्तं लिङ्गमनेनैव चतुर्दशविधस्य मार्गस्य व्याख्या कृता भवति सुखदुःखमोहसंज्ञं ह्यन्नभूतमिदं जगत् न हि बीजस्य स्वादुपरिग्रहोऽस्तीति यावन्नप्रसूतिः तस्याप्येवं तिसृष्ववस्थास्वन्नत्वं भवति कौमारं यौवनं जरा परिणमत्वातत्दन्नत्वमेवं प्रधानस्य व्यक्ततां गतस्योपलब्धिर्भवति तत्र बुद्ध्यादीनि स्वादुनि भवन्त्यध्यवसायसङ्कल्पाभिमाना इति अथेन्द्रियार्थान् पञ्चस्वादुनि भवन्ति एवं सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि एवं व्यक्तमन्नमव्यक्तमन्नम् अस्य निर्गुणो भोक्ता भोक्तृत्वाच्चैतन्यं प्रसिद्धं तस्य यथाग्निर्वै देवानामन्नदः सोमोऽन्नमग्निनैवान्नमित्येवंवित् सोमसंज्ञोऽयंभूतत्माऽग्निसंज्ञोऽप्यव्यक्तमुखा इति वचनात्पुरुषो ह्यव्यक्तमुखेन त्रिगुणं भुङ्क्त इति यो हैवं वेद संन्यासी योगी चात्मयाजी चेति अथ यद्वन्न कश्चिच्च्हून्यागारे कामिन्यः प्रविष्टाः स्पृशतीन्द्रियार्थान् तद्वद् यो न स्पृशति प्रविष्टान् संन्यासी योगी चात्मयाजी चेति ॥ ६.१० ॥
ഇനി മേലിൽ അറിയേണ്ടത്: ഇത് ആത്മയജ്ഞത്തിന്റെ അടുത്ത വികാരമാണ്, അന്നവും അന്നം ഭക്ഷിക്കുന്നവനും പോലെ. ഇതിന്റെ വിശദീകരണം: ചേതനനായ പുരുഷൻ പ്രധാനത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; അവൻ തന്നെ ഭോക്താവ്, പ്രാകൃത അന്നം ഭുജിക്കുന്നു. ഈ ഭൂതാത്മാവാണ് അന്നം; പ്രധാനം ഇതിന്റെ അകർത്താവ്. അതിനാൽ ത്രിഗുണമയമായത് ഭോജ്യം, അന്തഃസ്ഥിതനായ പുരുഷൻ ഭോക്താവ്. ഇവിടെ ഒരു പ്രത്യയം കാണുന്നു: പശുക്കൾ വിത്തിൽനിന്ന് ജനിക്കുന്നു, അതിനാൽ വിത്താണ് ഭോജ്യം. ഇതിനാലാണ് പ്രധാനത്തിന്റെ ഭോജ്യത്വം വിശദീകരിക്കപ്പെട്ടത്. അതിനാൽ പുരുഷൻ ഭോക്താവ്, പ്രകൃതി ഭോജ്യം, അതിൽ സ്ഥിതിചെയ്ത് അവൻ ഭുജിക്കുന്നു. ത്രിഗുണഭേദത്താൽ പരിണമിക്കുന്ന പ്രാകൃത അന്നം മഹത്തുമുതൽ വിശേഷംവരെയുള്ള ലിംഗമാണ്. ഇതിനാലാണ് പതിനാലുവിധമുള്ള മാർഗത്തിന്റെ വ്യാഖ്യാനം ചെയ്യപ്പെട്ടത്. സുഖം, ദുഃഖം, മോഹം എന്ന് പേരുള്ള അന്നരൂപമാണ് ഈ ജഗത്ത്. അന്നോത്പത്തി വരെ വിത്തിന് രുചിയുടെ ഗ്രഹണമില്ല. അതിനും ബാല്യം, യൗവനം, വാർധക്യം എന്നീ മൂന്ന് അവസ്ഥകളിൽ അന്നത്വമുണ്ട്; പരിണാമം കാരണം. ഇങ്ങനെ വ്യക്തമായ പ്രധാനത്തിന്റെ അന്നത്വമാണ് ലഭ്യമാകുന്നത്. അവിടെ ബുദ്ധി മുതലായവ രുചികരമാണ്; അധ്യവസായം, സങ്കല്പം, അഭിമാനവും. പിന്നെ ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങൾ അഞ്ചും രുചികരം. അതുപോലെ എല്ലാ ഇന്ദ്രിയകർമങ്ങളും പ്രാണകർമങ്ങളും. ഇങ്ങനെ വ്യക്തമായ അന്നവും അവ്യക്തമായ അന്നവും. ഇതിന്റെ ഭോക്താവ് നിർഗുണനാണ്; ഭോക്തൃത്വത്താൽ ചൈതന്യം പ്രസിദ്ധം. അഗ്നി ദേവന്മാരുടെ അന്നഭോക്താവ്, സോമൻ അന്നം, അഗ്നിയാൽ തന്നെയാണ് അന്നം എന്ന് ആരറിയുന്നുവോ, സോമനാമകനായ ഈ ഭൂതാത്മാവ്, അഗ്നിനാമകനും അവ്യക്തമുഖനുമാണെന്ന വചനപ്രകാരം, പുരുഷൻ അവ്യക്തമുഖത്താൽ ത്രിഗുണത്തെ ഭുജിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ സന്ന്യാസി, യോഗി, ആത്മയാജി. ഒഴിഞ്ഞ വീട്ടിൽ കാമിനിമാർ പ്രവേശിച്ച് ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെ സ്പർശിക്കുന്നതുപോലെ, പ്രവേശിച്ചവരെ സ്പർശിക്കാത്തവൻ സന്ന്യാസി, യോഗി, ആത്മയാജി.
Maitrāyaṇī 6.11
परं वा एतदात्मनो रूपं यदन्नमन्नमयो ह्ययं प्राणोऽथ न यद्यश्नात्यमन्ताऽश्रोताऽस्प्रष्टाऽद्रष्टाऽवक्ताऽघ्रातारसयिता भवति प्राणांश्चोत्सृजतीति एवं ह्याहाथ यदि खल्वश्नाति प्राणसमृद्धो भूत्वा मन्ता भवति श्रोता भवति स्प्रष्टा भवति वक्ता भवति रसयिता भवति घ्राता भवति द्रष्टा भवतीति एवं ह्याह अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते याः कश्चित्पृथिवीशृताः । अतोऽन्नेनैव जीवन्ति अथैतदपि यन्ति अन्ततः ॥ ६.११ ॥
ഇതാണ് ആത്മാവിന്റെ ഉത്കൃഷ്ടരൂപം; അത് അന്നമയമാണ്, കാരണം ഈ പ്രാണനും അന്നമയമാണ്. അവൻ ഭക്ഷണം കഴിക്കുന്നില്ലെങ്കിൽ, ചിന്തിക്കാത്തവനും കേൾക്കാത്തവനും സ്പർശിക്കാത്തവനും കാണാത്തവനും സംസാരിക്കാത്തവനും മണക്കാത്തവനും രുചിക്കാത്തവനും ആകുന്നു; പ്രാണന്മാരെയും ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഇപ്രകാരം അവർ പറയുന്നു. ഭക്ഷണം കഴിച്ചാൽ പ്രാണനാൽ സമൃദ്ധനായി ചിന്തിക്കുന്നവനും കേൾക്കുന്നവനും സ്പർശിക്കുന്നവനും സംസാരിക്കുന്നവനും രുചിക്കുന്നവനും മണക്കുന്നവനും കാണുന്നവനും ആകുന്നു. ഇപ്രകാരം അവർ പറയുന്നു. അന്നത്തിൽ നിന്നാണ് ഭൂമിയിൽ ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്ന പ്രജകൾ ജനിക്കുന്നത്; അതിനാൽ അവർ അന്നത്താൽ തന്നെ ജീവിക്കുന്നു, ഒടുവിൽ അതിലേക്ക് തന്നെ മടങ്ങുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.12
अथान्यत्रापि उक्तम् सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्यहरहः प्रपतन्त्यन्नमभिजिघृक्षमाणानि सूर्यो रश्मिभिराददात्यन्नं तेनासौ तपत्यन्नेनाभिषिक्ताः पचन्तीमे प्राणा अग्निर्वा अन्नेनोज्ज्वलत्यन्नकामेनेदं प्रकल्पितं ब्रह्मणा अतोऽन्नमात्मेत्युपासीतेत्वेयं ह्याह । अनाद्भूतानि जायन्ते जातान्यन्नेन वर्धन्ते अद्यतेऽत्ति च भूतानि तस्मादन्नं तदुच्यते ॥ ६.१२ ॥
മറ്റൊരിടത്തും ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: ഈ സകല ജീവികളും ദിവസേന ഭക്ഷണം സ്വീകരിക്കാനുള്ള ആഗ്രഹത്തോടെ വരുന്നു. സൂര്യൻ തന്റെ രശ്മികളാൽ ഭക്ഷണം സ്വീകരിക്കുന്നു; അതിനാലാണ് അവൻ തപിക്കുന്നത്. ഭക്ഷണത്താൽ അഭിഷിക്തരായി ഈ പ്രാണന്മാർ പാചകം ചെയ്യുന്നു; ഭക്ഷണത്താലാണ് അഗ്നി ജ്വലിക്കുന്നത്. അന്നം ആഗ്രഹിക്കുന്നവനുവേണ്ടി ബ്രഹ്മാവ് ഇത് സൃഷ്ടിച്ചു. അതിനാൽ അന്നത്തെ ആത്മാവായി ഉപാസിക്കണം. ഇപ്രകാരം അവർ പറയുന്നു: അന്നത്തിൽ നിന്ന് ജീവികൾ ജനിക്കുന്നു; ജനിച്ചശേഷം അന്നത്താൽ വളരുന്നു. അവ ഭക്ഷിക്കപ്പെടുന്നു, ജീവികളും ഭക്ഷിക്കുന്നു. അതിനാൽ അതിനെ അന്നം എന്ന് വിളിക്കുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.13
अथान्यत्रापि उक्तम् विश्वभृद्वै नामैषा तनुर्भगवतो विष्णोर्यदिदमन्नं प्राणो वा अन्नस्य रसो मनः प्राणस्य विज्ञानं मनस आनन्दं विज्ञानस्येति अन्नवान् प्राणवान् मनश्वान् विज्ञानवान् आनन्दवान् च भवति यो हैवं वेद यावान्तीह वै भूतान्यन्नमदन्ति तावत्स्वन्तस्थोऽन्नमत्ति यो हैवंवेद । अन्नमेव विजरन्नमन्नं संवननं स्मृतम् । अन्नं पशूनां प्राणोऽन्नं ज्येष्ठमन्नं भिषक् स्मृतम् ॥ ६.१३ ॥
മറ്റൊരിടത്തും ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: ഭഗവാൻ വിഷ്ണുവിന്റെ ഈ ശരീരം 'വിശ്വഭൃത്' എന്ന പേരുള്ളതാണ്; അതുതന്നെയാണ് ഈ അന്നം. പ്രാണൻ അന്നത്തിന്റെ രസം; മനസ്സ് പ്രാണന്റെ വിജ്ഞാനം; വിജ്ഞാനം ആനന്ദം. ഇപ്രകാരം അറിയുന്നവൻ അന്നവാനും പ്രാണവാനും മനസ്വാനും വിജ്ഞാനവാനും ആനന്ദവാനും ആകുന്നു. ഇവിടെ ജീവികൾ എത്ര അന്നം ഭക്ഷിക്കുന്നുവോ അത്രയും, തന്നിൽത്തന്നെ നിലകൊണ്ട് അവൻ അന്നം ഭക്ഷിക്കുന്നു; ഇപ്രകാരം അറിയുന്നവൻ. അന്നം തന്നെ ജരയില്ലാത്തത്; അന്നം തന്നെ പോഷിപ്പിക്കുന്നത് എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അന്നം കന്നുകാലികളുടെ പ്രാണൻ; അന്നം ജ്യേഷ്ഠം; അന്നം വൈദ്യൻ എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.14
अथान्यात्रप्युक्तम् अन्नं वा अस्य सर्वस्य योनिः कालश्चान्नस्य सूर्यो योनिः कालस्य तस्यैतद्रूपं यन् निमेषादिकालात्सम्भृतं द्वादशात्मकं वत्सरमेतस्याग्नेयमर्धमर्धं वारुणं मघाद्यं श्रविष्ठार्धमाग्नेयं क्रमेणोत्क्रमेण सार्पाद्यं श्रविष्ठार्धान्तं सौम्यम् तत्रैकैकमात्मनो नवांशकं सचारकविधम् सौक्ष्म्यत्वादेतत्प्रमाणमनेनैव प्रमीयते हि कालः न विना प्रमाणेन प्रमेयस्योपलब्धिः प्रमेयोऽपि प्रमाणतां पृथक्त्वादुपैत्यात्मसम्बोधनार्थमित्येवं ह्याह । यावत्यो वै कालस्य कलास्तावतीषु चरत्यसौ यः कालं ब्रह्मेत्युपासीत कालस्तस्यातिदूरमपसरतीति एवं ह्याह कालात्स्रवन्ति भूतानि कालाद्वृद्धिं प्रयान्ति च । काले चास्तं नियच्च्हन्ति कालो मूर्तिरमूर्तिमान् ॥ ॥ ६.१४ ॥
ഇനി മറ്റൊന്നും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: അന്നമാണ് ഇതെല്ലാറ്റിന്റെയും ഉറവിടം; കാലം അന്നത്തിന്റെ ഉറവിടം; സൂര്യൻ കാലത്തിന്റെ ഉറവിടം. നിമേഷം മുതലായ കാലത്തിൽ നിന്ന് സംഭൃതമായ, പന്ത്രണ്ട് രൂപങ്ങളുള്ള സംവത്സരമാണ് അവന്റെ രൂപം. അതിന്റെ പകുതി ആഗ്നേയം, പകുതി വാരുണം; മഘ മുതൽ ശ്രവിഷ്ഠാർധം വരെ ആഗ്നേയം; ക്രമത്തിലും വിപരീത ക്രമത്തിലും ആശ്ലേഷ മുതൽ ശ്രവിഷ്ഠാർധം വരെ സൗമ്യം. അവിടെ ഓരോന്നും തന്റെ നവാംശത്തോടും അതിന്റെ ചലന നിയമങ്ങളോടും കൂടിയുണ്ട്. സൂക്ഷ്മത കാരണം ഇത് പ്രമാണമാണ്; ഇതിനാലാണ് കാലം അളക്കപ്പെടുന്നത്. പ്രമാണമില്ലാതെ പ്രമേയത്തിന്റെ ഉപലബ്ധിയില്ല. പ്രമേയവും പൃഥക്ത്വം കാരണം പ്രമാണഭാവം പ്രാപിക്കുന്നു; ആത്മസംബോധനത്തിനായി ഇങ്ങനെ പറയുന്നു. കാലത്തിന്റെ കലകൾ എത്രയുണ്ടോ അത്രയിലും അവൻ ചരിക്കുന്നു; കാലത്തെ ബ്രഹ്മമായി ഉപാസിക്കുന്നവനിൽ നിന്ന് കാലം വളരെ അകലെ മാറുന്നുവെന്നും പറയുന്നു. കാലത്തിൽ നിന്നാണ് ഭൂതങ്ങൾ ഒഴുകുന്നത്; കാലത്തിൽ നിന്നാണ് അവ വളർച്ച പ്രാപിക്കുന്നത്; കാലത്തിൽ തന്നെ അവ അസ്തമിച്ച് ലയിക്കുന്നു. കാലം മൂർത്തവും അമൂർത്തവുമാണ്.
Maitrāyaṇī 6.15
द्वे वाव ब्रह्मणो रुपे कालश्चाकालश्चाथ यः प्रागादित्यात्सोऽकालोऽकालोऽथ य आदित्याद्यः स कालः सकलः सकलस्य वा एतद्रूपं यत्संवत्सरः संवत्सरात्खल्वेवेमाः प्रजाः प्रजायन्ते संवत्सरेणेह वै जाता विवर्धन्ते संवत्सरे प्रत्यस्तं यन्ति तस्मात्संवत्सरो वै प्रजापतिः कालोऽन्नं ब्रह्मनीडमात्मा चेत्येवं ह्याह कालः पचति भूतानि सर्वाण्येव महात्मनि । यस्मिन् तु पच्यते कालो यस्तं वेद स वेदवित् ॥ ॥ ६.१५ ॥
ബ്രഹ്മത്തിന് രണ്ട് രൂപങ്ങൾ മാത്രമേയുള്ളൂ: കാലവും അകാലവും. ആദിത്യന് മുമ്പുള്ളത് അകാലം, അകാലം തന്നെ; ആദിത്യനിൽ നിന്നുള്ളത് കാലം, അത് സകലം (അംശങ്ങളോടു കൂടിയത്). ഇത് സകലന്റെ രൂപമാണ്, അതായത് സംവത്സരം. സംവത്സരത്തിൽ നിന്നുതന്നെയാണ് ഈ പ്രജകൾ ജനിക്കുന്നത്; സംവത്സരത്താൽ ഇവിടെ ജനിച്ച് വളരുന്നു; സംവത്സരത്തിൽ അസ്തമനത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. അതിനാൽ സംവത്സരമാണ് പ്രജാപതി; കാലം, അന്നം, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ കൂട്, ആത്മാവ് എന്നും ഇങ്ങനെ പറയുന്നു. കാലം സകല ഭൂതങ്ങളെയും മഹാത്മാവിൽ തന്നെ പാചകം ചെയ്യുന്നു. ഏതിൽ കാലം പാകം ചെയ്യപ്പെടുന്നുവോ, അതിനെ അറിയുന്നവനാണ് വേദജ്ഞൻ.
Maitrāyaṇī 6.16
विग्रहवानेष कालः सिन्धुराजः प्रजानाम् एष तत्स्थः सविताख्यो यस्मादेवेमे चन्द्रर्क्षग्रह संवत्सरादयः सूयन्ते अथैभ्यः सर्वमिदमत्र वा यत्किञ्चित्शुभाशुभं दृश्यन्तेह लोके तदेतेभ्यस्तस्मादादित्यात्मा ब्रह्माथ कालसंज्ञमादित्यमुपासीतादित्यो ब्रह्मेत्येकेऽथ एवं ह्याह । होता भोक्ता हविर्मन्त्रो यज्ञो विष्णुः प्रजापतिः । सर्वः कश्चित्प्रभुः साक्षी योऽमुष्मिन्भाति मण्डले ॥ ॥ ६.१६ ॥
ഈ കാലം മൂർത്തമാണ്; പ്രജകളുടെ രാജാവ് സിന്ധുരാജനാണ്. അതിൽ സ്ഥിതനായ ഇവൻ സവിതാവ് എന്ന പേരുള്ളവനാണ്; ഇവനിൽ നിന്നാണ് ചന്ദ്രൻ, നക്ഷത്രങ്ങൾ, ഗ്രഹങ്ങൾ, സംവത്സരം മുതലായവ ഉണ്ടാകുന്നത്. പിന്നെ ഇവയിൽ നിന്നാണ് ഇവിടെ ലോകത്തിൽ ശുഭമെന്നും അശുഭമെന്നും കാണുന്നതെല്ലാം; അതിനാൽ ആദിത്യൻ ആത്മാവായുള്ളത് ബ്രഹ്മമാണ്. അപ്പോൾ കാലം എന്ന പേരുള്ള ആദിത്യനെ ഉപാസിക്കണം; ചിലർ ആദിത്യൻ തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം എന്ന് പറയുന്നു. ഇങ്ങനെയും പറയുന്നു: ഹോതാവ്, ഭോക്താവ്, ഹവിർമന്ത്രം, യജ്ഞം, വിഷ്ണു, പ്രജാപതി, സർവ്വൻ, ഏതോ പ്രഭു, സാക്ഷി, ആ മണ്ഡലത്തിൽ ആരാണോ പ്രകാശിക്കുന്നത്.
Maitrāyaṇī 6.17
ब्रह्म ह वा इदमग्र आसीत् एकोऽनन्तः प्रागनन्तो दक्षिणोऽनन्तः प्रतीच्यनन्त उदीच्यनन्त ऊर्ध्वान् चाऽवान् च सर्वतोऽनन्तः न ह्यास्य प्राच्यादि दिशः कल्पन्तेऽथ तिर्यग्वान् चोर्ध्वं वा अनूह्य एष परमात्माऽपरिमितोऽतर्क्योऽचिन्त्य एष आकाशात्मा एवैष कृत्स्नक्षय एको जागर्तीति एतस्मादाकाशादेष खल्विदं चेतामात्रं बोधयति अनेनैव चेदम् ध्यायते अस्मिन् च प्रत्यस्तं याति अस्यैतद्भास्वरं रूपं यदमुष्मिन्नादित्ये तपति अग्नौ चाधुमके यज्ज्योतिश्चित्रतरमुदरस्तोऽथ वा यः पचत्यन्नम् इत्येवं ह्याह यश्चैषोऽग्नौ यश्चायं हृदये यश्चासावादित्ये स एष एका इत्येकस्य हैकत्वमेति य एवं वेद ॥ ६.१७ ॥
ആദിയിൽ ഇത് ബ്രഹ്മമായിരുന്നു, ഏകവും അനന്തവുമായി. കിഴക്ക് അനന്തം, തെക്ക് അനന്തം, പടിഞ്ഞാറ് അനന്തം, വടക്ക് അനന്തം, മുകളിലും താഴെയും അനന്തം, എല്ലാ ഭാഗത്തും അനന്തം. അതിന് കിഴക്ക് മുതലായ ദിശകൾ ബാധകമല്ല. കുറുകെയോ മുകളിലേക്കോ ഇതിനെ അനുമാനിക്കണം. ഈ പരമാത്മാവ് അപരിമിതനും തർക്കാതീതനും ചിന്താതീതനുമാണ്. ഇവൻ ആകാശാത്മാവാണ്; ഇവനാണ് സർവ്വസംഹാരകൻ, ഏകനായി ഉണർന്നിരിക്കുന്നവൻ. ഈ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് ഇവൻ ചേതനമാത്രനായി ഈ ലോകത്തെ ഉണർത്തുന്നു; ഇതിനാൽ തന്നെ ധ്യാനിക്കപ്പെടുന്നു, ഇതിൽ തന്നെ ലയിക്കുന്നു. ആദിത്യനിൽ പ്രകാശിക്കുന്ന ഇവന്റെ തേജോരൂപം, അഗ്നിയിലും പുകയില്ലാത്ത ജ്യോതിസ്സിലും, വയറ്റിൽ ആഹാരം പചിപ്പിക്കുന്ന അഗ്നിയിലുമുള്ള അത്ഭുത പ്രകാശമാണ്. അങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: അഗ്നിയിലുള്ളവനും ഹൃദയത്തിലുള്ളവനും ആദിത്യനിലുള്ളവനും ഇവൻ ഒരുവനാണ്. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ ആ ഏകത്വം പ്രാപിക്കുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.18
तथा तत्प्रयोगकल्पः प्राणायामः प्रत्याहारो ध्यानं धारणा तर्कः समाधिः षडङ्गा इत्युच्यते योगः अनेन यदा पश्यन्पश्यति रुक्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् तदा विद्वान्पुण्यपापे विहाय परेऽव्यये सर्वमेकीकरोति एवं ह्याह यथा पर्वतमादीप्तं नाश्रयन्ति मृगद्विजाः । तद्वद्ब्रह्मविदो दोषा नाश्रयन्ति कदाचन ॥ ॥ ६.१८ ॥
അതുപോലെ, അതിന്റെ പ്രയോഗവിധിയായ പ്രാണായാമം, പ്രത്യാഹാരം, ധ്യാനം, ധാരണ, തർക്കം, സമാധി എന്നീ ആറംഗങ്ങളുള്ള യോഗം എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ഇതിനാൽ സ്വർണ്ണവർണ്ണനും കർത്താവും ഈശ്വരനും പുരുഷനും ബ്രഹ്മയോനിയുമായവനെ കാണുമ്പോൾ, വിദ്വാൻ പുണ്യപാപങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ച്, പരമമായ അക്ഷരത്തിൽ സർവ്വത്തെയും ഏകമാക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: ജ്വലിക്കുന്ന പർവതത്തെ മൃഗങ്ങളും പക്ഷികളും ആശ്രയിക്കാത്തതുപോലെ, ബ്രഹ്മജ്ഞനെ ദോഷങ്ങൾ ഒരിക്കലും ആശ്രയിക്കുന്നില്ല.
Maitrāyaṇī 6.19
अथान्यत्राप्युक्तम् यदा वै बहिर्विद्वान्मनो नियम्येन्द्रियार्थान् च प्राणो निवेशयित्वा निःसङ्कल्पस्ततस्तिष्ठेत् अप्राणादिह यस्मात्सम्भूतः प्राणसंज्ञको जीवस्तस्मात्प्राणो वै तुर्याख्ये धारयेत्प्राणम् इत्येवं ह्याह अचित्तं चित्तमध्यस्तमचिन्त्यं गुह्यमुत्तमम् । तत्र चित्तं निधायेत तच्च लिङ्गं निराश्रयम् ॥ ॥ ६.१९ ॥
ഇനി മറ്റൊരിടത്തും പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: വിദ്വാൻ പുറത്തുള്ള മനസ്സിനെയും ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളെയും നിയന്ത്രിച്ച്, പ്രാണനെ സ്ഥാപിച്ച്, സങ്കൽപ്പരഹിതനായിരിക്കുമ്പോൾ, ഈ അപ്രാണത്തിൽ നിന്ന് പ്രാണൻ എന്ന പേരുള്ള ജീവൻ ഉണ്ടായതിനാൽ, തുര്യം എന്ന അവസ്ഥയിൽ പ്രാണനെ ധരിക്കണം. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: അചിത്തം, ചിത്തത്തിൽ അധ്യസ്തം, അചിന്ത്യം, ഗുഹ്യം, ഉത്തമം; അവിടെ ചിത്തത്തെ നിക്ഷേപിക്കണം, ആ ലിംഗം ആശ്രയരഹിതമാണ്.
Maitrāyaṇī 6.20
अथान्यत्राप्युक्तम् अतः परास्य धारणा तालुरसनाग्रनिपीडना द्वाङ्मनःप्राणनिरोधनाद्ब्रह्म तर्केण पश्यति यदात्मनाऽऽत्मान मणोरणीयांसं द्योतमानं मनःक्षयात्पश्यति तदात्मनात्मानं दृष्ट्वा निरात्मा भवति निरात्मकत्वादसङ्ख्योऽयोनिश्चिन्त्यो मोक्षलक्षणमित्येतत्परं रहस्यम् इत्येवं ह्याह चित्तस्य हि प्रसादेन हन्ति कर्म शुभाशुभम् । प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुता इति ॥ ॥ ६.२० ॥
മറ്റൊരിടത്തും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ഇതിന്റെ പരമമായ ധാരണ നാവിന്റെ അഗ്രംകൊണ്ട് അണ്ണാക്ക് അമർത്തുന്നതാണ്. ഇന്ദ്രിയങ്ങളും മനസ്സും പ്രാണനും നിരോധിക്കുന്നതിനാൽ തർക്കത്താൽ ബ്രഹ്മത്തെ കാണുന്നു. മനസ്സ് ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ അണുവിനേക്കാൾ സൂക്ഷ്മവും പ്രകാശിക്കുന്നതുമായ ആത്മാവിനെ ആത്മാവുകൊണ്ടുതന്നെ കാണുന്നു; ആത്മാവിനെ കണ്ട് അവൻ നിരാത്മാവാകുന്നു. നിരാത്മകത്വം കൊണ്ട് അവൻ അസംഖ്യനും അയോനിയും അചിന്ത്യനും മോക്ഷലക്ഷണനുമാകുന്നു; ഇതാണ് പരമരഹസ്യം. അങ്ങനെതന്നെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ചിത്തത്തിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ശുഭാശുഭകർമങ്ങളെ അവൻ നശിപ്പിക്കുന്നു. പ്രസന്നാത്മാവായവൻ ആത്മാവിൽ സ്ഥിതനായി അവ്യയമായ സുഖം പ്രാപിക്കുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.21
अथान्यत्राप्युक्तम् ऊर्ध्वगा नाडी सुषुम्नाख्या प्राणसञ्चारिणी ताल्वन्तर्विच्च्हिन्ना तया प्राणोङ्कारमनोयुक्तयोर्ध्वमुत्क्रमेत् ताल्वध्याग्रं परिवर्त्य इन्द्रियाण्यसंयोज्य महिमा महिमानं निरीक्षेता ततो निरात्वकमेति निरात्मकत्वान्न सुखदुःखभाग्भवति केवलत्वं लभता इत्येवं ह्याह परः पूर्वं प्रतिष्ठाप्य निगृहीतानिलं ततः । तीर्त्वा पारमपारेण पश्चाद्युञ्जीत मूर्ध्वनि ॥ ॥ ६.२१ ॥
മറ്റൊരിടത്തും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: മേൽപ്പോട്ടു പോകുന്ന സുഷുമ്ന എന്ന നാഡി, പ്രാണനെ സഞ്ചരിപ്പിക്കുന്നത്, അണ്ണാക്കിനുള്ളിൽ വിഛിന്നമായിരിക്കുന്നു; അതിലൂടെ പ്രാണനെയും ഓങ്കാരത്തെയും മനസ്സിനെയും യോജിപ്പിച്ച് മേൽപ്പോട്ട് ഉയരണം. അണ്ണാക്കിന്റെ മുകൾത്തുമ്പ് തിരിച്ച്, ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ചേർക്കാതെ, മഹിമയെ ദർശിക്കണം. അപ്പോൾ അവൻ നിരാത്മകത്വം പ്രാപിക്കുന്നു; നിരാത്മകത്വം കൊണ്ട് സുഖദുഃഖങ്ങൾക്ക് അവകാശിയാകുന്നില്ല, കേവലത്വം നേടുന്നു. അങ്ങനെതന്നെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ആദ്യം പരത്തെ സ്ഥാപിച്ച്, വായുവിനെ നിഗ്രഹിച്ച്, പിന്നെ അപരത്താൽ കടന്ന്, പിന്നീട് മൂർധാവിൽ യോഗം ചെയ്യണം.
Maitrāyaṇī 6.22
अथान्यत्राप्युक्तम् द्वे वा व ब्रह्मणी अभिध्येये शब्दश्चाशब्दश्च अथ शब्देनैवाशब्दमाविष्क्रियते अथ तत्र ओमिति शब्दोऽनेनोर्ध्वमुत्क्रान्तोऽशब्दे निधनमेति अथाहैषा गतिरेतदमृतम् अतत्सायुज्यत्वम् निर्वृतत्वम् तथा चेति अथ यथोर्णनाभिस्तन्तुनोर्ध्वमुत्क्रान्तोऽवकाशं लभतीत्येवं वा व खल्वासावभिध्याता ओमित्यनेनोर्ध्वमुत्क्रान्तः स्वातन्त्र्यं लभते अन्यथा परे शब्दवादिनः श्रवणाङ्गुष्ठयोगेनान्तर्हृदयाकाशशब्दमाकर्णयन्ति सप्तविधेयं तस्योपमा यथा नद्यः किङ्किणी कांस्यचक्रकभेक विःकृन्दिका वृष्टिर्निवाते वदतीति तं पृथग्लक्षणमतीत्य परेऽशब्देऽव्यक्ते ब्रह्मण्यस्तं गताः तत्र तेऽपृथग्धर्मिणोऽपृथग्विवेक्या यथा सम्पन्ना मधुत्वं नानारसा इत्येवं ह्याह द्वे ब्रह्मणि वेदितव्ये शब्दब्रह्म परां च यत् । शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ ॥ ६.२२ ॥
മറ്റൊരിടത്തും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ബ്രഹ്മത്തിന്റെ രണ്ട് രൂപങ്ങൾ ധ്യാനയോഗ്യമാണ് — ശബ്ദവും അശബ്ദവും. ശബ്ദത്തിലൂടെ തന്നെയാണ് അശബ്ദം വെളിപ്പെടുന്നത്. അവിടെ 'ഓം' എന്ന ശബ്ദം ഇതിലൂടെ മേലേക്ക് ഉയർന്ന് അശബ്ദത്തിൽ ലയിക്കുന്നു. ഇതാണ് മാർഗ്ഗം, ഇതാണ് അമൃതം, ഇതുമായുള്ള ഐക്യവും പരമാനന്ദവും. ചിലന്തി തന്റെ നൂലിലൂടെ മേലേക്ക് കയറി സ്ഥാനം നേടുന്നതുപോലെ, ധ്യാനിക്കപ്പെട്ടവൻ ഓമിലൂടെ ഉയർന്ന് സ്വാതന്ത്ര്യം നേടുന്നു. മറ്റ് ശബ്ദവാദികൾ ചെവിയും പെരുവിരലും ചേർത്ത് ഹൃദയാകാശത്തിനുള്ളിലെ ശബ്ദം കേൾക്കുന്നു. അതിന് ഏഴ് തരം ഉപമകളുണ്ട് — നദികൾ, ചിലമ്പുകൾ, വെങ്കല തകിടുകൾ, തവള, കാറ്റില്ലാത്തപ്പോൾ മഴ മുഴങ്ങുന്നതുപോലെ. ആ പ്രത്യേക ലക്ഷണങ്ങൾ കടന്ന് അവർ പരമമായ അശബ്ദവും അവ്യക്തവുമായ ബ്രഹ്മത്തിൽ ലയിക്കുന്നു. അവർ അഭിന്ന സ്വഭാവമുള്ളവരാണ്, തേനിൽ ചേർന്ന വിവിധ രസങ്ങൾ ഒന്നാകുന്നതുപോലെ. ഇങ്ങനെയാണ് പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്: അറിയേണ്ടത് രണ്ട് ബ്രഹ്മങ്ങൾ — ശബ്ദബ്രഹ്മവും പരബ്രഹ്മവും. ശബ്ദബ്രഹ്മത്തിൽ നിപുണനായവൻ പരബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.23
अथान्यत्राप्युक्तम् यः शब्दस्तदोमित्येतदक्षरम् यदस्याग्रं तच्च्हान्तमशब्दमभयमशोकमानन्दं तृप्तं स्थिरमचलममृतमच्युतं ध्रुवं विष्णुसंज्ञितं सर्वापरत्वाय तदेता उपसीतेत्येवं ह्याह योऽसौ परापरो देवा ॐकारो नाम नामतः । निःशब्दः शून्यभूतस्तु मूर्ध्नि स्थाने ततोऽभ्यसेत् ॥ ॥ ६.२३ ॥
മറ്റൊരിടത്തും പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ഏത് ശബ്ദമാണോ 'തത് ഓം' എന്ന ഈ അക്ഷരം; അതിന്റെ അഗ്രം അന്തമുള്ളതാണ് — അശബ്ദം, അഭയം, അശോകം, ആനന്ദം, തൃപ്തം, സ്ഥിരം, അചലം, അമൃതം, അച്യുതം, ധ്രുവം, വിഷ്ണു എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്നത്. എല്ലാറ്റിനും മീതെയുള്ളതാകാൻ അതിനെ ഉപാസിക്കണം. ഇങ്ങനെയാണ് പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്: പര-അപര ദേവനായ ഓംകാരം എന്ന നാമമുള്ളത്, ശബ്ദരഹിതവും ശൂന്യരൂപവുമായി മൂർധാവിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഇരിക്കുന്നു; അവിടെ നിന്ന് അഭ്യസിക്കണം.
Maitrāyaṇī 6.24
अथान्यत्राप्युक्तम् धनुः शरीरम् ओमित्येतच्छरः शिखास्य मनः तमोलक्षणं भित्वा तमोऽतमाविष्टमागच्छति अथाविष्टं भित्वाऽलातचक्रमिव स्फुरन्तमादित्यवर्णमूर्जस्वन्तं ब्रह्म तमसः पर्यमपश्यद्यदमुष्मिन्नादित्येऽथ सोमेऽग्नौ विद्युति विभाति अथ खल्वेनं दृष्ट्वाऽमृतत्वं गच्छतीत्येवं ह्याह ध्यानमन्तःपरे तत्त्वे लक्ष्येषु च निधीयते । अतोऽविशेषविज्ञानं विशेषमुपगच्छति ॥ मानसे च विलीने तु यत्सुखं चात्मसाक्षिकम् । तद्ब्रह्म चामृतं शुक्रं सा गतिर्लोक एव सः ॥ ॥ ६.२४ ॥
ഇത് മറ്റൊരിടത്തും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്: ശരീരം വില്ല്, ഓം ബാണം, മനസ്സ് അതിന്റെ അഗ്രം. ഇരുളിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളെ ഭേദിച്ച് അവൻ അ-തമസ്സിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. പിന്നെ പ്രവേശിച്ച് എരിയുന്ന അലാതചക്രംപോലെ തിളങ്ങുന്ന, സൂര്യവർണമുള്ള, ഓജസ്വിയായ ബ്രഹ്മത്തെ, തമസ്സിനപ്പുറമുള്ളതിനെ, അവൻ കാണുന്നു; അത് ആദിത്യനിലും പിന്നെ സോമനിലും അഗ്നിയിലും വിദ്യുത്തിലും പ്രകാശിക്കുന്നു. അതിനെ കണ്ട് അവൻ അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുന്നു എന്ന് ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ധ്യാനം അന്തഃസ്ഥമായ പരതത്ത്വത്തിലും ലക്ഷ്യങ്ങളിലും ഉറയ്ക്കുന്നു. അതിനാൽ അവിശേഷജ്ഞാനം വിശേഷത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. മനസ്സ് ലയിക്കുമ്പോൾ ആത്മസാക്ഷിയായ സുഖമേതോ, അതാണ് ബ്രഹ്മം, അതാണ് അമൃതം, ശുദ്ധം; അതാണ് ലോകത്തിലെ ഗതി.
Maitrāyaṇī 6.25
अथान्यत्राप्युक्तम् निद्रेवान्तर्हितेन्द्रियः शुद्धितमया धिया स्वप्न इव यः पश्यतीन्द्रियबिलेऽविवशः प्रणवाख्यं प्रणेतारं भारूपं विगतनिद्रं विजरं विमृत्युं विशोकं च सोऽपि प्रणवाख्यः प्रणेता भारूपः विगत निद्रः विजरः विमृत्युर्विशोको भवतीत्येवं ह्याह एवं प्राणमथोङ्कारं यस्मात्सर्वमनेकधा । युनक्ति युञ्जते वापि यस्माद्योग इति स्मृतः ॥ एकत्वं प्राणमनसोरिन्द्रियाणां तथैव च । सर्वभावपरित्यागो योग इत्यभिधीयते ॥ ॥ ६.२५ ॥
ഇത് മറ്റൊരിടത്തും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്: ഇന്ദ്രിയങ്ങളെ ഉള്ളിലേക്ക് ഒതുക്കി, അതിശുദ്ധമായ ബുദ്ധിയാൽ, ഉറക്കത്തിലെന്നപോലെ, സ്വപ്നത്തിലെന്നപോലെ, ഇന്ദ്രിയ ദ്വാരത്തിൽ സ്വതന്ത്രനായി പ്രണവം എന്ന പ്രേരകനെ, പ്രകാശരൂപനെ, ഉറക്കമില്ലാത്തവനെ, ജരയില്ലാത്തവനെ, മൃത്യുവില്ലാത്തവനെ, ശോകമില്ലാത്തവനെ കാണുന്നവൻ; അവനും പ്രണവം എന്ന പ്രേരകനും പ്രകാശരൂപനും ഉറക്കമില്ലാത്തവനും ജരയില്ലാത്തവനും മൃത്യുവില്ലാത്തവനും ശോകമില്ലാത്തവനും ആകുന്നു എന്ന് ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ഇങ്ങനെ പ്രാണനെയും ഓംകാരത്തെയും, അത് എല്ലാറ്റിനെയും പലവിധത്തിൽ ബന്ധിപ്പിക്കുന്നതിനാലും യോഗികൾ അതിൽ ചേരുന്നതിനാലും, അതിനെ യോഗം എന്ന് സ്മരിക്കുന്നു. പ്രാണ-മനസ്സുകളുടെ ഏകത്വം, അതുപോലെ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെയും ഏകത്വം, സർവഭാവങ്ങളുടെ ത്യാഗം, ഇതാണ് യോഗം എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.26
अथान्यत्राप्युक्तम् यथा वाप्सु चारिणः शाकुनिकः सूत्रयन्त्रेणोद्धृत्योदरेऽग्नौ जुहोत्येवं वा व खल्विमान्प्राणानोमित्यनेनोद्धृत्यानामयेऽग्नौ जुहोति अतस्तप्तोर्विवसोऽथ यथा तप्तोर्वि सार्पिस्तृणकाष्ठसंस्पर्शे नोज्ज्वलतीत्येवं वा व खल्वसावप्राणाख्यः प्राणसंस्पर्शेनोज्ज्वलति अथ यदुज्ज्वलत्येतद्ब्रह्मणो रूपं चैतद्विष्णोः परमं पदम् चैतद्रुद्रस्य रुद्रत्वमेतत्तदपरिमितधा चात्मानं विभज्य पूरयतीमां लोकानित्येवं ह्याह वह्नेश्च यद्वत्खलु विस्फुलिङ्गाः सूर्यान्मयूखाश्च तथैव तस्य प्राणादयो वै पुनरेव तस्माद् अभ्युच्चरन्तीह यथाक्रमेण ॥ ॥ ६.२६ ॥
ഇത് മറ്റൊരിടത്തും പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്: വെള്ളത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന പക്ഷിയെ വേടൻ നൂൽയന്ത്രംകൊണ്ട് വലിച്ചെടുത്ത് വയറ്റിൽ വെച്ച് അഗ്നിയിൽ ഹോമിക്കുന്നതുപോലെ, അവൻ ഈ പ്രാണങ്ങളെ ഓം എന്നതിനാൽ വലിച്ചെടുത്ത് അനാമയ അഗ്നിയിൽ ഹോമിക്കുന്നു. അതിനാൽ ചൂടായ വിവസ്ത്രമായ നെയ്യ് പുല്ലും വിറകും തൊട്ടാൽ ജ്വലിക്കാത്തതുപോലെ, അപ്രാണം എന്ന തത്ത്വം പ്രാണസ്പർശത്താൽ ജ്വലിക്കുന്നു. ഏതു ജ്വലിക്കുന്നുവോ അതാണ് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ രൂപം, ഇതാണ് വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദം, ഇതാണ് രുദ്രന്റെ രുദ്രത്വം; ഇതുതന്നെ അപരിമിതമായ വിധത്തിൽ സ്വയം വിഭജിച്ച് ഈ ലോകങ്ങളെ നിറയ്ക്കുന്നു എന്ന് ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. അഗ്നിയുടെ തീപ്പൊരികളും സൂര്യന്റെ രശ്മികളും പോലെ, അതിന്റെ പ്രാണാദികൾ വീണ്ടും അതിൽനിന്നുതന്നെ ക്രമത്തിൽ ഉയരുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.27
अथान्यत्राप्युक्तम् ब्रह्मणो वा वैतत्तेजः परस्यामृतस्याशरीरस्य यच्छरीरस्यौष्ण्यमस्यैतद् घृतमथाविः सन् नभसि निहितं वैतदेकाग्रेणैवमन्तर्हृदयाकाशं विनुदन्ति यत्तस्य ज्योतिरिव सम्पद्यतीति अतस्तद्भावम् अचिरेणैति भूमावयस्पिण्डं निहितं यथाऽचिरेणैति भूमित्वम् मृद्वत्संस्थमयस्पिण्डं यथाग्न्ययस्कारादयो नाभिभवन्ति प्रणश्यति चित्तं तथाश्रयेण सहैवमित्येवं ह्याह हृद्याकाशमयं कोशमानन्दं परमालयम् । स्वं योगश्च ततोऽस्माकं तेजश्चैवाग्निसूर्ययोः ॥ ॥ ६.२७ ॥
മറ്റൊരിടത്തും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ഇത് ബ്രഹ്മത്തിന്റെ തേജസ്സാണ്; പരവും അമൃതവും ശരീരരഹിതവുമായത്. ശരീരത്തിലെ ഉഷ്ണവും ഇതുതന്നെ. ഇത് നെയ്യാണ്; പ്രകടമായി ആകാശത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ ഹൃദയാകാശത്തിനുള്ളിൽ ഇങ്ങനെ കടയുന്നവർക്ക് അതിന്റെ പ്രകാശം ജ്യോതിസ്സുപോലെയാകുന്നു. അതിനാൽ അവൻ വേഗത്തിൽ ആ അവസ്ഥ പ്രാപിക്കുന്നു, ഭൂമിയിൽ വെച്ച ഇരുമ്പുപിണ്ഡം വേഗം ഭൂമിസ്വഭാവം നേടുന്നതുപോലെ. മൃദുവായ കളിമണ്ണിൽ വെച്ച ഇരുമ്പുപിണ്ഡത്തെ കൊല്ലന്മാരും മറ്റും കീഴടക്കാനാവാത്തതുപോലെ, മനസ്സ് അതിന്റെ ആശ്രയത്തോടൊപ്പം നശിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെയാണ് പറഞ്ഞിട്ടുള്ളത്: ഹൃദയാകാശമയവും ആനന്ദമയവും പരമാലയവുമായ കോശം. സ്വന്തം യോഗവും, അതിൽനിന്ന് നമ്മുടെ തേജസ്സും, അഗ്നിസൂര്യന്മാരുടെ തേജസ്സും.
Maitrāyaṇī 6.28
अथान्यत्राप्युक्तम् भूतेन्द्रियार्थानतिक्रम्य ततः प्रव्रज्याज्यं धृतिदण्डं धनुर्गृहीत्वाऽनभिमानमयेन चैवेषुणा तं ब्रह्म द्वारपारं निहत्याद्यं संमोहमौली तृष्णेर्ष्याकुण्डली तन्द्रीराघवेत्र्यभिमानाध्यक्षः क्रोधज्यं प्रलोभदण्डं धनुर्गृहीत्वेच्च्हामयेन चैवेषुणेमानि खलु भूतानि हन्ति तं हत्वोंकारप्लवेनान्तर्हृदयाकाशस्य पारं तीर्त्वाविर्भूते अन्तराकाशे शनकैरवटैवावटकृद्धातुकामः संविशत्येवं ब्रह्मशालां विशेत् ततश्चतुर्जालं ब्रह्मकोशं प्रणुदेत् गुर्वागमेनेति अतः शुद्धः पूतः शून्यः शान्तोऽप्राणो निरात्माऽनन्तोऽक्षय्यः स्थिरः शाश्वतोऽजः स्वतन्त्रः स्वे महिम्नि तिष्ठति अतः स्वे महिम्नि तिष्ठमानम् दृष्ट्वाऽवृत्तचक्रमिव सञ्चारचक्रमालोकयति इत्येवं ह्याह षड्भिर्मासैस्तु युक्तस्य नित्यमुक्तस्य देहिनः
अनन्तः परमो गुह्यः सम्यग्योगः प्रवर्तते ॥
रजस्तमोभ्यां विद्धस्य सुसमिद्धस्य देहिनः
पुत्रदारकुटुम्बेषु सक्तस्य न कदाचन ॥ ॥ ६.२८ ॥
മറ്റൊരിടത്തും ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ഭൂതങ്ങളെയും ഇന്ദ്രിയങ്ങളെയും അവയുടെ വിഷയങ്ങളെയും കടന്ന്, പിന്നെ സന്ന്യാസം സ്വീകരിച്ച്, നെയ്യാകുന്ന ആഹുതിയും, ധൃതി എന്ന ദണ്ഡവും, അഭിമാനരഹിതമായ ബാണവുമുള്ള വില്ലെടുത്ത്, ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വാതിൽകാവൽക്കാരനെ, ആദ്യനെ, മോഹമാകുന്ന കിരീടമണിഞ്ഞവനെ, തൃഷ്ണയും അസൂയയുമാകുന്ന കുണ്ഡലമണിഞ്ഞവനെ, മന്ദതയും അലസതയുമാകുന്ന വടി പിടിച്ചവനെ, അഹങ്കാരത്തിന്റെ അധ്യക്ഷനെ കൊന്ന്, ക്രോധം ഞാണാക്കിയും ലോഭം ദണ്ഡാക്കിയുമുള്ള വില്ലെടുത്ത്, ആഗ്രഹമാകുന്ന രോഗത്താൽ ഉണ്ടാക്കിയ ബാണംകൊണ്ട് ഈ ഭൂതങ്ങളെ തീർച്ചയായും കൊല്ലുന്നു. അവനെ കൊന്ന്, ഓങ്കാരമാകുന്ന തോണികൊണ്ട് ഹൃദയാകാശത്തിന്റെ മറുകര കടന്ന്, വെളിപ്പെട്ട അന്തരാകാശത്തിൽ ക്രമേണ, കുഴി കുഴിക്കുന്നവനെപ്പോലെ, തത്ത്വത്തെ ആഗ്രഹിച്ച് പ്രവേശിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ ബ്രഹ്മശാലയിൽ പ്രവേശിക്കണം. പിന്നെ ഗുരുവിന്റെ ഉപദേശത്താൽ ചതുർജാലവും ബ്രഹ്മകോശവും നീക്കണം. അതിനാൽ അവൻ ശുദ്ധനും പവിത്രനും ശൂന്യനും ശാന്തനും പ്രാണരഹിതനും ആത്മരഹിതനും അനന്തനും അക്ഷയനും സ്ഥിരനും ശാശ്വതനും അജനും സ്വതന്ത്രനുമായി തന്റെ മഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുന്നു. അതിനാൽ തന്റെ മഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുന്നവനെ കണ്ട്, തിരിയാത്ത ചക്രംപോലെ സഞ്ചാരചക്രത്തെ നോക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്: ആറുമാസം യോഗത്തിൽ ഏർപ്പെട്ട, നിത്യമുക്തനായ ദേഹിക്ക് അനന്തവും പരമവും ഗുഹ്യവുമായ സമ്യക് യോഗം പ്രവർത്തിക്കുന്നു. രജസ്സും തമസ്സുംകൊണ്ട് തുളയ്ക്കപ്പെട്ട, നന്നായി ജ്വലിച്ച ദേഹിക്ക്, പുത്രനിലും ഭാര്യയിലും കുടുംബത്തിലും ആസക്തനായവന് ഒരിക്കലും ഇല്ല.
Maitrāyaṇī 6.29
एवमुक्त्वाऽन्तर्हृदयः शकायन्यस्तस्मै नमस्कृत्वाऽनया ब्रह्मविद्यया राजन् ब्रह्मणः पन्थानमारूढाः पुत्राः प्रजापतेरिति सन्तोषं द्वन्द्वतितिक्षां शान्तत्वं योगाभ्यासादवाप्नोतीति एतद्गुह्यतमं नापुत्राय नाशिष्याय नाशान्ताय कीर्तयेदिति अनन्यभक्ताय सर्वगुणसम्पन्नाय दद्यात् ॥ ॥ ६.२९ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അന്തർഹൃദയനായ ശകായന്യൻ അദ്ദേഹത്തെ നമസ്കരിച്ചു. രാജാവേ, ഈ ബ്രഹ്മവിദ്യയാൽ പ്രജാപതിയുടെ പുത്രന്മാർ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ വഴിയിൽ ആരോഹണം ചെയ്തു — സന്തോഷം, ദ്വന്ദ്വങ്ങളെ സഹിക്കുന്ന ക്ഷമ, ശാന്തി എന്നിവ യോഗാഭ്യാസത്താൽ ലഭിക്കുന്നു എന്ന് പറയപ്പെടുന്നു. ഇത് അതിരഹസ്യമാണ്; പുത്രനില്ലാത്തവനോടും ശിഷ്യനില്ലാത്തവനോടും ശാന്തിയില്ലാത്തവനോടും ഇത് പറയരുത്. അനന്യഭക്തിയുള്ള, സകല സദ്ഗുണസമ്പന്നനായ ഒരാൾക്കു മാത്രമേ ഇത് നൽകാവൂ.
Maitrāyaṇī 6.30
ॐ शुचौ देशे शुचिः सत्त्वस्थः सदधीयानः सद्वादी सद्ध्यायी सद्याजी स्यादिति । अतः सद्ब्रह्मणि सत्यभिलाषिणि निर्वृत्त्योऽनस्तत्फलच्च्हिन्नपाशो निराशः परेष्वात्मवद्विगतभयो निष्कामोऽक्षय्यमपरिमितं सुखमाक्रम्य तिष्ठति । परमं वै शेवधेरिव परस्योद्धरणं यन्निष्कामत्वम् । स हि सर्वकाममयः पुरुषोऽध्यवसायसङ्कल्पाभिमानलिङ्गो बद्दः । अतस्तद्विपरीतो मुक्तः । अत्रैक आहुर्गुणः प्रकृतिभेदवशासध्यवसायात्मबन्धमुपागतो। अध्यवसायस्य दोषक्षयाद्धि मोक्षः मनसा ह्येव पश्यति मनसा शृणोति कामः सङ्कल्पो विचिकित्सा श्रद्धाऽश्रद्धा धृतिरधृतिर्ह्रीर्धीर्भीरित्येतत्सर्वं मन एव गुणौघैरुह्यमानः कलुषीकृतश्चास्थिरश्चलो लुप्यमानः सस्पृहो व्यग्रश्चाभिमानित्वं प्रयात इति अहं सो ममेदमित्येवं मन्यमानो निबध्नात्यात्मनात्मानं जालेनेव खेचरः । अतः पुरुषोऽध्यावसायसङ्कल्पाबिमानलिङ्गो बद्दः अतस्तद्विपरीतो मुक्तः तस्मान्निरध्यवसायो निःसङ्कल्पो निरभिमानस्तिष्ठेत् एतन्मोक्षलक्षणम् एषात्र ब्रह्मपदवी एषोऽत्र द्वारविवरोऽनेनास्य तमसः पारं गमिष्यति । अत्र हि सर्वे कामाः समाहिता इत्यत्रोदाहरन्ति यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह । बुद्धिश न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ॥ एतदुक्त्वान्तर्हृदयः शाकायन्यस्तस्मै नमस्कृत्वा यथावदुपचारी कृतकृत्यो मरुदुत्तरायणं गतो न ह्यत्रोद्वर्त्मना गतिः एषोऽत्र ब्रह्मपथः सौरं स्द्वारं भित्त्वोर्द्ध्वेन विनिर्गता इत्यत्रोदाहरन्ति अनन्ता रश्मयस्तस्य दीपवद्यः स्थितो हृदि । सितासिताः कद्रुनीलाः कपिला मृदुलोहिताः ॥ ऊर्ध्वमेकः स्थितस्तेषां यो भिभित्वा सूर्यमण्डलम् । ब्रह्मलोकमतिक्रम्य तेन यान्ति परां गतिम् ॥ यदस्यान्यद्रश्मिशतमूर्ध्वमेव व्यवस्थितम् । तेन देवनिकायानां स्वधामानि प्रपद्यते ॥ ये नैकरूपाश्चाधस्ताद्रश्मयोऽस्य मृदुप्रभाः । इह कर्मोपभोगाय तैः संसरति सोऽवषः । तस्मात्सर्गस्वर्गापवर्गहेतुर्भगवानसावादित्य इति ॥ ॥ ६.३० ॥
ഓം. ശുചിയായ സ്ഥലത്ത്, ശുദ്ധനായി, സത്ത്വഗുണത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, സത്തിനെ പഠിക്കുന്നവനായി, സത്തിനെ പറയുന്നവനായി, സത്തിനെ ധ്യാനിക്കുന്നവനായി, സത്തിനായി യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവനായിരിക്കണം. അതിനാൽ സത്യബ്രഹ്മത്തെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, കർമ്മഫലത്തിൽ നിന്ന് മുക്തനായി, പാശങ്ങൾ മുറിഞ്ഞവനായി, ആശയില്ലാത്തവനായി, മറ്റുള്ളവരോട് തന്നെപ്പോലെ പെരുമാറി, ഭയരഹിതനായി, നിഷ്കാമനായി, നാശമില്ലാത്തതും അളവില്ലാത്തതുമായ സുഖം നേടി നിലകൊള്ളുന്നു. നിഷ്കാമതയാണ് ആ പരമമായ നിധിയുടെ ഉദ്ധാരണം. അവൻ സർവ്വകാമമയനായ പുരുഷനാണ്; നിശ്ചയം, സങ്കൽപം, അഭിമാനം എന്നീ ലക്ഷണങ്ങളുള്ളവനായി ബദ്ധനാണ്. അതിനാൽ അതിന് വിപരീതനായവൻ മുക്തനാണ്. ഇവിടെ ചിലർ പറയുന്നു: ഗുണം പ്രകൃതിഭേദത്തിന്റെ വശത്താൽ നിശ്ചയരൂപമായ ആത്മബന്ധനം പ്രാപിക്കുന്നു. നിശ്ചയത്തിലെ ദോഷങ്ങളുടെ ക്ഷയത്താലാണ് മോക്ഷം. മനസ്സിനാൽ തന്നെ കാണുന്നു, മനസ്സിനാൽ തന്നെ കേൾക്കുന്നു; കാമം, സങ്കൽപം, സംശയം, ശ്രദ്ധ, അശ്രദ്ധ, ധൃതി, അധൃതി, ലജ്ജ, ബുദ്ധി, ഭയം - ഇവയെല്ലാം മനസ്സുതന്നെ. ഗുണപ്രവാഹങ്ങളാൽ ഒഴുക്കപ്പെട്ട്, കലുഷിതമായി, അസ്ഥിരമായി, ചഞ്ചലമായി, വ്യാകുലമായി, ആശയോടെയും ഉത്കണ്ഠയോടെയും മനസ്സ് അഭിമാനം പ്രാപിക്കുന്നു; 'ഞാൻ അവനാണ്, ഇത് എന്റേതാണ്' എന്നു കരുതി, പക്ഷി വലയിൽ കുടുങ്ങുന്നതുപോലെ തന്നെത്താൻ ബന്ധിക്കുന്നു. അതിനാൽ പുരുഷൻ നിശ്ചയം, സങ്കൽപം, അഭിമാനം എന്നീ ലക്ഷണങ്ങളാൽ ബദ്ധനാണ്; അതിന് വിപരീതനായവൻ മുക്തൻ. അതിനാൽ നിശ്ചയമില്ലാത്തവനായി, സങ്കൽപമില്ലാത്തവനായി, അഭിമാനമില്ലാത്തവനായി നിലകൊള്ളണം; ഇതാണ് മോക്ഷലക്ഷണം. ഇതാണ് ഇവിടെ ബ്രഹ്മപദവി; ഇതാണ് ഈ കവാടത്തിന്റെ ദ്വാരം; ഇതിലൂടെ അവൻ ഈ അന്ധകാരത്തിന്റെ അക്കരെ പോകും. ഇവിടെ എല്ലാ കാമങ്ങളും സമാഹിതമാണ് എന്നതിന് ഉദാഹരണം: അഞ്ച് ജ്ഞാനേന്ദ്രിയങ്ങൾ മനസ്സോടെ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, ബുദ്ധിയും ചേഷ്ടിക്കാതിരിക്കുമ്പോൾ, അതിനെ പരമഗതി എന്ന് പറയുന്നു. ഇതു പറഞ്ഞ ശേഷം, അന്തർഹൃദയനായ ശാകായന്യൻ അവനെ നമസ്കരിച്ച്, യഥാവിധി ഉപചാരം ചെയ്ത്, കൃതകൃത്യനായി വായുവഴി ഉത്തരായണത്തിലേക്ക് പോയി. ഇവിടെ ഊർധ്വമാർഗത്തിലൂടെ ഗതിയില്ല. ഇതാണ് ഇവിടെ ബ്രഹ്മപഥം; സൗരദ്വാരം ഭേദിച്ച് ഊർധ്വമായി പുറപ്പെടുന്നു എന്നതിന് ഉദാഹരണം: ഹൃദയത്തിൽ ദീപം പോലെ നിലകൊള്ളുന്നവന്റെ അനന്തമായ രശ്മികൾ - വെളുത്തവ, കറുത്തവ, കദ്രു-നീലം, കപിലം, മൃദുവായ ചുവപ്പ്. അവയിൽ ഒന്ന് മുകളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു; അത് സൂര്യമണ്ഡലം ഭേദിച്ച്, ബ്രഹ്മലോകം കടന്ന്, പരമഗതി പ്രാപിക്കുന്നു. അവന്റെ മറ്റു നൂറു രശ്മികൾ മുകളിൽത്തന്നെ വ്യവസ്ഥിതമാണ്; അവയാൽ ദേവഗണങ്ങളുടെ സ്വധാമങ്ങളെ അവൻ പ്രാപിക്കുന്നു. അനേകരൂപമുള്ള, താഴെയുള്ള മൃദുപ്രഭയുള്ള രശ്മികളാൽ ഇവിടെ കർമ്മഭോഗത്തിനായി അവശനായി അവൻ സംസാരത്തിൽ അലയുന്നു. അതിനാൽ ഈ ഭഗവാൻ ആദിത്യൻ തന്നെയാണ് സൃഷ്ടി, സ്വർഗ്ഗം, മോക്ഷം എന്നിവയുടെ ഹേതു.
Maitrāyaṇī 6.31
किमात्मकानि वा एतानीन्द्रियाणि प्रचरन्त्युद्गन्ता चैतेषामिह को नियन्ता वेत्याह । प्रत्याहात्मात्मकानीत्यात्मा ह्येषामुद्गन्ता वाप्सरसो भानवीयाश्च मरीचयो नाम अथ पञ्चभिः रश्मिभिर्विषयानत्ति कतम आत्मेति योऽयं शुद्धः पूतः शून्यः शान्तादिलक्षणोक्तः स्वकैर्लिङ्गैरुपगृह्यः तस्यैतल्लिङ्गमलिङ्गस्याग्नेर्यदौष्ण्यमाविष्टं चापां यः शिवतमोरस इत्येके । अथ वाक्ष्रोत्रं चक्षुर्मनः प्राण इत्येके, अथ बुद्धिर्धृतिः स्मृतिः प्रज्ञा तदित्येके अथ ते एतस्यैवं यथैवेह बीजस्याङ्कुरावाथधूमार्चिर्विष्फुलिङ्गा इवाग्नेश्चेति अत्रोदाहरन्ति वह्नेश्च यद्वत्खलु विष्फुलिङ्गाः सूर्यान्मयूखाश्च तथैव तस्य । प्राणादयो वै पुनरेव तस्मादभ्युच्चरन्तीह यथाक्रमेण ॥ ॥ ६.३१ ॥
ഇന്ദ്രിയങ്ങൾ ഏത് സ്വഭാവത്തോടെ പ്രവർത്തിക്കുന്നു, അവയെ ഉദിപ്പിക്കുന്നവനും ഇവിടെ അവയെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവനും ആരാണ്? എന്ന ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം: അവ ആത്മസ്വരൂപത്തോടെയാണ് പ്രവർത്തിക്കുന്നത്; അവയെ ഉദിപ്പിക്കുന്നത് ആത്മാവുതന്നെയാണ്. അല്ലെങ്കിൽ അപ്സരസ് എന്ന ഭാനവീയ രശ്മികൾ ഉദിപ്പിക്കുന്നു. പിന്നെ അവൻ അഞ്ചു രശ്മികളാൽ വിഷയങ്ങളെ അനുഭവിക്കുന്നു. 'ഏത് ആത്മാവ്?' എന്നാൽ: ശുദ്ധനും പവിത്രനും ശൂന്യനും ശാന്തി മുതലായ ലക്ഷണങ്ങളോടെ പറയപ്പെട്ടവനുമായവൻ; അവൻ സ്വന്തം ലിംഗങ്ങളാൽ ഗ്രഹിക്കപ്പെടേണ്ടവനാണ്. ലിംഗമില്ലാത്ത അഗ്നിയുടെ ലിംഗം അതിന്റെ ഉഷ്ണതയാണ്; വെള്ളത്തിലുള്ള ശിവതമ രസവും അവൻതന്നെ എന്ന് ചിലർ പറയുന്നു. വാക്, ശ്രോത്രം, ചക്ഷുസ്, മനസ്സ്, പ്രാണൻ എന്ന് ചിലർ; ബുദ്ധി, ധൃതി, സ്മൃതി, പ്രജ്ഞ എന്ന് ചിലർ. വിത്തിൽനിന്ന് മുളയും അഗ്നിയിൽനിന്ന് പുകയും ജ്വാലയും തീപ്പൊരികളും എന്നപോലെ, അവനിൽനിന്ന് പ്രാണാദികൾ ക്രമമായി ഉദിക്കുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.32
तस्माद्वा एतस्मादात्मनि सर्वे प्राणाः सर्वे लोकाः सर्वे वेदाः सर्वे देवाः सर्वाणि च भूतान्युच्चरन्ति तस्योपनिषत्सत्यस्य सत्यमिति अथ यथार्द्रैधाग्नेरभ्याहितस्य पृथग्धूमा निश्चरन्त्येवं वा एतस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरसा इतिहासः पुराणम् विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्यानान्यस्यैवैतानि विश्वा भूतानि ॥ ६.३२ ॥
ആ ആത്മാവിൽനിന്നുതന്നെ എല്ലാ പ്രാണങ്ങളും, എല്ലാ ലോകങ്ങളും, എല്ലാ വേദങ്ങളും, എല്ലാ ദേവന്മാരും, എല്ലാ ഭൂതങ്ങളും ഉദിക്കുന്നു. അതിന്റെ രഹസ്യം 'സത്യത്തിന്റെ സത്യം'. നനഞ്ഞ വിറകിൽ കത്തുന്ന അഗ്നിയിൽനിന്ന് പുകകൾ വേറെവേറെയായി പുറപ്പെടുന്നതുപോലെ, ഈ മഹാഭൂതത്തിന്റെ നിശ്വാസമാണിത്: ഋഗ്വേദം, യജുർവേദം, സാമവേദം, അഥർവാംഗിരസം, ഇതിഹാസം, പുരാണം, വിദ്യകൾ, ഉപനിഷത്തുകൾ, ശ്ലോകങ്ങൾ, സൂത്രങ്ങൾ, അനുവ്യാഖ്യാനങ്ങൾ, വ്യാഖ്യാനങ്ങൾ — ഇവയെല്ലാം ഇവന്റേതുതന്നെ; ലോകത്തിലെ സകല ജീവികളും ഇവന്റേതുതന്നെ.
Maitrāyaṇī 6.33
पञ्चेष्टको वा एषोऽग्निः संवत्सरः तस्येमा इष्टका यो वसन्तो ग्रीष्मो वर्षाः शरद्धेमन्तः स शिरःपक्षसीपृच्च्हपृष्टवान् एषोऽग्निः पुरुषविदः सेयं प्रजापतेः प्रथमा चितिः करैर्यजमानमन्तरिक्षमुत्क्षिओप्त्वा वायवे प्रायच्च्हत् प्राणो वै वायुः प्राणोऽग्निस्तस्येमा इष्टका यः प्राणो व्यानोऽपानः समान उदानः स शिरःपक्षसीपृष्ठपुच्च्हवानेषोऽग्निः पुरुषविदस्तदिदमन्तरिक्षं प्रजापतेर्द्वितीया चितिः करैर्यजमानं दिवमुत्क्षिप्तेन्द्राय प्रायच्च्हत् असौ वा आदित्य इन्द्रः सैषोऽग्निः तस्येमा इष्टका यदृग्यजुः सामाथर्वाङ्गिरसा इतिहासं पुराणं स शिरःपक्षसीपुच्च्हपृष्ठवानेषोऽग्निः पुरुषविदः सैषा द्यौः प्रजापतेस्तृतीया चितिः करैर्यजमानस्यात्मविदेऽवदानं करोति यथात्मविदुत्क्षिप्य ब्रह्मणे प्रायच्च्हत् तत्रानन्दी मोदी भवति ॥ ६.३३ ॥
ഈ അഗ്നി അഞ്ച് ഇഷ്ടികകളുള്ള അഗ്നിയാണ്, അല്ലെങ്കിൽ ഇത് സംവത്സരമാണ്. ഇതിന്റെ ഇഷ്ടികകൾ വസന്തം, ഗ്രീഷ്മം, വർഷം, ശരത്, ഹേമന്തം ആണ്. അത് തല, രണ്ട് ചിറകുകൾ, പാർശ്വങ്ങൾ, വാൽ, പുറം എന്നിവയുള്ളതാണ്; പുരുഷനെ അറിയുന്നവന് ഇത് അഗ്നിയാണ്. ഇത് പ്രജാപതിയുടെ ഒന്നാം പാളിയാണ്. കൈകളാൽ യജമാനനെ അന്തരീക്ഷത്തിലേക്ക് ഉയർത്തി വായുവിന് നൽകി. പ്രാണനാണ് വായു, പ്രാണനാണ് അഗ്നി. ഇതിന്റെ ഇഷ്ടികകൾ പ്രാണൻ, വ്യാനൻ, അപാനൻ, സമാനൻ, ഉദാനൻ എന്നിവയാണ്; അത് തല, ചിറകുകൾ, പാർശ്വങ്ങൾ, പുറം, വാൽ എന്നിവയുള്ളതാണ്; ഇത് പുരുഷവിദിന്റെ അഗ്നി. ഈ അന്തരീക്ഷം പ്രജാപതിയുടെ രണ്ടാം പാളിയാണ്. കൈകളാൽ യജമാനനെ സ്വർഗത്തിലേക്ക് ഉയർത്തി ഇന്ദ്രന് നൽകി. ആ ആദിത്യൻ തന്നെയാണ് ഇന്ദ്രൻ, അവൻ തന്നെയാണ് ഈ അഗ്നി. ഇതിന്റെ ഇഷ്ടികകൾ ഋക്, യജുസ്, സാമം, അഥർവാംഗിരസം, ഇതിഹാസം, പുരാണം എന്നിവയാണ്; അത് തല, ചിറകുകൾ, പാർശ്വങ്ങൾ, വാൽ, പുറം എന്നിവയുള്ളതാണ്; ഇത് പുരുഷവിദിന്റെ അഗ്നി. ഈ ദ്യൗ പ്രജാപതിയുടെ മൂന്നാം പാളിയാണ്. കൈകളാൽ യജമാനനുവേണ്ടി ആത്മവിദിന് അവദാനം ചെയ്യുന്നു; ആത്മവിദിനെ ഉയർത്തി ബ്രഹ്മത്തിന് നൽകുന്നതുപോലെ, അവിടെ അവൻ ആനന്ദിച്ച് സന്തോഷിക്കുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.34
पृथिवीगार्हपत्योऽन्तरिक्षं दक्षिणाग्निर्द्यौराहवनीयः तत एव पवमानपावकशुचय आविष्कृतमेतेनास्य यज्ञम् यतः पवमानपावकशुचिसंघातो हि जाठरः तस्मादग्निर्यष्टव्यः चेतव्यः स्तोतव्योऽभिध्यातव्यः यजमानो हविर्गृहीत्वा देवताभिध्यानमिच्छति हिरण्यवर्णः शकुनो हृद्यादित्ये प्रतिष्ठितः मद्गुर्हंसस्तेजोवृषः सोऽस्मिन्नग्नौ यजामहे इति चापि मन्त्रार्थं विचिनोति । तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोऽस्याभिध्येयं यो बुद्ध्यन्तस्थो ध्यायीह मनःशान्तिपदमनुसरत्यात्मन्येव धत्तेऽत्रेमे श्लोका भवन्ति १ यथा निरिन्धनो वह्निः स्वयोनावुपशाम्यते तथा वृत्तिक्षयाच्चित्तं स्वयोनावुपशाम्यते । २ स्वयोनावुपशान्तस्य मनसः सत्यकामतः इन्द्रियार्थविमूढस्यानृताः कर्मवशानुगाः । ३ चित्तमेव हि संसारम् तत्प्रयत्नेन शोधयेत् यच्चित्तस्तन्मयो भवति गुह्यमेतत्सनातनम् । ४ चित्तस्य हि प्रसादेन हन्ति कर्म शुभाशुभम् प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुते । ५ समासक्तं यथा चित्तं जन्तोर्विषयगोचरे यद्येवं ब्रह्मणि स्यात्तत्को न मुच्येत बन्धनात् । ६ मनो हि द्विविधं प्रोक्तं शुद्धं चाशुद्धमेव च अशुद्धं कामसम्पर्कात् शुद्धं कामविवर्जितम् । ७ लय विक्षेपरहितं मनः कृत्वा सुनिश्चलम् यदा यात्यमनीभावं तदा तत्परमं पदम् । ८ तावन्मनो निरोद्धव्यं हृदि यावत्क्षयं गतम् एतज्ज्ञानं च मोक्षं च शेषान्ये ग्रन्थविस्तराः । ९ समाधिनिर्धौतमलस्य चेतसो निवेशितस्यात्मनि यत्सुखं भवेत् न शक्यते वर्णयितुं गिरा तदा स्वयं तदन्तःकरणेन गृह्यते । १० अपामापोऽग्निरग्नौ वा व्योम्नि व्योम न लक्षयेत् एवमन्तर्गतं यस्य मनः स परिमुच्यते । ११ मन एव मनुष्याणं कारणं बन्धमोक्षयोः बन्धाय विषयासंगिं मोक्षो निर्विषयं स्मृतम् । अतोऽनग्निहोत्र्यनग्निचिदज्ञानभिध्यायिनां ब्राह्मणः पदव्योमानुस्मरणं विरुद्धम् तस्मादग्निर्यष्टव्यः चेतव्यः स्तोतव्योऽभिध्यातव्यः ॥ ६.३४ ॥
പൃഥിവി ഗാർഹപത്യം, അന്തരിക്ഷം ദക്ഷിണാഗ്നി, ദ്യൗ ആഹവനീയം. അവയിൽ നിന്നുതന്നെ പവമാന, പാവക, ശുചി അഗ്നികൾ പ്രകടമായി; അതിനാൽ ഈ യജ്ഞം വെളിപ്പെട്ടു. പവമാന-പാവക-ശുചി സമൂഹമാണ് ജാഠരാഗ്നി. അതിനാൽ അഗ്നിയെ യജിക്കണം, അറിയണം, സ്തുതിക്കണം, ധ്യാനിക്കണം. യജമാനൻ ഹവിസ്സെടുത്ത് ദേവതാധ്യാനം ആഗ്രഹിക്കുന്നു. 'സ്വർണ്ണവർണ്ണമുള്ള പക്ഷി ഹൃദയത്തിലും സൂര്യനിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു; മദ്ഗു, ഹംസം, തേജസ്സിന്റെ വൃഷഭം; ആ അഗ്നിയിൽ ഞങ്ങൾ യജിക്കുന്നു' എന്ന് മന്ത്രാർത്ഥം അന്വേഷിക്കുന്നു. സവിതാവിന്റെ ആ വരേണ്യതേജസ്സ്, ബുദ്ധിയുടെ ഉള്ളിൽ നിൽക്കുന്നത്, ധ്യാനിക്കണം. ഇവിടെ മനഃശാന്തിയുടെ പദം അനുസരിക്കുന്ന ധ്യാനി അതിനെ ആത്മാവിൽ തന്നെ ധരിക്കുന്നു. ഇതേക്കുറിച്ചുള്ള ശ്ലോകങ്ങൾ: 1. ഇന്ധനമില്ലാത്ത അഗ്നി സ്വന്തം ഉറവിടത്തിൽ ശമിക്കുന്നതുപോലെ, വൃത്തികളുടെ ക്ഷയത്താൽ ചിത്തം സ്വയോനിയിൽ ശമിക്കുന്നു. 2. സ്വയോനിയിൽ ശാന്തമായ മനസ്സുള്ളവനും, സത്യകാമമില്ലാത്തവനും, ഇന്ദ്രിയവിഷയങ്ങളിൽ മോഹിതനുമായവന്റെ കാമനകൾ മിഥ്യയാണ്; അവ കർമ്മവശത്തെ പിന്തുടരുന്നു. 3. ചിത്തമേ സംസാരം; അതിനെ പ്രയത്നത്താൽ ശുദ്ധമാക്കണം. ആരുടെ ചിത്തം എങ്ങനെയോ അങ്ങനെ അവൻ ആകുന്നു — ഇതാണ് രഹസ്യമായ സനാതന സത്യം. 4. ചിത്തപ്രസാദത്താൽ ശുഭാശുഭകർമ്മങ്ങൾ നശിക്കുന്നു; പ്രസന്നാത്മാവ് ആത്മാവിൽ സ്ഥിതനായി അവ്യയ സുഖം നേടുന്നു. 5. ജീവിയുടെ ചിത്തം വിഷയങ്ങളിൽ ആസക്തമായിരിക്കുന്നതുപോലെ ബ്രഹ്മത്തിൽ ആസക്തമായിരുന്നെങ്കിൽ ആരാണ് ബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകാതിരിക്കുക? 6. മനസ്സ് രണ്ടുവിധമെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു — ശുദ്ധവും അശുദ്ധവും; കാമസമ്പർക്കത്താൽ അശുദ്ധം, കാമരഹിതമായാൽ ശുദ്ധം. 7. ലയവിക്ഷേപരഹിതമായി മനസ്സിനെ അതീവ നിശ്ചലമാക്കി അമനീഭാവം പ്രാപിക്കുമ്പോൾ അതുതന്നെ പരമപദം. 8. മനസ്സ് ക്ഷയിക്കുന്നതുവരെ ഹൃദയത്തിൽ നിരോധിക്കണം; ഇതാണ് ജ്ഞാനവും മോക്ഷവും; ശേഷം ഗ്രന്ഥവിസ്താരം മാത്രം. 9. സമാധിയാൽ മലം കഴുകപ്പെട്ട ചിത്തം ആത്മാവിൽ നിവേശിതമാകുമ്പോൾ ഉണ്ടാകുന്ന സുഖം വാക്കിനാൽ വർണ്ണിക്കാനാവില്ല; അത് അന്തഃകരണത്താൽ സ്വയം ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നു. 10. വെള്ളത്തിൽ വെള്ളത്തെയും അഗ്നിയിൽ അഗ്നിയെയും ആകാശത്തിൽ ആകാശത്തെയും കാണാത്തതുപോലെ, ഇങ്ങനെ അന്തർഗതമായ മനസ്സുള്ളവൻ മോചിതനാകുന്നു. 11. മനസ്സാണ് മനുഷ്യരുടെ ബന്ധത്തിനും മോക്ഷത്തിനും കാരണം; വിഷയാസക്തി ബന്ധത്തിന്, വിഷയരഹിതത്വം മോക്ഷത്തിന് എന്ന് സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ അഗ്നിഹോത്രം ചെയ്യാത്തവർക്കും അഗ്നിചയനം ചെയ്യാത്തവർക്കും അജ്ഞാനികൾക്കും ബ്രാഹ്മണമാർഗ്ഗത്തിന്റെ ആകാശസ്മരണ വിരുദ്ധമാണ്. അതിനാൽ അഗ്നിയെ യജിക്കണം, അറിയണം, സ്തുതിക്കണം, ധ്യാനിക്കണം.
Maitrāyaṇī 6.35
नमोऽग्नये पृथिवी क्षिते लोकस्मृते लोकम्स्मै यजमानाय धेहि नमो वायवेऽन्तरिक्षक्षिते लोकस्मृते लकमस्मै यजमानाय धेहि नम आदित्याय दिविक्षिते लोकस्मृते लोकमस्मै यजमानाय धेहि नमो ब्रह्मणे सर्वक्षिते सर्वस्मृते सर्वमस्मै यजमानाय धेहि हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् तत्त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय विष्णवे योऽसा आदित्ये पुरुषः सोऽसा अहम् एष ह वै सत्यधर्मो यदादित्यस्य आदित्यत्वं तच्च्हुक्लम् पुरुषम् अलिङ्गम् नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोंऽशमात्रमेतद्यदादित्यस्य मध्य इवेत्य् अक्षिण्यग्नौ चैतद्ब्रह्मैतदमृतमेतद्भर्गः एतत्सत्यधर्मो नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोंऽशमात्रमेतद्यदादित्यस्य मध्ये अमृतं यस्य हि सोमः प्राणा वा अप्ययंकुरा एतक़्द्ब्रह्मैतदमृतमेतद्भर्गः एतत्सत्यधर्मो नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोऽंशमात्रम् एतद्यदादित्यस्य मध्ये यजुर्दीप्यत्यौमापोज्योतिरसोऽमृतंब्रह्म भूर्भुवः स्वरोम् । अष्टपादं शुचिं हंसं त्रिसूत्रमणुमव्ययम् द्विधर्मोऽन्धं तेजसेन्धं सर्वं पश्यन्पश्यति नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोऽन्शमात्रमेतद्यदादित्यस्य मध्ये उदित्वा मयूखे भवत एतत्सवित्सत्यधर्म एतद्यजुरेतत्तप एतदग्निरेतद्वायुरेतत्प्राण एतदाप एतच्चन्द्रमा एतच्च्हुक्रमेतदमृतमेतद्ब्रह्मविषयमेतद्भानुरर्णवस्तस्मिन्नेव यजमानः सैन्धव इव व्लीयन्त एषा वै ब्रह्मैकतात्र हि सर्वे कामाः समाहिता इत्यत्रोदाहरन्ति -- अंशुधारय इवाणुवातेरितः संस्फुरत्यसावन्तर्गः सुराणाम्। यो हैवंवित्स सवित् स द्वैतवित् सैकधामेतः स्यात्तदात्मकश्च । ये विन्दव इवाभ्युच्चरन्त्यजस्रम् विद्युदिवाभ्रार्चिषः परमे व्योमन् । तेऽर्चिषो वै यशस आश्रयवशाज्जटाभिरूपा इव कृष्णवर्त्मनः ॥ ६.३५ ॥
അഗ്നിക്ക് നമസ്കാരം, ഭൂമിയിൽ വസിക്കുന്നവനും ലോകമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവനും; ഈ യജമാനന് ലോകം നൽകേണമേ. വായുവിന് നമസ്കാരം, അന്തരീക്ഷത്തിൽ വസിക്കുന്നവനും ലോകമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവനും; ഈ യജമാനന് ലോകം നൽകേണമേ. ആദിത്യന് നമസ്കാരം, ദ്യുലോകത്തിൽ വസിക്കുന്നവനും ലോകമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവനും; ഈ യജമാനന് ലോകം നൽകേണമേ. ബ്രഹ്മത്തിന് നമസ്കാരം, സർവ്വത്തിൽ വസിക്കുന്നവനും സർവ്വമായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവനും; ഈ യജമാനന് സർവ്വം നൽകേണമേ. സ്വർണ്ണപാത്രത്താൽ സത്യത്തിന്റെ മുഖം മൂടിയിരിക്കുന്നു; പൂഷൻ, അത് തുറന്നുതരേണമേ, സത്യധർമ്മനായ വിഷ്ണുവിനായി. ആദിത്യനിലുള്ള പുരുഷൻ ഞാൻ തന്നെ. ഇത് നിശ്ചയമായും സത്യധർമ്മമാണ്; ആദിത്യന്റെ ആദിത്യത്വം ആ ശുക്ല പുരുഷനാണ്, ലിംഗരഹിതനാണ്, ആകാശത്തിനുള്ളിലെ തേജസ്സിന്റെ ഒരു അംശമാത്രമാണ്; ആദിത്യന്റെ മധ്യത്തിലും കണ്ണിലും അഗ്നിയിലും ഉള്ളവൻ. ഇതുതന്നെ ബ്രഹ്മം, ഇതുതന്നെ അമൃതം, ഇതുതന്നെ ഭർഗം, ഇതുതന്നെ സത്യധർമ്മം. ആകാശത്തിനുള്ളിലെ തേജസ്സിന്റെ ഒരു അംശമാത്രം ഇതാണ്; ആദിത്യന്റെ മധ്യത്തിലുള്ള അമൃതം; സോമനും പ്രാണങ്ങളും ഏതിൽ ലയിക്കുന്നുവോ അത്. ഇതുതന്നെ ബ്രഹ്മം, ഇതുതന്നെ അമൃതം, ഇതുതന്നെ ഭർഗം, ഇതുതന്നെ സത്യധർമ്മം. ആകാശത്തിനുള്ളിലെ തേജസ്സിന്റെ ഒരു അംശമാത്രം ഇതാണ്; ആദിത്യന്റെ മധ്യത്തിൽ യജുസ് പ്രകാശിക്കുന്നു; ഓമ, ജലം, ജ്യോതി, രസം, അമൃത ബ്രഹ്മം; ഭൂഃ ഭുവഃ സ്വഃ ഓം. എട്ടു പാദങ്ങളുള്ള, ശുചിയായ, ഹംസം, മൂന്നു നൂലുള്ള, സൂക്ഷ്മമായ, അവ്യയമായ, ദ്വിധർമ്മമുള്ള, അന്ധമായ, തേജസ്സിനാൽ ജ്വലിക്കുന്ന, എല്ലാം കണ്ടുകൊണ്ട് കാണുന്നു. ആകാശത്തിനുള്ളിലെ തേജസ്സിന്റെ ഒരു അംശമാത്രം ഇതാണ്; ആദിത്യന്റെ മധ്യത്തിൽ ഉദിച്ച് രശ്മികളിൽ ആകുന്നു. ഇതുതന്നെ സവിതാവ്, സത്യധർമ്മം; ഇതുതന്നെ യജുസ്, ഇതുതന്നെ തപസ്, ഇതുതന്നെ അഗ്നി, ഇതുതന്നെ വായു, ഇതുതന്നെ പ്രാണൻ, ഇതുതന്നെ ജലം, ഇതുതന്നെ ചന്ദ്രൻ, ഇതുതന്നെ ശുക്രൻ, ഇതുതന്നെ അമൃതം, ഇതുതന്നെ ബ്രഹ്മവിഷയം; ഇതുതന്നെ ഭാനു, അർണവം. അതിൽത്തന്നെ യജമാനൻ സൈന്ധവ ഉപ്പുപോലെ ലയിക്കുന്നു. ഇതുതന്നെ ബ്രഹ്മത്തിന്റെ ഏകത്വം; ഇതിൽ എല്ലാ കാമങ്ങളും ഒരുമിച്ചിരിക്കുന്നു എന്ന് ഇവിടെ ഉദാഹരിക്കുന്നു: രശ്മികളുടെ ധാരകൾ സൂക്ഷ്മ വായുവാൽ പ്രേരിതമായി മിന്നുന്നതുപോലെ, അവൻ ദേവന്മാരുടെ ഉള്ളിൽ സ്ഫുരിക്കുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ സവിതാവാകുന്നു; അവൻ ദ്വൈതത്തെ അറിയുന്നവൻ; ഇവിടെനിന്ന് അവൻ ഏകധാമമുള്ളവനായി ആ സ്വരൂപനാകുന്നു. പരമവ്യോമത്തിൽ മിന്നൽ മേഘജ്വാലകളിൽനിന്ന് എഴുന്നേൽക്കുന്നതുപോലെ, ബിന്ദുക്കൾ നിരന്തരം മേലേക്ക് ഉയരുന്നു; ആ ജ്വാലകൾ യശസ്സിന്റെ ആശ്രയംകൊണ്ട് ജടകളുടെ രൂപമാർന്ന് കൃഷ്ണമാർഗ്ഗത്തിൽ പോകുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.36
द्वे वाव खल्वेते ब्रह्मज्योतिषो रूपके शान्तमेकं समृद्धं चैकम् । अथ यच्छान्तं तस्याऽऽधारं खम् अथ यत्समृद्धमिदं तस्यान्नम् तस्मान्मन्त्रौषधाज्यामिषपुरोडाशस्थालीपाकादिभिर्यष्टव्यमन्तर्वेद्याम्। आस्न्यवशिष्टैरन्नपानैश्चाऽऽस्यमाहवनीयमिति मत्वा तेजसः समृद्ध्यै पुण्यलोकविजित्यर्थायामृतत्वाय चात्रोदाहरन्ति - अग्निहोत्रं जुहुयात्स्वर्गकामो यमराज्यमग्निष्टोमेनाभियजति सोमराज्यमुक्थेन सूर्यराज्यं षोडशिना स्वाराज्यमतिरात्रेण प्राजापत्यमासहस्रसंवत्सरान्तक्रतुनेति । वर्त्याधारस्नेहयोगाद्यथा दीपस्य संस्थितिः । अन्तर्याण्डोपयोगादिमौ स्थितावात्मशुची तथा ॥ ॥ ६.३६ ॥
ബ്രഹ്മജ്യോതിസ്സിന്റെ ഈ രണ്ടു രൂപങ്ങളേയുള്ളൂ: ഒന്ന് ശാന്തം, മറ്റൊന്ന് സമൃദ്ധം. ശാന്തത്തിന്റെ ആധാരം ആകാശം; സമൃദ്ധമായത് അതിന്റെ അന്നമാണ്. അതിനാൽ മന്ത്രം, ഔഷധം, നെയ്യ്, ഹവിസ്സ്, പുരോഡാശം, സ്ഥാലീപാകം തുടങ്ങിയവകൊണ്ട് അന്തർവേദിയിൽ യജനം ചെയ്യണം. വായിൽ ശേഷിച്ച അന്നപാനങ്ങളാൽ വായെ ആഹവനീയമായി കരുതി, തേജസ്സിന്റെ സമൃദ്ധിക്കും പുണ്യലോകവിജയത്തിനും അമൃതത്വത്തിനും വേണ്ടി ഇവിടെ ഉദാഹരണങ്ങൾ പറയുന്നു: സ്വർഗകാമൻ അഗ്നിഹോത്രം ഹോമിക്കണം; യമരാജ്യം അഗ്നിഷ്ടോമത്താലും സോമരാജ്യം ഉക്ഥത്താലും സൂര്യരാജ്യം ഷോഡശിയാലും സ്വാരാജ്യം അതിരാത്രത്താലും പ്രാജാപത്യം ആയിരം വർഷം നീളുന്ന ക്രതുവാലും നേടുന്നു. തിരി, ആധാരം, എണ്ണ എന്നിവയുടെ യോഗത്താൽ വിളക്ക് നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ, അന്തരണ്ഡത്തിന്റെ ഉപയോഗത്താൽ ഈ രണ്ടും, ആത്മാവും ശുചിയും, സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു.
Maitrāyaṇī 6.37
तस्मादोमित्यनेनैतदुपासीतापरिमितं तेजस्तत्त्रेधभिहितमग्नावादित्ये प्राणेऽथैषा नाड्यन्नबहुमित्येषाग्नौ हुतमादित्यं गमयति अतो यो रसोऽस्रवत् स उद्गीथं वर्षति तेनेमे प्राणाः प्राणेभ्यः प्रजा इत्यत्रोदाहरन्ति -- यद्धविरग्नौ हूयते तदादित्यं गमयति तत्सूर्यो रश्मिभिर्वर्षति तेनान्नं भवति अन्नाद्भूतानामुत्पत्तिरित्येवं ह्याह । अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥ ॥ ६.३७ ॥
അതിനാൽ "ഓം" എന്നതിനോടുകൂടി ഈ അപരിമിതമായ തേജസ്സിനെ ഉപാസിക്കണം; അത് മൂന്നു വിധത്തിൽ പറയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു: അഗ്നിയിലും ആദിത്യനിലും പ്രാണനിലും. ഈ നാഡി അന്നം നിറഞ്ഞതാണ്; അഗ്നിയിൽ ഹോമിച്ചത് അത് ആദിത്യനിലേക്ക് എത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഒഴുകുന്ന രസം ഉദ്ഗീഥത്തെ വർഷിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഈ പ്രാണങ്ങൾ, പ്രാണങ്ങളിൽ നിന്ന് പ്രജകൾ. ഇവിടെ അവർ ഉദാഹരണം പറയുന്നു: അഗ്നിയിൽ ഹോമിക്കുന്ന ഹവിസ്സ് ആദിത്യനിലെത്തുന്നു; ആ സൂര്യൻ രശ്മികളാൽ മഴ പെയ്യിക്കുന്നു, അതിനാൽ അന്നമുണ്ടാകുന്നു; അന്നത്തിൽ നിന്ന് ജീവികളുടെ ഉത്പത്തി എന്ന് അങ്ങനെ തന്നെ അവൻ പറയുന്നു. അഗ്നിയിലിട്ട ആഹുതി ശരിയായി ആദിത്യനിലെത്തുന്നു. ആദിത്യനിൽ നിന്ന് മഴ, മഴയിൽ നിന്ന് അന്നം, അതിൽ നിന്ന് പ്രജകൾ.
Maitrāyaṇī 6.38
अग्निहोत्रं जुह्वानो लोभजालं भिनत्ति अतः संमोहं छित्वा न क्रोधान्स्तुनष्वानः काममभिध्यायमानस्ततश्चतुर्जालं ब्रह्मकोशं भिन्ददतः परमाकाशमत्र हि सौर सौम्याग्नेयसात्विकानि मण्डलानि भित्त्वा ततः शुद्धः सत्त्वान्तरस्थमचलममृतमच्युतं ध्रुवं विष्णुसंज्ञितम् सर्वापरं धाम सत्यकामसर्वज्ञत्वसंयुक्तम् स्वतन्त्रम् चैतन्यम् स्वे महिम्नि तिष्ठमानं पश्यति अत्रोदाहरन्ति -- रविमध्ये स्थितः सोमः सोममध्ये हुताशनः । तेजोमध्ये स्थितं सत्त्वं सत्त्वमध्ये स्थितोऽच्युतः ॥ शरीरप्रादेशाङ्गुष्ठमात्रमणोरप्यणुं ध्यात्वाऽतः परमतां गच्छति अत्र हि सर्वे कामाः समाहिता इति अत्रोदाहरन्ति -- अङ्गुष्ठप्रादेशशरीरमात्रं प्रदीपप्रतापवद्द्विस्त्रिधा हि। तद्ब्रह्माभिष्टूयमानं महो देवो भुवनान्याविवेश । ॐ नमो ब्रह्मणे नमः ॥ ॥ ६.३८ ॥
അഗ്നിഹോത്രത്തിൽ ആഹുതി നൽകുന്നവൻ ലോഭത്തിന്റെ വല ഭേദിക്കുന്നു. അങ്ങനെ മോഹത്തെ ഛേദിച്ച്, കോപത്താലല്ല, സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടും കാമത്തെ ധ്യാനിച്ചുകൊണ്ടും, പിന്നെ നാലിരട്ടി വലയും ബ്രഹ്മകോശവും ഭേദിച്ച്, പരമാകാശത്തിൽ എത്തുന്നു. ഇവിടെ സൗര, സൗമ്യ, ആഗ്നേയ, സാത്ത്വിക മണ്ഡലങ്ങളെ ഭേദിച്ച്, ശുദ്ധനായി, സത്ത്വത്തിനുള്ളിൽ സ്ഥിതമായ, ചലനമില്ലാത്ത, അമൃതമായ, അച്യുതമായ, ധ്രുവമായ, വിഷ്ണു എന്ന് വിളിക്കപ്പെടുന്ന, എല്ലാറ്റിനും അപ്പുറമുള്ള ധാമമായ, സത്യകാമവും സർവജ്ഞത്വവും ഉള്ള, സ്വതന്ത്രമായ, ചൈതന്യമായ ഒന്നിനെ സ്വന്തം മഹിമയിൽ നിലകൊള്ളുന്നതായി കാണുന്നു. ഇവിടെ ഒരു ശ്ലോകം ഉദ്ധരിക്കുന്നു: സൂര്യമധ്യത്തിൽ സോമൻ സ്ഥിതൻ, സോമമധ്യത്തിൽ ഹുതാശനൻ; തേജസ്സിന്റെ മധ്യത്തിൽ സത്ത്വം സ്ഥിതം, സത്ത്വമധ്യത്തിൽ അച്യുതൻ സ്ഥിതൻ. ശരീരത്തിൽ തള്ളവിരൽ അളവുള്ള പ്രദേശം ധ്യാനിച്ച്, അണുവിനേക്കാൾ ചെറിയതിനെ ധ്യാനിച്ച്, ഇതിനപ്പുറം പോകുന്നു. ഇവിടെ എല്ലാ കാമനകളും സമാഹിതമാണ്. ഇനിയും ഇവിടെ: തള്ളവിരൽ അളവ് ശരീരമുള്ള, വിളക്കിന്റെ പ്രതാപം പോലെ, രണ്ടും മൂന്നും വിധമായ ആ ബ്രഹ്മം സ്തുതിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, മഹാദേവൻ ലോകങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു. ഓം, ബ്രഹ്മത്തിന് നമസ്കാരം. നമഃ.