Upaniṣaden · Maitrāyaṇī 6
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
Maitrāyaṇī 6.1
द्विधा वा एष आत्मानं बिभर्त्ययं यः प्राणो यश्चासा आदित्योऽथ द्वौ वा एता अस्य पन्थाना अन्तर्बहिश्चाहोरात्रेणैतौ व्यावर्तेते असौ वा आदित्यो बहिरात्मान्तरात्मा प्राणोऽतो बहिरात्मक्या गत्यान्तरात्मनोऽनुमीयते गतिरित्येवं हि आहाथ यः कश्चिद्विद्वानपहतपाप्माऽक्षाध्यक्षोऽवदातमनास्तन्निष्ठ आवृत्तचक्षुः सो अन्तरात्मक्या गत्या बहिरात्मनोऽनुमीयते गतिरित्येवं ह आह अथ य एषोऽन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषो यः पश्यतीमां हिरण्यवस्थात् स एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति ॥ ६.१ ॥
Dieser ātman erhält sich auf zwei Weisen: dieser prāṇa und jener Āditya. Er hat zwei Wege, innen und außen; Tag und Nacht kehren auf diesen beiden hin und her. Jener Sonnengott ist der äußere ātman, der prāṇa der innere ātman. Daher wird aus der Bewegung des äußeren ātman der innere erschlossen; so ist die Bewegung, heißt es. Wer ein Wissender ist, frei von Übel, Herr der Sinne, von reinem Geist, darin gefestigt, mit nach innen gewendeten Augen, erschließt aus der Bewegung des inneren ātman den äußeren; so ist die Bewegung, heißt es. Der goldene Puruṣa innerhalb der Sonne aber, der diese goldene Wohnstätte schaut, ist derjenige, der, im Lotos des Herzens ruhend, Speise verzehrt.
Maitrāyaṇī 6.2
अथ य एषोऽन्तरे हृत्पुष्कर एवाश्रितोऽन्नमत्ति स एषोऽग्निर्दिवि श्रितः सौरः कालाख्योऽदृश्यः सर्वभूतान्यन्नमत्तीति। कः पुष्करः किंमयो वेति। इदं वाव तत्पुष्करं योऽयमाकाशोऽस्येमाः चतस्रो दिशश्चतस्र उपदिशो दलसंस्था आसम्। अर्वाग्विचरत एतौ प्राणादित्या एता उपासीतोमित्येतदक्षरेण व्याहृतिभिः सावित्र्या चेति ॥ ६.२ ॥
Der, der im Lotos des Herzens ruhend Speise verzehrt, ist dieses Feuer, im Himmel gegründet, solar, Zeit genannt, unsichtbar; alle Wesen essen Speise. Was ist jener Lotos, und woraus besteht er? Eben dieser Raum ist jener Lotos, dessen vier Richtungen und vier Zwischenrichtungen als Blätter dastehen. Diese beiden, die sich abwärts bewegen, prāṇa und Sonne, soll man verehren mit der Silbe om, mit den Vyāhṛtis und mit dem Sāvitrī-Vers, so heißt es.
Maitrāyaṇī 6.3
द्वे वाव ब्रह्मणो रूपे मूर्तं चामूर्तं च । अथ यन्मूर्तं तदसत्यम् यदमूर्तं तत्सत्यम् तद्ब्रह्म तज्ज्योतिः यज्ज्योतिः स आदित्यः स वा एष ओमित्येतदात्माभवत् स त्रेधात्मानं व्याकुरुत ओमिति तिस्रो मात्रा एताभिः सर्वमिदमोतं प्रोतं चैवास्मीति एवं ह्याहैतद्वा आदित्य ओमित्येवं ध्यायत आत्मानं युञ्जीतेति ॥ ६.३ ॥
Brahman hat zwei Gestalten: die verkörperte und die unverkörperte. Was verkörpert ist, ist unwirklich; was unverkörpert ist, ist wirklich. Das ist Brahman, das ist das Licht; und was Licht ist, das ist jener Sonnengott. Dieser selbe Sonnengott wurde unter dem Namen om zum ātman. Er offenbarte sich dreifach. In om gibt es drei Maße; durch sie ist all dies gewoben und durchwoben, und er sprach: Ich bin eben das. So soll sich, wer meditiert, dass der Sonnengott om ist, mit dem ātman verbinden, so heißt es.
Maitrāyaṇī 6.4
अथान्यत्रापि उक्तमथ खलु य उद्गीथः स प्रणवो यः प्रणवः स उद्गीथ इति असौ वा आदित्य उद्गीथ एष प्रणवा इति । एवं ह्याहोद्गीथं प्रणवाख्यं प्रणेतारं भारूपं विगतनिद्रं विजरं विमृत्युं त्रिपदं त्र्यक्षरं पुनः पञ्चधा ज्ञेयं निहितं गुहायामित्येवं ह्याहोर्ध्वमूलं त्रिपाद्ब्रह्म शाखा आकाश वाय्वग्न्युदकभूम्यादय एकोऽश्वत्थनामैतद्ब्रह्मैतस्यैतत्तेजो यदसा आदित्यः ओमित्येतदक्षरस्य चैतत्तस्मादोमित्यनेनैतदुपासीताजस्रमित्येकोऽस्य सम्बोधयितेत्येवं ह्याह ः एतदेवाक्षरं पुण्यमेतदेवाक्षरं परम् । एतदेवाक्षरं ज्ञात्वा यो यदिच्छति तस्य तत् ॥ ॥ ६.४ ॥
Es wird auch an anderer Stelle gesagt: Was das udgītha ist, das ist das praṇava, und was das praṇava ist, das ist das udgītha. Diese Sonne ist das udgītha; dies ist das praṇava. So spricht er vom udgītha, genannt praṇava, dem Führer, von Lichtgestalt, frei von Schlaf, frei von Alter, frei von Tod, dreifüßig, dreisilbig, nochmals fünffach zu erkennen, in der Höhle niedergelegt. So sagt er: das brahman hat seine Wurzel oben und drei Füße; seine Zweige sind Raum, Luft, Feuer, Wasser, Erde und so weiter. Dieses Eine heißt der Feigenbaum aśvattha; dies ist das brahman, und sein Glanz ist jene Sonne. Oṃ ist diese Silbe, und dies gehört ihm; deshalb soll man dies durch diese Silbe oṃ unablässig meditieren. Dieser ist sein Erwecker. So sagt er: nur diese Silbe ist heilig, nur diese Silbe ist höchst. Wer diese Silbe allein erkennt, dem wird zuteil, was er auch immer wünscht.
Maitrāyaṇī 6.5
अथान्यत्राप्युक्तं स्वनवत्येषास्यस्तनुर्या ओमिति स्त्रीपुंनपुंसकेति लिङ्गवती एषाऽथाग्निर्वायुरादित्य इति भास्वति एषा अथ ब्रह्म रुद्रो विष्णुरित्यधिपतिवती एषाऽथ गार्हपत्यो दक्षिणाग्निराहवनीया इति मुखवती एषाऽथ ऋग्यजुःसामेति विज्ञानवती एषा भूर्भुवःस्वरिति लोकवती एषाऽथ भूतं भव्यं भविष्यदिति कालवती एषाऽथ प्राणोऽग्निः सूर्य इति प्रतापवती एषाऽथान्नमापश्चन्द्रमा इत्याप्यायनवती एषाऽथ बुद्धिर्मनोऽहङ्कारा इति चेतनवती एषाऽथ प्राणोऽपानो व्यान इति प्राणवती एषेति अत ओमित्युक्तेनैताः प्रस्तुता अर्चिता अर्पिता भवन्तीति एवं ह्याहैतद्वै सत्यकाम परां चापरां च ब्रह्म यदोमित्येतदक्षरमिति ॥ ६.५ ॥
Es wird auch an anderer Stelle gesagt: Sein Leib, aus neun Lauten, ist das, was om ist. Er besitzt die Geschlechter weiblich, männlich und sächlich. Er leuchtet als Feuer, Luft und Sonne. Er besitzt Herrschaft: brahmā, rudra und viṣṇu. Er hat als Antlitze das Hausherrenfeuer, das Südfeuer und das Opferfeuer. Er besitzt Erkenntnis: ṛg, yajus und sāman. Er besitzt die Welten: bhūḥ, bhuvaḥ und svaḥ. Er besitzt die Zeit: Vergangenheit, Gegenwart und Zukunft. Er besitzt Glut: Atem, Feuer und Sonne. Er besitzt Nahrung: Speise, Wasser und Mond. Er besitzt Bewusstsein: Intellekt, Geist und Ich. Er besitzt Atem: prāṇa, apāna und vyāna. Daher werden durch das Sprechen von om diese gepriesen, verehrt und dargebracht. So sagt er: O Satyakāma, dies ist fürwahr das höhere und niedere brahman, nämlich diese Silbe om.
Maitrāyaṇī 6.6
अथाव्याहृतं वा इदमासीत् स सत्यं प्रजापतिस्तपस्तप्त्वाऽनुव्याहरद्भूर्भुवःस्वरिति । एषैवास्य प्रजापतेः स्थविष्ठा तनुर्या लोकवतीति स्वरित्यस्याः शिरो नाभिर्भुवो भूः पादा आदित्यश्चक्षुः चक्षुरायता हि पुरुषस्य महती मात्रा चक्षुषा ह्ययं मात्राश्चरति सत्यं वै चक्षुः अक्षिण्यवस्थितो हि पुरुषः सर्वार्थेषु चरति एतस्माद्भूर्भुवःस्वरित्युपासीतानेन हि प्रजापतिर्विश्वात्मा विश्वचक्षुरिवोपासितो भवतीति एवं ह्याहैषा वै प्रजापतेर्विश्वभृत्तनुरेतस्यामिदं सर्वमन्तर्हितमस्मिन् च सर्वस्मिन्नेषा अन्तर्हितेति तस्मादेषोपासीता ॥ ६.६ ॥
Am Anfang war dies unausgesprochen. Jener wahre Prajāpati übte Askese, und nachdem er Askese geübt hatte, sprach er: „bhūr bhuvaḥ svaḥ“. Dies ist in der Tat der umfassendste Leib Prajāpatis, der aus den Welten besteht. „Svaḥ“ ist sein Haupt, „bhuvaḥ“ sein Nabel, „bhūḥ“ seine Füße, und die Sonne ist sein Auge. Es heißt Auge, weil das Maß des Menschen ausgedehnt ist; durch das Auge bewegt sich dieser Mensch durch die Maße. Das Auge ist Wahrheit, denn der im Auge gegründete Mensch bewegt sich in allen Angelegenheiten. Darum soll man es als „bhūr bhuvaḥ svaḥ“ verehren, denn dadurch wird Prajāpati verehrt, der Ātman von allem und das Auge von allem. So heißt es: Dies ist der alles tragende Leib Prajāpatis; in ihm ist all dies enthalten, und in all dem ist er enthalten. Darum soll man dies verehren.
Maitrāyaṇī 6.7
तत्सवितुर्वरेण्यमित्यसौ वा आदित्यः सविता स वा एवं प्रवरणीय आत्मकामेनेत्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ भर्गो देवस्य धीमहीति सविता वै देवस्ततो योऽस्य भर्गाख्यस्तं चिन्तयामीत्याहुर्ब्रह्मवादिनोऽथ धियो यो नः प्रचोदयादिति बुद्धयो वै धियस्तायोऽस्माकं प्रचोदयादित्याहुर्ब्रह्मवादिनः अथ भर्गा इति यो ह वा अमुष्मिन्नादित्ये निहितस्तारकोऽक्षिणि वैष भर्गाख्यः भाभिर्गतिरस्य हीति भर्गः भर्जयतीति वैष भर्ग इति रुद्रो ब्रह्मवादिनोऽथ भ इति भासयतीमान् लोकान् र इति रंजयतीमानि भूतानि ग इति गच्च्हन्त्यस्मिन्नागच्च्हन्त्यस्मादिमाः प्रजास्तस्माद्भरगत्वाद्भर्गः शाश्वत् सूयमानात् सूर्यः सवनात् सविताऽदानात् आदित्यः पवनात्पावनोऽथापोप्यायनादित्येवं ह्याह खल्वात्मनोऽत्मा नेतामृताख्यश्चेता मन्ता गन्तोत्सृष्टानन्दयिता कर्ता वक्ता रसयिता घ्राता द्रष्टा श्रोता स्पृशति च विभुर्विग्रहे सन्निविष्टा इत्येवं ह्याह अथ यत्र द्वैतीभूतं विज्ञानं तत्र हि शृणोति पश्यति जिघ्रति रसयति चैव स्पर्शयति सर्वमात्मा जानीतेति यत्राद्वैतीभूतं विज्ञानं कार्यकारणकर्मनिर्मुक्तं निर्वचनमनौपम्यं निरुपाख्यां किं तदवाच्यम् ॥ ६.७ ॥
Der vortreffliche Glanz des Savitṛ ist die Sonne Savitṛ selbst, so gewählt von dem, der das ātman begehrt, sagen die Kenner des brahman. Dann: »Wir meditieren über den Glanz des Gottes«: der Gott ist Savitṛ, und wir meditieren über das, was Glanz heißt, sagen die Kenner des brahman. Dann: »der unsere Intellekte antreibe«: die Intellekte (dhiyaḥ) sind die Gedanken, und wer sie ausdehnt, treibt die unseren an, sagen die Kenner des brahman. Die Glanzheiten (bhargāḥ) sind der Stern, der in jener Sonne gesetzt ist und auch im Auge ist; dies heißt Glanz. Sein Lauf geschieht durch Lichter, daher Glanz. Was brennt, ist der Glanz, sagt der Kenner des brahman über Rudra. Mit »bha« erleuchtet er diese Welten; mit »ra« erfreut er diese Wesen; mit »ga« gehen sie in ihn ein, und diese Geschöpfe kommen aus ihm. Daher ist der Glanz ewig; durch das Angetriebenwerden die Sonne, durch das Antreiben Savitṛ, durch das Nehmen Āditya, durch das Reinigen der Reiniger, und durch das Nähren. So sagt er: das ātman des ātman, Führer, genannt der Unsterbliche, Wahrnehmer, Denker, Geher, Spender der gelösten Wonne, Täter, Sprecher, Schmecker, Riecher, Seher, Hörer, Berührer, allgegenwärtig, im Körper eingetreten. So sagt er: wo das Bewusstsein zweifach geworden ist, da hört, sieht, riecht, schmeckt, berührt man; das ātman erkennt alles. Wo das Bewusstsein nicht-zweifach geworden ist, frei von Wirkung, Ursache und Handlung, unbeschreiblich, unvergleichlich, ohne Bezeichnung — was ist das? Es ist unaussprechlich.
Maitrāyaṇī 6.8
एष हि खल्वात्मेशानः शम्भुर्भवो रुद्रः प्रजापतिर्विश्वसृक् हिरण्यगर्भः सत्यं प्राणो हंसः शास्ता विष्णुर्नारायणोऽर्कः सविता धाता विधाता सम्राडिन्द्र इन्दुरिति य एष तपत्यग्निरिवाग्निना पिहितः सहस्राक्षेण हिरण्मयेनाण्डेन एष वा जिज्ञासितव्योऽन्वेष्टव्यः सर्वभूतेभ्योऽभयं दत्वारण्यं गत्वाथ बहिःकृत्वीन्द्रियार्थान्स्वाच्च्हरीरादुपलभेत एनमिति । विश्वरूपं हरिणं जातवेदसं परायणं ज्योतिरेकं तपन्तम् । सहस्ररश्मिः शतधा वर्तमानः प्राणः प्रजानामुदयत्येष सूर्यः ॥ ॥ ६.८ ॥
Wahrlich, dieser ātman wird Īśāna, Śambhu, Bhava, Rudra, Prajāpati, Schöpfer aller Dinge, Hiraṇyagarbha, Wahrheit, Prāṇa, Haṃsa, der Herrscher, Viṣṇu, Nārāyaṇa, Arka, Savitṛ, Dhātṛ, Vidhātṛ, Samrāṭ, Indra und Indu genannt. Dieser leuchtet wie Feuer, als wäre er in einem goldenen Ei mit tausend Augen von Feuer umhüllt. Ihn gilt es zu erforschen und zu suchen. Nachdem man allen Wesen Furchtlosigkeit gegeben, in den Wald gegangen ist und die Sinnesobjekte außen gehalten hat, kann man ihn im eigenen Körper wahrnehmen. Der, dessen Gestalt alles ist, goldfarben, allwissend, das höchste Ziel, das einzige Licht, glühend. Der Tausendstrahlige, der auf hundert Weisen gegenwärtig ist, ist dieser Prāṇa, der für die Geschöpfe als diese Sonne aufgeht.
Maitrāyaṇī 6.9
तस्माद्वा एष उभयात्मैवं विदात्मन्येवाभिध्यायत्यात्मन्येव यजतीति ध्यानं प्रयोगस्थं मनो विद्वद्भिष्टुतं मनःपूतिमुच्छिष्टोपहतमित्यनेन तत्पावयेत् मन्त्रं पठति उच्छिष्टोच्छिष्टोपहितं यच्च पापेन दत्तं मृतसूतकाद्वा वसोः पवित्रमग्निः सवितुश्च रश्मयः पुनन्त्वन्नं मम दुष्कृतं च यदन्यत् अद्भिः पुरस्तात्परिदधाति प्राणाय स्वाहापानाय स्वाहा व्यानाय स्वाहा समानाय स्वाहोदानाय स्वाहेति पञ्चभिरभिजुहोति अथावाशिष्टं यतवागश्नात्यतोऽद्भिर्भूय एवोपरिष्टात्परिदधात्याचान्तो भूत्वात्मेज्यानः प्राणोऽग्निर्विश्वोऽसीति च द्वाभ्यामात्मानमभिध्यायेत् प्राणोऽग्निः परमात्मा वै पञ्चवायुः समाश्रितः स प्रीतः प्रीणातु विश्वं विश्वभुक् विश्वोऽसि वैश्वानरोऽसि विश्वं त्वया धार्यते जायमानम् विशन् तु त्वामाहुतयश्च सर्वाः प्रजास्तत्र यत्र विश्वामृतोऽसीति एवं न विधिना खल्वनेनात्तानत्वं पुनरुपैति ॥ ६.९ ॥
Daher, dieser der beiden Selbste, der so erkennt, meditiert nur im eigenen ātman und opfert nur im eigenen ātman. Die Meditation des im Ritus verweilenden Geistes, von den Kundigen gepriesen, wird durch den Geist gereinigt und durch Reste befleckt; deshalb soll man sie damit reinigen. Er rezitiert den Mantra: Was immer Rest auf Rest ist, durch Sünde gegeben oder aus Todesunreinheit, möge das reinigende Feuer der Vasus und die Strahlen des Savitṛ es reinigen, meine Speise und was sonst falsch ist. Nachdem er zuerst mit Wasser umkreist hat, bringt er fünf Opfer dar mit svāhā für prāṇa, svāhā für apāna, svāhā für vyāna, svāhā für samāna, svāhā für udāna. Dann isst er schweigend das Übrige. Danach umkreist er wieder oben mit Wasser, nachdem er Wasser geschlürft hat, den ātman verehrend, und mit den beiden Versen »Du bist prāṇa, Feuer, du bist alles« soll er über den ātman meditieren. Prāṇa, das Feuer, das höchste Selbst, ruht wahrlich auf den fünf Winden. Möge er, erfreut, alle erfreuen, der Allgenießer. Du bist alles, du bist Vaiśvānara; alles, was geboren wird, wird von dir getragen. In dich eingehend, sind die Opfer und alle Geschöpfe dort, wo du der Allunsterbliche bist. So kehrt er nicht nach Vorschrift, sondern durch diesen Zustand des Gegessenwerdens wieder zurück.
Maitrāyaṇī 6.10
अथापरं वेदितव्यमुत्तरो विकारोऽस्यात्मयज्ञस्य यथान्नमन्नादश्चेति अस्योपव्याख्यानं पुरुषश्चेता प्रधानान्तःस्थः स एव भोक्ता प्राकृतमन्नं भुङ्क्त इति तस्यायं भूतात्मा ह्यन्नमस्यकर्ता प्रधानः तस्मात्त्रिगुणं भोज्यं भोक्ता पुरुषोऽन्तस्थः अत्र दृष्टं नाम प्रत्ययम् यस्माद्बीजसम्भवा हि पशवस्तस्माद्बीजं भोज्यमनेनैव प्रधानस्य भोज्यत्वं व्याख्यातं तस्माद्भोक्ता पुरुषो भोज्या प्रकृतिस्तत्स्थो भुङ्क्त इति प्राकृतमन्नं त्रिगुणभेदपरिणमत्वान्महदाद्यं विशेषान्तं लिङ्गमनेनैव चतुर्दशविधस्य मार्गस्य व्याख्या कृता भवति सुखदुःखमोहसंज्ञं ह्यन्नभूतमिदं जगत् न हि बीजस्य स्वादुपरिग्रहोऽस्तीति यावन्नप्रसूतिः तस्याप्येवं तिसृष्ववस्थास्वन्नत्वं भवति कौमारं यौवनं जरा परिणमत्वातत्दन्नत्वमेवं प्रधानस्य व्यक्ततां गतस्योपलब्धिर्भवति तत्र बुद्ध्यादीनि स्वादुनि भवन्त्यध्यवसायसङ्कल्पाभिमाना इति अथेन्द्रियार्थान् पञ्चस्वादुनि भवन्ति एवं सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि एवं व्यक्तमन्नमव्यक्तमन्नम् अस्य निर्गुणो भोक्ता भोक्तृत्वाच्चैतन्यं प्रसिद्धं तस्य यथाग्निर्वै देवानामन्नदः सोमोऽन्नमग्निनैवान्नमित्येवंवित् सोमसंज्ञोऽयंभूतत्माऽग्निसंज्ञोऽप्यव्यक्तमुखा इति वचनात्पुरुषो ह्यव्यक्तमुखेन त्रिगुणं भुङ्क्त इति यो हैवं वेद संन्यासी योगी चात्मयाजी चेति अथ यद्वन्न कश्चिच्च्हून्यागारे कामिन्यः प्रविष्टाः स्पृशतीन्द्रियार्थान् तद्वद् यो न स्पृशति प्रविष्टान् संन्यासी योगी चात्मयाजी चेति ॥ ६.१० ॥
Weiter ist zu wissen: Dies ist eine weitere Wandlung des Selbstopfers, wie Speise und der Esser der Speise. Seine Erklärung: Die bewusste Person (puruṣa) wohnt innerhalb der Urmaterie (pradhāna); sie ist fürwahr die Genießende, die die materielle Speise verzehrt. Dieses Wesen-Selbst ist selbst die Speise, und die Urmaterie ist sein Nicht-Handelnder. Darum ist das aus den drei Guṇas Bestehende das Genossene, und die innen wohnende Person ist die Genießende. Hier wird ein Schluss gesehen: Die Geschöpfe entstehen aus dem Samen, darum ist der Same das Genossene. Eben dadurch wird die Genießbarkeit der Urmaterie erklärt. Also ist die Person die Genießende, die Natur das Genossene, und in ihr verweilend genießt er. Materielle Speise, die sich nach den Unterschieden der drei Guṇas wandelt, ist der feine Leib, der mit dem großen Prinzip beginnt und bei den Besonderheiten endet. Eben dadurch wird die Erklärung des vierzehnfältigen Pfades gegeben. Diese Welt, Lust, Schmerz und Verblendung genannt, ist wahrlich von der Natur der Speise. Der Same nimmt keinen Geschmack an, bis die Speise entsteht. Auch er ist Speise in diesen drei Stadien: Kindheit, Jugend und Alter, durch die Wandlung. So wird die Speisehaftigkeit der Urmaterie, nachdem sie offenbar geworden ist, wahrgenommen. Dort sind Verstand und das Übrige angenehm: Entschluss, Vorsatz und Selbstgefühl. Dann sind die fünf Sinnesobjekte angenehm. Ebenso alle Tätigkeiten der Sinne und die Tätigkeiten des Atems. So gibt es offenbare und unoffenbare Speise. Ihr Genießender ist ohne Eigenschaften, und durch sein Genießen wird das Bewusstsein bekannt. Wie das Feuer der Speiseesser der Götter ist und Soma die Speise ist und die Speise durch das Feuer ist, so ist, wer so erkennt, dieses Wesen-Selbst namens Soma auch Agni genannt und hat das Unoffenbare zum Mund, wie es heißt; die Person verzehrt die drei Guṇas durch den Mund des Unoffenbaren. Wer dies weiß, ist ein Entsagender, ein Yogin und einer, der das Selbst opfert. Wie in einem leeren Haus Frauen eintreten und die Sinnesobjekte berühren, so ist, wer die Eingetretenen nicht berührt, ein Entsagender, ein Yogin und einer, der das Selbst opfert.
Maitrāyaṇī 6.11
परं वा एतदात्मनो रूपं यदन्नमन्नमयो ह्ययं प्राणोऽथ न यद्यश्नात्यमन्ताऽश्रोताऽस्प्रष्टाऽद्रष्टाऽवक्ताऽघ्रातारसयिता भवति प्राणांश्चोत्सृजतीति एवं ह्याहाथ यदि खल्वश्नाति प्राणसमृद्धो भूत्वा मन्ता भवति श्रोता भवति स्प्रष्टा भवति वक्ता भवति रसयिता भवति घ्राता भवति द्रष्टा भवतीति एवं ह्याह अन्नाद्वै प्रजाः प्रजायन्ते याः कश्चित्पृथिवीशृताः । अतोऽन्नेनैव जीवन्ति अथैतदपि यन्ति अन्ततः ॥ ६.११ ॥
Dies ist die höchste Gestalt des ātman, die aus Nahrung besteht, denn auch dieses prāṇa besteht aus Nahrung. Isst er nicht, wird er zu dem, der nicht denkt, nicht hört, nicht berührt, nicht sieht, nicht spricht, nicht riecht und nicht schmeckt, und er gibt die Atemkräfte auf. So sagen sie. Isst er aber, wird er, voll von prāṇa, zu dem, der denkt, hört, berührt, spricht, schmeckt, riecht und sieht. So sagen sie. Aus der Nahrung werden die auf der Erde lebenden Wesen geboren; deshalb leben sie von der Nahrung und kehren schließlich zu ihr zurück.
Maitrāyaṇī 6.12
अथान्यत्रापि उक्तम् सर्वाणि ह वा इमानि भूतान्यहरहः प्रपतन्त्यन्नमभिजिघृक्षमाणानि सूर्यो रश्मिभिराददात्यन्नं तेनासौ तपत्यन्नेनाभिषिक्ताः पचन्तीमे प्राणा अग्निर्वा अन्नेनोज्ज्वलत्यन्नकामेनेदं प्रकल्पितं ब्रह्मणा अतोऽन्नमात्मेत्युपासीतेत्वेयं ह्याह । अनाद्भूतानि जायन्ते जातान्यन्नेन वर्धन्ते अद्यतेऽत्ति च भूतानि तस्मादन्नं तदुच्यते ॥ ६.१२ ॥
Auch an anderer Stelle heißt es: Alle diese Wesen kommen jeden Tag hervor, begierig, Nahrung zu ergreifen. Die Sonne nimmt die Nahrung mit ihren Strahlen auf, und durch sie leuchtet sie. Mit Nahrung gesalbt, kochen diese prāṇa; durch Nahrung lodert das Feuer. Für den, der Nahrung begehrt, hat brahman dies geschaffen. Darum soll man die Nahrung als ātman verehren. So sagen sie: Aus Nahrung werden die Wesen geboren; geboren wachsen sie durch Nahrung. Sie werden gegessen, und die Wesen essen auch. Darum heißt sie Nahrung.
Maitrāyaṇī 6.13
अथान्यत्रापि उक्तम् विश्वभृद्वै नामैषा तनुर्भगवतो विष्णोर्यदिदमन्नं प्राणो वा अन्नस्य रसो मनः प्राणस्य विज्ञानं मनस आनन्दं विज्ञानस्येति अन्नवान् प्राणवान् मनश्वान् विज्ञानवान् आनन्दवान् च भवति यो हैवं वेद यावान्तीह वै भूतान्यन्नमदन्ति तावत्स्वन्तस्थोऽन्नमत्ति यो हैवंवेद । अन्नमेव विजरन्नमन्नं संवननं स्मृतम् । अन्नं पशूनां प्राणोऽन्नं ज्येष्ठमन्नं भिषक् स्मृतम् ॥ ६.१३ ॥
Auch an anderer Stelle heißt es: Dieser Leib des gesegneten Viṣṇu heißt Viśvabhṛt, der Erhalter des Weltalls, und er ist diese Nahrung. Der Atem ist das Wesen der Nahrung, der Geist ist das Erkennen des Atems, und das Erkennen ist Seligkeit. Wer so weiß, wird zum Besitzer von Nahrung, Atem, Geist, Erkenntnis und Seligkeit. So viel, wie die Wesen hier an Nahrung essen, so viel isst er, in sich selbst wohnend, der so weiß. Die Nahrung ist wahrlich unvergänglich; die Nahrung gilt als das, was nährt. Die Nahrung ist der Atem der Tiere; die Nahrung ist das Vornehmste; die Nahrung gilt als der Arzt.
Maitrāyaṇī 6.14
अथान्यात्रप्युक्तम् अन्नं वा अस्य सर्वस्य योनिः कालश्चान्नस्य सूर्यो योनिः कालस्य तस्यैतद्रूपं यन् निमेषादिकालात्सम्भृतं द्वादशात्मकं वत्सरमेतस्याग्नेयमर्धमर्धं वारुणं मघाद्यं श्रविष्ठार्धमाग्नेयं क्रमेणोत्क्रमेण सार्पाद्यं श्रविष्ठार्धान्तं सौम्यम् तत्रैकैकमात्मनो नवांशकं सचारकविधम् सौक्ष्म्यत्वादेतत्प्रमाणमनेनैव प्रमीयते हि कालः न विना प्रमाणेन प्रमेयस्योपलब्धिः प्रमेयोऽपि प्रमाणतां पृथक्त्वादुपैत्यात्मसम्बोधनार्थमित्येवं ह्याह । यावत्यो वै कालस्य कलास्तावतीषु चरत्यसौ यः कालं ब्रह्मेत्युपासीत कालस्तस्यातिदूरमपसरतीति एवं ह्याह कालात्स्रवन्ति भूतानि कालाद्वृद्धिं प्रयान्ति च । काले चास्तं नियच्च्हन्ति कालो मूर्तिरमूर्तिमान् ॥ ॥ ६.१४ ॥
Nun wird noch etwas anderes gesagt: Die Speise ist der Ursprung von allem dies, die Zeit ist der Ursprung der Speise, und die Sonne ist der Ursprung der Zeit. Dies ist seine Gestalt: das Jahr mit zwölf Gestalten, aus der Zeit vom Augenblick an zusammengefügt. Seine eine Hälfte gehört zu Agni, die andere zu Varuṇa; von Maghā bis zur Hälfte von Śraviṣṭhā ist die Seite Agnis, und der Reihe nach wie in umgekehrter Reihe von Āśleṣā bis zur Hälfte von Śraviṣṭhā ist die Seite Somas. Dort ist jeder mit seinen neun Teilen und seinen Bewegungsregeln gegenwärtig. Wegen seiner Feinheit ist dies das Maß, und allein durch dieses wird die Zeit gemessen, denn ohne ein Mittel der Erkenntnis gibt es keine Wahrnehmung des zu Erkennenden. Auch das zu Erkennende erlangt durch Abgesondertheit den Rang eines Erkenntnismittels, zur Weckung des ātman; so wird gesagt. So viele Teile die Zeit hat, so viele durchläuft er; wer die Zeit als brahman verehrt, dem entfernt sich die Zeit weit, so wird gesagt. Aus der Zeit fließen die Wesen, durch die Zeit wachsen sie, und in der Zeit gehen sie zu ihrem Ende zur Ruhe. Die Zeit ist gestaltet und ungestaltet.
Maitrāyaṇī 6.15
द्वे वाव ब्रह्मणो रुपे कालश्चाकालश्चाथ यः प्रागादित्यात्सोऽकालोऽकालोऽथ य आदित्याद्यः स कालः सकलः सकलस्य वा एतद्रूपं यत्संवत्सरः संवत्सरात्खल्वेवेमाः प्रजाः प्रजायन्ते संवत्सरेणेह वै जाता विवर्धन्ते संवत्सरे प्रत्यस्तं यन्ति तस्मात्संवत्सरो वै प्रजापतिः कालोऽन्नं ब्रह्मनीडमात्मा चेत्येवं ह्याह कालः पचति भूतानि सर्वाण्येव महात्मनि । यस्मिन् तु पच्यते कालो यस्तं वेद स वेदवित् ॥ ॥ ६.१५ ॥
Brahman hat zwei Gestalten: die Zeit und das Zeitlose. Was vor der Sonne liegt, ist das Zeitlose, wahrlich das Zeitlose; und was von der Sonne herrührt, ist die Zeit, die Teile hat. Dies ist die Gestalt dessen, der Teile hat, nämlich das Jahr. Wahrlich aus dem Jahr werden diese Wesen geboren; hier, durch das Jahr geboren, wachsen sie; im Jahr gehen sie dem Untergang zu. Darum ist das Jahr wahrlich Prajāpati; Zeit, Speise, das Nest Brahmans und der ātman, so wird gesagt. Die Zeit kocht alle Wesen im großen ātman. Wer die Zeit gekocht sieht und sie erkennt, der ist ein Kenner des Veda.
Maitrāyaṇī 6.16
विग्रहवानेष कालः सिन्धुराजः प्रजानाम् एष तत्स्थः सविताख्यो यस्मादेवेमे चन्द्रर्क्षग्रह संवत्सरादयः सूयन्ते अथैभ्यः सर्वमिदमत्र वा यत्किञ्चित्शुभाशुभं दृश्यन्तेह लोके तदेतेभ्यस्तस्मादादित्यात्मा ब्रह्माथ कालसंज्ञमादित्यमुपासीतादित्यो ब्रह्मेत्येकेऽथ एवं ह्याह । होता भोक्ता हविर्मन्त्रो यज्ञो विष्णुः प्रजापतिः । सर्वः कश्चित्प्रभुः साक्षी योऽमुष्मिन्भाति मण्डले ॥ ॥ ६.१६ ॥
Diese Zeit hat Gestalt, sie ist der Herr des Meeres, der König der Wesen; in ihr verweilend ist der, der Savitṛ heißt, aus dem wahrlich Mond, Gestirne, Planeten, Jahre und das übrige hervorgehen. Dann entsteht aus diesen alles, was hier in der Welt als glückbringend oder unglückbringend erscheint; darum ist derjenige, dessen ātman die Sonne ist, brahman. Dann soll man die Sonne verehren, die Zeit heißt; einige sagen, die Sonne sei brahman. Und so wird gesagt: der Opfernde, der Genießende, die Opfergabe und der Spruch, das Opfer, Viṣṇu, Prajāpati, das All, irgendein Herr, der Zeuge, der in jener Scheibe leuchtet.
Maitrāyaṇī 6.17
ब्रह्म ह वा इदमग्र आसीत् एकोऽनन्तः प्रागनन्तो दक्षिणोऽनन्तः प्रतीच्यनन्त उदीच्यनन्त ऊर्ध्वान् चाऽवान् च सर्वतोऽनन्तः न ह्यास्य प्राच्यादि दिशः कल्पन्तेऽथ तिर्यग्वान् चोर्ध्वं वा अनूह्य एष परमात्माऽपरिमितोऽतर्क्योऽचिन्त्य एष आकाशात्मा एवैष कृत्स्नक्षय एको जागर्तीति एतस्मादाकाशादेष खल्विदं चेतामात्रं बोधयति अनेनैव चेदम् ध्यायते अस्मिन् च प्रत्यस्तं याति अस्यैतद्भास्वरं रूपं यदमुष्मिन्नादित्ये तपति अग्नौ चाधुमके यज्ज्योतिश्चित्रतरमुदरस्तोऽथ वा यः पचत्यन्नम् इत्येवं ह्याह यश्चैषोऽग्नौ यश्चायं हृदये यश्चासावादित्ये स एष एका इत्येकस्य हैकत्वमेति य एवं वेद ॥ ६.१७ ॥
Am Anfang war dies allein Brahman, eines und unendlich: unendlich im Osten, unendlich im Süden, unendlich im Westen, unendlich im Norden, unendlich oben und unten, unendlich nach allen Seiten. Für ihn gelten die Richtungen Osten und die übrigen nicht. Man muss ihn seitwärts und nach oben erschließen. Dieser höchste ātman ist unermesslich, jenseits des Denkens, undenkbar. Dieser ātman, dessen Selbst der Raum ist, ist der alleinige Vernichter von allem, und allein wacht er. Aus diesem Raum weckt er als reines Bewusstsein diese Welt; allein durch ihn wird er meditiert, und in ihn geht er ein. Seine leuchtende Gestalt, die in jener Sonne, im Feuer und im rauchlosen Licht strahlt, das wunderbare Licht des Verdauungsfeuers im Bauch, ist dieselbe. So heißt es: Der im Feuer, der im Herzen und der in jener Sonne ist dieser Eine. Wer so erkennt, gelangt zur Einheit mit dem Einen.
Maitrāyaṇī 6.18
तथा तत्प्रयोगकल्पः प्राणायामः प्रत्याहारो ध्यानं धारणा तर्कः समाधिः षडङ्गा इत्युच्यते योगः अनेन यदा पश्यन्पश्यति रुक्मवर्णं कर्तारमीशं पुरुषं ब्रह्मयोनिम् तदा विद्वान्पुण्यपापे विहाय परेऽव्यये सर्वमेकीकरोति एवं ह्याह यथा पर्वतमादीप्तं नाश्रयन्ति मृगद्विजाः । तद्वद्ब्रह्मविदो दोषा नाश्रयन्ति कदाचन ॥ ॥ ६.१८ ॥
Ebenso heißt die Methode seiner Übung Yoga mit sechs Gliedern: Atembeherrschung, Zurückziehung der Sinne, Meditation, Konzentration, betrachtende Prüfung und Versenkung. Wenn man damit den Goldfarbenen sieht, den Schöpfer, den Herrn, die Person, den Ursprung Brahmans, dann lässt der Wissende Verdienst und Schuld hinter sich und vereint alles im höchsten Unvergänglichen. So heißt es: Wie Tiere und Vögel nicht Zuflucht bei einem brennenden Berg suchen, so suchen Fehler niemals Zuflucht bei dem, der Brahman kennt.
Maitrāyaṇī 6.19
अथान्यत्राप्युक्तम् यदा वै बहिर्विद्वान्मनो नियम्येन्द्रियार्थान् च प्राणो निवेशयित्वा निःसङ्कल्पस्ततस्तिष्ठेत् अप्राणादिह यस्मात्सम्भूतः प्राणसंज्ञको जीवस्तस्मात्प्राणो वै तुर्याख्ये धारयेत्प्राणम् इत्येवं ह्याह अचित्तं चित्तमध्यस्तमचिन्त्यं गुह्यमुत्तमम् । तत्र चित्तं निधायेत तच्च लिङ्गं निराश्रयम् ॥ ॥ ६.१९ ॥
Anderswo heißt es ebenso: Wenn der Wissende den äußeren Geist und die Sinnesobjekte gezügelt, den Atem gesammelt hat und wunschlos bleibt, dann soll er den Atem im Zustand namens Turya halten, denn aus diesem Nicht-Atem entsteht das lebende Wesen namens Prāṇa. So heißt es: Das Nicht-Denken, dem Denken übergestülpt, undenkbar, geheim, höchst; dort soll man den Geist festsetzen, und jenes Zeichen ist ohne Stütze.
Maitrāyaṇī 6.20
अथान्यत्राप्युक्तम् अतः परास्य धारणा तालुरसनाग्रनिपीडना द्वाङ्मनःप्राणनिरोधनाद्ब्रह्म तर्केण पश्यति यदात्मनाऽऽत्मान मणोरणीयांसं द्योतमानं मनःक्षयात्पश्यति तदात्मनात्मानं दृष्ट्वा निरात्मा भवति निरात्मकत्वादसङ्ख्योऽयोनिश्चिन्त्यो मोक्षलक्षणमित्येतत्परं रहस्यम् इत्येवं ह्याह चित्तस्य हि प्रसादेन हन्ति कर्म शुभाशुभम् । प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुता इति ॥ ॥ ६.२० ॥
Es wird auch anderswo gesagt: Seine höchste dhāraṇā ist, den Gaumen mit der Zungenspitze zu pressen, wobei die Sinne, der Geist und das prāṇa zurückgehalten werden. Durch Schlussfolgerung sieht man brahman. Wenn man durch den ātman den ātman sieht, feiner als ein Atom und leuchtend, durch das Vergehen des Geistes, dann wird er, nachdem er den ātman durch den ātman gesehen hat, ohne Selbst-Identität. Weil er ohne Selbst-Identität ist, wird er unzählbar, ohne Ursprung, undenkbar, durch Befreiung gekennzeichnet; dies ist das höchste Geheimnis. So heißt es: Durch die Klarheit des Geistes vernichtet man gute und böse Handlungen. Im ātman verweilend, mit einem klaren ātman, erlangt er das unvergängliche Glück.
Maitrāyaṇī 6.21
अथान्यत्राप्युक्तम् ऊर्ध्वगा नाडी सुषुम्नाख्या प्राणसञ्चारिणी ताल्वन्तर्विच्च्हिन्ना तया प्राणोङ्कारमनोयुक्तयोर्ध्वमुत्क्रमेत् ताल्वध्याग्रं परिवर्त्य इन्द्रियाण्यसंयोज्य महिमा महिमानं निरीक्षेता ततो निरात्वकमेति निरात्मकत्वान्न सुखदुःखभाग्भवति केवलत्वं लभता इत्येवं ह्याह परः पूर्वं प्रतिष्ठाप्य निगृहीतानिलं ततः । तीर्त्वा पारमपारेण पश्चाद्युञ्जीत मूर्ध्वनि ॥ ॥ ६.२१ ॥
Es wird auch anderswo gesagt: Der aufwärts führende Kanal namens suṣumnā, der das prāṇa trägt, ist im Gaumen unterbrochen. Indem man ihn mit prāṇa, oṃ und dem Geist verbindet, soll man aufwärts steigen. Die obere Spitze des Gaumens drehend, ohne die Sinne zu verbinden, soll man die Größe schauen. Dann geht er in den Zustand ohne Selbst-Identität ein; weil er ohne Selbst-Identität ist, teilt er weder Freude noch Leid und erlangt Alleinheit. So heißt es: Nachdem man zuerst das Höchste eingesetzt hat, den Wind zurückgehalten, dann das Höchste durch das Nicht-Höchste überschritten hat, soll man danach im Scheitel vereinigen.
Maitrāyaṇī 6.22
अथान्यत्राप्युक्तम् द्वे वा व ब्रह्मणी अभिध्येये शब्दश्चाशब्दश्च अथ शब्देनैवाशब्दमाविष्क्रियते अथ तत्र ओमिति शब्दोऽनेनोर्ध्वमुत्क्रान्तोऽशब्दे निधनमेति अथाहैषा गतिरेतदमृतम् अतत्सायुज्यत्वम् निर्वृतत्वम् तथा चेति अथ यथोर्णनाभिस्तन्तुनोर्ध्वमुत्क्रान्तोऽवकाशं लभतीत्येवं वा व खल्वासावभिध्याता ओमित्यनेनोर्ध्वमुत्क्रान्तः स्वातन्त्र्यं लभते अन्यथा परे शब्दवादिनः श्रवणाङ्गुष्ठयोगेनान्तर्हृदयाकाशशब्दमाकर्णयन्ति सप्तविधेयं तस्योपमा यथा नद्यः किङ्किणी कांस्यचक्रकभेक विःकृन्दिका वृष्टिर्निवाते वदतीति तं पृथग्लक्षणमतीत्य परेऽशब्देऽव्यक्ते ब्रह्मण्यस्तं गताः तत्र तेऽपृथग्धर्मिणोऽपृथग्विवेक्या यथा सम्पन्ना मधुत्वं नानारसा इत्येवं ह्याह द्वे ब्रह्मणि वेदितव्ये शब्दब्रह्म परां च यत् । शब्दब्रह्मणि निष्णातः परं ब्रह्माधिगच्छति ॥ ॥ ६.२२ ॥
Anderswo heißt es ebenso: zwei Gestalten von brahman sind zu meditieren, Laut und Nicht-Laut. Durch den Laut offenbart sich das Nicht-Laut. Dort löst sich der Laut 'Om', der durch dies aufwärts steigt, im Nicht-Laut auf. Dies ist der Weg, dies ist das Unsterbliche, dies ist die Vereinigung mit jenem und der Zustand der Seligkeit. Wie die Spinne an ihrem Faden aufwärts steigt und Raum gewinnt, so gewinnt auch der Meditierte, indem er durch Om aufwärts steigt, Unabhängigkeit. Andere, die vom Laut sprechen, hören den Klang im inneren Raum des Herzens, indem sie Ohr und Daumen verbinden. Seine Gleichnisse sind siebenfach: wie Flüsse, wie kleine Glöckchen, wie bronzene Becken, wie ein Frosch, wie Regen, der an einem windstillen Ort tönt. Nachdem sie jene gesonderten Merkmale überschritten haben, ruhen sie im höchsten, lautlosen, unoffenbaren brahman. Von ungeteilter Natur sind sie nicht getrennt unterscheidbar, wie verschiedene Geschmacksrichtungen, die zur Süße verschmelzen. So heißt es wahrlich: zwei brahman sind zu erkennen, das Laut-brahman und das höchste. Wer im Laut-brahman bewandert ist, erlangt das höchste brahman.
Maitrāyaṇī 6.23
अथान्यत्राप्युक्तम् यः शब्दस्तदोमित्येतदक्षरम् यदस्याग्रं तच्च्हान्तमशब्दमभयमशोकमानन्दं तृप्तं स्थिरमचलममृतमच्युतं ध्रुवं विष्णुसंज्ञितं सर्वापरत्वाय तदेता उपसीतेत्येवं ह्याह योऽसौ परापरो देवा ॐकारो नाम नामतः । निःशब्दः शून्यभूतस्तु मूर्ध्नि स्थाने ततोऽभ्यसेत् ॥ ॥ ६.२३ ॥
Anderswo heißt es ebenso: der Laut, der 'tat Om' ist, ist diese Silbe; ihre Spitze hat ein Ende. Sie ist lautlos, furchtlos, sorgenfrei, Seligkeit, zufrieden, fest, unbewegt, unsterblich, unvergänglich, beständig, und sie heißt Viṣṇu. Sie soll meditiert werden, damit man der Höchste von allen wird. So heißt es wahrlich: Der Gott, der höher und niedriger ist, dem Namen nach Oṃkāra genannt, lautlos und leer geworden, ist an der Stelle des Scheitels; von dort aus soll man üben.
Maitrāyaṇī 6.24
अथान्यत्राप्युक्तम् धनुः शरीरम् ओमित्येतच्छरः शिखास्य मनः तमोलक्षणं भित्वा तमोऽतमाविष्टमागच्छति अथाविष्टं भित्वाऽलातचक्रमिव स्फुरन्तमादित्यवर्णमूर्जस्वन्तं ब्रह्म तमसः पर्यमपश्यद्यदमुष्मिन्नादित्येऽथ सोमेऽग्नौ विद्युति विभाति अथ खल्वेनं दृष्ट्वाऽमृतत्वं गच्छतीत्येवं ह्याह ध्यानमन्तःपरे तत्त्वे लक्ष्येषु च निधीयते । अतोऽविशेषविज्ञानं विशेषमुपगच्छति ॥ मानसे च विलीने तु यत्सुखं चात्मसाक्षिकम् । तद्ब्रह्म चामृतं शुक्रं सा गतिर्लोक एव सः ॥ ॥ ६.२४ ॥
Es wird auch an anderer Stelle gesagt: Der Körper ist der Bogen, Om der Pfeil, und der Geist seine Spitze. Die Zeichen der Dunkelheit durchbohrend, geht er in das Nicht-Dunkle ein. Dann, eingetreten, sieht er brahman, das wie ein kreisendes Feuerbrand-Rad leuchtet, sonnenfarben, voller Kraft, jenseits der Finsternis, das in jener Sonne, dann im Mond, im Feuer und im Blitz erstrahlt. Es gesehen habend, erlangt er wahrlich die Unsterblichkeit, so heißt es. Die Meditation ruht im inneren höchsten Prinzip und in den Zielen. Darum gelangt das undifferenzierte Wissen zur Unterscheidung. Wenn der Geist sich auflöst, ist die vom ātman bezeugte Freude brahman, das ist das Unsterbliche und Reine; das ist das Ziel in der Welt.
Maitrāyaṇī 6.25
अथान्यत्राप्युक्तम् निद्रेवान्तर्हितेन्द्रियः शुद्धितमया धिया स्वप्न इव यः पश्यतीन्द्रियबिलेऽविवशः प्रणवाख्यं प्रणेतारं भारूपं विगतनिद्रं विजरं विमृत्युं विशोकं च सोऽपि प्रणवाख्यः प्रणेता भारूपः विगत निद्रः विजरः विमृत्युर्विशोको भवतीत्येवं ह्याह एवं प्राणमथोङ्कारं यस्मात्सर्वमनेकधा । युनक्ति युञ्जते वापि यस्माद्योग इति स्मृतः ॥ एकत्वं प्राणमनसोरिन्द्रियाणां तथैव च । सर्वभावपरित्यागो योग इत्यभिधीयते ॥ ॥ ६.२५ ॥
Es wird auch an anderer Stelle gesagt: Wer, mit nach innen zurückgezogenen Sinnen und mit reinster Einsicht, wie im Schlaf, wie in einem Traum, ungebunden innerhalb der Höhlung der Sinne jenen sieht, der Praṇava heißt, den Führer, von lichtförmiger Gestalt, frei von Schlaf, frei von Alter, frei von Tod, frei von Kummer; der wird selbst zu jenem, der Praṇava heißt, dem Führer, von lichtförmiger Gestalt, frei von Schlaf, frei von Alter, frei von Tod, frei von Kummer, so heißt es. So wird, weil es alles auf vielfache Weise verbindet und weil die Yogins sich darin verbinden, es als Yoga erinnert, Atem und die Silbe Om. Die Einheit von Atem und Geist, ebenso die Einheit der Sinne und das Loslassen aller Zustände, das heißt Yoga.
Maitrāyaṇī 6.26
अथान्यत्राप्युक्तम् यथा वाप्सु चारिणः शाकुनिकः सूत्रयन्त्रेणोद्धृत्योदरेऽग्नौ जुहोत्येवं वा व खल्विमान्प्राणानोमित्यनेनोद्धृत्यानामयेऽग्नौ जुहोति अतस्तप्तोर्विवसोऽथ यथा तप्तोर्वि सार्पिस्तृणकाष्ठसंस्पर्शे नोज्ज्वलतीत्येवं वा व खल्वसावप्राणाख्यः प्राणसंस्पर्शेनोज्ज्वलति अथ यदुज्ज्वलत्येतद्ब्रह्मणो रूपं चैतद्विष्णोः परमं पदम् चैतद्रुद्रस्य रुद्रत्वमेतत्तदपरिमितधा चात्मानं विभज्य पूरयतीमां लोकानित्येवं ह्याह वह्नेश्च यद्वत्खलु विस्फुलिङ्गाः सूर्यान्मयूखाश्च तथैव तस्य प्राणादयो वै पुनरेव तस्माद् अभ्युच्चरन्तीह यथाक्रमेण ॥ ॥ ६.२६ ॥
Es wird auch an anderer Stelle gesagt: So wie ein Vogelsteller, im Wasser wandernd, den Vogel mit einem Faden-Gerät heraufzieht und in den Bauch und ins Feuer opfert, so zieht er wahrlich diese Atemhauche durch Om hinauf und opfert sie ins heilsame Feuer. Daher, wie erhitztes, ungekleidetes Schmalz nicht brennt bei Berührung von Gras und Holz, so brennt jenes Prinzip namens Nicht-Atem bei Berührung des Atems. Und was brennt, das ist die Gestalt brahmans, dies ist der höchste Aufenthalt Viṣṇus, dies ist Rudras Rudrahaftigkeit; dies teilt sich selbst auf unermessliche Weise und erfüllt diese Welten, so heißt es. Wie die Funken des Feuers und die Strahlen der Sonne, so erheben sich seine Atemhauche und das Übrige wieder aus ihm, der Reihe nach.
Maitrāyaṇī 6.27
अथान्यत्राप्युक्तम् ब्रह्मणो वा वैतत्तेजः परस्यामृतस्याशरीरस्य यच्छरीरस्यौष्ण्यमस्यैतद् घृतमथाविः सन् नभसि निहितं वैतदेकाग्रेणैवमन्तर्हृदयाकाशं विनुदन्ति यत्तस्य ज्योतिरिव सम्पद्यतीति अतस्तद्भावम् अचिरेणैति भूमावयस्पिण्डं निहितं यथाऽचिरेणैति भूमित्वम् मृद्वत्संस्थमयस्पिण्डं यथाग्न्ययस्कारादयो नाभिभवन्ति प्रणश्यति चित्तं तथाश्रयेण सहैवमित्येवं ह्याह हृद्याकाशमयं कोशमानन्दं परमालयम् । स्वं योगश्च ततोऽस्माकं तेजश्चैवाग्निसूर्ययोः ॥ ॥ ६.२७ ॥
Es heißt an anderer Stelle: Dies ist der Glanz von brahman, des Höchsten, Unsterblichen, Körperlosen, und die Wärme des Körpers ist ebenfalls dieser. Dies ist das Ghee, das, einmal offenbar, im Himmel ruht. Wer es so mit gesammeltem Geist im Raum des Herzens quirlt, dessen Licht wird wie eine Flamme. Daher erlangt man rasch jenen Zustand, wie ein auf die Erde gelegter Eisenklumpen rasch die Natur der Erde annimmt, oder wie ein in weichen Lehm gelegter Eisenklumpen, den Schmiede und andere nicht bezwingen können, zugrunde geht. So vergeht der Geist samt seiner Stütze. So wird gesagt: die aus dem Raum des Herzens gemachte Hülle, voller Seligkeit, die höchste Wohnstätte. Seine eigene Vereinigung, und aus ihr unser Glanz, und der Glanz von Feuer und Sonne.
Maitrāyaṇī 6.28
अथान्यत्राप्युक्तम् भूतेन्द्रियार्थानतिक्रम्य ततः प्रव्रज्याज्यं धृतिदण्डं धनुर्गृहीत्वाऽनभिमानमयेन चैवेषुणा तं ब्रह्म द्वारपारं निहत्याद्यं संमोहमौली तृष्णेर्ष्याकुण्डली तन्द्रीराघवेत्र्यभिमानाध्यक्षः क्रोधज्यं प्रलोभदण्डं धनुर्गृहीत्वेच्च्हामयेन चैवेषुणेमानि खलु भूतानि हन्ति तं हत्वोंकारप्लवेनान्तर्हृदयाकाशस्य पारं तीर्त्वाविर्भूते अन्तराकाशे शनकैरवटैवावटकृद्धातुकामः संविशत्येवं ब्रह्मशालां विशेत् ततश्चतुर्जालं ब्रह्मकोशं प्रणुदेत् गुर्वागमेनेति अतः शुद्धः पूतः शून्यः शान्तोऽप्राणो निरात्माऽनन्तोऽक्षय्यः स्थिरः शाश्वतोऽजः स्वतन्त्रः स्वे महिम्नि तिष्ठति अतः स्वे महिम्नि तिष्ठमानम् दृष्ट्वाऽवृत्तचक्रमिव सञ्चारचक्रमालोकयति इत्येवं ह्याह षड्भिर्मासैस्तु युक्तस्य नित्यमुक्तस्य देहिनः
अनन्तः परमो गुह्यः सम्यग्योगः प्रवर्तते ॥
रजस्तमोभ्यां विद्धस्य सुसमिद्धस्य देहिनः
पुत्रदारकुटुम्बेषु सक्तस्य न कदाचन ॥ ॥ ६.२८ ॥
Es heißt an anderer Stelle: Nachdem man die Elemente, die Sinne und ihre Objekte überschritten hat, dann das Entsagungsleben angenommen hat, mit Ghee als Opfer, einem Stab der Standhaftigkeit und einem Bogen, dessen Pfeil aus Nicht-Ichsucht besteht, nachdem man den ersten Torwächter von brahman erschlagen hat, den mit Verblendung Gekrönten, der Ohrringe von Durst und Neid trägt, den Stab von Trägheit und Schlaffheit hält, den Herrn des Stolzes, und nachdem man den Bogen ergriffen hat, dessen Sehne der Zorn und dessen Stab die Gier ist, mit dem Pfeil aus Begierde und Krankheit, tötet man gewiss diese Wesen. Nachdem man ihn erschlagen hat, hat man durch das Floß des Om das jenseitige Ufer des Raums im Herzen überquert; allmählich tritt man in den offenbarten inneren Raum ein, wie ein Grubengräber, der das Element begehrt. So soll man in die Halle von brahman eintreten. Dann soll man durch die Lehre des Lehrers das vierfache Netz und die Hülle von brahman fortjagen. Darum ist er rein, gereinigt, leer, ruhig, ohne Atem, ohne Selbst, unendlich, unvergänglich, fest, ewig, ungeboren, selbstständig, und er weilt in seiner eigenen Größe. Darum, wenn er ihn in seiner eigenen Größe weilend sieht, betrachtet er das Rad des Wanderns wie ein nicht sich drehendes Rad. So wird gesagt: Für den verkörperten Menschen, der sechs Monate verbunden und ewig befreit ist, erhebt sich die unendliche, höchste, geheime rechte Vereinigung. Für den verkörperten Menschen, der von Leidenschaft und Finsternis durchbohrt, wohl entfacht und an Sohn, Frau und Familie gebunden ist, niemals.
Maitrāyaṇī 6.29
एवमुक्त्वाऽन्तर्हृदयः शकायन्यस्तस्मै नमस्कृत्वाऽनया ब्रह्मविद्यया राजन् ब्रह्मणः पन्थानमारूढाः पुत्राः प्रजापतेरिति सन्तोषं द्वन्द्वतितिक्षां शान्तत्वं योगाभ्यासादवाप्नोतीति एतद्गुह्यतमं नापुत्राय नाशिष्याय नाशान्ताय कीर्तयेदिति अनन्यभक्ताय सर्वगुणसम्पन्नाय दद्यात् ॥ ॥ ६.२९ ॥
So gesprochen, verneigte sich Śakāyanya, mit nach innen gewandtem Herzen, vor ihm. O König, durch dieses Wissen von brahman stiegen die Söhne Prajāpatis auf den Pfad des brahman. Zufriedenheit, Ertragen der Gegensätze und Ruhe werden durch die Übung des Yoga erlangt, so heißt es. Dies ist das geheimste; es soll weder dem rezitiert werden, der keinen Sohn hat, noch dem, der keinen Schüler hat, noch dem, der nicht ruhig ist. Es soll dem gegeben werden, dessen Hingabe ungeteilt ist und der mit allen guten Eigenschaften ausgestattet ist.
Maitrāyaṇī 6.30
ॐ शुचौ देशे शुचिः सत्त्वस्थः सदधीयानः सद्वादी सद्ध्यायी सद्याजी स्यादिति । अतः सद्ब्रह्मणि सत्यभिलाषिणि निर्वृत्त्योऽनस्तत्फलच्च्हिन्नपाशो निराशः परेष्वात्मवद्विगतभयो निष्कामोऽक्षय्यमपरिमितं सुखमाक्रम्य तिष्ठति । परमं वै शेवधेरिव परस्योद्धरणं यन्निष्कामत्वम् । स हि सर्वकाममयः पुरुषोऽध्यवसायसङ्कल्पाभिमानलिङ्गो बद्दः । अतस्तद्विपरीतो मुक्तः । अत्रैक आहुर्गुणः प्रकृतिभेदवशासध्यवसायात्मबन्धमुपागतो। अध्यवसायस्य दोषक्षयाद्धि मोक्षः मनसा ह्येव पश्यति मनसा शृणोति कामः सङ्कल्पो विचिकित्सा श्रद्धाऽश्रद्धा धृतिरधृतिर्ह्रीर्धीर्भीरित्येतत्सर्वं मन एव गुणौघैरुह्यमानः कलुषीकृतश्चास्थिरश्चलो लुप्यमानः सस्पृहो व्यग्रश्चाभिमानित्वं प्रयात इति अहं सो ममेदमित्येवं मन्यमानो निबध्नात्यात्मनात्मानं जालेनेव खेचरः । अतः पुरुषोऽध्यावसायसङ्कल्पाबिमानलिङ्गो बद्दः अतस्तद्विपरीतो मुक्तः तस्मान्निरध्यवसायो निःसङ्कल्पो निरभिमानस्तिष्ठेत् एतन्मोक्षलक्षणम् एषात्र ब्रह्मपदवी एषोऽत्र द्वारविवरोऽनेनास्य तमसः पारं गमिष्यति । अत्र हि सर्वे कामाः समाहिता इत्यत्रोदाहरन्ति यदा पञ्चावतिष्ठन्ते ज्ञानानि मनसा सह । बुद्धिश न विचेष्टते तामाहुः परमां गतिम् ॥ एतदुक्त्वान्तर्हृदयः शाकायन्यस्तस्मै नमस्कृत्वा यथावदुपचारी कृतकृत्यो मरुदुत्तरायणं गतो न ह्यत्रोद्वर्त्मना गतिः एषोऽत्र ब्रह्मपथः सौरं स्द्वारं भित्त्वोर्द्ध्वेन विनिर्गता इत्यत्रोदाहरन्ति अनन्ता रश्मयस्तस्य दीपवद्यः स्थितो हृदि । सितासिताः कद्रुनीलाः कपिला मृदुलोहिताः ॥ ऊर्ध्वमेकः स्थितस्तेषां यो भिभित्वा सूर्यमण्डलम् । ब्रह्मलोकमतिक्रम्य तेन यान्ति परां गतिम् ॥ यदस्यान्यद्रश्मिशतमूर्ध्वमेव व्यवस्थितम् । तेन देवनिकायानां स्वधामानि प्रपद्यते ॥ ये नैकरूपाश्चाधस्ताद्रश्मयोऽस्य मृदुप्रभाः । इह कर्मोपभोगाय तैः संसरति सोऽवषः । तस्मात्सर्गस्वर्गापवर्गहेतुर्भगवानसावादित्य इति ॥ ॥ ६.३० ॥
Om. An einem reinen Ort, rein und im Guten verweilend, soll man ein Schüler des Guten, ein Redner des Guten, ein Meditierender über das Gute und ein Opferer für das Gute werden. Wer daher das wahre Brahman begehrt, von der Frucht des Handelns befreit, mit durchschnittenen Fesseln, ohne Hoffnung, der gegenüber anderen so handelt wie gegenüber sich selbst, ohne Furcht und ohne Verlangen, erlangt unvergängliches, grenzenloses Glück und verweilt darin. Das Freisein von Verlangen ist die höchste Wiedergewinnung jenes Schatzes, wie die Bergung eines verborgenen Schatzes. Jener Mensch besteht aus allen Begierden, ist gekennzeichnet durch Entschluss, Absicht und Eigendünkel und ist gebunden. Daher ist das Gegenteil davon befreit. Hier sagen einige: Die Eigenschaft erlangt durch die Macht der Teilung der prakṛti die Fesselung des Selbst in Gestalt des Entschlusses. Befreiung kommt von der Vernichtung der Fehler des Entschlusses. Denn man sieht nur mit dem Geist, man hört nur mit dem Geist; Begierde, Absicht, Zweifel, Glaube, Unglaube, Festigkeit, Unbeständigkeit, Scham, Verstand, Furcht, all dies ist nur der Geist. Vom Strom der Eigenschaften fortgerissen, unrein gemacht, unbeständig, unruhig, zerrissen, voller Sehnsucht und aufgewühlt, gerät der Geist in den Eigendünkel und denkt: 'Ich bin das, dies ist mein', und fesselt sich so selbst durch sich selbst, wie ein Vogel im Netz gefangen wird. Daher ist der Mensch, der durch Entschluss, Absicht und Eigendünkel gekennzeichnet ist, gebunden; das Gegenteil davon ist befreit. Daher soll man ohne Entschluss, ohne Absicht, ohne Eigendünkel verweilen; dies ist das Kennzeichen der Befreiung. Dies hier ist der Zustand des Brahman; dies ist die Öffnung der Tür; durch sie wird er über diese Finsternis hinausgehen. Hier sind alle Begierden versammelt, wie man in dieser Sache zitiert: Wenn die fünf Erkenntnissinne mit dem Geist verweilen und der Verstand sich nicht regt, nennt man das das höchste Ziel. Nachdem er dies gesagt hatte, verneigte sich Śākāyanya, dessen Herz nach innen gewandt war, vor ihm, vollzog die Riten gemäß der Ordnung und gelangte, nachdem er seine Pflicht erfüllt hatte, durch den Wind auf den nördlichen Weg der Sonne. Hier gibt es kein Gehen auf dem aufwärts führenden Weg. Dies ist hier der Pfad des Brahman, der das Sonnentor durchbricht und nach oben hinausgeht, wie man in dieser Sache zitiert: Unzählbar sind seine Strahlen, die im Herzen wie eine Lampe stehen: weiß und schwarz, fahlgelb und blau, rotbraun, sanft rot. Einer von ihnen steht oben, der, die Sonnenscheibe durchbrechend und die Welt des Brahman überschreitend, zum höchsten Ziel führt. Die anderen hundert seiner Strahlen stehen nach oben; durch sie erreicht man die eigenen Wohnstätten der Götterscharen. Die sanft leuchtenden Strahlen vielfacher Gestalt nach unten, durch sie wandert er hier hilflos umher, um die Handlungen zu genießen. Daher ist diese gesegnete Sonne die Ursache von Schöpfung, Himmel und Befreiung.
Maitrāyaṇī 6.31
किमात्मकानि वा एतानीन्द्रियाणि प्रचरन्त्युद्गन्ता चैतेषामिह को नियन्ता वेत्याह । प्रत्याहात्मात्मकानीत्यात्मा ह्येषामुद्गन्ता वाप्सरसो भानवीयाश्च मरीचयो नाम अथ पञ्चभिः रश्मिभिर्विषयानत्ति कतम आत्मेति योऽयं शुद्धः पूतः शून्यः शान्तादिलक्षणोक्तः स्वकैर्लिङ्गैरुपगृह्यः तस्यैतल्लिङ्गमलिङ्गस्याग्नेर्यदौष्ण्यमाविष्टं चापां यः शिवतमोरस इत्येके । अथ वाक्ष्रोत्रं चक्षुर्मनः प्राण इत्येके, अथ बुद्धिर्धृतिः स्मृतिः प्रज्ञा तदित्येके अथ ते एतस्यैवं यथैवेह बीजस्याङ्कुरावाथधूमार्चिर्विष्फुलिङ्गा इवाग्नेश्चेति अत्रोदाहरन्ति वह्नेश्च यद्वत्खलु विष्फुलिङ्गाः सूर्यान्मयूखाश्च तथैव तस्य । प्राणादयो वै पुनरेव तस्मादभ्युच्चरन्तीह यथाक्रमेण ॥ ॥ ६.३१ ॥
Von welcher Natur sind diese Sinne, die sich bewegen, und wer ist hier ihr Erreger und Lenker? Die Antwort: Sie bewegen sich, indem sie ātman zur Natur haben, denn der ātman ist ihr Erreger. Oder die Sonnenstrahlen namens Apsaras erregen sie. Dann verzehrt er mit fünf Strahlen die Objekte. „Welcher ātman?“ Es ist der, der als rein, geläutert, leer und durch Frieden und Ähnliches gekennzeichnet beschrieben wird; er ist durch seine eigenen Merkmale zu erfassen. Das Merkmal dieses Merkmallosen ist die Hitze des Feuers, die im Wasser weilt, das heilsamste Wesen, sagen einige. Dann Rede, Gehör, Gesicht, Geist und Atem, sagen einige; dann Verstand, Standhaftigkeit, Gedächtnis und Weisheit, sagen andere. Wie aus dem Samen Keime und aus dem Feuer Rauch, Flamme und Funken hervorgehen, so erheben sich aus ihm der Atem und das Übrige der Reihe nach.
Maitrāyaṇī 6.32
तस्माद्वा एतस्मादात्मनि सर्वे प्राणाः सर्वे लोकाः सर्वे वेदाः सर्वे देवाः सर्वाणि च भूतान्युच्चरन्ति तस्योपनिषत्सत्यस्य सत्यमिति अथ यथार्द्रैधाग्नेरभ्याहितस्य पृथग्धूमा निश्चरन्त्येवं वा एतस्य महतो भूतस्य निःश्वसितमेतद्यदृग्वेदो यजुर्वेदः सामवेदोऽथर्वाङ्गिरसा इतिहासः पुराणम् विद्या उपनिषदः श्लोकाः सूत्राण्यनुव्याख्यानानि व्याख्यानान्यस्यैवैतानि विश्वा भूतानि ॥ ६.३२ ॥
Aus eben diesem ātman erheben sich alle Atemkräfte, alle Welten, alle Veden, alle Götter und alle Wesen. Seine geheime Lehre ist »die Wahrheit der Wahrheit«. Wie aus einem mit feuchtem Brennstoff entzündeten Feuer getrennt Rauch aufsteigt, so ist dies der Hauch dieses großen Wesens: der Ṛg-Veda, der Yajur-Veda, der Sāma-Veda, der Atharva-Aṅgiras, Geschichte, alte Überlieferung, Wissenschaften, die Upaniṣaden, Verse, Aphorismen, Kommentare und Erläuterungen — all dies ist sein, und alle Wesen des Universums sind ebenfalls sein.
Maitrāyaṇī 6.33
पञ्चेष्टको वा एषोऽग्निः संवत्सरः तस्येमा इष्टका यो वसन्तो ग्रीष्मो वर्षाः शरद्धेमन्तः स शिरःपक्षसीपृच्च्हपृष्टवान् एषोऽग्निः पुरुषविदः सेयं प्रजापतेः प्रथमा चितिः करैर्यजमानमन्तरिक्षमुत्क्षिओप्त्वा वायवे प्रायच्च्हत् प्राणो वै वायुः प्राणोऽग्निस्तस्येमा इष्टका यः प्राणो व्यानोऽपानः समान उदानः स शिरःपक्षसीपृष्ठपुच्च्हवानेषोऽग्निः पुरुषविदस्तदिदमन्तरिक्षं प्रजापतेर्द्वितीया चितिः करैर्यजमानं दिवमुत्क्षिप्तेन्द्राय प्रायच्च्हत् असौ वा आदित्य इन्द्रः सैषोऽग्निः तस्येमा इष्टका यदृग्यजुः सामाथर्वाङ्गिरसा इतिहासं पुराणं स शिरःपक्षसीपुच्च्हपृष्ठवानेषोऽग्निः पुरुषविदः सैषा द्यौः प्रजापतेस्तृतीया चितिः करैर्यजमानस्यात्मविदेऽवदानं करोति यथात्मविदुत्क्षिप्य ब्रह्मणे प्रायच्च्हत् तत्रानन्दी मोदी भवति ॥ ६.३३ ॥
Dieses Feuer ist das Feuer aus fünf Ziegeln, oder es ist das Jahr. Seine Ziegel sind Frühling, Sommer, Regenzeit, Herbst und Winter. Es hat einen Kopf, zwei Flügel, Seiten, einen Schwanz und einen Rücken; für den, der den Menschen kennt, ist es das Feuer. Dies ist die erste Schicht des Prajāpati. Mit seinen Händen erhob er den Opferer in den Luftraum und gab ihn dem Vāyu. Der Prāṇa ist ja der Wind, und der Prāṇa ist das Feuer. Seine Ziegel sind Prāṇa, Vyāna, Apāna, Samāna und Udāna; es hat einen Kopf, Flügel, Seiten, einen Rücken und einen Schwanz; dies ist das Feuer des Menschenkenners. Dieser Luftraum ist die zweite Schicht des Prajāpati. Mit seinen Händen erhob er den Opferer in den Himmel und gab ihn dem Indra. Jene Sonne ist ja Indra, und er ist dieses Feuer. Seine Ziegel sind die Veden Ṛg, Yajus, Sāma und Atharva-Aṅgiras, die epische Überlieferung und die alten Erzählungen; es hat einen Kopf, Flügel, Seiten, einen Schwanz und einen Rücken; dies ist das Feuer des Menschenkenners. Dieser Himmel ist die dritte Schicht des Prajāpati. Mit seinen Händen macht er für den Opferer eine Opfergabe an den Ātman-Kenner; wie er, den Ātman-Kenner erhebend, ihn dem Brahman gab, dort wird er freudig und frohlockend.
Maitrāyaṇī 6.34
पृथिवीगार्हपत्योऽन्तरिक्षं दक्षिणाग्निर्द्यौराहवनीयः तत एव पवमानपावकशुचय आविष्कृतमेतेनास्य यज्ञम् यतः पवमानपावकशुचिसंघातो हि जाठरः तस्मादग्निर्यष्टव्यः चेतव्यः स्तोतव्योऽभिध्यातव्यः यजमानो हविर्गृहीत्वा देवताभिध्यानमिच्छति हिरण्यवर्णः शकुनो हृद्यादित्ये प्रतिष्ठितः मद्गुर्हंसस्तेजोवृषः सोऽस्मिन्नग्नौ यजामहे इति चापि मन्त्रार्थं विचिनोति । तत्सवितुर्वरेण्यं भर्गोऽस्याभिध्येयं यो बुद्ध्यन्तस्थो ध्यायीह मनःशान्तिपदमनुसरत्यात्मन्येव धत्तेऽत्रेमे श्लोका भवन्ति १ यथा निरिन्धनो वह्निः स्वयोनावुपशाम्यते तथा वृत्तिक्षयाच्चित्तं स्वयोनावुपशाम्यते । २ स्वयोनावुपशान्तस्य मनसः सत्यकामतः इन्द्रियार्थविमूढस्यानृताः कर्मवशानुगाः । ३ चित्तमेव हि संसारम् तत्प्रयत्नेन शोधयेत् यच्चित्तस्तन्मयो भवति गुह्यमेतत्सनातनम् । ४ चित्तस्य हि प्रसादेन हन्ति कर्म शुभाशुभम् प्रसन्नात्मात्मनि स्थित्वा सुखमव्ययमश्नुते । ५ समासक्तं यथा चित्तं जन्तोर्विषयगोचरे यद्येवं ब्रह्मणि स्यात्तत्को न मुच्येत बन्धनात् । ६ मनो हि द्विविधं प्रोक्तं शुद्धं चाशुद्धमेव च अशुद्धं कामसम्पर्कात् शुद्धं कामविवर्जितम् । ७ लय विक्षेपरहितं मनः कृत्वा सुनिश्चलम् यदा यात्यमनीभावं तदा तत्परमं पदम् । ८ तावन्मनो निरोद्धव्यं हृदि यावत्क्षयं गतम् एतज्ज्ञानं च मोक्षं च शेषान्ये ग्रन्थविस्तराः । ९ समाधिनिर्धौतमलस्य चेतसो निवेशितस्यात्मनि यत्सुखं भवेत् न शक्यते वर्णयितुं गिरा तदा स्वयं तदन्तःकरणेन गृह्यते । १० अपामापोऽग्निरग्नौ वा व्योम्नि व्योम न लक्षयेत् एवमन्तर्गतं यस्य मनः स परिमुच्यते । ११ मन एव मनुष्याणं कारणं बन्धमोक्षयोः बन्धाय विषयासंगिं मोक्षो निर्विषयं स्मृतम् । अतोऽनग्निहोत्र्यनग्निचिदज्ञानभिध्यायिनां ब्राह्मणः पदव्योमानुस्मरणं विरुद्धम् तस्मादग्निर्यष्टव्यः चेतव्यः स्तोतव्योऽभिध्यातव्यः ॥ ६.३४ ॥
Die Erde ist das Feuer des Hausherrn, die Atmosphäre ist das südliche Feuer, der Himmel ist das Opferfeuer. Aus ihnen allein entstanden die reinigenden, läuternden und klaren Feuer, und durch sie wurde dieses Opfer offenbar; denn die Gesamtheit der reinigenden, läuternden und klaren Feuer ist das Verdauungsfeuer. Deshalb soll das Feuer verehrt, erkannt, gepriesen und betrachtet werden. Der Opferer, der die Opfergabe nimmt, wünscht die Meditation auf die Gottheit. 'Der goldfarbene Vogel, im Herzen und in der Sonne gegründet; der Schwan, der Stier des Glanzes: in diesem Feuer opfern wir' — so bedenkt er den Sinn des Mantras. Jener verehrungswürdige Glanz des Savitṛ, der im Verstand weilt, ist zu betrachten. Der Meditierende, der hier dem Zustand des Geistesfriedens folgt, hält ihn allein im ātman. Dazu gibt es diese Verse: 1. Wie das Feuer ohne Brennstoff in seinem Ursprung erlischt, so kommt der Geist durch das Aufhören seiner Regungen in seinem Ursprung zur Ruhe. 2. Für den, dessen Geist in seinem Ursprung ruht und der keines wahren Begehrens ist, doch von den Sinnesobjekten verblendet wird, sind die Wünsche falsch und folgen der Macht des Handelns. 3. Der Geist allein ist saṃsāra; man soll ihn mit Mühe reinigen. Man wird, was der eigene Geist ist — dies ist die geheime ewige Wahrheit. 4. Durch die Klarheit des Geistes werden gute und böse Handlungen vernichtet; wer im ātman klar ist und im ātman verweilt, erlangt das unvergängliche Glück. 5. Wie der Geist eines Lebewesens tief an den Bereich der Objekte gebunden ist, wäre er so im brahman, wer würde dann nicht von der Fessel befreit? 6. Der Geist wird als zweifach erklärt, rein und unrein; unrein durch die Berührung mit dem Begehren, rein, wenn er frei vom Begehren ist. 7. Wenn der Geist, frei von Stumpfheit und Zerstreuung, völlig still gemacht ist und den Zustand des Nicht-Geistes erreicht, dann ist dies der höchste Zustand. 8. Der Geist soll im Herzen zurückgehalten werden, bis er zur Auflösung gelangt ist; dies ist Erkenntnis und Befreiung, das übrige sind weitläufige Schriften. 9. Das Glück, das entsteht, wenn der Geist, durch Versenkung von seinen Makeln gereinigt, im ātman gefestigt ist, lässt sich nicht mit Worten beschreiben; es wird vom inneren Organ selbst erfasst. 10. Wie man das Wasser nicht im Wasser, das Feuer nicht im Feuer, den Raum nicht im Raum wahrnimmt, so wird der, dessen Geist innerlich versenkt ist, völlig befreit. 11. Der Geist allein ist die Ursache von Bindung und Befreiung der Menschen; Anhaftung an Objekte führt zur Bindung, Freiheit von Objekten gilt als Befreiung. Deshalb ist für jene, die den agnihotra nicht vollziehen, keinen Feueraltar errichtet haben und unwissend sind, das Gedenken an den Himmelsweg des brahmanen unangemessen. Deshalb soll das Feuer verehrt, erkannt, gepriesen und betrachtet werden.
Maitrāyaṇī 6.35
नमोऽग्नये पृथिवी क्षिते लोकस्मृते लोकम्स्मै यजमानाय धेहि नमो वायवेऽन्तरिक्षक्षिते लोकस्मृते लकमस्मै यजमानाय धेहि नम आदित्याय दिविक्षिते लोकस्मृते लोकमस्मै यजमानाय धेहि नमो ब्रह्मणे सर्वक्षिते सर्वस्मृते सर्वमस्मै यजमानाय धेहि हिरण्मयेन पात्रेण सत्यस्यापिहितं मुखम् तत्त्वं पूषन्नपावृणु सत्यधर्माय विष्णवे योऽसा आदित्ये पुरुषः सोऽसा अहम् एष ह वै सत्यधर्मो यदादित्यस्य आदित्यत्वं तच्च्हुक्लम् पुरुषम् अलिङ्गम् नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोंऽशमात्रमेतद्यदादित्यस्य मध्य इवेत्य् अक्षिण्यग्नौ चैतद्ब्रह्मैतदमृतमेतद्भर्गः एतत्सत्यधर्मो नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोंऽशमात्रमेतद्यदादित्यस्य मध्ये अमृतं यस्य हि सोमः प्राणा वा अप्ययंकुरा एतक़्द्ब्रह्मैतदमृतमेतद्भर्गः एतत्सत्यधर्मो नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोऽंशमात्रम् एतद्यदादित्यस्य मध्ये यजुर्दीप्यत्यौमापोज्योतिरसोऽमृतंब्रह्म भूर्भुवः स्वरोम् । अष्टपादं शुचिं हंसं त्रिसूत्रमणुमव्ययम् द्विधर्मोऽन्धं तेजसेन्धं सर्वं पश्यन्पश्यति नभसोऽन्तर्गतस्य तेजसोऽन्शमात्रमेतद्यदादित्यस्य मध्ये उदित्वा मयूखे भवत एतत्सवित्सत्यधर्म एतद्यजुरेतत्तप एतदग्निरेतद्वायुरेतत्प्राण एतदाप एतच्चन्द्रमा एतच्च्हुक्रमेतदमृतमेतद्ब्रह्मविषयमेतद्भानुरर्णवस्तस्मिन्नेव यजमानः सैन्धव इव व्लीयन्त एषा वै ब्रह्मैकतात्र हि सर्वे कामाः समाहिता इत्यत्रोदाहरन्ति -- अंशुधारय इवाणुवातेरितः संस्फुरत्यसावन्तर्गः सुराणाम्। यो हैवंवित्स सवित् स द्वैतवित् सैकधामेतः स्यात्तदात्मकश्च । ये विन्दव इवाभ्युच्चरन्त्यजस्रम् विद्युदिवाभ्रार्चिषः परमे व्योमन् । तेऽर्चिषो वै यशस आश्रयवशाज्जटाभिरूपा इव कृष्णवर्त्मनः ॥ ६.३५ ॥
Gruß an Agni, der in der Erde wohnt und als die Welt erinnert wird; gewähre diesem Opferer eine Welt. Gruß an Vāyu, der in der Atmosphäre wohnt und als die Welt erinnert wird; gewähre diesem Opferer eine Welt. Gruß an Āditya, der im Himmel wohnt und als die Welt erinnert wird; gewähre diesem Opferer eine Welt. Gruß an Brahman, der in allem wohnt und als das All erinnert wird; gewähre diesem Opferer das All. Das Antlitz der Wahrheit ist mit einem goldenen Gefäß bedeckt; Pūṣan, enthülle es für Viṣṇu, dessen Gesetz die Wahrheit ist. Die Person, die in der Sonne ist, das bin ich. Dies ist wahrlich das Gesetz der Wahrheit: Die Sonnenhaftigkeit der Sonne ist jene leuchtende Person, ohne Merkmal, nur ein Teil des Lichtes innerhalb des Himmels, die in der Mitte der Sonne ist, im Auge und im Feuer. Dies ist Brahman, dies ist das Unsterbliche, dies ist der Glanz, dies ist das Gesetz der Wahrheit. Nur ein Teil des Lichtes innerhalb des Himmels ist dies, das Unsterbliche in der Mitte der Sonne, in dem Soma und die Atemzüge ihre Ruhestätte haben. Dies ist Brahman, dies ist das Unsterbliche, dies ist der Glanz, dies ist das Gesetz der Wahrheit. Nur ein Teil des Lichtes innerhalb des Himmels ist dies; die Opferformel leuchtet in der Mitte der Sonne: Aumā, Wasser, Licht, Wesen, unsterbliches Brahman; bhūḥ, bhuvaḥ, svaḥ, om. Der achtfüßige, reine Schwan, dreifädig, fein und unvergänglich, zweifach in seiner Natur, blind, durch Licht entzündet, alles sehend, sieht. Nur ein Teil des Lichtes innerhalb des Himmels ist dies, das, aufsteigend in der Mitte der Sonne, in den Strahlen wird. Dies ist Savitṛ, das Gesetz der Wahrheit; dies ist die Opferformel, dies ist die Askese, dies ist das Feuer, dies ist der Wind, dies ist der Atem, dies ist das Wasser, dies ist der Mond, dies ist der Helle, dies ist das Unsterbliche, dies ist der Gegenstand Brahmans; dies ist die Sonne, der Ozean. In ihm löst sich der Opferer auf wie Meersalz. Dies ist die Einheit Brahmans; hier sind alle Wünsche versammelt, wie hier veranschaulicht wird: wie Strahlenbündel, von einem feinen Wind bewegt, flackern, so flackert er in den Göttern. Wer dies so erkennt, ist Savitṛ; er ist ein Kenner der Dualität, und von hier an wird er eins mit einer einzigen Wohnstätte und von jener Natur. Tropfen, die unablässig aufsteigen, wie der Blitz aus den Flammen der Wolken im höchsten Raum, jene Flammen nehmen durch ihren Halt im Ruhm die Gestalt verfilzter Locken an und gehen den dunklen Pfad.
Maitrāyaṇī 6.36
द्वे वाव खल्वेते ब्रह्मज्योतिषो रूपके शान्तमेकं समृद्धं चैकम् । अथ यच्छान्तं तस्याऽऽधारं खम् अथ यत्समृद्धमिदं तस्यान्नम् तस्मान्मन्त्रौषधाज्यामिषपुरोडाशस्थालीपाकादिभिर्यष्टव्यमन्तर्वेद्याम्। आस्न्यवशिष्टैरन्नपानैश्चाऽऽस्यमाहवनीयमिति मत्वा तेजसः समृद्ध्यै पुण्यलोकविजित्यर्थायामृतत्वाय चात्रोदाहरन्ति - अग्निहोत्रं जुहुयात्स्वर्गकामो यमराज्यमग्निष्टोमेनाभियजति सोमराज्यमुक्थेन सूर्यराज्यं षोडशिना स्वाराज्यमतिरात्रेण प्राजापत्यमासहस्रसंवत्सरान्तक्रतुनेति । वर्त्याधारस्नेहयोगाद्यथा दीपस्य संस्थितिः । अन्तर्याण्डोपयोगादिमौ स्थितावात्मशुची तथा ॥ ॥ ६.३६ ॥
Dies sind die zwei Gestalten des Lichtes von brahman: eine ruhige und eine blühende. Die Stütze des Ruhigen ist der Raum, und was blüht, ist seine Speise. Darum soll man im Opferbezirk mit Mantras, Kräutern, Ghee, Opfergaben, Kuchen und Reis im Topf opfern. Den Mund, mit der darin verbliebenen Speise und dem Trank, als das āhavanīya-Feuer betrachtend, führen sie diese Beispiele an, für das Gedeihen des Glanzes, die Eroberung der Welt des Verdienstes und die Unsterblichkeit: wer den Himmel begehrt, soll das agnihotra opfern; durch den agniṣṭoma erlangt man das Reich Yamas, durch den uktha das Reich Somas, durch den ṣoḍaśin das Reich der Sonne, durch den atirātra die Selbstherrschaft, durch ein tausendjähriges Ritual das Reich Prajāpatis. Wie eine Lampe durch die Verbindung von Docht, Halter und Öl fest steht, so verweilen durch den Gebrauch des inneren Gefäßes diese beiden, ātman und das Reine.
Maitrāyaṇī 6.37
तस्मादोमित्यनेनैतदुपासीतापरिमितं तेजस्तत्त्रेधभिहितमग्नावादित्ये प्राणेऽथैषा नाड्यन्नबहुमित्येषाग्नौ हुतमादित्यं गमयति अतो यो रसोऽस्रवत् स उद्गीथं वर्षति तेनेमे प्राणाः प्राणेभ्यः प्रजा इत्यत्रोदाहरन्ति -- यद्धविरग्नौ हूयते तदादित्यं गमयति तत्सूर्यो रश्मिभिर्वर्षति तेनान्नं भवति अन्नाद्भूतानामुत्पत्तिरित्येवं ह्याह । अग्नौ प्रास्ताहुतिः सम्यगादित्यमुपतिष्ठते । आदित्याज्जायते वृष्टिर्वृष्टेरन्नं ततः प्रजाः ॥ ॥ ६.३७ ॥
Darum soll man diese unermessliche Glut mit om meditieren, die als dreifach verkündet wird: im Feuer, in der Sonne und im Atem. Dieser Kanal ist reich an Speise; was im Feuer geopfert wird, führt er zur Sonne. Daher lässt der fließende Saft das udgītha regnen, und durch ihn entstehen diese Atemkräfte, aus den Atemkräften die Geschöpfe. Dazu führen sie Beispiele an: Das im Feuer dargebrachte Opfer wird zur Sonne geleitet; die Sonne regnet mit ihren Strahlen, und dadurch entsteht Speise; aus der Speise der Ursprung der Wesen, so sagt er. Das ins Feuer geworfene Opfer erreicht richtig die Sonne. Von der Sonne kommt der Regen, vom Regen die Speise, und aus ihr die Geschöpfe.
Maitrāyaṇī 6.38
अग्निहोत्रं जुह्वानो लोभजालं भिनत्ति अतः संमोहं छित्वा न क्रोधान्स्तुनष्वानः काममभिध्यायमानस्ततश्चतुर्जालं ब्रह्मकोशं भिन्ददतः परमाकाशमत्र हि सौर सौम्याग्नेयसात्विकानि मण्डलानि भित्त्वा ततः शुद्धः सत्त्वान्तरस्थमचलममृतमच्युतं ध्रुवं विष्णुसंज्ञितम् सर्वापरं धाम सत्यकामसर्वज्ञत्वसंयुक्तम् स्वतन्त्रम् चैतन्यम् स्वे महिम्नि तिष्ठमानं पश्यति अत्रोदाहरन्ति -- रविमध्ये स्थितः सोमः सोममध्ये हुताशनः । तेजोमध्ये स्थितं सत्त्वं सत्त्वमध्ये स्थितोऽच्युतः ॥ शरीरप्रादेशाङ्गुष्ठमात्रमणोरप्यणुं ध्यात्वाऽतः परमतां गच्छति अत्र हि सर्वे कामाः समाहिता इति अत्रोदाहरन्ति -- अङ्गुष्ठप्रादेशशरीरमात्रं प्रदीपप्रतापवद्द्विस्त्रिधा हि। तद्ब्रह्माभिष्टूयमानं महो देवो भुवनान्याविवेश । ॐ नमो ब्रह्मणे नमः ॥ ॥ ६.३८ ॥
Wer im agnihotra Opfergaben darbringt, zerreißt das Netz der Gier. So, nachdem er die Verblendung durchschnitten hat, nicht durch Zorn, sondern durch Preisen und die Betrachtung des Begehrens, und dann das vierfache Netz und die Hülle brahmans durchbricht, erreicht er den höchsten Raum. Hier, nachdem er die solaren, lunaren, feurigen und sattvischen Sphären durchdrungen hat, gereinigt, sieht er das Unbewegte, Unsterbliche, Unvergängliche, Feste namens Viṣṇu, die höchste Wohnstätte von allem, mit wahrem Begehren und Allwissenheit verbunden, unabhängig, Bewusstsein, in seiner eigenen Größe ruhend, innerhalb des sattva verweilend. Hier wird dieser Vers zitiert: Der Mond weilt in der Mitte der Sonne, das Feuer in der Mitte des Mondes; das sattva weilt in der Mitte des Lichts, und das Unvergängliche weilt in der Mitte des sattva. Nachdem er den ātman von der Größe eines Daumens im Körper meditiert hat und das, was kleiner ist als das Atom, geht er darüber hinaus. Hier sind alle Wünsche versammelt. Auch hier wird zitiert: Das brahman, von der Größe eines Daumens im Körper, wie der Glanz einer Lampe, zweifach und dreifach, als es gepriesen wurde, trat der strahlende Gott in die Welten ein. Oṃ. Gruß an brahman. Gruß.