यजुर्वेद · अध्याय 14
हिन्दी · தமிழ் · తెలుగు · ಕನ್ನಡ · മലയാളം · বাংলা · मराठी · ગુજરાતી · ਪੰਜਾਬੀ · ଓଡ଼ିଆ · اردو · English · Español · Français · Deutsch · Português · Русский · 中文 · 日本語 · العربية · Bahasa Indonesia · ไทย
14.1
ध्रुवक्षितिर् ध्रुवयोनिर् ध्रुवासि ध्रुवं योनिम् आ सीद साधुया ।
उख्यस्य केतुं प्रथमं जुषाणा ।
अश्विनाध्वर्यू सादयताम् इह त्वा ॥ १४.१ ॥
तू स्थिर भूमी आणि स्थिर योनी असलेली आहेस; स्थिर स्थानी चांगली बस. उखेचा पहिला ध्वज आनंदाने स्वीकारत. अश्विनीकुमार, अध्वर्यू, तुला येथे बसवोत.
14.2
कुलायिनी घृतवती पुरंधिः स्योने सीद सदने पृथिव्याः ।
अभि त्वा रुद्रा वसवो गृणन्त्व् इमा ब्रह्म पीपिहि सौभगाय ।
अश्विनाध्वर्यू सादयताम् इह त्वा ॥ १४.२ ॥
घरटे असलेली, तुपाने भरलेली, समृद्धी धारण करणारी, पृथ्वीच्या सुखद आसनावर बस. रुद्र आणि वसू तुझी स्तुती करोत; सौभाग्यासाठी ही मंत्रे पूर्ण कर. अश्विनीकुमार, अध्वर्यू, तुला येथे बसवोत.
14.3
स्वैर् दक्षैर् दक्षपितेह सीद देवानाꣳ सुम्ने बृहते रणाय ।
पितेवैधि सूनव ऽ आ सुशेवा स्वावेशा तन्वा सं विशस्व ।
अश्विनाध्वर्यू सादयताम् इह त्वा ॥ १४.३ ॥
स्वतःच्या बलांनी, हे दक्षाच्या स्वामिनी, येथे बस; देवांच्या महान कृपेसाठी व आनंदासाठी. पित्यासारखी हो, पुत्रासाठी अत्यंत कल्याणकारी; आपल्या देहासह पूर्णपणे प्रवेश कर. अश्विनीकुमार, अध्वर्यू, तुला येथे बसवोत.
14.4
पृथिव्याः पुरीषम् अस्य् अप्सो नाम तां त्वा विश्वे ऽ अभि गृणन्तु देवाः ।
स्तोमपृष्ठा घृतवतीह सीद प्रजावद् अस्मे द्रविणा यजस्व ।
अश्विनाध्वर्यू सादयताम् इह त्वा ॥ १४.४ ॥
तू पृथ्वीची परिपूर्णता आहेस, अप्स नावाने ओळखली जाते; सर्व देव तुझी स्तुती करोत. स्तोम हाच पाठीचा आधार करून, तुपाने भरलेली, येथे बस; आम्हाला संततीसह धन दे. अश्विनीकुमार, अध्वर्यू, तुला येथे बसवोत.
14.5
अदित्यास् त्वा पृष्ठे सादयाम्य् अन्तरिक्षस्य धर्त्रीं विष्टम्भनीं दिशामधिपत्नीं भुवनानामूर्मिर् द्रप्सो ऽ अपाम् असि विश्वकर्मा त ऽ ऋषिः ।
अश्विनाध्वर्यू सादयताम् इह त्वा ॥ १४.५ ॥
अदितीच्या पाठीवर मी तुला ठेवतो. तू अंतरिक्षाला धारण करणारी, दिशांना स्तंभित करणारी, लोकांची अधिपत्नी आहेस. तू पाण्याची लाट आणि थेंब आहेस; तुझा ऋषी विश्वकर्मा आहे. अश्विनी अध्वर्यू येथे तुला स्थापित करोत.
14.6
शुक्रश् च शुचिश् च ग्रीष्माव् ऋतू ऽ अग्नेर् अन्तःश्लेषो ऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्ताम् आप ऽ ओषधयः कल्पन्ताम् अग्नयः पृथङ् नम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः ।
ये ऽ अग्नयः समनसो ऽन्तरा द्यावापृथिवी ऽ इमे ग्रैष्माव् ऋतू ऽ अभिकल्पमानाऽ इन्द्रम् इव देवा ऽ अभिसं विशन्तु तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥ १४.६ ॥
शुक्र आणि शुचि हे दोन ग्रीष्म ऋतू अग्नीचा अंतःश्लेष होवोत. द्यावापृथिवी समर्थ होवोत; जल व औषधी समर्थ होवोत; अग्नी वेगवेगळे नमस्कारासह श्रेष्ठत्वासाठी समान व्रत असलेले होवोत. समान मनाचे जे अग्नी द्यावापृथिवीच्या मध्ये आहेत, हे ग्रैष्म ऋतू सज्ज होत असता इंद्राप्रमाणे देव त्यात प्रवेश करोत. त्या देवतेसह आंगिरसांप्रमाणे ध्रुवावर बसा.
14.7
सजूर् ऋतुभिः सजूर् विधाभिः सजूर् देवैः सजूर् देवैर् वयोनाधैर् अग्नये त्वा वैश्वानरायाश्विनाध्वर्यू सादयताम् इह त्वा ।
सजूर् ऋतुभिः सजूर् विधाभिः सजूर् वसुभिः सजूर् देवैर् वयोनाधैर् अग्नये त्वा वैश्वानरायाश्विनाध्वर्यू सादयताम् इह त्वा ।
सजूर् ऋतुभिः सजूर् विधाभिः सजू रुद्रैः सजूर् देवैर् वयोनाधैर् अग्नये त्वा वैश्वानरायाश्विनाध्वर्यू सादयताम् इह त्वा ।
सजूर् ऋतुभिः सजूर् विधाभिः सजूर् आदित्यैः सजूर् देवैर् वयोनाधैर् अग्नये त्वा वैश्वानरायाश्विनाध्वर्यू सादयताम् इह त्वा ।
सजूर् ऋतुभिः सजूर् विधाभिः सजूर् विश्वैर् देवैः सजूर् देवैर् वयोनाधैर् अग्नये त्वा वैश्वानरायाश्विनाध्वर्यू सादयताम् इह त्वा ॥ १४.७ ॥
ऋतूंसह, विधांसह, देवांसह, वयोनाधांसह — अग्नी वैश्वानरासाठी तुला, दोन अध्वर्यू अश्विनौ येथे स्थापित करोत. (वसू, रुद्र, आदित्य आणि विश्वदेव यांच्यासह पाच वेळा)
14.8
प्राणं मे पाहि ।
अपानं मे पाहि ।
व्यानं मे पाहि ।
चक्षुर् म ऽ उर्व्या वि भाहि ।
श्रोत्रं मे श्लोकय ।
अपः पिन्व ।
ओषधीर् जिन्व ।
द्विपाद् अव ।
चतुष्पात् पाहि ।
दिवो वृष्टिम् एरय ॥ १४.८ ॥
माझ्या प्राणाचे रक्षण कर. माझ्या अपानाचे रक्षण कर. माझ्या व्यानाचे रक्षण कर. माझे डोळे विस्तृतपणे तेजस्वी कर. माझे श्रवण कीर्तिमान कर. जलांना सिंचन कर. औषधींना चेतना दे. द्विपाद प्राण्यांचे रक्षण कर. चतुष्पाद प्राण्यांचे रक्षण कर. द्युलोकातून पर्जन्य प्रेरित कर.
14.9
मूर्धा वयः प्रजापतिश् छन्दः ।
क्षत्रं वयो मयंदं छन्दः ।
विष्टम्भो वयो ऽधिपतिश् छन्दः ।
विश्वकर्मा वयः परमेष्ठी छन्दः ।
वस्तो वयो विवलं छन्दः ।
वृष्णिर् वयो विशालं छन्दः ।
पुरुषो वयस् तन्द्रं छन्दः ।
व्याघ्रो वयो ऽनाधृष्टं छन्दः ।
सिꣳहो वयश् छदिश् छन्दः ।
पष्ठवाड् वयो बृहती छन्दः ।
ऽ उक्षा वयः ककुप् छन्दः ।
ऽ ऋषभो वयः सतोबृहती छन्दः ॥ १४.९ ॥
मूर्धा वयस, प्रजापती छंद. क्षत्र वयस, मयंद छंद. विष्टंभ वयस, अधिपती छंद. विश्वकर्मा वयस, परमेष्ठी छंद. वस्त वयस, विवल छंद. वृष्णि वयस, विशाल छंद. पुरुष वयस, तंद्र छंद. व्याघ्र वयस, अनाधृष्ट छंद. सिंह वयस, छदिस छंद. पष्ठवाड वयस, बृहती छंद. उक्षा वयस, ककुप छंद. ऋषभ वयस, सतोबृहती छंद.
14.10
अनड्वान् वयः पङ्क्तिश् छन्दः ।
धेनुर् वयो जगती छन्दः ।
त्र्यविर् वयस् त्रिष्टुप् छन्दः ।
दित्यवाड् वयो विराट् छन्दः ।
पञ्चाविर् वयो गायत्री छन्दः ।
त्रिवत्सो वय ऽ उष्णिक् छन्दः ।
तुर्यवाड् वयो ऽनुष्टुप् छन्दः ॥ १४.१० ॥
बैल पक्ष्याचे रूप आणि शक्ती; छंद पंक्ती. गाय पक्ष्याचे रूप आणि शक्ती; छंद जगती. तीन वर्षांची मेंढी पक्ष्याचे रूप आणि शक्ती; छंद त्रिष्टुप्. दोन वर्षांचा बैल पक्ष्याचे रूप आणि शक्ती; छंद विराट्. पाच वर्षांची मेंढी पक्ष्याचे रूप आणि शक्ती; छंद गायत्री. तीन वर्षांचे वासरू पक्ष्याचे रूप आणि शक्ती; छंद उष्णिक्. चार वर्षांचा बैल पक्ष्याचे रूप आणि शक्ती; छंद अनुष्टुप्.
14.11
इन्द्राग्नी ऽ अव्यथमानाम् इष्टकां दृꣳहतं युवम् ।
पृष्ठेन द्यावापृथिवी ऽ अन्तरिक्षं च विबाधसे ॥ १४.११ ॥
हे इंद्र आणि अग्नी, तुम्ही दोघांनी अचल इष्टकेला दृढ करा. पाठीने तुम्ही दोघे द्युलोक, पृथ्वी आणि अंतरिक्ष वेगळे ठेवता.
14.12
विश्वकर्मा त्वा सादयत्व् अन्तरिक्षस्य पृष्ठे व्यचस्वतीं प्रथस्वतीम् अन्तरिक्षं यच्छान्तरिक्षं दृꣳहान्तरिक्षं मा हिꣳसीः ।
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानायोदानाय प्रतिष्ठायै चरित्राय ।
वायुष् ट्वाभि पातु मह्या स्वस्त्या छर्दिषा शंतमेन तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥ १४.१२ ॥
विश्वकर्मा तुला अंतरिक्षाच्या पाठीवर स्थापित करो; विस्तीर्ण, व्यापक अंतरिक्ष धारण कर, अंतरिक्ष दृढ कर, अंतरिक्षाची हानी करू नकोस. सर्वांसाठी, प्राणासाठी, अपानासाठी, व्यानासाठी, उदानासाठी, स्थैर्यासाठी, गतीसाठी. वायू तुझे रक्षण करो, महान कल्याण आणि अति मंगल आश्रयाने, त्या देवतेसह; अंगिरसांप्रमाणे स्थिर होऊन बस.
14.13
राज्ञ्य् असि प्राची दिक् ।
विराड् असि दक्षिणा दिक् ।
सम्राड् असि प्रतीची दिक् ।
स्वराड् अस्य् उदीची दिक् ।
अधिपत्न्य् असि बृहती दिक् ॥ १४.१३ ॥
तू राज्ञी आहेस, पूर्व दिशा. तू विराट् आहेस, दक्षिण दिशा. तू सम्राट् आहेस, पश्चिम दिशा. तू स्वराट् आहेस, उत्तर दिशा. तू अधिपत्नी आहेस, विशाल दिशा.
14.14
विश्वकर्मा त्वा सादयत्व् अन्तरिक्षस्य पृष्ठे ज्योतिष्मतीम् ।
विश्वस्मै प्राणायापानाय व्यानाय विश्वं ज्योतिर् यच्छ ।
वायुष्टे ऽधिपतिस् तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवा सीद ॥ १४.१४ ॥
विश्वकर्मा तुला अंतरिक्षाच्या पाठीवर तेजोमय स्थानी स्थापो. सर्वांच्या प्राण, अपान, व्यानासाठी संपूर्ण प्रकाश दे. वायू तुझा अधिपती आहे; त्या देवतेसह अंगिरसांप्रमाणे स्थिर होऊन बस.
14.15
नभश् च नभस्यश् च वार्षिकाव् ऋतू ऽ अग्नेर् अन्तःश्लेषो सि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्ताम् आप ऽ ओषधयः कल्पन्ताम् अग्नयः पृथङ् नम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः ।
ये ऽ अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी ऽ इमे वार्षिकाव् ऋतू ऽ अभिकल्पमानाऽ इन्द्रम् इव देवा ऽ अभिसं विशन्तु तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥ १४.१५ ॥
नभ आणि नभस्य या पावसाच्या ऋतू अग्नीचा बंध होवोत. द्यावापृथिवी समर्थ होवोत, जल आणि औषधी समर्थ होवोत, अग्नी वेगवेगळे, ज्येष्ठतेसाठी समान व्रताने, नमनासह समर्थ होवोत. एकमनाचे जे अग्नी द्यावापृथिवीच्या मध्ये, हे पावसाचे ऋतू समर्थ करत, इंद्राप्रमाणे देव प्रवेश करोत. त्या देवतेसह अंगिरसांप्रमाणे स्थिर होऊन बसा.
14.16
इषश् चोर्जश् च शारदाव् ऋतू ऽ अग्नेर् अन्तःश्लेषोऽसि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्ताम् आप ऽ ओषधयः कल्पन्ताम् अग्नयः पृथङ् नम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः ।
ये ऽ अग्नयः समनसोऽन्तरा द्यावापृथिवी ऽ इमे शारदाव् ऋतू ऽ अभिकल्पमाना ऽइन्द्रम् इव देवाऽ अभिसं विशन्तु तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥ १४.१६ ॥
इष आणि ऊर्ज, शारद ऋतू; तू अग्नीचा अंतःश्लेष आहेस. द्यावापृथिवी समर्थ होवोत; जल आणि औषधी समर्थ होवोत; अग्नी वेगवेगळे समर्थ होवोत. श्रेष्ठत्वासाठी नमस्कार, समान व्रत असलेल्यांनो. समान मनाचे अग्नी, द्यावापृथिवीच्या मध्ये, हे शारद ऋतू सिद्ध होत असता, इंद्रात देव शिरतात तसे, त्या देवतेसह, अंगिरसांप्रमाणे, स्थिर बसा.
14.17
आयुर् मे पाहि ।
प्राणं मे पाहि ।
अपानं मे पाहि ।
व्यानं मे पाहि ।
चक्षुर् मे पाहि ।
श्रोत्रं मे पाहि ।
वाचं मे पिन्व ।
मनो मे जिन्व ।
आत्मानं मे पाहि ।
ज्योतिर् मे यच्छ ॥ १४.१७ ॥
माझे आयुष्य रक्ष. माझा प्राण रक्ष. माझा अपान रक्ष. माझा व्यान रक्ष. माझे चक्षू रक्ष. माझे श्रोत्र रक्ष. माझी वाणी पुष्ट कर. माझे मन सतेज कर. माझा आत्मा रक्ष. मला ज्योती दे.
14.18
मा छन्दः ।
प्रमा छन्दः ।
प्रतिमा छन्दः ।
ऽ अस्रीवयश् छन्दः ।
पङ्क्तिश् छन्दः ।
ऽ उष्णिक् छन्दः ।
बृहती छन्दः ।
ऽअनुष्टुप् छन्दः ।
विराट् छन्दः ।
गायत्री छन्दः ।
त्रिष्टुप् छन्दः ।
जगती छन्दः ॥ १४.१८ ॥
मा छंद. प्रमा छंद. प्रतिमा छंद. अस्रीवय छंद. पंक्ती छंद. उष्णिक् छंद. बृहती छंद. अनुष्टुप् छंद. विराट् छंद. गायत्री छंद. त्रिष्टुप् छंद. जगती छंद.
14.19
पृथिवी छन्दः ।
ऽअन्तरिक्षं छन्दः ।
द्यौश् छन्दः ।
समाश् छन्दः ।
नक्षत्राणि छन्दः ।
वाक् छन्दः ।
मनश् छन्दः ।
कृषिश् छन्दः ।
हिरण्यं छन्दः ।
गौश् छन्दः ।
ऽअजा छन्दः ।
ऽअश्वश् छन्दः ॥ १४.१९ ॥
पृथिवी छंद. अन्तरिक्ष छंद. द्यौ छंद. समाः छंद. नक्षत्रे छंद. वाक् छंद. मनस् छंद. कृषी छंद. हिरण्य छंद. गौः छंद. अजा छंद. अश्वः छंद.
14.20
अग्निर् देवता ।
वातो देवता ।
सूर्यो देवता ।
चन्द्रमा देवता ।
वसवो देवता ।
रुद्रा देवता ।
ऽऽआदित्या देवता ।
मरुतो देवता ।
विश्वे देवा देवता ।
बृहस्पतिर् देवता ।
इन्द्रो देवता ।
वरुणो देवता ॥ १४.२० ॥
अग्नी देवता. वायू देवता. सूर्य देवता. चंद्र देवता. वसू देवता. रुद्र देवता. आदित्य देवता. मरुत् देवता. विश्वे देवाः देवता. बृहस्पती देवता. इंद्र देवता. वरुण देवता.
14.21
मूर्धासि राड् ध्रुवासि धरुणा धर्त्र्य् असि धरणी ।
आयुषे त्वा वर्चसे त्वा कृष्यै त्वा क्षेमाय त्वा ॥ १४.२१ ॥
तू मूर्धा आहेस, राज्ञी आहेस; तू ध्रुवा आहेस, धरुणा आहेस; तू धर्त्री आहेस, धरणी आहेस. दीर्घायुष्यासाठी तुला, तेजासाठी तुला, शेतीसाठी तुला, कल्याणासाठी तुला (स्थापित करतो).
14.22
यन्त्री राड् यन्त्र्य् असि यमनी ध्रुवासि धरित्री ।
इषे त्वोर्जे त्वा रय्यै त्वा पोषाय त्वा ।
लोकं पृण छिद्रं पृणाथो सीद ध्रुवा त्वम् ।
इन्द्राग्नी त्वा बृहस्पतिर् अस्मिन् योनाव् असीषदन् ।
ता अस्य सूददोहसः सोमꣳ श्रीणन्ति पृश्नयः ।
जन्मन् देवानां विशस् त्रिष्व् आ रोचने दिवः ।
इन्द्रं विश्वा अवीवृधन्त् समुद्रव्यचसं गिरः ।
रथीतमꣳ रथीनां वाजानाꣳ सत्पतिं पतिम् ॥ १४.२२ ॥
तू यन्त्री आहेस, राज्ञी आहेस; तू यन्त्री आहेस, यमनी आहेस; तू ध्रुवा आहेस, धरित्री आहेस. अन्नासाठी तुला, बलासाठी तुला, संपत्तीसाठी तुला, पोषणासाठी तुला (स्थापित करतो). लोक भर, छिद्र भर, मग बस, तू स्थिर आहेस. इंद्र, अग्नि आणि बृहस्पतीने तुला या योनीत बसवले. त्या दूध काढणाऱ्या चितकबऱ्या गायी हा सोम सिद्ध करतात. देवांच्या जन्मात, तिन्ही तेजस्वी लोकांत, स्वर्गाच्या... सर्व प्रजांनी इंद्राला समुद्रासारख्या विशाल स्तुतींनी वाढवले. रथींमध्ये श्रेष्ठ रथी, वाजांचा सत्पती, स्वामी (इंद्र).
14.23
आशुर् त्रिवृत् ।
भान्तः पञ्चदशः ।
व्योमा सप्तदशः ।
धरुण ऽ एकविꣳशः ।
प्रतूर्तिर् अष्टादशः ।
तपो नवदशः ।
ऽअभीवर्तः सविꣳशः ।
वर्चो द्वाविꣳशः ।
संभरणस् त्रयोविꣳशः ।
योनिश् चतुर्विꣳशः ।
गर्भाः पञ्चविꣳशः ।
ऽ ओजस् त्रिणवः ।
क्रतुर् एकत्रिꣳशः ।
प्रतिष्ठा त्रयस्त्रिꣳशः ।
ब्रध्नस्य विष्टपं चतुस्त्रिꣳशः ।
नाकः षट्त्रिꣳशः ।
विवर्तो ष्टाचत्वारिꣳशः ।
धर्त्रं चतुष्टोमः ॥ १४.२३ ॥
तिप्पट वेगवान; तेजस्वी पंधरावी; आकाशासारखी सतरावी; धारक एकविसावी; विजय देणारी अठरावी; तप एकोणिसावी; वेढणारी विसावी; तेज बाविसावी; एकत्र आणणारी तेविसावी; उगम चोविसावी; गर्भ पंचविसावे; ओज सत्ताविसावे; संकल्प एकतिसावा; प्रतिष्ठा तेहतिसावी; सूर्याचे निवासस्थान चौतिसावे; स्वर्ग छत्तिसावा; परिवर्तन अठेचाळिसावे; धारक — चतुष्टोम.
14.24
अग्नेर् भागो ऽसि दीक्षाया ऽ आधिपत्यं ब्रह्म स्पृतं त्रिवृत् स्तोमः ।
इन्द्रस्य भागो ऽसि विष्णोर् आधिपत्यं क्षत्रꣳ स्पृतं पञ्चदशः स्तोमः ।
नृचक्षसां भागो ऽसि धातुर् आधिपत्यं जनित्रꣳ स्पृतꣳ सप्तदशः स्तोमः ।
मित्रस्य भागो ऽसि वरुणस्याधिपत्यं दिवो वृष्टिर् वात स्पृत ऽएकविꣳश स्तोमः ॥ १४.२४ ॥
तू अग्नीचा भाग आहेस; दीक्षेचे आधिपत्य. ब्रह्माशी जोडलेला; त्रिवृत् स्तोम. तू इंद्राचा भाग आहेस; विष्णूचे आधिपत्य. क्षत्राशी जोडलेला; पंचदश स्तोम. तू नृचक्षसांचा भाग आहेस; धात्याचे आधिपत्य. जनित्राशी जोडलेला; सप्तदश स्तोम. तू मित्राचा भाग आहेस; वरुणाचे आधिपत्य. आकाशातील वृष्टी व वाऱ्याशी जोडलेला; एकविंश स्तोम.
14.25
वसूनां भागो ऽसि रुद्राणाम् आधिपत्यं चतुष्पात् स्पृतं चतुर्विꣳश स्तोमः ।
आदित्यानां भागो ऽसि मरुताम् आधिपत्यं गर्भा स्पृताः पञ्चविꣳश स्तोमः ।
अदित्यै भागो ऽसि पूष्ण ऽ आधिपत्यम् ओज स्पृतं त्रिणव स्तोमः ।
देवस्य सवितुर् भागो ऽसि बृहस्पतेर् आधिपत्यꣳ समीचीर् दिश स्पृताश् चतुष्टोम स्तोमः ॥ १४.२५ ॥
तू वसूंचा भाग आहेस; रुद्रांचे आधिपत्य. चतुष्पादाशी जोडलेला; चतुर्विंश स्तोम. तू आदित्यांचा भाग आहेस; मरुतांचे आधिपत्य. गर्भांशी जोडलेला; पंचविंश स्तोम. तू अदितीचा भाग आहेस; पूषाचे आधिपत्य. ओजाशी जोडलेला; त्रिणव स्तोम. तू देव सवितृचा भाग आहेस; बृहस्पतीचे आधिपत्य. एकत्र जोडलेल्या दिशांशी जोडलेला; चतुष्टोम स्तोम.
14.26
यवानां भागो ऽस्य् अयवानाम् आधिपत्यं प्रजा स्पृताश् चतुश्चत्वारिꣳश स्तोमः ।
ऋभूणां भागो ऽसि विश्वेषां देवानाम् आधिपत्यं भूतꣳ स्पृतं त्रयस्त्रिꣳश स्तोमः ॥ १४.२६ ॥
तू यवांचा भाग आहेस; अयवांचे आधिपत्य; प्रजा संयुक्त; चव्वेचाळीस स्तोम. तू ऋभूंचा भाग आहेस; सर्व देवांचे आधिपत्य; भूत संयुक्त; तेहतीस स्तोम.
14.27
सहश् च सहस्यश् च हैमन्तिकाव् ऋतू ऽ अग्नेर् अन्तःश्लेषो सि कल्पेतां द्यावापृथिवी कल्पन्ताम् आप ऽ ओषधयः कल्पन्ताम् अग्नयः पृथङ् नम ज्यैष्ठ्याय सव्रताः ।
ये ऽ अग्नयः समनसो न्तरा द्यावापृथिवी ऽ इमे हैमन्तिकाव् ऋतू ऽ अभिकल्पमाना ऽ इन्द्रम् इव देवा ऽ अभिसंविशन्तु तया देवतयाङ्गिरस्वद् ध्रुवे सीदतम् ॥ १४.२७ ॥
सह आणि सह्य हे दोन हेमंत ऋतू अग्नीचा अंतःश्लेष तू आहेस; द्यावापृथिवी समर्थ होवोत, आप व ओषधी समर्थ होवोत; अग्नी वेगवेगळे नमस्कारासह, ज्येष्ठतेसाठी एकाच व्रताने राहोत. समान मनाचे जे अग्नी, द्यावापृथिवींच्या मध्ये, हे दोन हेमंत ऋतू सिद्ध होत असताना, देव जसे इंद्रात प्रवेश करतात तसे प्रवेश करोत; त्या देवतेसह, अंगिरसांप्रमाणे, ध्रुव स्थानी बसा.
14.28
एकयास्तुवत प्रजा ऽ अधीयन्त प्रजापतिर् अधिपतिर् आसीत् ।
तिसृभिर् अस्तुवत ब्रह्मासृज्यत ब्रह्मणस्पतिर् अधिपतिर् आसीत् ।
पञ्चभिर् अस्तुवत भूतान्य् असृज्यन्त भूतानां पतिर् अधिपतिर् आसीत् ।
सप्तभिर् अस्तुवत सप्त ऋषयो ऽसृज्यन्त धाताधिपतिर् आसीत् ॥ १४.२८ ॥
एकाने त्यांनी स्तुती केली; प्रजा उत्पन्न झाली; प्रजापती अधिपती होता. तीनने स्तुती केली; ब्रह्म निर्माण झाले; ब्रह्मणस्पती अधिपती होता. पाचने स्तुती केली; भूते निर्माण झाली; भूतांचा पती अधिपती होता. सातने स्तुती केली; सात ऋषी निर्माण झाले; धाता अधिपती होता.
14.29
नवभिर् अस्तुवत पितरो ऽसृज्यन्तादितिर् अध्निपत्न्य् आसीत् ।
एकादशभिर् अस्तुवत ऽ ऋतवो ऽसृज्यन्तार्तवा ऽ अधिपतय ऽ आसन् ।
त्रयोदशभिर् अस्तुवत मासा ऽ असृज्यन्त संवत्सरो ऽधिपतिर् आसीत् ।
पञ्चदशभिर् अस्तुवत क्षत्रम् असृज्यतेन्द्रो ऽधिपतिर् आसीत् ।
सप्तदशभिर् अस्तुवत ग्राम्याः पशवो ऽसृज्यन्त बृहस्पतिर् अधिपतिर् आसीत् ॥ १४.२९ ॥
नऊने त्यांनी स्तुती केली; पितर निर्माण झाले; अदिती अधिपतीची पत्नी होती. अकराने स्तुती केली; ऋतू निर्माण झाले; ऋतुसंबंधी अधिपती होते. तेरानं स्तुती केली; महिने निर्माण झाले; संवत्सर अधिपती होता. पंधरानं स्तुती केली; क्षत्र निर्माण झाले; इंद्र अधिपती होता. सतरानं स्तुती केली; ग्राम्य पशू निर्माण झाले; बृहस्पती अधिपती होता.
14.30
नवदशभिर् अस्तुवत शूद्रार्याव् असृज्येताम् अहोरात्रे ऽ अधिपत्नी आस्ताम् ।
एकविꣳशत्यास्तुवतैकशफाः पशवो सृज्यन्त वरुणो ऽधिपतिर् आसीत् ।
त्रयोविꣳशत्यास्तुवत क्षुद्रां पशवो ऽसृज्यन्त पूषाधिपतिर् आसीत् ।
पञ्चविꣳशत्यास्तुवताऽऽरण्याः पशवो ऽसृज्यन्त वायुर् अधिपतिर् आसीत् ।
सप्तविꣳशत्यास्तुवत द्यावापृथिवी व्यैतां वसवो रुद्राऽ आदित्याऽ अनुव्य् आयꣳस् त ऽ एवाधिपतय ऽ आसन् ॥ १४.३० ॥
अठरा ने त्यांनी स्तुती केली; शूद्र आणि आर्य निर्माण झाले; दिवस आणि रात्र अधिष्ठात्री पत्नी होत्या. एकवीस ने स्तुती केली; एकखुरी पशू निर्माण झाले; वरुण अधिपती झाला. तेवीस ने स्तुती केली; लहान पशू निर्माण झाले; पूषन् अधिपती झाला. पंचवीस ने स्तुती केली; रानटी पशू निर्माण झाले; वायू अधिपती झाला. सत्तावीस ने स्तुती केली; द्यावापृथिवी वेगळ्या झाल्या; वसू, रुद्र आणि आदित्य त्यांच्यामागे गेले; तेच अधिपती होते.
14.31
नवविꣳशत्यास्तुवत वनस्पतयोऽसृज्यन्त सोमो ऽधिपतिर् आसीत् ।
एकत्रिꣳशतास्तुवत प्रजा ऽ असृज्यन्त यवाश् चायवाश् चाधिपतय ऽ आसन् ।
त्रयस्त्रिꣳशतास्तुवत भूतान्य् अशाम्यन् प्रजापतिः परमेष्ठ्य् अधिपतिर् आसीत् ॥ १४.३१ ॥
एकोणतीस ने स्तुती केली; वनस्पती निर्माण झाल्या; सोम अधिपती झाला. एकतीस ने स्तुती केली; प्रजा निर्माण झाल्या; यव आणि अयव अधिपती झाले. तेहतीस ने स्तुती केली; भूते शांत झाली; परमेष्ठी प्रजापती अधिपती झाला.