ભગવદ્ ગીતા · અધ્યાય 5
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
5.1
संन्यासं कर्मणां कृष्ण पुनर्योगं च शंससि ।
यच्छ्रेय एतयोरेकं तन्मे ब्रूहि सुनिश्चितम् ॥ ५.१ ॥
અર્જુન બોલ્યા: હે કૃષ્ણ, તમે કર્મોના સંન્યાસની અને ફરી યોગની પણ પ્રશંસા કરો છો. આ બેમાંથી જે એક શ્રેયસ્કર હોય તે મને નિશ્ચિતપણે કહો.
5.2
संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ ।
तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥ ५.२ ॥
શ્રીભગવાન બોલ્યા: સંન્યાસ અને કર્મયોગ બંને પરમ કલ્યાણ કરનારા છે. પરંતુ એ બંનેમાં કર્મસંન્યાસ કરતાં કર્મયોગ શ્રેષ્ઠ છે.
5.3
ज्ञेयः स नित्यसंन्यासी यो न द्वेष्टि न काङ्क्षति ।
निर्द्वन्द्वो हि महाबाहो सुखं बन्धात्प्रमुच्यते ॥ ५.३ ॥
જે દ્વેષ કરતો નથી અને આકાંક્ષા કરતો નથી, તેને નિત્ય સંન્યાસી જાણવો. કારણ કે હે મહાબાહો, દ્વંદ્વરહિત મનુષ્ય સહેલાઈથી બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે.
5.4
सांख्ययोगौ पृथग्बालाः प्रवदन्ति न पण्डिताः ।
एकमप्यास्थितः सम्यगुभयोर्विन्दते फलम् ॥ ५.४ ॥
સાંખ્ય અને યોગને જુદા જુદા બાળકો કહે છે, પંડિતો નહીં. આમાંથી એકમાં પણ સારી રીતે સ્થિત મનુષ્ય બંનેનું ફળ પામે છે.
5.5
यत्सांख्यैः प्राप्यते स्थानं तद्योगैरपि गम्यते ।
एकं सांख्यं च योगं च यः पश्यति स पश्यति ॥ ५.५ ॥
સાંખ્યો જે સ્થાન પ્રાપ્ત કરે છે, તે જ યોગીઓ પણ પામે છે. જે સાંખ્ય અને યોગને એક જુએ છે, તે જ ખરેખર જુએ છે.
5.6
संन्यासस्तु महाबाहो दुःखमाप्तुमयोगतः ।
योगयुक्तो मुनिर्ब्रह्म नचिरेणाधिगच्छति ॥ ५.६ ॥
પરંતુ હે મહાબાહો, યોગ વિના સંન્યાસ પ્રાપ્ત કરવો કઠિન છે. યોગયુક્ત મુનિ જલદી જ બ્રહ્મને પામે છે.
5.7
योगयुक्तो विशुद्धात्मा विजितात्मा जितेन्द्रियः ।
सर्वभूतात्मभूतात्मा कुर्वन्नपि न लिप्यते ॥ ५.७ ॥
જે યોગયુક્ત છે, જેનું અંતઃકરણ શુદ્ધ છે, જેણે મનને જીત્યું છે અને ઇન્દ્રિયોને જીતી છે, અને જેનો આત્મા સર્વ પ્રાણીઓનો આત્મા બની ગયો છે, તે કર્મ કરતો હોવા છતાં લેપાતો નથી.
5.8
नैव किंचित्करोमीति युक्तो मन्येत तत्त्ववित् ।
पश्यन् शृणवन्स्पृशञ्जिघ्रन्नश्नन्गच्छन्स्वपन् श्वसन् ॥ ५.८ ॥
તત્ત્વને જાણનાર યોગયુક્ત પુરુષ જોતાં, સાંભળતાં, સ્પર્શતાં, સૂંઘતાં, ખાતાં, ચાલતાં, સૂતાં અને શ્વાસ લેતાં પણ એમ માને કે "હું કંઈ જ કરતો નથી."
5.9
प्रलपन्विसृजन्गृह्णन्नुन्मिषन्निमिषन्नपि ।
इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेषु वर्तन्त इति धारयन् ॥ ५.९ ॥
બોલતાં, ત્યાગતાં, ગ્રહણ કરતાં, આંખો ઉઘાડતાં અને મીંચતાં પણ તે એવી ધારણા રાખે છે કે ઇન્દ્રિયો જ પોતાના વિષયોમાં વર્તે છે.
5.10
ब्रह्मण्याधाय कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा करोति यः ।
लिप्यते न स पापेन पद्मपत्रमिवाम्भसा ॥ ५.१० ॥
જે કર્મોને બ્રહ્મમાં અર્પણ કરીને અને આસક્તિ છોડીને કર્મ કરે છે, તે જેમ કમળનું પાન જળથી લેપાતું નથી તેમ પાપથી લેપાતો નથી.
5.11
कायेन मनसा बुद्ध्या केवलैरिन्द्रियैरपि ।
योगिनः कर्म कुर्वन्ति सङ्गं त्यक्त्वाऽऽत्मशुद्धये ॥ ५.११ ॥
યોગીઓ આસક્તિ છોડીને આત્મશુદ્ધિ માટે શરીર, મન, બુદ્ધિ અને કેવળ ઇન્દ્રિયો દ્વારા પણ કર્મ કરે છે.
5.12
युक्तः कर्मफलं त्यक्त्वा शान्तिमाप्नोति नैष्ठिकीम् ।
अयुक्तः कामकारेण फले सक्तो निबध्यते ॥ ५.१२ ॥
યુક્ત પુરુષ કર્મફળનો ત્યાગ કરીને સ્થાયી શાંતિ પામે છે; અયુક્ત પુરુષ કામનાથી પ્રેરાઈને ફળમાં આસક્ત થઈ બંધાય છે.
5.13
सर्वकर्माणि मनसा संन्यस्यास्ते सुखं वशी ।
नवद्वारे पुरे देही नैव कुर्वन्न कारयन् ॥ ५.१३ ॥
સંયમી દેહધારી મનથી સર્વ કર્મોનો સંન્યાસ કરીને નવ દ્વારવાળા નગરમાં સુખપૂર્વક રહે છે; તે કંઈ કરતો નથી અને કરાવતો પણ નથી.
5.14
न कर्तृत्वं न कर्माणि लोकस्य सृजति प्रभुः ।
न कर्मफलसंयोगं स्वभावस्तु प्रवर्तते ॥ ५.१४ ॥
પ્રભુ જગત માટે કર્તાપણું, કર્મો કે કર્મફળનો સંયોગ સર્જતા નથી; સ્વભાવ જ પ્રવર્તે છે.
5.15
नादत्ते कस्यचित्पापं न चैव सुकृतं विभुः ।
अज्ञानेनावृतं ज्ञानं तेन मुह्यन्ति जन्तवः ॥ ५.१५ ॥
સર્વવ્યાપી પ્રભુ કોઈના પાપ કે પુણ્યને ગ્રહણ કરતા નથી. જ્ઞાન અજ્ઞાનથી ઢંકાયેલું છે; તેથી પ્રાણીઓ મોહિત થાય છે.
5.16
ज्ञानेन तु तदज्ञानं येषां नाशितमात्मनः ।
तेषामादित्यवज्ज्ञानं प्रकाशयति तत्परम् ॥ ५.१६ ॥
પરંતુ જેમનું તે અજ્ઞાન આત્મજ્ઞાનથી નાશ પામ્યું છે, તેમનું જ્ઞાન સૂર્યની જેમ તે પરમ તત્ત્વને પ્રકાશિત કરે છે.
5.17
तद्बुद्धयस्तदात्मानस्तन्निष्ठास्तत्परायणाः ।
गच्छन्त्यपुनरावृत्तिं ज्ञाननिर्धूतकल्मषाः ॥ ५.१७ ॥
જેમની બુદ્ધિ તેમાં જ, જેમનો આત્મા તેમાં જ, જેમની નિષ્ઠા તેમાં જ છે અને જેમનો પરમ આશ્રય તે જ છે, તેઓ જ્ઞાનથી પાપરહિત થઈને ફરી પાછા ન આવવાની સ્થિતિને પામે છે.
5.18
विद्याविनयसंपन्ने ब्राह्मणे गवि हस्तिनि ।
शुनि चैव श्वपाके च पण्डिताः समदर्शिनः ॥ ५.१८ ॥
જ્ઞાનીઓ વિદ્યા અને વિનયથી સંપન્ન બ્રાહ્મણમાં, ગાયમાં, હાથીમાં, કૂતરામાં અને ચાંડાળમાં પણ સમદૃષ્ટિ રાખે છે.
5.19
इहैव तैर्जितः सर्गो येषां साम्ये स्थितं मनः ।
निर्दोषं हि समं ब्रह्म तस्माद्ब्रह्मणि ते स्थिताः ॥ ५.१९ ॥
જેમનું મન સમતામાં સ્થિર છે, તેમણે અહીં જ સંસારને જીતી લીધો છે. બ્રહ્મ નિર્દોષ અને સમ છે; તેથી તેઓ બ્રહ્મમાં જ સ્થિત છે.
5.20
न प्रहृष्येत्प्रियं प्राप्य नोद्विजेत्प्राप्य चाप्रियम् ।
स्थिरबुद्धिरसम्मूढो ब्रह्मविद्ब्रह्मणि स्थितः ॥ ५.२० ॥
પ્રિય મળતાં હરખાય નહીં અને અપ્રિય મળતાં ઉદ્વેગ પામે નહીં, એવો સ્થિરબુદ્ધિ, મોહરહિત બ્રહ્મવેત્તા બ્રહ્મમાં સ્થિત છે.
5.21
बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् ।
स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥ ५.२१ ॥
બાહ્ય વિષયસ્પર્શોમાં અનાસક્ત વ્યક્તિ આત્મામાં રહેલું સુખ પામે છે. બ્રહ્મયોગથી યુક્ત તે અક્ષય સુખ ભોગવે છે.
5.22
ये हि संस्पर्शजा भोगा दुःखयोनय एव ते ।
आद्यन्तवन्तः कौन्तेय न तेषु रमते बुधः ॥ ५.२२ ॥
હે કૌન્તેય, સંસ્પર્શથી જન્મેલા ભોગો દુઃખનાં જ કારણો છે; તેમનો આદિ અને અંત છે. જ્ઞાની તેમાં રમતો નથી.
5.23
शक्नोतीहैव यः सोढुं प्राक्शरीरविमोक्षणात् ।
कामक्रोधोद्भवं वेगं स युक्तः स सुखी नरः ॥ ५.२३ ॥
જે મનુષ્ય અહીં જ, શરીર છૂટ્યા પહેલાં, કામ અને ક્રોધથી ઉત્પન્ન વેગને સહન કરી શકે છે, તે જ યોગી છે, તે જ સુખી મનુષ્ય છે.
5.24
योऽन्तःसुखोऽन्तरारामस्तथान्तर्ज्योतिरेव यः ।
स योगी ब्रह्मनिर्वाणं ब्रह्मभूतोऽधिगच्छति ॥ ५.२४ ॥
જે અંતરમાં સુખી છે, અંતરમાં જ રમે છે અને જેનો પ્રકાશ અંતરમાં જ છે, તે યોગી બ્રહ્મરૂપ બનીને બ્રહ્મનિર્વાણ પામે છે.
5.25
लभन्ते ब्रह्मनिर्वाणमृषयः क्षीणकल्मषाः ।
छिन्नद्वैधा यतात्मानः सर्वभूतहिते रताः ॥ ५.२५ ॥
જેમનાં પાપ નષ્ટ થયાં છે, જેમના સંશય છેદાઈ ગયા છે, જેઓ આત્મસંયમી છે અને સર્વ પ્રાણીઓના હિતમાં રત છે, તે ઋષિઓ બ્રહ્મનિર્વાણ પામે છે.
5.26
कामक्रोधवियुक्तानां यतीनां यतचेतसाम् ।
अभितो ब्रह्मनिर्वाणं वर्तते विदितात्मनाम् ॥ ५.२६ ॥
કામ અને ક્રોધથી રહિત, સંયમિત ચિત્તવાળા, આત્માને જાણનારા યતિઓ માટે બ્રહ્મનિર્વાણ ચારે બાજુ વિદ્યમાન છે.
5.27
स्पर्शान्कृत्वा बहिर्बाह्यांश्चक्षुश्चैवान्तरे भ्रुवोः ।
प्राणापानौ समौ कृत्वा नासाभ्यन्तरचारिणौ ॥ ५.२७ ॥
બાહ્ય વિષયસ્પર્શોને બહાર જ રાખીને, દૃષ્ટિને ભ્રમરોની વચ્ચે સ્થિર કરીને, નાસિકાની અંદર ચાલતા પ્રાણ અને અપાનને સમ કરીને,
5.28
यतेन्द्रियमनोबुद्धिर्मुनिर्मोक्षपरायणः ।
विगतेच्छाभयक्रोधो यः सदा मुक्त एव सः ॥ ५.२८ ॥
જેણે ઇન્દ્રિયો, મન અને બુદ્ધિને વશ કર્યાં છે, જે મોક્ષપરાયણ છે અને ઇચ્છા, ભય તથા ક્રોધથી રહિત છે, તે મુનિ સદા મુક્ત જ છે.
5.29
भोक्तारं यज्ञतपसां सर्वलोकमहेश्वरम् ।
सुहृदं सर्वभूतानां ज्ञात्वा मां शान्तिमृच्छति ॥ ५.२९ ॥
મને યજ્ઞો અને તપોનો ભોક્તા, સર્વ લોકોનો મહેશ્વર અને સર્વ પ્રાણીઓનો સુહૃદ જાણીને મનુષ્ય શાંતિ પામે છે.