ભગવદ્ ગીતા · અધ્યાય 17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
17.1
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयाऽन्विताः ।
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥ १७.१ ॥
અર્જુને કહ્યું: હે કૃષ્ણ, જેઓ શાસ્ત્રવિધિ છોડીને શ્રદ્ધાથી યુક્ત થઈ યજન કરે છે, તેમની નિષ્ઠા કઈ છે? તે સત્ત્વ, રજ કે તમ?
17.2
त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा ।
सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ॥ १७.२ ॥
શ્રીભગવાને કહ્યું: દેહધારીઓની સ્વભાવથી જન્મેલી શ્રદ્ધા ત્રણ પ્રકારની હોય છે — સાત્ત્વિક, રાજસ અને તામસ. તે સાંભળ.
17.3
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत ।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥ १७.३ ॥
હે ભારત, સૌની શ્રદ્ધા તેમના અંતઃકરણને અનુરૂપ હોય છે. આ પુરુષ શ્રદ્ધામય છે; જેની જેવી શ્રદ્ધા, તે તેવો જ છે.
17.4
यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः ।
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥ १७.४ ॥
સાત્ત્વિક લોકો દેવોને પૂજે છે, રાજસ લોકો યક્ષો અને રાક્ષસોને, અને બીજા તામસ લોકો પ્રેતો અને ભૂતગણોને પૂજે છે.
17.5
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः ।
दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः ॥ १७.५ ॥
જે લોકો શાસ્ત્રમાં વિધાન ન હોય તેવું ઘોર તપ કરે છે, દંભ અને અહંકારથી યુક્ત, કામના અને આસક્તિના બળથી પ્રેરિત થઈને —
17.6
कर्षयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः ।
मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥ १७.६ ॥
તે અવિવેકી લોકો શરીરમાં રહેલા ભૂતસમુદાયને અને શરીરની અંદર રહેલા મને પણ કષ્ટ આપે છે; તેમને આસુરી નિશ્ચયવાળા જાણ.
17.7
आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः ।
यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु ॥ १७.७ ॥
સૌને પ્રિય એવો આહાર પણ ત્રણ પ્રકારનો હોય છે; તેમ જ યજ્ઞ, તપ અને દાન પણ. તેમનો આ ભેદ સાંભળ.
17.8
आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः ।
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥ १७.८ ॥
આયુષ્ય, સત્ત્વ, બળ, આરોગ્ય, સુખ અને પ્રીતિ વધારનારા, રસયુક્ત, સ્નિગ્ધ, સ્થિર અને હૃદયને ગમતા આહાર સાત્ત્વિક લોકોને પ્રિય હોય છે.
17.9
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः ।
आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः ॥ १७.९ ॥
કડવા, ખાટા, ખારા, અતિ ગરમ, તીખા, લૂખા અને બળતરા કરનારા આહાર રાજસ માણસને પ્રિય હોય છે; તે દુઃખ, શોક અને રોગ આપનારા છે.
17.10
यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत् ।
उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥ १७.१० ॥
જે ભોજન લાંબો સમય પડી રહેલું, રસહીન, દુર્ગંધયુક્ત, વાસી, એંઠું અને અપવિત્ર હોય, તે તામસ માણસને પ્રિય હોય છે.
17.11
अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते ।
यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥ १७.११ ॥
ફળની ઇચ્છા ન રાખનારાઓ દ્વારા, 'આ કરવું જ જોઈએ' એમ મનને સ્થિર કરીને, વિધિ પ્રમાણે જે યજ્ઞ કરાય છે, તે સાત્ત્વિક છે.
17.12
अभिसंधाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् ।
इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥ १७.१२ ॥
પરંતુ હે ભરતશ્રેષ્ઠ, જે યજ્ઞ ફળને લક્ષમાં રાખીને અથવા દંભ માટે પણ કરાય છે, તે યજ્ઞને રાજસ જાણ.
17.13
विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् ।
श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥ १७.१३ ॥
શાસ્ત્રવિધિ વિનાના, અન્નદાન વિનાના, મંત્ર વિનાના, દક્ષિણા વિનાના અને શ્રદ્ધા રહિત યજ્ઞને તામસ કહે છે.
17.14
देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् ।
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥ १७.१४ ॥
દેવ, દ્વિજ, ગુરુ અને જ્ઞાનીઓનું પૂજન, પવિત્રતા, સરળતા, બ્રહ્મચર્ય અને અહિંસા — આને શારીરિક તપ કહેવાય છે.
17.15
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् ।
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥ १७.१५ ॥
ઉદ્વેગ ન કરનારી, સત્ય, પ્રિય અને હિતકારી વાણી તથા સ્વાધ્યાયનો અભ્યાસ — આને વાણીનું તપ કહેવાય છે.
17.16
मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः ।
भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥ १७.१६ ॥
મનની પ્રસન્નતા, સૌમ્યતા, મૌન, આત્મસંયમ અને ભાવશુદ્ધિ — આને માનસિક તપ કહેવાય છે.
17.17
श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्ति्रविधं नरैः ।
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥ १७.१७ ॥
ફળની ઇચ્છા ન રાખનારા, યુક્ત મનુષ્યો દ્વારા પરમ શ્રદ્ધાથી કરાયેલા આ ત્રણ પ્રકારના તપને સાત્ત્વિક કહે છે.
17.18
सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् ।
क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥ १७.१८ ॥
સત્કાર, માન અને પૂજા માટે અને દંભથી જે તપ કરાય છે, તેને અહીં રાજસ કહ્યું છે; તે ચંચળ અને અસ્થિર છે.
17.19
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः ।
परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १७.१९ ॥
મૂઢ હઠથી પોતાને પીડા આપીને અથવા બીજાનો નાશ કરવા માટે જે તપ કરવામાં આવે છે, તે તામસ કહેવાયું છે.
17.20
दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे ।
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥ १७.२० ॥
"આપવું એ કર્તવ્ય છે" એવા ભાવથી યોગ્ય દેશ, કાળ અને પાત્રમાં, બદલો ન વાળનારને જે દાન આપવામાં આવે છે, તે સાત્ત્વિક માનવામાં આવે છે.
17.21
यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः ।
दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥ १७.२१ ॥
પરંતુ જે દાન બદલાની આશાએ, અથવા ફળના ઉદ્દેશથી, અને કચવાતા મને આપવામાં આવે છે, તે રાજસ માનવામાં આવે છે.
17.22
अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते ।
असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १७.२२ ॥
અયોગ્ય દેશ અને કાળમાં, અપાત્રોને, સત્કાર વિના અને તિરસ્કારપૂર્વક જે દાન આપવામાં આવે છે, તે તામસ કહેવાયું છે.
17.23
तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः ।
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥ १७.२३ ॥
"ૐ તત્ સત્" એ બ્રહ્મનો ત્રિવિધ નિર્દેશ માનવામાં આવ્યો છે. તેનાથી જ પ્રાચીન કાળમાં બ્રાહ્મણો, વેદો અને યજ્ઞો રચાયા.
17.24
तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः ।
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥ १७.२४ ॥
તેથી બ્રહ્મવાદીઓની વિધિમાં કહેલી યજ્ઞ, દાન અને તપની ક્રિયાઓ સદા "ૐ" નો ઉચ્ચાર કરીને જ શરૂ થાય છે.
17.25
तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः ।
दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षि ॥ १७.२५ ॥
'તત્' ઉચ્ચારીને, ફળની ઇચ્છા રાખ્યા વિના, મોક્ષની ઇચ્છા રાખનારાઓ યજ્ઞ, તપ અને દાનની વિવિધ ક્રિયાઓ કરે છે.
17.26
सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते ।
प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥ १७.२६ ॥
'સત્' શબ્દ અસ્તિત્વ અને સાધુતાના અર્થમાં પ્રયોજાય છે; તેમ જ હે પાર્થ, પ્રશંસનીય કર્મ માટે પણ 'સત્' શબ્દ વપરાય છે.
17.27
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते ।
कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते ॥ १७.२७ ॥
યજ્ઞ, તપ અને દાનમાં સ્થિરતાને પણ 'સત્' કહેવાય છે, અને તેમના માટે કરાયેલું કર્મ પણ 'સત્' જ કહેવાય છે.
17.28
अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् ।
असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥ १७.२८ ॥
હે પાર્થ, શ્રદ્ધા વિના કરેલો હોમ, આપેલું દાન, કરેલું તપ અને જે કંઈ કર્મ કરાય, તે 'અસત્' કહેવાય છે; તે ન તો મૃત્યુ પછી ફળદાયી છે, ન આ લોકમાં.