ଭଗବଦ୍ ଗୀତା · ଅଧ୍ୟାୟ 17
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
17.1
ये शास्त्रविधिमुत्सृज्य यजन्ते श्रद्धयाऽन्विताः ।
तेषां निष्ठा तु का कृष्ण सत्त्वमाहो रजस्तमः ॥ १७.१ ॥
ଅର୍ଜୁନ କହିଲେ: ହେ କୃଷ୍ଣ, ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରବିଧି ତ୍ୟାଗ କରି ଶ୍ରଦ୍ଧାଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଯଜନ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ନିଷ୍ଠା କଣ? ତାହା ସତ୍ତ୍ୱ, ରଜ ନା ତମ?
17.2
त्रिविधा भवति श्रद्धा देहिनां सा स्वभावजा ।
सात्त्विकी राजसी चैव तामसी चेति तां शृणु ॥ १७.२ ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ: ଦେହଧାରୀମାନଙ୍କ ସ୍ୱଭାବଜାତ ଶ୍ରଦ୍ଧା ତିନି ପ୍ରକାର — ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସ ଓ ତାମସ। ତାହା ଶୁଣ।
17.3
सत्त्वानुरूपा सर्वस्य श्रद्धा भवति भारत ।
श्रद्धामयोऽयं पुरुषो यो यच्छ्रद्धः स एव सः ॥ १७.३ ॥
ହେ ଭାରତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସେମାନଙ୍କ ଅନ୍ତଃକରଣ ଅନୁରୂପ ହୁଏ। ଏହି ପୁରୁଷ ଶ୍ରଦ୍ଧାମୟ; ଯାହାର ଯେପରି ଶ୍ରଦ୍ଧା, ସେ ସେପରି ହିଁ।
17.4
यजन्ते सात्त्विका देवान्यक्षरक्षांसि राजसाः ।
प्रेतान्भूतगणांश्चान्ये यजन्ते तामसा जनाः ॥ १७.४ ॥
ସାତ୍ତ୍ୱିକମାନେ ଦେବତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି, ରାଜସମାନେ ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସଙ୍କୁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ତାମସ ଲୋକମାନେ ପ୍ରେତ ଓ ଭୂତଗଣଙ୍କୁ ପୂଜା କରନ୍ତି।
17.5
अशास्त्रविहितं घोरं तप्यन्ते ये तपो जनाः ।
दम्भाहङ्कारसंयुक्ताः कामरागबलान्विताः ॥ १७.५ ॥
ଯେଉଁ ଲୋକମାନେ ଶାସ୍ତ୍ରବିହିତ ନଥିବା ଘୋର ତପସ୍ୟା କରନ୍ତି, ଦମ୍ଭ ଓ ଅହଂକାରରେ ଯୁକ୍ତ, କାମନା ଓ ଆସକ୍ତିର ବଳରେ ପ୍ରେରିତ —
17.6
कर्षयन्तः शरीरस्थं भूतग्राममचेतसः ।
मां चैवान्तःशरीरस्थं तान्विद्ध्यासुरनिश्चयान् ॥ १७.६ ॥
ସେହି ଅବିବେକୀମାନେ ଶରୀରସ୍ଥ ଭୂତସମୂହକୁ ଓ ଶରୀର ଭିତରେ ଥିବା ମୋତେ ମଧ୍ୟ କଷ୍ଟ ଦିଅନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ ଆସୁରୀ ନିଶ୍ଚୟ ବିଶିଷ୍ଟ ବୋଲି ଜାଣ।
17.7
आहारस्त्वपि सर्वस्य त्रिविधो भवति प्रियः ।
यज्ञस्तपस्तथा दानं तेषां भेदमिमं शृणु ॥ १७.७ ॥
ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଆହାର ମଧ୍ୟ ତିନି ପ୍ରକାରର ହୁଏ; ସେହିପରି ଯଜ୍ଞ, ତପ ଓ ଦାନ ମଧ୍ୟ। ସେମାନଙ୍କର ଏହି ଭେଦ ଶୁଣ।
17.8
आयुःसत्त्वबलारोग्यसुखप्रीतिविवर्धनाः ।
रस्याः स्निग्धाः स्थिरा हृद्या आहाराः सात्त्विकप्रियाः ॥ १७.८ ॥
ଆୟୁ, ସତ୍ତ୍ୱ, ବଳ, ଆରୋଗ୍ୟ, ସୁଖ ଓ ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଉଥିବା, ରସଯୁକ୍ତ, ସ୍ନିଗ୍ଧ, ସ୍ଥିର ଓ ହୃଦୟଗ୍ରାହୀ ଆହାର ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଲୋକଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।
17.9
कट्वम्ललवणात्युष्णतीक्ष्णरूक्षविदाहिनः ।
आहारा राजसस्येष्टा दुःखशोकामयप्रदाः ॥ १७.९ ॥
ପିତା, ଖଟା, ଲୁଣିଆ, ଅତି ଗରମ, ରାଗ, ଶୁଖିଲା ଓ ଜ୍ୱାଳାକାରୀ ଆହାର ରାଜସିକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ; ସେଗୁଡ଼ିକ ଦୁଃଖ, ଶୋକ ଓ ରୋଗ ଦିଏ।
17.10
यातयामं गतरसं पूति पर्युषितं च यत् ।
उच्छिष्टमपि चामेध्यं भोजनं तामसप्रियम् ॥ १७.१० ॥
ଯେଉଁ ଖାଦ୍ୟ ବହୁ ସମୟ ରଖାଯାଇଥିବା, ରସହୀନ, ଦୁର୍ଗନ୍ଧଯୁକ୍ତ, ବାସି, ଅଇଁଠା ଓ ଅପବିତ୍ର, ତାହା ତାମସିକ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ।
17.11
अफलाकाङ्क्षिभिर्यज्ञो विधिदृष्टो य इज्यते ।
यष्टव्यमेवेति मनः समाधाय स सात्त्विकः ॥ १७.११ ॥
ଫଳର ଆକାଙ୍କ୍ଷା ନ ଥିବା ଲୋକମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା, 'ଏହା କରିବା ହିଁ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ' ବୋଲି ମନ ସ୍ଥିର କରି, ବିଧି ଅନୁସାରେ ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ କରାଯାଏ, ତାହା ସାତ୍ତ୍ୱିକ।
17.12
अभिसंधाय तु फलं दम्भार्थमपि चैव यत् ।
इज्यते भरतश्रेष्ठ तं यज्ञं विद्धि राजसम् ॥ १७.१२ ॥
କିନ୍ତୁ ହେ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେଉଁ ଯଜ୍ଞ ଫଳକୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ବା ଦମ୍ଭ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ କରାଯାଏ, ସେହି ଯଜ୍ଞକୁ ରାଜସିକ ବୋଲି ଜାଣ।
17.13
विधिहीनमसृष्टान्नं मन्त्रहीनमदक्षिणम् ।
श्रद्धाविरहितं यज्ञं तामसं परिचक्षते ॥ १७.१३ ॥
ଶାସ୍ତ୍ରବିଧିହୀନ, ଅନ୍ନଦାନହୀନ, ମନ୍ତ୍ରହୀନ, ଦକ୍ଷିଣାହୀନ ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧାରହିତ ଯଜ୍ଞକୁ ତାମସ କୁହାଯାଏ।
17.14
देवद्विजगुरुप्राज्ञपूजनं शौचमार्जवम् ।
ब्रह्मचर्यमहिंसा च शारीरं तप उच्यते ॥ १७.१४ ॥
ଦେବତା, ଦ୍ୱିଜ, ଗୁରୁ ଓ ଜ୍ଞାନୀଙ୍କ ପୂଜା, ଶୌଚ, ସରଳତା, ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅହିଂସା — ଏହାକୁ ଶାରୀରିକ ତପ କୁହାଯାଏ।
17.15
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत् ।
स्वाध्यायाभ्यसनं चैव वाङ्मयं तप उच्यते ॥ १७.१५ ॥
ଯେଉଁ ବାକ୍ୟ ଉଦ୍ବେଗ ସୃଷ୍ଟି କରେ ନାହିଁ, ଯାହା ସତ୍ୟ, ପ୍ରିୟ ଓ ହିତକର, ଏବଂ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟର ଅଭ୍ୟାସ — ଏହାକୁ ବାଚିକ ତପ କୁହାଯାଏ।
17.16
मनःप्रसादः सौम्यत्वं मौनमात्मविनिग्रहः ।
भावसंशुद्धिरित्येतत्तपो मानसमुच्यते ॥ १७.१६ ॥
ମନର ପ୍ରସନ୍ନତା, ସୌମ୍ୟତା, ମୌନ, ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ଭାବଶୁଦ୍ଧି — ଏହାକୁ ମାନସିକ ତପ କୁହାଯାଏ।
17.17
श्रद्धया परया तप्तं तपस्तत्ति्रविधं नरैः ।
अफलाकाङ्क्षिभिर्युक्तैः सात्त्विकं परिचक्षते ॥ १७.१७ ॥
ଫଳର ଆକାଂକ୍ଷା ନ ଥିବା, ଯୁକ୍ତ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ କରାଯାଇଥିବା ଏହି ତ୍ରିବିଧ ତପକୁ ସାତ୍ତ୍ୱିକ କୁହାଯାଏ।
17.18
सत्कारमानपूजार्थं तपो दम्भेन चैव यत् ।
क्रियते तदिह प्रोक्तं राजसं चलमध्रुवम् ॥ १७.१८ ॥
ସତ୍କାର, ମାନ ଓ ପୂଜା ପାଇଁ ଏବଂ ଦମ୍ଭରେ ଯେଉଁ ତପ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ଏଠାରେ ରାଜସ କୁହାଯାଇଛି; ତାହା ଚଞ୍ଚଳ ଓ ଅସ୍ଥିର।
17.19
मूढग्राहेणात्मनो यत्पीडया क्रियते तपः ।
परस्योत्सादनार्थं वा तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १७.१९ ॥
ମୂଢ଼ ଜିଦ୍ରେ ନିଜକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟର ବିନାଶ ପାଇଁ ଯେଉଁ ତପ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ ତାମସ କୁହାଯାଇଛି।
17.20
दातव्यमिति यद्दानं दीयतेऽनुपकारिणे ।
देशे काले च पात्रे च तद्दानं सात्त्विकं स्मृतम् ॥ १७.२० ॥
"ଦେବା କର୍ତ୍ତବ୍ୟ" ଏହି ଭାବରେ ଉଚିତ ଦେଶ, କାଳ ଓ ପାତ୍ରରେ, ପ୍ରତ୍ୟୁପକାର କରୁନଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନ ସାତ୍ତ୍ୱିକ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
17.21
यत्तु प्रत्युपकारार्थं फलमुद्दिश्य वा पुनः ।
दीयते च परिक्लिष्टं तद्दानं राजसं स्मृतम् ॥ १७.२१ ॥
କିନ୍ତୁ ଯେଉଁ ଦାନ ପ୍ରତ୍ୟୁପକାର ପାଇଁ, କିମ୍ବା ଫଳକୁ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ କରି, ଏବଂ କ୍ଲେଶ ସହିତ ଦିଆଯାଏ, ସେହି ଦାନ ରାଜସ ବୋଲି ମନାଯାଏ।
17.22
अदेशकाले यद्दानमपात्रेभ्यश्च दीयते ।
असत्कृतमवज्ञातं तत्तामसमुदाहृतम् ॥ १७.२२ ॥
ଅନୁଚିତ ଦେଶ ଓ କାଳରେ, ଅପାତ୍ରମାନଙ୍କୁ, ସତ୍କାର ବିନା ଓ ଅବଜ୍ଞା ସହିତ ଯେଉଁ ଦାନ ଦିଆଯାଏ, ତାହାକୁ ତାମସ କୁହାଯାଇଛି।
17.23
तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणस्त्रिविधः स्मृतः ।
ब्राह्मणास्तेन वेदाश्च यज्ञाश्च विहिताः पुरा ॥ १७.२३ ॥
"ଓଁ ତତ୍ ସତ୍" ଏହା ବ୍ରହ୍ମଙ୍କର ତ୍ରିବିଧ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ତାହାଦ୍ୱାରା ହିଁ ପୂର୍ବକାଳରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ବେଦ ଓ ଯଜ୍ଞ ବିହିତ ହୋଇଥିଲା।
17.24
तस्मादोमित्युदाहृत्य यज्ञदानतपःक्रियाः ।
प्रवर्तन्ते विधानोक्ताः सततं ब्रह्मवादिनाम् ॥ १७.२४ ॥
ତେଣୁ ବ୍ରହ୍ମବାଦୀମାନଙ୍କର ବିଧାନୋକ୍ତ ଯଜ୍ଞ, ଦାନ ଓ ତପ କ୍ରିୟା ସର୍ବଦା "ଓଁ" ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ଆରମ୍ଭ ହୁଏ।
17.25
तदित्यनभिसन्धाय फलं यज्ञतपःक्रियाः ।
दानक्रियाश्च विविधाः क्रियन्ते मोक्षकाङ्क्षि ॥ १७.२५ ॥
'ତତ୍' ଉଚ୍ଚାରଣ କରି, ଫଳର ଆକାଂକ୍ଷା ନ ରଖି, ମୋକ୍ଷକାମୀମାନେ ଯଜ୍ଞ, ତପ ଓ ଦାନର ବିଭିନ୍ନ କ୍ରିୟା କରନ୍ତି।
17.26
सद्भावे साधुभावे च सदित्येतत्प्रयुज्यते ।
प्रशस्ते कर्मणि तथा सच्छब्दः पार्थ युज्यते ॥ १७.२६ ॥
'ସତ୍' ଶବ୍ଦ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ଓ ସାଧୁତା ଅର୍ଥରେ ପ୍ରୟୋଗ କରାଯାଏ; ସେହିପରି ହେ ପାର୍ଥ, ପ୍ରଶଂସନୀୟ କର୍ମ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ 'ସତ୍' ଶବ୍ଦ ବ୍ୟବହୃତ ହୁଏ।
17.27
यज्ञे तपसि दाने च स्थितिः सदिति चोच्यते ।
कर्म चैव तदर्थीयं सदित्येवाभिधीयते ॥ १७.२७ ॥
ଯଜ୍ଞ, ତପ ଓ ଦାନରେ ସ୍ଥିତିକୁ ମଧ୍ୟ 'ସତ୍' କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସେଥିପାଇଁ କରାଯାଇଥିବା କର୍ମକୁ ମଧ୍ୟ 'ସତ୍' ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
17.28
अश्रद्धया हुतं दत्तं तपस्तप्तं कृतं च यत् ।
असदित्युच्यते पार्थ न च तत्प्रेत्य नो इह ॥ १७.२८ ॥
ହେ ପାର୍ଥ, ଶ୍ରଦ୍ଧା ବିନା କରାଯାଇଥିବା ହୋମ, ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ, ଆଚରିତ ତପ ଓ ଯାହା କିଛି କର୍ମ କରାଯାଏ, ତାହାକୁ 'ଅସତ୍' କୁହାଯାଏ; ତାହା ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ମଧ୍ୟ ଫଳପ୍ରଦ ନୁହେଁ, ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।