ਭਗਵਦ ਗੀਤਾ · ਅਧਿਆਇ 17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
17.1
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयाऽन्विताः ।
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥ १७.१ ॥
ਅਰਜੁਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਹੇ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਜੋ ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਧੀ ਛੱਡ ਕੇ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਹੋ ਕੇ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਕੀ ਹੈ? ਕੀ ਉਹ ਸੱਤ੍ਵ, ਰਜ ਜਾਂ ਤਮ ਹੈ?
17.2
त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा ।
सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ॥ १७.२ ॥
ਸ੍ਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਦੇਹਧਾਰੀਆਂ ਦੀ ਸੁਭਾਅ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਸ਼ਰਧਾ ਤਿੰਨ ਕਿਸਮ ਦੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ — ਸਾਤਵਿਕ, ਰਾਜਸ ਅਤੇ ਤਾਮਸ। ਉਸ ਨੂੰ ਸੁਣ।
17.3
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत ।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥ १७.३ ॥
ਹੇ ਭਾਰਤ, ਹਰ ਇਕ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਉਸ ਦੇ ਅੰਤਹਕਰਨ ਅਨੁਸਾਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਪੁਰਖ ਸ਼ਰਧਾਮਈ ਹੈ; ਜਿਸ ਦੀ ਜਿਹੋ ਜਿਹੀ ਸ਼ਰਧਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਹੋ ਜਿਹਾ ਹੀ ਹੈ।
17.4
यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः ।
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥ १७.४ ॥
ਸਾਤਵਿਕ ਲੋਕ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਰਾਜਸ ਲੋਕ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਰਾਖਸ਼ਸਾਂ ਦੀ, ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਾਮਸ ਲੋਕ ਪ੍ਰੇਤਾਂ ਅਤੇ ਭੂਤਗਣਾਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ।
17.5
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः ।
दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः ॥ १७.५ ॥
ਜੋ ਲੋਕ ਸ਼ਾਸਤਰ ਵਿੱਚ ਨਾ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਘੋਰ ਤਪ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਪਖੰਡ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਨਾਲ ਭਰੇ, ਕਾਮਨਾ ਅਤੇ ਮੋਹ ਦੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ —
17.6
कर्षयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः ।
मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥ १७.६ ॥
ਉਹ ਬੇਸਮਝ ਲੋਕ ਸਰੀਰ ਵਿਚਲੇ ਤੱਤਾਂ ਦੇ ਸਮੂਹ ਨੂੰ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦੇ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਕਸ਼ਟ ਦਿੰਦੇ ਹਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਆਸੁਰੀ ਨਿਸ਼ਚੇ ਵਾਲੇ ਜਾਣ।
17.7
आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः ।
यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु ॥ १७.७ ॥
ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਭੋਜਨ ਵੀ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੱਗ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਭੇਦ ਸੁਣ।
17.8
आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः ।
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥ १७.८ ॥
ਉਮਰ, ਸੱਤਵ, ਬਲ, ਅਰੋਗਤਾ, ਸੁਖ ਅਤੇ ਪ੍ਰੀਤ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਰਸਦਾਰ, ਚਿਕਨੇ, ਟਿਕਾਊ ਅਤੇ ਮਨ ਨੂੰ ਭਾਉਣ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਸਾਤਵਿਕ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪਿਆਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
17.9
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः ।
आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः ॥ १७.९ ॥
ਕੌੜੇ, ਖੱਟੇ, ਨਮਕੀਨ, ਬਹੁਤ ਗਰਮ, ਤਿੱਖੇ, ਰੁੱਖੇ ਅਤੇ ਜਲਨ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭੋਜਨ ਰਾਜਸੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਸੰਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਉਹ ਦੁੱਖ, ਸੋਗ ਅਤੇ ਰੋਗ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ।
17.10
यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत् ।
उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥ १७.१० ॥
ਜੋ ਭੋਜਨ ਬਹੁਤ ਦੇਰ ਦਾ ਪਿਆ, ਰਸਹੀਣ, ਬਦਬੂਦਾਰ, ਬੇਹਾ, ਜੂਠਾ ਅਤੇ ਅਪਵਿੱਤਰ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸੀ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਪਿਆਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
17.11
अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते ।
यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥ १७.११ ॥
ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਵੱਲੋਂ, 'ਇਹ ਕਰਨਾ ਹੀ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ' ਇਉਂ ਮਨ ਨੂੰ ਟਿਕਾ ਕੇ, ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਜੋ ਯੱਗ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਤਵਿਕ ਹੈ।
17.12
अभिसंधाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् ।
इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥ १७.१२ ॥
ਪਰ ਹੇ ਭਰਤਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਜੋ ਯੱਗ ਫਲ ਨੂੰ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਜਾਂ ਦਿਖਾਵੇ ਲਈ ਵੀ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਯੱਗ ਨੂੰ ਰਾਜਸੀ ਜਾਣ।
17.13
विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् ।
श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥ १७.१३ ॥
ਸ਼ਾਸਤਰ-ਵਿਧੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ, ਅੰਨ-ਦਾਨ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਮੰਤਰਾਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਦੱਖਣਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਅਤੇ ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਸੱਖਣੇ ਯੱਗ ਨੂੰ ਤਾਮਸ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
17.14
देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् ।
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥ १७.१४ ॥
ਦੇਵਤਿਆਂ, ਦ੍ਵਿਜਾਂ, ਗੁਰੂਆਂ ਅਤੇ ਗਿਆਨੀਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ, ਪਵਿੱਤਰਤਾ, ਸਿੱਧਾਪਣ, ਬ੍ਰਹਮਚਰਜ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ — ਇਸਨੂੰ ਸਰੀਰ ਦਾ ਤਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
17.15
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् ।
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥ १७.१५ ॥
ਜੋ ਬੋਲ ਬੇਚੈਨੀ ਨਾ ਪੈਦਾ ਕਰੇ, ਸੱਚਾ, ਪਿਆਰਾ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸ੍ਵਾਧਿਆਇ ਦਾ ਅਭਿਆਸ — ਇਸਨੂੰ ਬਾਣੀ ਦਾ ਤਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
17.16
मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः ।
भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥ १७.१६ ॥
ਮਨ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ, ਕੋਮਲਤਾ, ਮੌਨ, ਆਤਮ-ਸੰਜਮ ਅਤੇ ਭਾਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ੁੱਧੀ — ਇਸਨੂੰ ਮਨ ਦਾ ਤਪ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
17.17
श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्ति्रविधं नरैः ।
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥ १७.१७ ॥
ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ, ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੁਆਰਾ ਪਰਮ ਸ਼ਰਧਾ ਨਾਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਸ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਤਪ ਨੂੰ ਸਾਤਵਿਕ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
17.18
सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् ।
क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥ १७.१८ ॥
ਜੋ ਤਪ ਆਦਰ, ਮਾਣ ਅਤੇ ਪੂਜਾ ਲਈ ਅਤੇ ਦਿਖਾਵੇ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸਨੂੰ ਇੱਥੇ ਰਾਜਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ; ਉਹ ਚੰਚਲ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਹੈ।
17.19
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः ।
परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १७.१९ ॥
ਮੂਰਖ ਜ਼ਿੱਦ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪੀੜ ਦੇ ਕੇ ਜਾਂ ਦੂਜੇ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਜੋ ਤਪ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
17.20
दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे ।
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥ १७.२० ॥
"ਦੇਣਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਹੈ" ਇਸ ਭਾਵ ਨਾਲ ਠੀਕ ਥਾਂ, ਠੀਕ ਸਮੇਂ ਅਤੇ ਯੋਗ ਪਾਤਰ ਨੂੰ, ਬਦਲੇ ਵਿੱਚ ਉਪਕਾਰ ਨਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸਾਤਵਿਕ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
17.21
यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः ।
दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥ १७.२१ ॥
ਪਰ ਜੋ ਦਾਨ ਬਦਲੇ ਦੀ ਆਸ ਨਾਲ, ਜਾਂ ਫਲ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰੱਖ ਕੇ, ਅਤੇ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਰਾਜਸ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
17.22
अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते ।
असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १७.२२ ॥
ਗ਼ਲਤ ਥਾਂ ਅਤੇ ਗ਼ਲਤ ਸਮੇਂ, ਕੁਪਾਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਬਿਨਾਂ ਆਦਰ ਦੇ ਅਤੇ ਨਿਰਾਦਰ ਨਾਲ ਜੋ ਦਾਨ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤਾਮਸ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।
17.23
तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः ।
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥ १७.२३ ॥
"ਓਮ ਤਤ ਸਤ" ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਮ ਦਾ ਤਿੰਨ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਨਾਲ ਪੁਰਾਣੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਬ੍ਰਾਹਮਣ, ਵੇਦ ਅਤੇ ਯੱਗ ਰਚੇ ਗਏ।
17.24
तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः ।
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥ १७.२४ ॥
ਇਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹਮਵਾਦੀਆਂ ਦੀਆਂ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਦੱਸੀਆਂ ਯੱਗ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਤਪ ਦੀਆਂ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਸਦਾ "ਓਮ" ਦਾ ਉਚਾਰਨ ਕਰ ਕੇ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ।
17.25
तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः ।
दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षि ॥ १७.२५ ॥
'ਤਤ੍' ਉਚਾਰ ਕੇ, ਫਲ ਦੀ ਇੱਛਾ ਰੱਖੇ ਬਿਨਾਂ, ਮੁਕਤੀ ਚਾਹੁਣ ਵਾਲੇ ਯੱਗ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਦੀਆਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ।
17.26
सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते ।
प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥ १७.२६ ॥
'ਸਤ੍' ਸ਼ਬਦ ਹੋਂਦ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਦੇ ਅਰਥ ਵਿੱਚ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੇ ਪਾਰਥ, ਸਲਾਹੁਣਯੋਗ ਕਰਮ ਲਈ ਵੀ 'ਸਤ੍' ਸ਼ਬਦ ਵਰਤਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
17.27
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते ।
कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते ॥ १७.२७ ॥
ਯੱਗ, ਤਪ ਅਤੇ ਦਾਨ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨੂੰ ਵੀ 'ਸਤ੍' ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਕੀਤਾ ਕਰਮ ਵੀ 'ਸਤ੍' ਹੀ ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
17.28
अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् ।
असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥ १७.२८ ॥
ਹੇ ਪਾਰਥ, ਸ਼ਰਧਾ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਕੀਤਾ ਹਵਨ, ਦਿੱਤਾ ਦਾਨ, ਕੀਤਾ ਤਪ ਅਤੇ ਜੋ ਵੀ ਕਰਮ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ 'ਅਸਤ੍' ਕਹਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਨਾ ਮਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫਲਦਾਇਕ ਹੈ, ਨਾ ਇੱਥੇ।